Definitions containing the research ականի : 1273 results

Բալ, ից

s.

cherry;
large black cherry;
morello cherry;
fog, mist;
pale colour, paleness.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ Բժշկականի, եւ ըստ հայոց վրացւոց՝ է Կեռաս՝ անոյշ եւ թթուաշ պտուղ. κεράσιον cerasum իտ. ciriega պ. պալու, ալու պալու. թ. քիրազ։ Իսկ ըստ այլոց գաւառաց հայոց է այլ տեսակ այն պտղոյն, որ ռմկ. վիշնէ, կամ ֆիշնէ ասի. ըստ լտ. թթու կամ կծու կեռաս. cerasum acidum vel austerum, amarylla. իտ. visciola, marasche


Բախտ, ից

s.

fortune, prosperity, luck;
destiny, fate, fatality;
chance, hazard;
Fortune, Good Genius;
չեղեւ ինձ —, I have not had the happiness;
ըստ չար բախտին, by ill luck, unfortunately;
ըստ յաջաղելոյ —ի եղեւ ինձ հյրաժարել, by chance, fortunately his enemy dies.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զօտարսն ի ծառայութիւն վաճառեալ՝ պետականին հասուցանէ բախտի. (Մագ. ՟Ձ՟Ա։)


Բաղդատական, ի, աց

adj.

comparative.

· Calfa

NBHL (1)

Զբաղդատականին եւս փորձ համեմատութեան տեսանել. (Պիտ.։)


Բանական, ի, աց

adj.

reasonable, endowed with reason, discursive, intelligent;
logical.

· Calfa

NBHL (5)

Մերթ իբր Այն՝ որ հայի ի բան, այսինքն ի խօսս, հակակայ գործնականի.

Առաքինութիւն բանականին է խոհականութիւն։ Անկատարութիւն ոգւոյն բանականի. (Խոր. ՟Ա. 1։)

Ազգ բանականաց։ Ի բանականացս դասուց։ Բանականիս էութիւն։ Բանական մաղթողիս։ Գետոցն բանականաց։ Բանական բուսոց, եւ այլն. (Նար.։)

Բանական մասն իմաստասիրութեան։ Բանականն եթէ մա՞սն է իմաստասիրութեան, եւ եթէ գործի, ի ստորոգութիւնսն Արիստոտէլի ուսցուք։ Արմատ եւ հիմն են բանականին՝ ստորոգեալն եւ ենթակայն։ Բանական՝ կատարումն ունի զապացուցականն. (Անյաղթ պորփ.։)

Ի ձեռն բանականին (ուղղեաց) առ անպատրելի մեկնութիւնն. (Փիլ. բագն.։)


Բազմաւորական, ի, աց

cf. Բազմաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

πληθυντικός pluralis Յոգնական, նշանակիչ բազմաւորի. հակադրեալն միաւորականի, կամ եզականի. շատւոր.


Արթնական, ի, աց

adj.

watchful, vigilant.

· Calfa

NBHL (1)

Քնով (ագամ) զգործեցեալ զարթնականին իէջ բերէ զգործ. (Ագաթ.։)


Արժան, ից

adj. s.

worthy, proper, suitable, fit;
cheap;
dignity;
right, equity, justice;
—է, it suits, it befits, it is necessary;
ոչ է —, it is not just, necessary, convenient;
— համարել, to judge worthy;
to deign;
ոչ — համարիլ, to disdain, to judge unworthy;
— ինչ էր, was it necessary ? — եւ իրաւ է, it is just to, fit;
յարժանս ou — տալ կաճառել՝ գնել, to give, to sell, to buy cheap or cheaply.

· Calfa

NBHL (1)

Ունէին ստացուածս հայրենիս ըստ արժան բաւականին. (Եղիշ. ՟Ը։)


Արժանաւորիմ, եցայ

vn.

to be worthy, to merit.

· Calfa

NBHL (1)

(Վերին դասք) քան զամենայն՝ հրեշտակական մականունութիւնն լաւագո՛յն արժանաւորին՝ վասն նախ ի նոսա լինելոյ աստուծպտականին լուսափայլութեանն. (Դիոն. երկն ՟Դ։)


Արիական, ի, աց

adj.

masculine, manly, strong;
valiant, courageous;
— ազդ, the Persian nation.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՐԻԱԿԱՆՆ. գ. իբր Արիութիւն, կամ արիական մասն հոգւոյ. իբր նոյն եւ ոչ նոյն ընդ ցասմնականին կամ սրտմտականին.

Որ են պէսպէս խորհուրդք ցանկականին եւ արիականին. (Լմբ. սղ.։)

Իսկ ըստ արիականին մասին այսպէս միաւորի արդարութիւն։ Առաքինութիւն արիական մասին հոգւոյ։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին. (Տօնակ.։)


Արիութիւն, ութեան

s.

valour, courage, bravery, boldness, firmness, steadiness.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքինութիւն ցասմնականին՝ արիութիւն. (Գր. հր.։)


Բազմալոյս

adj.

full of lights.

