Definitions containing the research ական : 10000 results

Կաճառիմ, եցայ

vn.

to assemble, to reunite, to meet together.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ զմարմնոյն պարտ է հատուցանել շարժութիւնն՝ կաճառելով ընդ կրթականաւն. այսինքն ի հանդէս մրցական. (Պղատ. տիմ.։)

Որպէս երբեմն ընդ եւայի, նոյնպէս եւ աստ ընդ խորհրդական առնն կաճառէր բարեհամբոյր բանջւ. (Յհ. կթ.։)


Կամածին

adj.

voluntary, spontaneous, free.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կամաց ծնեալ. ի կամաւորութենէ յառաջ եկեալ. Անձնիշխանական. կամակար. կամօք եղած.


Ըմբշամարտ, ից

s. adj.

wrestler;
athletic;
—ք, wrestling.

· Calfa

NBHL (2)

ԸՄԲՇԱՄԱՐՏ. ա. որպէս Ըմբշական, ըմբշամարտական.

ԸՄԲՇԱՄԱՐՏ. ԸՄԲՇԱՄԱՐՏՔ. գ. որպէս Ըմբշամարտութիւն. ագոն. եւ Ասպարէզ մրցանաց. ողոմպիական խաղ.


Ըմբոշխնեմ, եցի

va.

to taste, to eat, to feed on;
to enjoy, to delight in, to take pleasure in;
to gain, to obtain, to possess;
to chew, to masticate, to break with the teeth;
— զպատիւ, զվարձս, զփառս, զպսակ, to obtain honours, to gain recompense, or reward, to acquire glory, to win crowns;
— զուսոմն, զմահ, զեպերանս, to acquire knowledge;
to die;
to be despised, contemned, abused.

· Calfa

NBHL (1)

Անշնչանայր Ղազարոս, եւ զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ (այսինքն ճաշակելով զմահ) փոխեալ լինէր ի կենդանութենէն. (Սհկ. կթ.։)


Ըմբոշխնիմ, եցայ

vn.

cf. Ըմբոշխնեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Անշնչանայր Ղազարոս, եւ զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ (այսինքն ճաշակելով զմահ) փոխեալ լինէր ի կենդանութենէն. (Սհկ. կթ.։)


Ըմբռնաղ

s.

23rd. November (the day on which sheep are folded).

· Calfa

NBHL (1)

Այսպէս կոչի առ տոմարագէտս՝ ՟Ի՟Գ. օր նոյեմբերի. զի յայն աւուրս ածին հօտք ի դաշտէ ի ձմերոց, իբր յաղ կամ յաղըլ (ի փարախ), ըմբռնեալ. (զորօրինակ հորթնթող եւ նախրթող ասին այլ աւորք հետագայք ի մուտս ձմերայնոյ). եւ այն՝ ռամկական առմամբ ըմբռնեալ աւուր առ ի դիտել, որպէս թէ


Ըմբռնողութիւն, ութեան

s.

hold, retention, surprise;
comprehension, perception;
— ախտից, attack, fit, stroke.

· Calfa

NBHL (2)

Ուսս եւ բազուկս եւ ձեռս (հրեշտակաց՝ իմասջի՛ր) զարարողականութիւնն եւ զներգործութիւն բարեաց, եւ զըմբռնողութիւն. (Շ. հրեշտ.։)

ԸՄԲՌՆՈՂՈՒԹԻՒՆ կամ ԸՄԲՌՆՈՒԹԻՒՆ. κατάληψις comprehensio δραστήριον efficacitas որ եւ ԸՄԲՌՆՈՂԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Կարողութիւն ըմբռնելոյ ձեռօք կամ մտօք. ոյժ. ներգործականութիւն.


Ըմբռնումն, ման

s.

cf. Ըմբռնողութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Անյագութիւն որովայնի, ական ոչ ըմբռնումն. (Կլիմաք.։)

Ի հասմանէ ըմբռնման ասիցելոցն. (Փիլ. տեսական.։)


Ըմպահկեմ, եցի

vn.

