field, piece of arable land, soil.
· Calfa
ԱՐՏ 2 ԱՐՏ՛.. կամ ԱՐՏԱ՛.. յարտ՛.. յարտա՛.. նարտա՛.. ἑκ ..., ἑξ ... ex Անսովոր նախդիր բացառականի, (ի նմանութենէ Արտոյ՝ որ լինի ի բացի, կամ արմատ ձայնիս Արտաքոյ.) որպէս ի յ. առ ի յ. անսովոր առմամբ. իբր յն. է՛ք, է՛քս. լտ. ե՛քս. պ. ե՛զ. թ. տան, տէն.
prep. adv. out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.
· Calfa
Արտաքոյ այլոցն տրոհեալ։ Արտաքոյ արժանեաց, կամ իրաւանց. վայելչականին, կամ արժանւորին, յարմարականին։ Արտաքոյ բոլոր վշտակիր հեծութեան։ Արտաքոյ այցելութեան։ Արտաքոյ ամենայն անգոսնելի կրից, կամ անասնական կրից։ Արտաքոյ կամացն Աստուծոյ. արտաքոյ բնութեան, կամ մտաց, կամ զգայութեան. եւ այլն. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։ Պիտ.։ Նար.։ Շ. բարձր. եւ Շ. ամենայն չար. եւ այլն։)
royal;
— ճանապարհ, great thourougkfare, high-road.
· Calfa
Արքունական հարսանիք, կառք, տուն, դիւան, սենեակ, ծիրանիք։ Ի վերայ որսոց արքունականաց։ Տանն արքունականի։ Արքունական կերպարան, պէտք, զգեստ, քաղաք, ապարանք, դուռն, պատկեր. եւ այն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Խոր.։ Պիտ.։ Յհ. կթ. ստէպ։ Նար. ՟Լ՟Գ։)
see there, see here;
here is, there is.
· Calfa
Նա՛ աւանիկ ազնուականի իմն ցանկացեալ են. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 16.) այսինքն՝ իսկ, այլ, բայց՝ արդ։
lymph, humour, fluid substance, serosity, liquid.
· Calfa
Չորքեօթն յաւելուն աւիշքն ի բնութիւնն ըստ լուսնականին, որպէս սովորեալ է բնութիւն մարմնոյ ընդ նմա աճել, եւ ընդ նմին նուազանալ. (Կանոն.։)
adj. s. Babylonian
· Calfa
Որպէս առակ պատկերի աստեղն ռեփանայ բաբելականի. (Նար. ՟Ի։)
invisible;
incomprehensible.
· Calfa
Աստուծոյ անտեսականի. (Եղիշ. դտ.։)
which does not last, inconstant.
· Calfa
Հարկ է անտեւականին մեռանել։ Վասն զի անտեւական են մարմինք, յայն սակս մեռանին. (Եզնիկ.։)
indestructible, indissoluble;
insoluble;
inherent;
indissolubly.
· Calfa
Յանքակ միաւորութիւն յարմարեալ զիշխանականն ընդ խնամականին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
without measure or quantity.
· Calfa
Անքան եւ անսահման, տէր ամենայն եզրականին. (Մագ. ոտ.։)
intrepid, fearless, bold.
· Calfa
Անքասքնելի բարուք առընկեցեալ զամենայն, արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ. (Պիտ.։)
to be indigent, to be poor.
· Calfa
ԱՆՔԱՏԱՆԱՄ ԱՆՔԱՏԻՄ. ἁπορέω, δέομαι. egeo, indigeo, destitutus sum, ad angustias redigor. Ցականիլ. կարօտանալ. կարօտիլ. չքաւորիլ.
cf. Անքատանամ.
· Calfa
ԱՆՔԱՏԱՆԱՄ ԱՆՔԱՏԻՄ. ἁπορέω, δέομαι. egeo, indigeo, destitutus sum, ad angustias redigor. Ցականիլ. կարօտանալ. կարօտիլ. չքաւորիլ.
helpless, succourless.
· Calfa
Վա՛յ ինձ անօգնականիս։ Անօգնականաց է տէր օգնական. (Վրք. հց.։)
Զօրէնսն ունելով օգնական՝ անօգնականիցն նմանեցայ. (Լմբ. սղ.։)
worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.