· Calfa

NBHL (1)

Առատ եւ բազմալոյս ճառագայթն Աստուած պետականին արեգակնածագութեան. (Դիոն. երկն. յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)


Բազմախիտ

adj.

very thick;
very frequented (way);
very difficult;
very abundant.

· Calfa

NBHL (1)

Երկատութիւն բնաբանականին եւ աստուածաբանականին բազմախիտ է, եւ մեծի լսողութեան պէտս ունի ... է՛ եւ այլ բազմախիտ երկատութիւն, որք ի խորագոյն իրողութիւնսն ասասցին. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։) իմա՛, հոծեալ բազմապատիկ մասամբք։


Բազմական, ի, աց

s.

guest, invited person;
table, banquet;
carpet, mattress, couch, sofa;
bench, seat;
—ս —ս բաշխել, to divide tho guests, to form several banquets apart;
—ս արկանել, to offer chairs or seats.

· Calfa

NBHL (6)

Թափեաց ի գլուխ նորա ի բազմականին. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 7. (ու ր յն. բերի ի ՟Ա նշ. այսինքն Յիսուսի բազմեցելոյ։))

Ի ժամ բազմականացն։ Գլուխ բազմականին։ Ակումբ բազմականին. (Եղիշ. ՟Ը։)

Զօրն ամենայն ի բազմականին արտասուեցին. (Կանոն.։)

Մերժելով ի քոց բազմականացդ՝ ահա արկանես ինձ բազմականս առ հօրն հաւատոցն Աբրահամու. (Ագաթ. ։ Մի՛ բազմականս բարձրագոյնս կարգեսցուք։ Բազմեալք կամք պայծառք պայծառապէս ի վերայ բարձր բազմականի եւ ամբարձելոյ. Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. աղքատասիր.։)

Բազմական էին դաւանեաց զերկին ... Մասն հատուածոց ի կենսակիրն փայտէ տէրունեան փառացն բազմականի։ Բանիւ քո սրբեա՛ զպատսպարանս բազմականիս. (Նար. խչ. եւ ՟Ղ՟Բ։)

Իբրեւ զնախածին զառաջին գահ թագաւորական բազմականին. (Պիտ.։)


Աղակատանք

s.

debauch, debauchery;
excess;
յաղակատանս հասանել, to fall into debauchery.

· Calfa

NBHL (1)

Զազնուականի ուրուք զորդի յաղակատանս հասեալ տեսանիցէ ոք, եւ ասիցէ, թէ կորուսանելոց է զինչս հայրենիս. (Եզնիկ.։)


Աղտեղանամ, ացայ

vn.

to be stained or soiled, to grow greasy or dirty.

· Calfa

NBHL (1)

ῤυπάω, καταρρυπόομαι, sordeo, sordidor, conspurior, contaminor Շաղախիլ աղտեղութեամբ. պղծիլ. աղտոտիլ, մնտռիլ, ապականիլ. քիրլէնմէթ.


Աղտեղութիւն, ութեան

s.

greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.

· Calfa

NBHL (1)

Զսէր յեղաշրջեալ փոխէ ի յաղտեղութիւն։ Ցանկականիս բնական ներգործութիւնն՝ առ Աստուած սէրն է, եւ ո՛չ աղտեղութիւնն. (Լմբ. սղ.։)


Աղօթական, ի, աց

adj. s.

of or belonging to prayers;
that prays to God.

· Calfa

NBHL (1)

Պէտք են աղօթականին՝ աներկմիտ հաւատով զաղօթսն Աստուծոյ նուիրել։ Յօրինակ աղօթականաց. (Խոսր.։)


Աճ

s.

growth;
cf. Աճումն.

· Calfa

NBHL (1)

Տունկք ընդ աչս. զգործնականն ընդ տեսականին. կամ ընդ աճս՝ յոքնաբեղունք լինել. (Ոսկիփոր.։)


Աճողական, ի, աց

adj.

cf. Աճական.

· Calfa

NBHL (1)

Զզարգալին եւ զերիտասարդականն հասակ (հրեշտակաց՝ իմա՛) զմեղս աճողականին կենդանական զօրութիւնն։ Իսկ զգօտիսն՝ զաճողականացն նոցա զօրութեանց պահպանութիւնն։ Հուր՝ զանխլաբար աճողական իւր՝ առ ընդունօղսն նիւթսն յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)


Ամենաբաւական, ի, աց

adj.

all-sufficient, omnipotent.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենաբաւական աջ, ձեռն, կամ ձեռք Աստուծոյ։ Ամենաբաւական ողորմութիւն, կամ ողորմութեան Շ. կամ զօրութեան ամենաբաւականի. (Պիտ.։ Խոսր.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. իմ. եւ Լմբ. ստիպ.։ Շար.։ Ժմ.։) (Համամ առակ.։)


Ամենաթագաւոր

s.

king of the universe, the Creator.

