to form, to figure, to model;
to imprint, to print, to mark;
to grave, to engrave;
to inculcate, to impress.
· Calfa
Զերկոսին ականսն ... տպաւորեալս եւ քանդակեալս ոսկւով արասցես. (Ել. ՟Ի՟Ը. 11։)
impression, stamp, print, mark, figure, form;
impression;
— գործել յոք, to produce an impression on a person;
fixation
· Calfa
Իշխանականին (մտաց) մարգարէիցն տպաւորութիւն լեալ հանդերձելոցն որպէս մերձակայիցն. (Առ որս. ՟Է։)
amours, amorous desire, concupiscence;
cupidity, strong desire, ardent wish;
եղանակ —նաց անասնոց, rutting-season, rutting-time.
· Calfa
Զբաղնլով տռփանաւն ինքեան առ դափնեաւ. (Նաննոս. յն. տռփական կամ տռփալի դափնի ասի։)
libidinous, luxurious;
Cupid.
· Calfa
Տռփող, ցանկացօղ. եւ Չաստուած սիրոյ. Ἕρως Cupido, amor. Յաղագս տռփաւորին, եւ երկնային աստղկանն ... Ընդհանուր աշխարհական տռփաւորն. (Փիլ. տեսական.։)
cf. Տռփամ.
· Calfa
Ի տռփեցելոց (կր. իբր սիրեցելոց) դաս եւ ի կարգ ածելով, վնաս գործեաց եւ տռփողացն ի հարկաւորպագոյնսն ... յանփութութենէն եւ ի տռփելոյն ծախուց. (Փիլ. տեսական.։)
cf. Տռփանք.
· Calfa
Այսուիկ գերապայծառ եւ գեղեցիկ երկնից տռփութեամբ լցեալ եղեն դասք ճգնաւորականք. (Վրք. հց. ՟Ա. ձ։)
logically.
· Calfa
λογικῶς logice διαλεκτικῶς dialectice, cum ratione, disserentium modo. Ըստ օրինի տրամաբանից, եւ տրամաբանութեամբ. բնական գիտուեւեամբ եւ բանական ցուցակութեամբ.
Ոմանք աստուածաբանաբար, եւ ոմանք տրամաբանաբար (խնդիր յուզեն). արդ ասէ, թէ ասուածաբանաբար ոչ կամիմ խնդրել, այլ՝ տրամաբանաբար։ Տրամաբանաբար է յորժամ խնդրեմք, եթէ հոմանունք իցեն բարբառքն ... Տրամաբանաբար աստանօր զբանականն կոչէ. (Անյաղթ պորփ.։)
logic;
սուտ —, paralogy.
· Calfa
λογική logica, -ce, ars disserendi. Տրամաբանելն, եւ տրամաբանական գիտութիւն. բանաւոր զրոյց, կամ կարծիք.
cf. Տրամաչափ.
· Calfa
Այս հրամանք աստուածայինք եւ տիրականք՝ տրամագիծ եւ ճշմարիտ տուեալ եղեւ. (Սամ. երէց.։)
to dispose.
· Calfa
մեծ է զօրութիւն երաժշտականին՝ պէսպէս կրիւք ըմբռնելով զհոգին, եւ տրամադրելով. որպէս յայտ առնեն մրմունջք եւ ողբք ըստ ինքեանց տրամադրելով զհոգին. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
Զիղձս բաղձանաց վերին երանութեանն յոգի նորա տրամադրէր։ Տրամադրէ (գրով) յիւրում տրամաբանական մատենին. (Ճ. ՟Ա.։)
յայլ բարձրագոյն տրամադրէ խորհուրդ։ Տրամադրել զլսողն ի զուարճական խնդութիւն. (Խոր. վրդվռ.։ Երզն. լուս.։ (իբրու փոխել կամ պատրաստել։))
dispositio;
class of verbs.
· Calfa
διάθεσις dispositio, constitutio, conditio, adfectio եւ աղլն. Կարգաւորութիւն. յարմարութիւն. հանգամանք. ձեւ. որակ. զգածումն. յօժարութիւն. պատրաստականութիւն.
Այլք ի տրամադրութեանցն ժամանակաւ տրամակայեալ՝ հանապազորդ ի մեզ խնդրէ բնականալ։ Յհ. (իմ. ատ.։)
ՏՐԱՄԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Ըստ քերականաց, է սեռ բայից.
to specify.
