decimation, tithing.
· Calfa
Ի յաղթողէն ծանօթանայր պատուասիրական փոխանորդութեամբ տասանորդութիւն. (Պիտ.։)
ten;
ի — ամսոյն, on the tenth of the month;
— անգամ, ten times;
— —, by tens.
· Calfa
Գտցես ի տասունսն զմինն, եւ ի մինն զտասունսն։ Զպակասումն չորրորդ տասինն (խ թուոյ) լցուցիք։ Գառինք չորրորդ տասունք։ Քսանն եւ կցականն երկուց տասնից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։ Շար.։ Թէոփիլ. ՟խ մկ։ Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
ten, half-a-score;
decade.
· Calfa
Պետրոս գլուկխ առաքելոցն՝ հանդերձ տասնեակ թուոյ՝ առաքելական գնդին. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
to jog, to wag, to totter, to vacillate, to flutter about, to struggle, to tremble, to be shaken, agitated, staggered;
to hesitate, to waver, to be in suspense.
· Calfa
Տատանին տագնապաւ տերեւք տնկոց եղեւին ծառոց՝ շարժեալք ի հողմոց ուժգին բախելոց։ Զարհուրեալ յերկիւղէ մահու, եւ տարակուսեալ տատանէր յինքեան։ Որչափ եմք ի մարմնի, եւ ի կեանս յայս տատանիմք։ Հիմունք երկրի տատանէին։ Որ կափուցեալ տատանէր ի քո յանճառ խոնարհութենէ։ Յեղծումն եւ յապականութիւն տատանէաք. (Նար. ՟Կ՟Ա։ Խոսր.։ Շար.։ Լմբ.։)
divided, separated, removed;
separating, removing;
— հանել, կացուցանել, to alienate, to transfer, to separate;
to expatriate;
ելանել —, to abandon one's country.
· Calfa
Օտարացեալ հեռացեալ զրկեալ ի սեպհական բաժնէ.
taken away, carried off.
· Calfa
Ոչ կերակուր հոսանուտ առ ի լրութիւն տարաբարձ ունակութեանց անապականին. (Արծր. ՟Ա. 1։)
moved, agitated;
unlike, different.
· Calfa
ՏԱՐԱԲԵՐ ՏԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ. Իբր Տարուբեր. եւ Տարբերական. պէսպէս. այլեւայլ.
Տարաբերական եւ զանազան ձայնք աղաղակի ի բազմութեան լինէր, ոմանք այսպէս, եւ ոմանք այնպէս. (Վրք. սեղբ.։)
to bear here and there, to shake, to agitate, to move, to stir.
· Calfa
Զաստուծոյ սեփական թագաւորութենէն բանս տարաբերէ. (Համամ առակ.։)
agitation, shaking;
difference, diversity.
· Calfa
Եւ այլ եւս չորս տարաբերութիւնս, որ է ըստ բշժկական արհեստիցն. որպէս մաղձն երկոքին, եւ մաղասն եւ արիւնն։ Բայց որ յաղագս դատաստանին է բան, յուշ լիցին ի տարաբերութեան մարմնոյ եւ մտաց. (Նանայ.։ Սոկր.։)
living abroad, expatriated;
excluded.
· Calfa
Հիասցին սակս սիրական կառուցման քո առ իս, տարաբնակ կարծելով եւ անարգ. (Մագ. ՟Լ։)
Ոչ տարաբնակք գոլով. սակայն թշուառականք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
unnatural, contrary to nature;
far from one's country or home, abroad.
· Calfa
Օտար ի բնութենէ. օտարաբուն. անբնական.
proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.
· Calfa
Ի յաւիտենական փառացնաստուծոյ տարագիր գտանին։ Մի՛ տարագիր անկցուք ի նմանութենէն աստուծոյ։ Զի մի՛ յորդիութենէ նոցա տարագիր գտանիցիք. (Սարգ.։)
Տիրեցին ինձ չարք, տարագիր հանին (ի) տիրական գրկացդ։ Տարագիր ելցէ ի կենացս. (Ժմ.։ Ճ. ՟Ա.։)
proscription, ban, banishment, exile, exclusion, transportation, expatriation.