· Calfa

NBHL (1)

Ճանաչել զամենաթագաւորն Աստուած ի համագոյականին իւրում որդւոջ. (Աթ. ՟Ը։)


Անբովանդակելի, լւոյ

adj.

cf. Անբովանդակ.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածպետականին լուսոյ անբովանդակելի եւ առատ անդունդքն։ Անբովանդակելի լուսոյն (հաղորդութեամբ)՝ համեմատաբար լցեալ. (Դիոն.։)


Անեղ, ից

adj.

uncreated, uncreate.

· Calfa

NBHL (1)

Մի կարծել զչարն անեղ, կամ յանեղէն Աստուծոյ եղեալ. ոյք տանջին, ապականին, եւ յայտնի տան զցոյցքն, թէ ոչ են անեղք, այլ՝ եղականք. (Անյաղթ ամենայն չար.։)


Աներբ

adj.

not bounded by time, eternal

· Calfa

NBHL (1)

Անեղ աներբ իսկականին. (Յիսուս որդի.։)


Անզանազան

adj.

indifferent.

· Calfa

NBHL (1)

Միով անզանազան եւ միաւորիչ միութեամբ աստուածպետականին վայելմամբ (այս ինքն վայելման)։ Անյեղյեղուկ անզանազան. (Փիլ.։)


Անզգամութիւն, ութեան

s.

roguery, knavery;
malignity, ill turn, wicked action.

· Calfa

NBHL (1)

Անզգամութիւն է չարութիւն բանականին՝ պատճառ կելոյ չարաչար. (Արիստ. առաք.։)


Անզղջական, ի, աց

cf. Անզեղջ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ըստ Աստուծոյ տրտմութիւնն է, անզղջականին հանդիպեսցի փրկութեան. (Յհ. իմ. երեւութ.։)


Անժամանակական, ի, աց

adj.

cf. Անժամանակ.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ժամանակ անժամանակականին համարեսցիս. (Սեբեր. ՟Ա։)


Անյարիր

adj.

that cannot rise.

· Calfa

NBHL (1)

Անյարիր. անյարմար է քունն բանականի։ (՟Ղ՟Բ. ոչ ի դէպ.)


Աննիւթական, ի, աց

cf. Աննիւթ.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ձեռն աննիւթականի գրոյ. (Դիոն. եկեղ.։)

Մի՛ յաղագս նիւթականին հոգալոյ՝ յաստուածային առաքինութեանց աննիւթական հոգոց խափանեսցի։ Աննիւթական տանջանօք. (Շ. ընդհ. եւ Շ. ամենայն չար.։)


Անորիշ

adj.

inseparable, indivisible.

· Calfa

NBHL (1)

Անորիշ է, որ հարցականին հակառա ասի. ո՛րգոն, Որ ոք, որպիսի ոք, որչափ, որքան. (Թր. քեր.։)


Անուն, նուան, ուանք, անց

s. gr.

name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.

· Calfa

NBHL (1)

ὅνομα. nomen. Բառ, կամ ձայն նշանական՝ յայտարար ուրուք կամ իրիք. կոչումն իւրաքանչիւր էակի եւ անհատի՝ հասարակ կամ յատու յորջորջմամբ։ Հայ մեկնիչք քերականի ստուգաբանեցին, իբր Անունելի, յասելն.


Անպատճառ

adj. adv.

without cause, — principle, causeless;
without reason or motive;
absolutely, peremptorily.

· Calfa

NBHL (1)

Անբան արհեստք լսին, այսինքն ոչ անպատճառք. քանզի ոչինչ է արհեստ, որ ոչ ունի պատճառս։ Հմտութիւն է միոյ իրի անպատճառ գիտութիւն, ոչ գիտելով զպատճառն։ Ի ձեռն տեսականին եւ բանի գայ ի գործածականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Թ։)


Անպարտական, ի, աց

adj.

not guilty;
innocent.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞յր աղագաւ անպարտականին խաչն նախատանաց. (Լմբ. ստիպ.։)


Անջատումն, ման

s.

separation, disjunction.

· Calfa

NBHL (1)

Զուգութեան լրականին ըստ անջատմանց ամենեցուն։ Հեռաւորութեան անջատմունս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 49։ ՟Դ. 153։)


Անջնջելի, լւոյ, լեաց

cf. Անջինջ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր արձանի անջնջականի. (Նար. ՟Խ՟Զ։)


Անսկզբնական, ի, աց

adj.

without beginning, that has existed from all eternity.