· Calfa
εἱδοποιέω specifico μορφόω formo. Տեսականել. կերպարանել. կացուցանել. եւ Որոշել ի տեսակս,
specification.
· Calfa
Սեռից, եւ որք ընդ գոյացութեամբ են սեռական տեսակարարողութիւնք մինչեւ ցանհատ վայր. (Յհ. կթ.։)
adj. gr. specified.
· Calfa
Ունօղ զտեսակ որոշեալ, մասնաւորեալ, յատկացեալ. այսինքն տեսակաւոր անուն որ զհասարակական ինչ էութիւն ասէ ՛Ըստ ինքեան). (Երզն. քեր.։)
look, countenance.
· Calfa
Եւ տեսակութիւն հրեշտականման երեսացն կերպարանէ. (Փարպ.։)
visible;
seeing;
—ք, organ of sight, the eyes;
cf. Շուրջ.
· Calfa
Տեսանելիքս առ ժամանակ մի են, եւ աներեւոյթքն յաւիտենականք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։)
ՏԵՍԱՆԵԼԻՔ լեաց. լեօք. գ. ὅψις, ὄρασις visus. Տեսօղ աչք. զգայարան կամ գործի տեսութեան. ականողիք. աչք.
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
· Calfa
Ոչ ական միայն է այս՝ բայց զիւրոյ անձինն միայն զբնութիւնն ոչ տեսանէ, եւ զամենայն ինչ՝ որ առաջի կայ՝ տեսանել. այլ եւ միտք այսպիսի իմն բարս ունին. զայլոց մեղնս տեսանէ, եւ զիւր յանցանսն ոչ առնու ի միտ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Ոճով ասի յայլ հոլով փոխանակ հայցականի.
Տեսայ զառաքելական նկարագիրս մարգարէական բարբառօքն պայծառացեալ։ Տեսարո՛ւք զայս ե՛ղբարք. (Սեբեր. ՟Է։ Վրք. հց. ձ։)
εἵδω, ὀράω video եւ εἱδέω scio. (որպէս եբր. րաա եւ էատէ ). եւ եւս՝ ἑπείδω inspicio, aspicio, perspicio ὅπτομαι, θεωρέω intueor, contemplor, specto եւ այլն։ Աչօք մարմնոյ կամ մտաց նկատել, ականել. նշմարել. հայել՝ գիտել եւ ըմբռնել. ի միտ առնուլ. ճանաչել. դիտել. տեսնել, տեսնալ.
fond of seeing.
· Calfa
φιλοθέωρος visendarum rerum cupidus, spectaculis gaudens. Սիրօղ տեսութեան, եւ տեսական կենաց, եւ անարժան տեսարանաց.
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
· Calfa
Սա շինեաց եւ զտեսարանն։ Առ թատերս տեսարանաց։ Ոչ գովութիւն բազմաց եւ տեսարանաց մոլեալ, որպէս ի տեսարանս մեզ զմարտն հրապարակագոյժ առնեն։ Ի տեսարանի աշխարհիս կթարգեաց կացոյց տէր հանդիսականս իւր անթուելիս. (Խոր. ՟Բ. 85։ Նար. ՟Լ՟Ա։ Ածաբ. կիպր.։ Առ որս. ՟Ա։ Սարկ. քհ.։)
Զտեսարան իմ (զակն հոգւոյս) ապականեալ խաւարեցուցի. (Եփր. խոստով.։)
Առնու կաւ, եւ նկարէ աչս՝ տեսարան իմաստից հոգւոյն բանականի, եւ շնչոյն զգայականի. (Պիտառ.։)
visible, apparent.
· Calfa
Տեսանելի. երեւելի. զգալի. ունօղ զտեսիլ զօշոտիչ ական.
to make oneself seen, to become visible, to be in sight, to appear;
to have an interview, a meeting.
· Calfa
Ի շուք շնորհի՝ զարդու անմարմնոցն տեսաւորեցաւ։ Կայսերական դիմաց ահագին տեսաւորեցաւ. (Նար. մծբ.։)
ՏԵՍԱՒՈՐԻԼ. Իբր Տեսակաւոր լինել. տեսականալ. կերպանալ. ենթակայանալ.
theory;
vision;
the eyes;
interview.
· Calfa
Ի հետակայում տեսաւորութեան (կամ տեսութեան) ուսցուք։ Պղատոնական տեսաւորութիւնք խորինք եւ դժուրաք. (Սահմ. ՟Ա։ Անյաղթ պորփ.։)
Մարգարէական իմն գոգցես տեսաւորութիւն. (Արծր. ՟Ա. 15։)
θεωρία theoria. Տեսութիւն խորհրդոյ կամ բանի. տեսական դիտողըութիւն.
theatre-shaped.