· Calfa
Տարագրութիւն (ի) հայրենեաց ... Քարտէս՝ յոր գրեցան. տարագրութիւն հրէական ազգին յաւետեաց ուխտիցն. (Շ. բարձր.։)
to discern, to distinguish.
· Calfa
Տարօրինակ դատաստանաւ դատեալ. կամ վարանական մտօք.
Տարադատ տանտաղական տիւռենական. (տարակուսեալ. Մագ. ՟Խ՟Ա։)
Տարադատէ, այսինքն որոշէ՝ զմասնականն ի հանրականացն։ Բանականն՝ որ տարադատէ զմեզ յանբանից. (Անյաղթ պորփ.։)
far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.
· Calfa
Դէմ եդեալ տարադէմ գնացեալ՝ փախստեայ լինէին։ Դէմ եդեալ ես տարադէմ գնացի ի պորոս ատրպատականին ... Դէմ եդեալ չուէ առ թագաւորն եգերացւոց. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
unsuitable, improper, unbecoming, undue, disagreeing, absurd, extravagant;
թէ ի հանդէպս եւ թէ ի —դէպս, per fas et nefasby right or wrong.
· Calfa
Զերդմնական, որ թէ՛ ի հանդէպս, եւ թէ՛ ի տարադէպս. (Նար. ՟Խ՟Ե.) որպէս լտ. fas, nefas.
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
· Calfa
ἅωρος, ἅκαιρος quod est extra horam, intempestivus, importunus παρὰ καιρόν praeter tempus. Անժամ. ապաժամ. եղեալն արտաքոյ դէպ ժամու. յանկարծական. վաղահաս կախեալ, եւ անցեալ քան զժամանակն. ատենէ դուրս.
of a spreading root.
· Calfa
Որ տարածի ի յատակս. կամ որոյ տակքն եւ արմատքն են տարածական.
unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.
· Calfa
παράδοξος inopinatus. Անկարծելի. արտաքոյ կարծեաց եւ խելաց. տարադէպ եւ յանկարծական, եւ հրաշափառ։
distance.
· Calfa
Վասն յոյժ աւելի ի միջոցին տարակացութեան առ ոլորտս աշխարհիս գոլ։ Եւ կամ տարակացութեամբս երկրի, որպէս երկրաչափականն. (Արիստ. քանակ.։ Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
doubt, uncertainty, wavering, vacillation, irresolution, hesitation, embarrassment;
tribulation, anguish, anxiety;
doubtful, uncertain;
ի —կուսի կացուցանել, ի — արկանել, to cause to doubt, to call into question;
կալ ի —կուսի, to doubt, to be in doubt, to waver;
— ի —ս կցել, to multiply doubts, questions;
չիք ինչ —, there is no doubt;
undoubtedly.
· Calfa
ՏԱՐԱԿՈՅՍ. ա. Տարակուսելի. վարանական. անկարծելի.
Տեսանիցեմ ես զտայն աղէտ տարակոյս ապականութեան. (Եփր. ել.։)
to doubt, to have doubts, to question, to hesitate, to be irresolute, embarrassed, to demur;
— ի դիւէ, to become furious, to rage like a madman.
· Calfa
Տարակուսելով տարակուսեսցի երկիր։ Զահի հարաւ յակոբ, եւ տարակուսեալ էր։ Որդիքն ձեր տարակուսեալք, որ ննջեն ի կիցս ամենայն ճանապարհաց։ Յանաբժշկական ցաւս սրտից տարակուսելոց։ Կարօտեալք, այլ ոչ տարակուսեալք։ Տարակուսեալ եմ ես վասն ձեր.եւ այլն։
disagreeable.