to resist, to growproud, ferocious, to rebel;
cf. Ըմպահկեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդվզէր եւ ըմպահկէր վասն բարուցն անհարթութեան։ Աւելի քան զզօրութիւնն իւրեանց խորհեալ՝ ըմպահկին եւ ընդվզին։ Ըմպահկեալ խեռեսցէ։ Ամենեւին ըմպահկեալս եւ ապարասանեալս։ Զերասանակս ի բուռն առեալ առեալ՝ արգելուլ զախտս, եւ մանաւանդ զսրտմտութիւն՝ որ ըմպահկել ի նմանէ սովորեալ։ Փախստական յօրինաց, ըմպահկօղ եւ խստերասան։ Զյարձակումն եւ զըմպահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ։ Վասն խստութեան բարուցն ըմպահկօղք են, խայտալով յանդգնաբար եւ ընդվզելով։ Ի ձայնէ փղաց սարսեալ երկնչի ձի՝ իբր յերկիւղէ ըմպահկելով փախչել. (Փիլ.։)

Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)


Ըմպահկիմ, եցայ

vn.

cf. Ըմպահկեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդվզէր եւ ըմպահկէր վասն բարուցն անհարթութեան։ Աւելի քան զզօրութիւնն իւրեանց խորհեալ՝ ըմպահկին եւ ընդվզին։ Ըմպահկեալ խեռեսցէ։ Ամենեւին ըմպահկեալս եւ ապարասանեալս։ Զերասանակս ի բուռն առեալ առեալ՝ արգելուլ զախտս, եւ մանաւանդ զսրտմտութիւն՝ որ ըմպահկել ի նմանէ սովորեալ։ Փախստական յօրինաց, ըմպահկօղ եւ խստերասան։ Զյարձակումն եւ զըմպահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ։ Վասն խստութեան բարուցն ըմպահկօղք են, խայտալով յանդգնաբար եւ ընդվզելով։ Ի ձայնէ փղաց սարսեալ երկնչի ձի՝ իբր յերկիւղէ ըմպահկելով փախչել. (Փիլ.։)


Ըմպահկեցուցանեմ, ուցի

va.

to restrain, to bridle, to repress, to tame, to break in.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)


Ըմպեմ, արբի, ա՛րբ

vn.

to drink;
— անյագաբար, — eagerly, greedily;
— սաստիկ յոյժ, — hard or deep, — like a piper, to tipple, to tope to be a hearty toper;
— ի կենդանութիւն թագաւորի, — the king's health;
— ի յաջողութիւն..., — to the success of;
գան —, to receive a thrashing, a blow;
ապտակ —, to be struck in the face;
զջուր գնոյ —, to obtain water by dint of money, to pay for water -;
որ ընպէ զանօրէնութիւնս հանգոյն ըմպելւոյ, who drinks iniquity like water;
տուր ինձ —, give me ... -;
cf. Արբեալ, cf. Արբենամ.

· Calfa

NBHL (1)

Զփրկականն ըմպեալ զբաժակ. (Շար.։)


Ըմպիկ

cf. Ըմպակ.

· Calfa

NBHL (1)

Ափսէք եւ տաշտք եւ ըմպիկք. ա՛յլ ձ. ըմպելիք. (Փիլ. տեսական.։)


Ընգղայք

s. pl. fabulous monsters, Erinnys, Furies.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զդեւս հալածականս. իբրեւ զընգղայք ծովու վնասակարս. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 15։)


Ընդաբոյս

adj.

innate, native, natural, habitual.

· Calfa

NBHL (1)

ἕμφυτος insitus գրի եւ ԸՆՏԱԲՈՅՍ. Ընդ նմին բուսեալ ընդ բնութեան անդստին. տնկեալ ի բնէ. բնածին. բնաւորական. ընտանի.


Ընդակեր

adj.

that eats pulse.

· Calfa

NBHL (1)

Ստացաւ (Մաշտոց երկրորդ) վարս անսուաղականս, պարկեշտս, ընտակերս. (Ստեփ. սեւան.։)


Ընդակից, կցի, կցաց

adj. s.

dwelling with;
neighbouring, familiar;
playfellow, comrade.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր զմի սիրելի ի միում սենեկի, եւ զմի ընդակից ի միում վերարկուի։ Իբրեւ զընդակից դաստիարակարան տուեալ մեզ զսուրբդ (նշան) տիրական։ Ընդակից կայից կանոնաց օրինաւորին. (Նար. խչ. եւ ՟Կ՟Ա։)


Ընդարձակասուն

adj.

reared in ease, dainty, delicate, commodious;
unbridled, dissolute.