· Calfa
Յաշխարհականիս աւուր, յետ որոյ ոչ է ի ձեռն մահու փրկութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Կուսին, եւ աշխարհականին. (Լմբ. սղ.։)
that consumes the universe.
· Calfa
Կերօղ աշխարհի. ապականիչ. գիշատիչ. արեանարբու. աշխարք չափօղ.
policy;
secularlife.
· Calfa
Քաղաքավարիլն յաշխարհի. կեանք աշխարհի կամ աշխարհականի. կենցաղ բարեկեցիկ.
that has eyes, that sees.
· Calfa
Ունակ աչաց. ականի. աչք ունեցօղ, տեսնօղ.
s. pl. eyes, sight, look;
աչս արկանել՝ արձակել, to cast eyes upon, to desire;
ըստ աչս դատել, to judge by first sight;
յաչս դնել, to despise;
առ աչս հայել, to pay respect to persons;
յաչաց հանել, to render odious;
յաչաց ելանել, to be in disgrace, to lose the good graces of any one;
առ աչօք, fantastical, fanciful, chimerical;
visibly;
առ աչօք ինչ՝ տեսիլ՝ երեւոյթ, spectre, phantom, ghost, vision, illusion;
կալ աչաց, to become blind, cf. Կուրանամ;
աչս առնուլ, cf. Աչառեմ;
թերաբաց —, half-closed eyes;
յաչս դնել, to be bold, to brave, to defy;
— յարտասուս, tears in the eyes, weeping;
զաչս ի վայր արկանել, to lower the eyes;
ցաւ աչաց, cf. Աչացաւ, cf. Աչացաւութիւն.
· Calfa
Իմացականիս աչաց է տեսանելի. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
afterwards, then, immediately afterwards;
consequently, in consequence;
finally, at last;
secondly;
then, therefore;
առ յապա, one day, some day;
for the future;
յ—յս, առի յ—յս, henceforth, for the future;
առ ի յ—յսն յիշատակ, a monument for posterity, for the remembrance or memory;
առ յապայք, the future;
future things;
յիշեա, որդեակ, զառ յապայսն, remember, son, the future.
· Calfa
Ըստ Տօնացուցի՝ ԿԱՐԳ կամ ՏՕՆՔ ԱՊԱՅԻՑ կոչին Աւուրք տօնից սրբոց յետ յայտնութեան մինչեւ ցառաջաւորս. զի յետ ութօրէից յայտնութեան գրի Տօն յհ. կրպտի. Ապա պետրոսի հայրապետի. Ապա անտոնի անապատականի եւ այլն, առանց յիշելոյ զաւուրս եօթնեկաց։
to corrupt, to spoil;
to alter, to change, to falsify;
to contaminate, to soil, to dirt, to spot;
to cause to rot, to putrefy;
to deform, to disfigure;
to deprave, to seduce;
to pollute, to profane;
to poison, to infect;
to vitiate;
to debauch, to lead astray;
— զկոյս, to deflour, to debauch;
— զսիրտ, to corrupt the heart;
— զտեսիլ մորուաց, to shave;
— զառողջութիւն, to ruin the health;
— զբարս, to corrupt the morals;
— զօդ, to infect the air;
— զհամբաւ, to libel;
— հրոյ զլերինս, to consume, to burn, to devour the mountains;
— զխորհուրդս ուրուք, to render useless advice;
— զմիտս, to seduce.
· Calfa
Այր՝ որ համարեցաւ սատակել զմեզ, զնա ապականեսցուք։ Հալածեցից զթշնամիս իմ, եւ ապականեցից զնոսա։ Ապականել նմա զնոսա ըստ բանին տեառն։ Ապականեաց յէու զբահաղ յիսրայէլէ։ Առաւել քաքն զազգսն, զորս ապականեաց տէր յերեսաց որդւոցն իսրայէլի։ Անիծանիցէ զքեզ, եւ ապականիցի. եւ այլն։
Հուր՝ որ ապականիցէ զլերինս. (Ագաթ.։)
insolence, effrontery, impudence, licentiousness.
· Calfa
Ո՛վ մտածութիւն պատրանաց եւ հայհոյութիւնք՝ ըստ հրէականին ապարասանութեան։ Զհրէիցն ապարասանութիւն յանդիմանէ։ Վիշապին պատրանօք յապարասանութիւն դարձաւ. (Պրպմ.։)
cf. Աննիազ.