· Calfa
Եւ ականջք ժողովեալ տեսլարանաձեւ շրջանակօք. (Փիլ. լին. ՟Գ։)
intelligence, flash of wit, conceit, witticism.
· Calfa
Զսոցայցն օրէնս հաստատըունս եւ տեսուածս։ Ընզդ միտ ածից զառ ի յինէն ասացեալ տեսուած։ Աներկբայ տեսուած։ Բարի եւ պատուական տեսուածս եւ իմացուածս։ Հանճարոյ խրատու տեսուածք. (Փիլ.։)
Զսկիզբն եւ զմէջն եւ զծայրն բոլորովին յերեսս բերելով լուսաձեւ յայտական տեսուած. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
cf. Տեսութիւն.
· Calfa
Տեսի ես ողորմելի , տեսումն, զմանկունս ազատս յաղագս հայենեաց պարտթուց ձգեալ ի վաճառականն. (Բրս. վաշխ.։)
inspector, director, overseer, intendant, guardian;
bishop.
· Calfa
Եւ երկրորդն՝ աչօք ճշմարտապէս տեսուչ, որչափ առ երաժշտիցն ականջսն հուպ են տեսութիւնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
quire of paper, stitched-book, copy-book;
pamphlet.
· Calfa
ՏԵՏՐ ՏԵՏՐԱԿ. Բառ յն. դէդրա՛ս, դէդրագդի՛ս, դէդդրա՛դիօն. τετράς , τετρακτύς, τρεπεδεῖον կամ τετράδιον quaternio. Տոմսակ քառածալ. գրքոյկ չորեքկուսի. Կատարեցաւ տետրս. (երգոց ժամագրքի) ի թուականիս հայոց չկդ։ Յիշատակ է խաղտետրս թվին. ռհ։ Բանս ու տետրս ի վճար էր. (Յիշատ.։)
ՏԵՏՐ ՏԵՏՐԱԿ. Բառ յն. դէդրա՛ս, դէդրագդի՛ս, դէդդրա՛դիօն. τετράς , τετρακτύς, τρεπεδεῖον կամ τετράδιον quaternio. Տոմսակ քառածալ. գրքոյկ չորեքկուսի. Կատարեցաւ տետրս. (երգոց ժամագրքի) ի թուականիս հայոց չկդ։ Յիշատակ է խաղտետրս թվին. ռհ։ Բանս ու տետրս ի վճար էր. (Յիշատ.։)
cf. Տերփուկ.
· Calfa
Կենդարիոն. տերեփուկ մեծ, կամ տերուկ մեծ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։) Իսկ մատն միայն է բժշկական։
cf. Տերփուկ.
· Calfa
Կենդարիոն. տերեփուկ մեծ, կամ տերուկ մեծ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։) Իսկ մատն միայն է բժշկական։
constant duration, permanence, stability, persistence;
constancy, perseverance.
· Calfa
Զկենդանական եւ զզգայական նորայն եբեր տեւակութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
pike;
spade in cards;
— մօրուաց, fresh beard, down, downy beard;
ի — նիզակի or — նիզակաց, ի սուր — նիզակի, with the lance, with arms;
with lance or spear thrusts;
ի — նիզակի տապալեցի զնա, I brought him down with a lance thrust;
տիգօք աչաց ակնարկել, to glare at, to frown at, to dart an angry or threatening look, to look daggers at;
տիգօք աչաց խաղաց ի վերայ իմ, be sharpened his eyes upon me, he frowned on me.
· Calfa
առաջին տէգ մուրուացն արձակեալ, մօրուքն այն ինչ դեռադեռ ծաղկեալք. (Փիլ. տեսական.։)
Estate, State;
domination, rule, power;
sovereignty, empire;
Barony, lordship;
—ք, the dominions;
— ձեր, Your Majesty;
առաջի քոյոյ հզօր տէրութեանդ, before your high Majesty;
— քո ազգէ մինչեւ յազգ, your dominion endures throughout all generations.
· Calfa
ՏԷՐՈՒԹԻՒՆՔ. Սեպհականեալ անուն միըոյ յիննեակ դասուց հրեշտակաց.
depreciated;
undervalue.
