hospitality, welcome, kind reception.
Աբրահամ ընդ հաւատոցն եւ զգործքն ունէր բարի, զօտարասիրութիւն եւ զհիւրընկալութիւն. (Խոսր.։)
Հիւրընկալութեանն աբրահամու։ Որպէս օրէն էր հիւրընկալութեան. (եւ այլն. Նար. գանձ.։ Իգն.։ Շ. ընդհ.։ Նոննոս.։)
cf. Հիւրընկալութիւն.
Ընկալեալ զհիւրոյթսն՝ հաստատէ զաւետիս ծննդեան սահակայ. (Նախ. ծն.։)
cf. Հիւրընկալութիւն.
Ընկալեալ զհիւրոյթսն՝ հաստատէ զաւետիս ծննդեան սահակայ. (Նախ. ծն.։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
Են բազումք (ի կրօնաւորաց), որք հիւրութեամբ եկեալք յաշխարհ, պատահէ նոցա վախճան. (Շ. ընդհ.։)
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)
misfortune, misery, adversity, wretchedness.
Յամենայն կողմանց յորդեալ հիքութեանցն վտանկք։ Որ ամենաթշուառ հիքութեանցն եղանի պատճառ։ Եղկելիք յոյժ, եւ լի հիքութեամբ։ Կենազրաւ հիքութեամբ (այսինքն ողորմ մահուամբ). (Պիտ.։)
cf. Դիւթական;
—ն, cf. Դիւթութիւն.
Գրի առնելով, եւ պահպանակս հմայականս. (Կանոն.։)
talisman, amulet, phylactery;
cf. Հմուտ.
Վհուկս լինել, կամ առնել, կամ հմայեակս, կամ պահապանս. (Կանոն.։)
to divine, to augur, to prognosticate, to bewitch, to conjure, to charm, to enchant;
հմայեալ հայելիք, magic glass;
cf. Թուղթ.
Հմայեցի, զի օրհնեաց զիս աստուած յոտին քում։ Հմայելով հմայէ այր որ իբրեւ զիս է։ Արքն հմայեցին, եւ նուիրեցին, եւ քաղեցին զբանսն ի բերանոյ նորա։ Դիւթեցին դիւթութիւնս, եւ հմայեցին հմայս։ Հմայս հմայել, գաւազանս ընկենուլ։ Մի՛ հմայիցէք, եւ մի՛ հաւահարց եւ մի՛ հաւադէտք լինիցիք։ Հմայիցէ, եւ հաւահարց լինիցի.եւ այլն։
divination, augury, prognostication, witchcraft, sorcery, conjuration, enchantment;
— յանուանէ, onomancy, nomancy;
չարագոյժ —, evil presage;
հմայութիւնս առնել, հմայս հմայել, to seek a sign or augury;
to believe in divination;
cf. Հմայեմ;
հմայից անսալ, to have faith in diviners;
լուծան հմայք, the charm is broken.
Պահպանական հմայս ի բազուկս եւ ի գլուխս նոցա կապէին։ Հմայիւքն յերուսաղէմ դիմէ. (Նախ. եզեկ.։)
learnedly, eruditely;
scientifically;
cleverly.
Նաւարկեալք հմտաբար ընդ զրահեղեղ կռապաշտութիւն։ Հմտաբար տեղեկութեամբ ղեկավարեալ. (Շար.։ Յհ. կթ.։)
paleograph;
ancient historian;
writer of ancient history;
— մատեան, ancient manuscript.
Տեղեկացեալ էր ի հնագրոցն, կամ ի հնագրացն), եթէ ի վատնեան դաշտի առեալ էր զնահատակութիւն սուրբ գրիգորիս. (Կաղանկտ.։)
lame long since.
Զի մի՛ գողօնն իցէ, եւ մի՛ հնակաղ, եւ մի՛ հնահազ։ Փորձ ի հերկ, ի սայլ, եւ ի կալ իցէ, եւ մի հնակաղ, եւ հնահազ, եւ գիշերակոյր, եւ հարկանօղ իցէ. (Մխ. դտ.։)
ingenious, shrewd, sharp, clever;
crafty, cunning, artful.
Մարդս հնարագէտ է։ Խելամուտս եւ հնարագէտս արասցէ զմեզ ի պահպանութիւն պատուիրանին իւրոյ. (Յճխ. ՟Է. եւ ՟Բ։)
ingenuity, cleverness, dexterity;
industry, manufacture, art;
չարարուեստ —, machination, plot, contrivance, intrigue.
Յամենայն հնարագիտութիւնս պատահէ նոցա։ Զաղփաղփունք՝ հնարագիտութիւնք մեր։ Սկիզբն պոռնկութեան հնարագիտութիւն կռոց է։ Մարդկան չարարուեստ հնարագիտութիւն. (Իմ. ՟Զ. 17։ ՟Թ. 14։ ՟Ժ՟Դ. 12։ ՟Ժ՟Ե. 4։)
inventor, contriver;
inventive, ingenious, clever;
— լինել, to invent, to contrive, to find out.