· Calfa
Եթէ յաճախեցից միշտ մնալ եւեթ ի տրտմականս, մի՛ գուցէ եւ այս տարահաճելի. (Պիտ.։)
distant country, remote region, abroad, foreign lands;
cf. Տարաշխարհիկ.
· Calfa
Իբր Տարաշխարհական. հեռաւոր.
cf. Տարաշխարհիկ.
· Calfa
Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)
Յայլ տարաշխարհական ճանապարհ փութայցեմք երթալ։ Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Սրով մաշեցեր բաբելովնական, եւ գերութեամբ տարաշխարհական. (Սկեւռ. աղ.։)
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁποδημητικός , ξενικός peregrinus, -a, -um. Որ ինչ սեպհական եւ հեռաւոր աշխարհի, կամ երթողաց ի տար աշխարհ. պանդխտական. նժդեհական. հեռաւոր. օտար.
Եւ որպէս ἁπόδημος, ἁποδημητής, ξένος peregrinator, peregrinus. Նա՝ որ է ի տար աշխարհէ կամ երթեալ է ի տար աշխարհ. պանդուխտ. օտարական. վտարանդի. գաղթական.
cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.
· Calfa
Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)
Յայլ տարաշխարհական ճանապարհ փութայցեմք երթալ։ Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Սրով մաշեցեր բաբելովնական, եւ գերութեամբ տարաշխարհական. (Սկեւռ. աղ.։)
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
Եւ որպէս ἁπόδημος, ἁποδημητής, ξένος peregrinator, peregrinus. Նա՝ որ է ի տար աշխարհէ կամ երթեալ է ի տար աշխարհ. պանդուխտ. օտարական. վտարանդի. գաղթական.
ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁποδημητικός, ξενικός peregrinus, -a, -um. Որ ինչ սեպհական եւ հեռաւոր աշխարհի, կամ երթողաց ի տար աշխարհ. պանդխտական. նժդեհական. հեռաւոր. օտար.
adj. gr. casual.
· Calfa
παρασυντακτικός continuo connectens. Ազգ պատճառական շաղկապի՝ հթարկադրեալ կամ յարակցեալ բազմատի իբր թէականի. որ ըստ յն. յարբաղկացական, յաւելուածով իրիք մասնական իլ բաղկացական. զոր օրինակ բաղմատք են, զի քան, թէ. եւ տարբաղմատք, քանզի, վասն զի, որպէս թէ, քան թէ։
yearly, annual, anniversary, once a year;
year;
solemnity, feast, festival;
etesian or trade-winds;
օր —ի or —աց, anniversary, — day;
կարգեցին ամ յամէ զօրն զայն տօն —աց, it was ordered that this day be annually commemorated;
ոչ գոյր երթեւեկ տօնից —աց նորա, no one frequented his festivals any longer;
յաւուր նշանաւորի —աց, on the festival day.
· Calfa
ոմանք (ի հողմոց շնչեն) յամարայնի, որ տարեկան կոչին, խառնուրդ ունելով յարքայականացն եւ ի զեփիւռիցն. (Արիստ.։)
cf. Տարեգլուխ.
· Calfa
Տարեմուտն (հայոց՝ շարժականն) ի սրբումն հանդիպիւր պասեքին օր. (Կաղանկտ.։)
Յաղագս տարեմտին՝ ի վանական վարդապետէ։ Ամսամուտ, տարեմուտ, շաբաթամուտ։ Զանազան է եւ մուտ տարեմտից։ Եբրոյեցւոց եւ մակեդոնացւոց տարեմուտն ի միասին է. (եւ այլն. Վանակ. որպէս եւ Վրդն. սղ.։ Տօմար.։)
starling-water.
· Calfa
Ըմպեմ զտարմնաձայնականին որպէս զջուր ուխտից զքերթածս լաւացն։
cf. Տարորոշ.