· Calfa

NBHL (3)

Նախդիր անպէտ (բաց ի բաղադրութենէ, ուր լինի եւ Ըմ) որպէս Ընդ. ներ. ն. ի. յ. ց։ Ի տրական հոլով, որպէս յն. εἱς ad

Ի ներգոյականն, որպէս յն. ἑν in

Ի բացառականն, որպէս յն. ἑκ եւ ի յանգս՝ -θεν


Ընդարձակատար

cf. Ընդարձակ.

· Calfa

NBHL (1)

εὑρύχωρος spatiosus Բաւական ի տանել յինքեան. լայնածաւալ. ընդարձակ. դիւրատար.


Ընդարմ

cf. Ընդարմացեալ.

· Calfa

NBHL (1)

Արմատ Ընդարմանալոյ. իբր Ընդարմացեալ ինչ. զոր Անյաղթն ստուգաբանէ ըստ համեմատութեան յունականին ի վերայ մարմին բառի այսպէս.


Ընդգեղձանիմ, ձայ

vn.

to cry out-right, or loudly.

· Calfa

NBHL (1)

ὁδύρομαι lamentor, ploro, defleo Գեղձիլ յոյժ. փղձկիլ՝ ցնդիլ յարտասուս. կականիլ տղայոց. անշնչանալ ստնդիեցաց լալեօք. հեկեկալ. կախկըպիլ.


Ընդգճիմ, եցայ

vn.

to fall on one's knees;
to coil one's self up.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդգճեալ ի ծունկս՝ երկիրպագանէր։ Ընդգճեալ առաջի արտօսրաթոր կականմամբ. (Յհ. կթ.։)


Ընդգրկեմ, եցի

va.

to embrace, to clasp in ones arms, to clasp or throw one's arms round, to hug;
to undertake;
— զձեռն ի վերայ լանջաց, to remain with the arms crossed.

· Calfa

NBHL (2)

Սիմէոն ընդգրկէր, ի փոքր տղայում զմեծն Աստուած երկրպագելով։ Բազմեալ ի վերայ մայրականն ուսոյ, եւ ընդգրկեալ ի գրկի՝ մտանէր յերկիր Եգիպտացւոց. (ՃՃ.։)

Ընդգրկել զկենակիցն։ Հեռացի՛ր յընդգրկելոյ զօտարն։ Ընդգրկեաց սիրական ողջունիւ զորդին միածին։ Զլոյս հոգւոյն ընդգրկել։ Ընդգրկել զերկեղ Աստուծոյ։ Զբարին ընդգրկել։ Զնոյն երանութիւն ընդգրկել. (Լմբ.։)


Ընդդէմ, դինաց

adj. prep. adv.

contrary, opposed;
opposite, mimical;
unfortunate;
— պատասխանի, an adeguate or prompt reply;
against, on the contrary, the wrong side, outward, the wrong way;
before, in face;
— դառնալ, կալ, գտանիլ, հարկանիլ, to oppose, to resist, to counteract, to make head against, to cope with;
— յառնել, to rise up against;
to combat;
— գանձանակին, opposite the money-box;
վէմ — դնել դրամ, to place a stone against the door;
զդուրս — դնել, to close the doors;
բանիցն — բերել, to reply opportunely, to respond;
— եղեւ նոցա իրն, they succeeded badly in that affair;
յետս — ընթեռնուլ, to cavil, to sophisticate;
instead otherwise, on the contrary;
— հակառակութիւն, cf. Ընդդէմդարձութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Զընդդէմ արեգական կողմն անձաւին հրաշակերտեաց. իմա՛ զհանդիպակաց զարեւմտեան. (Խոր. ՟Ա. 15։)

Եւ անդէն աւետարանական բանիցն ընդդէմ բերեն, թէ ի գիշերի համբարձէ՛ք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

ἑναντίος, τἁναντίος, ἁντίθετος adversus, oppositus, contrarius Հակադրեալ. հակառակ ինչ. ներհակ. ներհական. դիմակաց. եւ Որ ինչ կայ ի դէմս կոյս. դէմը.


Ընդդիմաբաժանեմ

va.

to divide in opposite parts, to place one against the other.

· Calfa

NBHL (1)

Գործնականն ընդդիմաբաժանի տեսականումն։ Յընդդիմաբաժանեալ տեսակսն (ի բանական եւ յանբան). (Սահմ. ՟Ա. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի։)


Ընդդիմաբախ

adj.

resistent, solid, hard, compact, opaque.