Գտիչ հնարից կամ հնարիւք. հնարօղ. որ ճար առնէ. եւ Ճարտարահնար.
to invent, to find out, to imagine a device, to conceive a project, to contrive;
to strive, to endeavour, to exert oneself;
to bend or apply one's mind to, to study;
to counterfeit, to feign;
cf. Հնար.
Զի զայն թէպէտեւ ցանկութիւն շահից հնարեցաւ։ Չարաչար օտարատեցութիւն հնարեցան։ Զի՞նչ եւս բարի հնարեսցիս ի ճանապարհս քո։ Եկա՛յք հնարեսցուք ինչ նոցա։ Նա հնարեցաւ ազգին մերում։ Տեսէ՛ք հնարեցեարո՛ւք մոլորեալքդ.եւ այլն։
invention, industry, art.
Որոց ըստ եգիպտական հնարողութեանն կապեալ արկեալ կախարդանօք զդեւ ի շիշ։ Ոչ յաստուծոյ կարգեցան (ջորիք), այլ ի մարդկան հնարողութենէ։ Ո՞րչափ եւս ամենահնարն, յորմէ ամենայն հանգամանք հնարողութեան բաշխեալ են. (Եզնիկ.։)
five;
fifth;
the fifth part.
Յօդեալ ի հնգեակն զգայական եւ պահպանական. (Մագ. լ։)
five times.
Հնգիցս հինգ՝ քսան եւ հինգ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
to burn like a furnace.
Ապարանք հնոցացեալք, եւ արքունաշէն սրահք աճիւնացեալք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.
Հնութիւն մաշուածոյ հողեղէն նիւթոյ, կամ մարդկային տգիտութեան. կամ արարածոց, ամբարշտութեան, մահաբեր գործոց, կուրութեան հարցն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Մաշտ.։)
to sound, to resound, to boom, to echo;
— պղնձոյ, to toll, to ring, to gingle, to tinkle;
— ծովու, to murmur, to roar;
— հողմոց, to blow, to whistle, to rustle;
— հրացանի, to whizz, to whistle;
— հրետի, to boom;
— բանից, to announce, to spread abroad, to publish;
— զբառս, to pronounce;
ոչ բարւոք — ականջաց, to grate upon, to offend the ear;
— դրամոց, to chink.
Հնչեն օրհնութիւնք, կամ փառք թագաւորին անմահի. (Խոր. վրդվռ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Ձայնդ ահաւոր ... ուժգինս հնչեցեալ. (Նար. ՟Ա։)
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
Հնչեցուցանէր զձայն ահեղ գոչման փողոյն. (Շար.։)
sound, noise, rumour;
echo;
— զանգակաց, tinkling, peal, jingle, ringing;
— հողմոց, ծովու, murmur, roar;
— խորտակելոյ ալեաց, rushing, dashing;
— որոտման, rumbling, roll;
— անձրեւոյ, pattering;
— հրոյ, crackling;
— հրետից, boom, roar;
— թմբիկ, roll;
— կառաց, rumble;
— հարազանի, crack;
— զինուց, clash, clang;
— շղթայից, clank, clanking;
— ժամացուցի, tick;
— բարբառոյ, aspiration;
— հանել, to make a noise;
եղեւ —, a noise was heard;
— դրամոց, chink.
Յոյժ շահիմք ի ստէպ եւ ի յաճախ հնչմանէ յականջս մեր զյարութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։)
guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.
Քանի՛ հոգաբարձութիւն ունէր յուսումն փիլիսոփայութեան։ Պահէին զնոսա հոգաբարձութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 18։ ՟Ե. 1։)
cf. Հոգելից.
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
cf. Հոգելից.
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
full of the Holy Spirit.
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
spiritual, intellectual, immaterial;
angelic;
angel.
Երկնաւորքն կոչին հոգեղէնք, զի զբնութիւնն սահմանէ՝ ըստ դաւթի, արար զհրեշտակս իւր հոգիս. (Լմբ. ժղ.։)
formed by the Holy Spirit.
Հոգէնկար եւ աստուածահրաման յօրինուածով։ Ի յայս օրինակ հոգենկար պատկերի բանի. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
Հնձան աստուածահրաշ եւ հոգէնկար. (Թէոդոր. կուս.։)
dying, agonizing, expiring, at the last gasp, in the e pangs of death;
—ք, pangs, agony, death-struggle;
լինել ի —ս, to be in agony, dying, giving up the ghost, to be in the last gasp or at the point of death.
Ոմն մեռեալ, ոմն հոգէվար, ոմն կիսամահ. (Լմբ. իմ.։)
ՀՈԳԵՎԱՐ. ա. ἁγωνία angor, agonia. իբր Հոգեվարութիւն. տագնապ մահու. հոգի տալը.
spirituality;
the proceeding of the Holy Ghost.