· Calfa

NBHL (1)

Անսկզբնական զօրութիւն։ Սկիզբն անսկզբնականին գոյութեան. (Ագաթ.։)


Անսպառ

adj.

infinite, interminable;
perpetual, durable;
inexhaustible.

· Calfa

NBHL (1)

Անսպառին եւ մնացականին միայն սկելով. (Խոր. ՟Բ. 77։)


Անհատական, ի, աց

adj.

individual, atomic.

· Calfa

NBHL (1)

Չէ՛ մարթ հատանել անհատականին. (Սեբեր. ՟Ա։)


Անհոգութիւն, ութեան

s.

negligence, heedlessness, carelessness, inattention, lethargy.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխարհականին ուսուցանէ զկրօնաւորութեանն անհոգութիւն. (Լմբ. սղ.։)


Անհպելի, լւոյ, լեաց

cf. Անհուպ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ բարձր բազմականի, եւ յանհպելեաց վերարկուաց։ Փորձէր զսուրբ զանձն (զհոգի Յուլիանեայ), եւ զանհպելի մարմինն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. կիպր.։)


Անձն, ձին, ձամբ, ձանց

s.

person;
hypostasis, personality;
creature, being;
soul;
mind;
heart;
myself, thyself, himself;
անձամբ, personally;
անձամբ անձին, by one's self, personally;
զանձամբ դառնալ, to turn back;
զանձամբ արկանել, to put on, յանձին բերել, to imitate;
յանձին ունել, to accept, to approve;
չառնուլ յ—, to refuse, to deny;
սիրէ նա զ— իւր, he loves himself;
վասն անձին եւեթ տամ պատասխանի, I only answer for myself;
երգնում յ— իմ, թէ այդ այդպէս է, on my soul, it is so;
զգաստանալ յանձին, to revive, to recover one's senses;
փոյթ ունի նա վասն անձին, he takes care of himself;
անձին առնել, to commit suicide;
եռն յանձին հարկանել, to boast of, to flatter one's self, to prick one's self;
յ— առնել, to recommend, to confide;
յ— լինել, to commend one's self, to have confidence in, to confide in, to be committed.

· Calfa

NBHL (2)

Յանձին կալայ վանականին, թէ ունիմ ինչս բազումս, եւ եթէ շինեցայց՝ տացից ի վանս. իմա՛, խոստացայ։

Ոմն զգայլոյ կորիւն սնուցանէ, եւ իբր զշան կորիւնս ընդ անձն ականին (տեառն իւրոյ. վըրան ցաթկելով խաղալ) (Եզնիկ.։) (Ա՛յլ է եւ ԱՌՆՈՒԼ կամ ԲԱՌՆԱԼ ԶԱՆՁԱՄԲ, ԸՍՏ ԱՆՁԻՆ. (այս ինքն ի վերայ ինքեան. տե՛ս ի ՟Ա. նշ։)


Անծառայական, ի, աց

adj.

that is not servile, free.

· Calfa

NBHL (1)

Զխոնարհիլն անծառայականին ի մեր նուաստութիւնս. (Շ. բարձր.։)


Անկայական, ի, աց

cf. Անկայ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչինչ հաստատուն յանկայականիս ցուցանի բնութեան. (Նիւս. երգ.։)


Անկատարելութիւն, ութեան

s.

imperfection, incomplete state;
defectiveness, want, faultiness.

· Calfa

NBHL (1)

Անկատարութիւն ոգւոյն բանականի. (Խոր. ՟Ա. 2։)


Անկատարութիւն, ութեան

s.

cf. Անկատարելութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Անկատարութիւն ոգւոյն բանականի. (Խոր. ՟Ա. 2։)


Անկարգ

adj. adv.

without order, in disorder, disorderly, irregular, confused, indistinct, not methodical;
intemperate, inordinate, immoderate, excessive, licentious;
յանկարգ, cf. Յանկարգ

· Calfa

NBHL (1)

Եւ եթէ այս անկա՛րգ եւ արտաքոյ յարմարականին ասացեալ եղեւ. (Պիտ.։)


Անմեկնելի, լւոյ, լեաց

adj.

inseparable, indivisible;
inexplicable, inexpressible.

· Calfa

NBHL (1)

Կալայց զիս անմեկնելի ի բաւականին յուսոյ. (Պիտ.։)


Անլուծական, ի, աց

adj.

indissoluble, incorruptible;
insoluble, not to be decomposed;
that cannot be deciphered

· Calfa

NBHL (1)

Ի վախճան հասանել մեղացն, եւ անլուծականի կենդանութեանն լինել սկիզբն. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Անբաժանութիւն, ութեան

s.

indivisibility.

· Calfa

NBHL (1)

Գերազանցեալ անբաժանութիւն բոլոր աստուածականին միութեան։ Վասն պարզութեանն եւ միութեան գերաբուն անբաժանութեանն. (Դիոն. ածայ.։)