· Calfa

NBHL (1)

Խիստն եւ ընդդիմաբախն զգայականն ներգործութիւնս ոչ ընդունի. որպէս գոյ տեսանել յոսկերս մերում եւ ի տունկս երկրի. (Նիւս. կազմ.։)


Ընդդիմակ, աց

adj. s.

contrary, opposite;
opposite extremes, adversity, disgrace, calamity;
— զօրութիւն, coercive power;
—ս դնել, to oppose, to contract.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայն ընդդիմակք՝ միմեանց ապականիչք։ Որք բոլորովին ընդդիմակքն են ոչինչ ունին հաւասար. (Նիւս. ամ. չար.։)

ἑναντίος, ἑναντιούμενος contrarius, oppositus, adversarius Հակառակ. ներհակ. ընդդէմ. ներհական. հակադրեալ.


Խստապարանոց, աց

adj.

stubborn, stiff necked, pertinacious, opinionative, dogmatic.

· Calfa

NBHL (1)

Ժողովուրդ, կամ այր խստապարանոց։ Խստապարանոցք, եւ անթլփատք սրտիւք եւ ականջօք.եւ այլն։


Խստավարութիւն, ութեան

s.

life of privations & hardships, a Spartan existence.

· Calfa

NBHL (1)

Զլակոնական խստավարութիւնն թողացուցեալ։ Ի պաճուճեալ եւ ի փափուկ կենաց ի խստաւարութիւն. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 16։)


Խստորուկ

s. bot.

elephantiasis;
venereal disease;
a Cretan grape;
—ք, garlic sauce.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՍՏՈՐԱԿ կամ ԽՍՏՈՐՈՒԿ, կամ ԽՈՍՏՈՐՈՒԿ. ἑλεφαντίασις elephantiasis. Խիստ եւ կոշտ կեղ. քոսոտութիւն. որպէս յն. եղեփանական (այսինքն փղական) բորոտութիւն։ Գաղիան.։


Խտանամ, ացայ

vn.

to condense, to thicken, to grow thick, to coagulate, to congeal.

· Calfa

NBHL (1)

Յանկելոց դիականացն յոյժ խտացեալս առ միմեանս. (Արծր. ՟Ե. 3։)


Խտղտանք

s.

cf. Խտղտումն.

· Calfa

NBHL (1)

Բանից տռփականաց, եւ սրտից խտղտանաց. (Նար. երգ.։)


Խտղտեմ, եցի

va. fig.

to tickle, to titillate;
to dazzle, to bedazzle;
to tickle, to please, to gratify, to delight, to flatter.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զցանկականն խաղտեցուցանէ։ Հեշտութեանց աշխարհիս, որք խաղտեցուցանեն զմարմինս եւ զմտածութիւնս. (Լմբ. առակ.։ ՃՃ.։)


Խտղտկեմ, եցի

va.

cf. Խտղտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զցանկականն խաղտեցուցանէ։ Հեշտութեանց աշխարհիս, որք խաղտեցուցանեն զմարմինս եւ զմտածութիւնս. (Լմբ. առակ.։ ՃՃ.։)


Խտղտեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Խտղտեմ

· Calfa

NBHL (1)

Որ զցանկականն խաղտեցուցանէ։ Հեշտութեանց աշխարհիս, որք խաղտեցուցանեն զմարմինս եւ զմտածութիւնս. (Լմբ. առակ.։ ՃՃ.։)


Խտտղեմ, եցի

va.

cf. Խտղտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Երեւելի զարդս նոցա պատրաստեալ յարդարէին առ ի խտտղել ական տեսանելոյ. (Յհ. կթ.։)


Խտրադիմայ, ից

adj.

physiognomist.

· Calfa

NBHL (1)

ի յոմանց իմաստական ախտարակայ խտրադիմայ հմայից, իբր թէ ստեղծչին ասեմ ազդեցմամբ՝ կոչեցաւ զգօն. (Նար. մծբ.։)


Խտրոց, աց

s.

interval, space;
division, separation;
distinction, difference;
— ընդ մէջ անկանիլ, to interpose;
to interfere, to intermeddle.

· Calfa

NBHL (1)

Զեւն խտրոց հարցն, որ ի մէջ մեր եւ քաղկեդոնականացն. Մաշտոց վարդապետ առ (Յհ. կթ.։)


Խտրոցեմ, եցի

vn. va. to distinguish, to classify.