· Calfa
Զբանականին քաջակազմութեան օրէնս տարորիշ յարդարէ (յանբանից). (Լծ. ածաբ.։)
distinct, different, separate.
· Calfa
Թուականն բաղկանայ ի տարորոշ քանակէն ըստ ինքեան։ Տարորոշ քանակն պատուականագոյն է քան զշարունակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Կատարելագոյն մասկունք ... անձնականօք տարորոշ զօրութեամբք։ Զանուանս հարցն արտաքինքն տարորոշս ի մէնջ տան. (Նիւս. բն.։ Յհ. կթ.։)
διορισμένος discretus, distinctus. Տարորորշեալ. ի բաց որոշեալ. զատուցեալ. բաժանական. զանազանեալ. տարբեր. իրարմէ բաժնուած, զատուած, զատ.
to distinguish, to separate, to divide.
· Calfa
Ըստ արիստոտելական բացորոշութեանց զհոմանունութիւն տարորոշեսցուք. (Անյաղթ պորփ.։)
agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.
· Calfa
ՏԱՐՈՒԲԵՐ. գ. Որպէս ստուգաբանութիւն անուանս Կիտացի, կամ կիպրացի, եւս եւ մակեդոնացի. որպէս նաւ վաճառաց, կամ վաճառական.
to agitate, to toss about, to stir, to drive here and there;
to repeat.
· Calfa
Յաճախապէս զսպանողական բարս նոցա տարուբերէր։ Յամենայն ուրեք զնշանն տարուբերէ։ Յուշ առնէր զտարուբերեալ ի բազմաց զբանն. (Ոսկ. յհ.։)
Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.
· Calfa
Ի տարտարոսս ներքինս։ Զժահահոտ տարտարոսաց զխորութիւնսն։ Զգուբն ապականութեան զտարտարոս գեհենին. (Մանդ.։)
Բանտ անուանէ զտեղի ինչ անդնդային եւ սանդարամետական՝ զհներքին տարտարոսն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
· Calfa
Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.
immoderate love or desire of terrestrial things;
idolatry.
· Calfa
Տռփումն ի տարերս. սէր նիւթականաց. տարրապաշտութիւն.
elementariness, elementarity, substance, existence;
elements, rudiments.
· Calfa
Սրբոյն յռեթէոսի յաղագս աստուածաբանականաց տարրութեանց։ Ըստ աստուածաբանականացն նորա տարրութեանց։ Զայս ինչ ասէ յաղագս յիսուսի ի ժողովեալսն իւր աստուածաբանականսն տարրութիւնս. (Դիոն. ածայ.։)
desirable, wishful;
kind, dear, beloved.
· Calfa
Արժանի նշոյլ տարփալի։ Սիրասնունդ սիրամարգ սխրալի, նրբափայլ ոսկեթել տարփալի։ Փողէր կանաց տարփալին։ Տարփալիլ վերնականզ վեհիցն. (Նար. կուս.։ Շ. տաղ.։ Երզն. լս.։)
love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.
· Calfa
Ոչ վայելիցն տարփանօք հեծեմ, այլ հանդերձողին տենչանօք յերիկամանց աստի կականիմ։ Խրախացի՛ր համայն տարփանօք բերկրեալդ ի կանայս. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. կուս.։)
to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.
· Calfa
Ընդ հովանեաւ տաւաղին անմահական տնկոցն։ Շնորհեա՛ զխաղաղութիւնեկեղեցւոյ եւ ընդ սովին տաւաղեալ հօտի։ Ի մի փարախ ուղղափառ եկեղեցւոյ տաւաղեսցին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. գանձ.։ Կիռ. ման. թղթ.։)
flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.
· Calfa
Ուսումն չափական երկայնութեան եւ տափարակի եւ խորութեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
warmth, heat, caloric.
· Calfa
Ջերմն՝ օտար տաքութիւն է, խառնեալ ընդ բնաւորական տաքութիւնն. (Մխ. բժիշկ.։)