Հայրութեանն, եւ որդիութեանն, եւ հոգիութեանն. (կամ անծնելութեան, եւ ծնելութեան, եւ ելողութեան. Վահր. երրդ.։)
open-winged.
Հոլաթեւեան սերովբէն նստելով ի վերայ վիմին. (Շար.) այսպէս ընթեռնումք եւ իմանամք զգրեալն ի ձեռագիր օրինակս Հոյլաթեւեան. որ եթէ ճշդիւ պահեսցի, թերեւս ունէր նշանակել՝ կա՛մ բազմաթեւեան, այսինքն վեղթեւեան. կամ ամփոփեալ թեւովք։ Ստուգէ զբուն մեկնութիւն իրացս եւ յաջորդ բայդ։
to open or extend the wings;
to cover with the wings.
Արեգակն ի հասարակահոլովն ժամանեալ ժամանակ՝ զմէջս երկնի եւ երկրի հոլաթեւէ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
bat, vampire.
Հոլամուկք, եւ սարիկք, եւ տարմահաւք. ուր ի յն. է լոկ մի բառ, ψήρ . որ է սարեակ. (Վեցօր. ՟Ը։)
to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.
Թագաւորն հոլանեալ՝ առնոյր բահ ի ձեռն. (Ճ. ՟Բ. (որ ի Ճ. ՟Ա. գրի՝ հոլոնեալ։))
cf. Հոլոնեմ.
Քահանայքն հոլոնեալ՝ վաճառէին զաստուած. (Շար. որ մարթի ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։)
Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)
to bring or gather together, to assemble, to collect.
Քահանայքն հոլոնեալ՝ վաճառէին զաստուած. (Շար. որ մարթի ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։)
Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)
digging the earth.
cf. ԳԵՏՆԱԲԻՐ։ Իսկ ՀՈՂԱԲԻՐՔ. գ. Բրիչ. բահ. կամ Բրելն զհող.
burial-tax;
land-tax.
Դրամ տուեալ քահանայից վասն (օրհնութեան) հողոյ գերեզմանաց, որպէս եւ տէրութեան ի գն տեղւոյ շիրմաց.
Յաղագս դատաստանի անուանեալ հողադրամաց։ Հողադրամդ այժմ անուանեալ՝ ո՛չ է ի կանոնական հրամանաց։ Դրամդ հողոյ ի կապալաւոր քահանայից եղեւ՝ վաճառել զգերեզմանս. բայց քրիստովնեայք ըստ յուսոյ տան զդրամն հողոյ. (Մխ. դտ.։)
rolling on the earth, or in the dust;
mundane, worldly.
Հողաթաւալ հողահեղձոյց սատակումն դիակոյտ բազմութեան. (Յհ. կթ.։)
slipper;
pump;
list-shoe.
σανδάλιον calceus, caleamentum, sandalium. Ագանելի ոտից ի կաշւոյ՝ ո՛ր եւ է ձեւով. մոյկ, սանդալ, տրեխ, կոշիկ. (որ թափէ կամ դափէ զհող ի կոխելն զերկիր, կամ ի բաց թափէ եւ պահէ զոտս ի հողոյ)
earth-eating, feeding on earth.
Ոչ միայն հողակերք, այլեւ հողահերձք. (Եղիշ. թաղմ.։)
diver, coot;
cormorant;
—ք, dust;
atom, corpuscle, mote.
Հողամաղ, եւ քաջահաւ։ Զփոր եւ զհողամաղ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 17։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 16։)
Կատահրաքդէն՝ հողամաղ (կամ հողմամաղ). (Գաղիան.։)
earthen;
terrestrial, earthly.
Ի հողեղինէ եւ ի մահկանացուէ. (Խոսր.։)
sheltered, secure from winds;
tranquil, calm, peaceful.
Ի հողմախաղաղ անքոյթ նաւահանգիստ կենաց. (Ագաթ.։)
accompanied with wind.
Հուրն ահագին հողմախառն շոգի հոգւոյն աստուծոյ. (Ագաթ.։)
storm-beaten, agitated by the wind;
squally, tempestuous;
— առնել, to agitate with wind.
Տեսանիցեն զբռնութիւն սաստկութեանն հողմակոծ ալեացն պատահելոց. (Ագաթ.։)
Հողմակոծ զնաւահանգիստս առնիցեն. (Սեբեր. ՟Գ։)
to be agitated, tossed, troubled by the wind;
to hull or float at the mercy of the winds;
to fluctuate, to waver, to be irresolute or wavering, bewildered, in doubt.
Հողմակոծեալ նաւն եկեղեցւոյ ի նաւահանգիստն եհաս. (Ճ. ՟Ա.։)
like the wind.
Զանբաւութիւն ջուրցն հեղեղաց հողմօրէն շնչմամբ վերստին ցամաքեցուցանէր. (Վահր. երրդ.։)