· Calfa
Յռիժդ եւ ի տժգին վաճառականութիւնն հատեալ են։ Զփոխոցն եւ զտոկոսեացն, եւ զտուրեւառ փոխոցն, որ բազում տժգին վաճառականութեանն կրպակաց նման է. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3. եւ 8։)
to lose colour, to fade, to become wan, to grow pale.
· Calfa
Ըստ որում զարծաթոյ է տեսանել զնիւթ, որ այնքան զնշոյլս արեգականն ոչ կարէ տանել, որչափ աղտովն է տժգունեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
vicar. capitular, substitute;
lieutenant.
· Calfa
Տեղապահ ես բաւական եմ, ասէր թէոդորա թագուհին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Կոչէ առ ինքն զարսն, զորս թողեալ էր տեղապահս վասպուրական աշխարհին. (Արծր. ՟Ե. 2։)
very heavy shower, pelting or drenching rain, floods, torrents of rain;
heavy fall of snow or hail;
— լինել սպառնալեօք, to rain threats;
ետես զնետս — խաղացեալ, he saw a storm of arrows coming.
· Calfa
Որպէս ի տեղատարափաց բռնութիւն է ի մարմնական գնացս անկեալ։ Տեսանե՞ս զհոյլս տեղատարափացս ահագին եւ սոսկալի. (Մաշկ.։)
Կամ ա.մ. որպէս Տ՝եղատարափական. իբրեւ զտեղատարափ.
raining in torrents.
· Calfa
Զհրաբորբոք բարկութեան տեղացումն ի բաց տրոհել։ Քո խնամքդ պահէ զնա յիմ կայծականցս եւ ի կարկտէ փորձանացս տեղացմանէ։ Ամպ լրթագոյն ահագնատեսիլ կրկին տեղացմանց, մինն նետս, եւ միւսն քարինս. (Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։ Նար. ՟Լ։)
to translocate, to transport, to carry off from one place to another, to transfer, to displace, to remove.
· Calfa
Տեղափոխեալ զքեզ ի վերնական ի կառս քերոբէականս աստուածամայր. (Շար.։)
change of place, translocation, displacing, removal;
locomotion;
translocation;
cf. Տեղապահութիւն.
· Calfa
ՏԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ. իբր Տեղափոխանութիւն. փոխանորդութիւն ի մի աթոռ՝ փոխանակ սեպհականին.
cf. Տենչիմ.
· Calfa
Պարտ էր հոգեւորականին տենչալ։ Մարտիրոսութեան բաղձայ. քան զչափ բնութեանն առաւել ճգնել տենչայ։ Որք տենչացան զհետ երանաւէտ ձայնին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ Լմբ. սղ.։ Շար.։)
cf. Տենչիմ.
· Calfa
Պարտ էր հոգեւորականին տենչալ։ Մարտիրոսութեան բաղձայ. քան զչափ բնութեանն առաւել ճգնել տենչայ։ Որք տենչացան զհետ երանաւէտ ձայնին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ Լմբ. սղ.։ Շար.։)
f. troubled with the bloody flux.
· Calfa
αἰμορροῦσα femina sanguinis profluvio laborans. (իբր ջեռատես, ջեռեալ ի ներքուստ) Կին՝ որոյ ամսական արիւնն ջեռեալ՝ հոսի արտաքոյ ժամանակին ստէպ. ախտացեալ դաշտանաւ. (յն. էմօռռօու՛սա արիւնահոս) գան կէօրէն.
to specify, to qualify, to form, to figure.
· Calfa
Այնոցիկ՝ որ գոյացաբար ստորոգին, եւ տեսակագործեն իմն։ Կերպարան եւ տեսակ, ըստ որում տեսակագործի նիւթն։ Զանձեւ նիւթն ի նմանէ որականալ տեսակագործեալ. (Անյաղթ պերիարմ.։ Նիւս. բն.։ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
specification, qualification, formation.
· Calfa
Որքան ինչ բարւովն՝ անտեսակացն է գերունակականի տեսակագործութեան. (Դիոն. ածայ.։)
specific.
· Calfa
Բաղկացականքն եւ կամ բաժանականքն՝ տեսակարարուք ամենեքեան կոչին։ Վասն ոչն գոլոյ որպէս յատկապէս տեսակարարուքն ասացեալք տարբերութիւն. (Պորփ.։)
very good, excellent, honest, upright;
— այր, honest man.
· Calfa
καλοκάγαθος, θικός, ἁστεῖος bonus, honestus, probus, elegans, decens. Կարի լաւ. բարելաւ. ընտիր. վայելչական. աղէկ՝ ըռինտ.