· Calfa

NBHL (1)

(Շաղկապք) անջատականք են, որ եզանգամ զայլսն մակշաղկապեն, բայց սակայն յիր յիր խտրոցեն. եւ են այսք. կա՛մ եւ կամ, եւ կամ թէ. (Թր. քեր.։)


Խրախ

s. adj.

rejoicing, cheerfulness, merriment;
banquet, feast;
joyful, gay, merry, cheerful;
— առնել, to make merry, to rejoice;
— լինել, to rejoice, to be delighted.

· Calfa

NBHL (1)

Շինեաց տունս խրախից, կամ վայելչական տեղի խրախից։ Ուրախ արար թագաւորն զնախարարսն հայոց ի տաճարի խրախից. (Արծր. ՟Դ. 11. եւ ՟Գ. 13։) cf. ՈՒԱԽՈՒԹԻՒՆ, (կոչնոց)։


Խրախամիտ

adj.

cheerful, merry, joyful, gay, joyous;
— լինել, to joy, to rejoice.

· Calfa

NBHL (1)

Ուրախամիտ յոյժ յոյժ. խնդամիտ զուարթամիտ. եւ Ուրախական. շէն, ուրախ զուաղթ. շաղ, շատ.


Խրախարան

s.

banqueting-room;
place of feasting or entertainment.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ սովորական թատերացն, եւ խնջոյից խրախարանացն. (Ուռպ.։)


Խրախոյս, խուսի

s. adj.

shout of encouragement or incitement, encouragement, comfort, incitement;
encouraging, animating;
exhorting;
— տալ՝ մատուցանել, to encourage, to give heart to or inspirit, to rouse, to excite, to urge on;
— բառնալ՝ հարկանել, to shout encouragingly;
— առնուլ, to take heart, to cheer up, to take courage.

· Calfa

NBHL (2)

ԽՐԱԽՈՅՍ. ա. իբր Խրախուսօղ. եւ Խրախուսական. Սոքա խրախոյսք ընտրական տօնից։ Խրախոյս հանդիսիւ, միախումբ դասակցութեամբ. (Նար. առաք. եւ Նար. խչ.։)

ԽՐԱԽՈՅՍ ԲԱՌՆԱԼ, կամ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. որ եւ ԽՐԱԽՈՒՍԵԼ. βοάω, ἁναβοάω clamo, reclamo κατάρχω praecentorem ago, auctor sum etc.. Գոչել. ձայն արձակել յորդորական.


Խրախունք

s.

rejoicings, feasting, entertainment;
—նս առնել, to feast, to hold a feast, to give a banquet.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորական պատուով պատուեալ՝ ապա խրախունս առնէ. (Իգն.։)


Խրամահատ, աց

adj.

breaching, making breaches;
separating, dividing.

· Calfa

NBHL (1)

Բնական օրինացն խրամահատ եղեր պարսպին. (Վրդն. ծն.։)


Խրատաբանութիւն, ութեան

s.

admonition, warning, advice, counsel.

· Calfa

NBHL (2)

Բան խրատու. խրատ. առատ խրատական. իմաստ.

Մեծն ի նոսա դիոգինէս հռչակի՝ փայլեալ իւրովքն միշտ խրատաբանութեամբք։ Քան զամենայն խրատաբանութիւնս նորա այս վայելչագոյն ասաւ բան։ Զյոքնագոյն նորա ասացեալ դիւցազնական տաղիւք խրատաբանութիւնս. (Պիտ.։)


Խրատագիր

adj. s.

admonishing by letter;
letter or book of admonition.

· Calfa

NBHL (1)

Գրեալ առ ի խրատ. խրատական.


Խրատտու, աց

cf. Խրատուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ առաջին խրոհրդական խրատտուացն։ Պատգամ ի ներքս յղէին զնոյն խրատուն իւրեանց. (Եղիշ. ՟Բ։)


Խրացեմ, եցի

va.

to put on shoes;
to lace on boots or shoes.

· Calfa

NBHL (1)

Խրացեա՛ զոտս աւետարանական ուսմամբն քրիստոսի. (Նեղոս.։)


Խրեմ, եցի

va.

to thrust in, to plunge;
to stick in the mire, to be mire;
to run aground, to strand.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պարսկական մայրապականութեանցն վայր վտանգեալ խրին խոհերս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)