· Calfa
Մասնիկ բաղադրիչ, եւ նախդիր բացառականի՝ ըստ հյ. ἁπό, ἁπ’. ab, a. պրս. պի հյ. Ան. ի բաց. բաց. տար. ի. յ.
divine.
· Calfa
Որչափ աստուածականիդ առ մարդ զօրութիւն։ Աստուածականիդ է նմանութիւն. (Նար ՟Ծ՟Գ. ՟Ձ՟Գ։)
that has received God;
received or accepted of God, agreeable to God.
· Calfa
Ի տեսութիւն կենդանականի եւ աստուածաընկալ մարմնոյն եկաք. (Դիոն. ածայ. ՟Գ։)
theocratical.
· Calfa
Յայտնի եղեւ աստուածպետականին Յիսուսի կեանքն ի մարմնի մերում. (Եղիշ. դտ.։)
Աստուածպետականին բնութիւն ծածկեալ է յեղականացս. (Շ. հրեշտ.։)
Աստուածպետականացն արդարութեանց։ Աստուածպետականի ճառագայթին։ Ըստ աստուածպետականց օրինաց. (Դիոն.։)
creation.
· Calfa
Ըստ կարգի հրեշտակականին զարդք արարչագործութեամբ ածան յառաջ. (Մաքս. ի դիոն.։)
that belongs to the creator;
that creates;
efficient, plastic.
· Calfa
Զօրութիւնք (Աստուծոյ), մին արարչական, եւ միւսն արքունական։ Որ առ աստուածութեան զօրութիւնք են, արարչականին եւ արքունականին. (Փիլ. ստէպ։)
the act of making one drink;
tbe act of watering.
· Calfa
Ոչ ուստեք արբուցումն բաւական թագաւորականին գտանէր տեղւոյ. (Խոր. ՟Բ 36։)
encloistered, arrested, enclosed, detained, imprisoned.
· Calfa
Սպասաւորեալ հպատակէր ուրեմն (ումեմն) արգելականի. (Վրք. հց. ձ։)
adj. s. fruitful;
husbandman
· Calfa
Յարդիւնարար գործնականին, եւ ի յիմաստ տեսականին. (Յիսուս որդի.։)
apostolic.
· Calfa
Սոյնպէս եւ յովհաննէս յառաքելականին իւրում. (Ագաթ.։)
lion;
մատակ —, lionesss;
կորիւն առիւծու, lion's whelp, young lion;
մռնչիւն՝ մռնչել, roaring, to roar.
· Calfa
ԱՌԻՒԾ կամ ԱՌԵՒԾ (որ նոյնպէս հնչի) λέων. leo. եբր. առի, առի՛յա. թ. արսլան, ասլան. ար. սէդ, պ. զիր. Թագաւոր համարեալ գազանաց՝ գազան ահեղ տեսլեամբ, ուժով բազկաց, եւ գոչմամբ ձայնի, մռնչօղ, մեծասիրտ, սէգ. ուստի ի մեզ առիւծն է արի եւ ոյժ կամ յոյժ. ըստ Վարդանայ եւ ըստ Տօնականի Առիւծն ի յԱռնլոյ. որպէս թէ առիչ.
to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.
· Calfa
զոյգ ընդ այլ բայից՝ տայ նոցա զզօրութիւն անցողականի. ընել տալ. էթտիրմէք.
Առէակեալ բանականին այլ էարար։ Տեսակ մարդոյ կենդանւոյ էարար. այսինքն արար. (Պորփ.։)
good sense, reason, sensibleness.
· Calfa
Նշանակ խոհականութեան փիսովն, եւ առողջամտութեան՝ գեհոն։ Խոհականութիւնն է առաքինութիւն բանականին, եւ առողջամտութիւն՝ ցանկացողին։ Յիմստութենէ՝ առողջամտութեամբ վարիլ. (Փիլ. լին.։)
shield, buckler.
· Calfa
Ոչ զինուց պետք են, եւ ոչ ասպարոյ։ Ասպար զնետն առնո, եւ չապականի. (Վրդն. սղ.։)
receptacle, dwelling, inn, shelter;
hospitable, who willingly shelters strangers.
· Calfa
Զքրիստոսամեծար ասպանջականիցն իւրոց բազում գովութիւնս փոխանակ մեծարանացն կարգէ. (Կորիւն.։)
Ըզհայրն ասպնջականին իւրոյ բժշկեաց. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Հիւրընկալեմ.
· Calfa
Թէ իցէ ոք, որ ասպնջականիցէ զնա ի ի տուն իւր. (Բրսղ. մրկ.։)
astronomy.
· Calfa
ἁστρονομία. astronomia. Ուումն եւ գիտութիւն աստեղաց՝ բաշխելով զդիրս նոցա, եւ ստէպ զննելով զանմոլարս եւ զմոլորակս՝ բաժանելիս յիրերաց, եւ դիտելիս ըստ յատկութեան շարժմանց նոց. որ է մասն ուսումնականին, այս ինքն մաթէմաթիգայի. եւ մասն է նորա տոմարականն. աստղաբաշխութիւն.
resemblance, conformity with God;
consecration.
· Calfa
Երեւեցելոյն աշխարհի, այրականին Յիսուսի աստուածագործութիւն աստուածագործութեանն. (Դիոն. երկն. ՟Դ։)
rebellious, disobedient, refractory, contumacious, factious, seditious;
—ք, conspirators;
ժողով, միաբանութիւն —աց, conspiracy.
· Calfa
(Կիրքն) ո՛չ են ապստամբք ի կամացն հնազանդութենէ, այլ ծառայեն անձնիշխանականին. (Շ. ամենայն չար.։)
insurrectional.
· Calfa
Զապստամբականին բազմութեան իշխանութիւնն քակեաց։ Ի վայր անկաւ, եւ յանճաճանչ կործանումն ապստամբականացն բազմութեանց բերաւ. (Դիոն. եկեղ.։)
to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.
· Calfa
Մերթ որպէս ի, յ, ներգոյականի
Իսկ ԱՌ ԱՉՍ. cf. ԱՉՔ։ ԱՌ. նախադրութիւն. Առընթեր ուղղականի կամ անորոշ հայցականի՝ նախդիր կարծեցեալ, որպէս Վասն, յաղագս, ունելով եւ զզօրութիւն բացառականի կամ գործիականի. զոր օրինակ.
սեռ. խնդրով, է Վասն, յաղագս, տալով եւ զզօրութիւն բացառականի. զոր օրինակ.,
Նոյն իմաստ պահի եւ ի վարիլն իբր նախդիր. կամ յառնուլն զուղղական խնդիր փոխանակ սեռականի.
Վասն առ ի խրատուէ պարգեւացն ընծայեալք. (Իմ. Ե. 14.) (այսինքն վասն պարգեւաց յառաջ եկելոց ի պատճառս խարտուն։ Գտանի եւ գործիական փոխանակ սեռականի. cf. ՎԱՍՆ։
peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.
· Calfa
Կանանց առանձինն է (այս ինչ)։ Իմաստասիրական կրթութիւն՝ առանձինն բանականին գոյակաց։ Մանաւանդ ինձ առանձինն. (Պիտ.։)
singularity;
propriety.
· Calfa
Եւ է առանձնաւորութիւն բնութեանն վերնոյ՝ անչարչարութիւն։ Ընդ միաւորութեան տնօրինականի՝ բնութեանցն առանձնաւորութիւնք ի ձեռն բիւրուց բանից տեսանի մեզ. եւ այլն. (Պրպմ. ՟Ի՟Զ. ՟Լ՟Ե։)
author, creator;
captain, chief, conductor, guide, escort, director, guardian, rector;
ordinary principal, provost, overseer, prelate, superior, father;
— կարգել, to set over.
· Calfa
Յիշխանական առաջնորդին ի բանականի յոգւոջն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 6։)
belonging to a prelate;
that conducts, that regulates.
· Calfa
Սրտի (այսինքն մտաց) մաքրութիւն՝ ի մեզ առաջնորդականիս. (Նիւս. կուս. ՟Դ։)
Զառաջնորդականին իմոյ կախեալ զպարանոցէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Առասպելաբան.
· Calfa
Ապականին յառասպելախօս բանս նոցա. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
romantic, fabulous.
· Calfa
Երթեալ հանդիպիս, զոր միշտն խնդրես, եւտիքեայ առասպելականին. (Յհ. իմ. երեւութ.։)