dwelling in a grotto.
· Calfa
Լեռնականս, քարանձաւամուտս, եւ արգելականս հաստատէր. (Ագաթ.։)
stone-worshipper, idolater.
· Calfa
Պաշտօղ քարեղէն կռոց. եւ սեպհական այնպիսի պաշտաման.
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
· Calfa
Զանձն իւր քարավէժ ի վախէ արկանիցէ։ Զանձն ի վախէ արկեալ՝ քարավէժ սպանանէր։ Թռչուն նետահար, փախստական քարավէժ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. եւ 7։ Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Քարավէժ կոշկոճմամբ. իմա՛ քարավիժական՝ ի կոծել զանձն քարամբ, կամ ի ջանալ դիւի ձգել զսուրբն ընդ քարաժայռս։
cf. Քարաբոյս;
morphew.
· Calfa
Ազգ բուսականց՝ առաջին, քոսն ի քարինս ... Առաջինն է քարաքոսն, որ մօտ է ի հողն։ Քարաքոսն փոշին է, զոր բերէ հողմ եւ արկանէ զքարամաբն, եւ ըստ ժամանակին արմատանայ եւ բուսանի. (Ոսկիփոր.։)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
· Calfa
πετροβόλος lapides ejaculans ἑξακοντίζων σκώματα jaculans dicteria. Որ ընկենու զքար իրական կամ նմանական.
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
· Calfa
Առաքելական քարոզութեանց. (Շար.։)
Ի պաշտաման եկեղեցւոյ քարոզութիւնք, եւ աղօթք քահանայականք. (Խոսր.։)
small stone, pebble.
· Calfa
Փաղաքշական ... այրիկ, քարուկ, խոճկորակ, քաղակ. (Թր. քեր.։)
full of stones, rough, stony.
· Calfa
Որ զխիստ եւ զքարուտ երկիր վարեն։ Զքարուտ եւ ղապալերկ վայրն սրեմանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
s. bot. parsley.
· Calfa
ՔԱՐՍՈՆ որ գրի եւ ԿԱՍՈՆ. Բանջար մանրատերեւ համեմական՝ որպէս մանր կարոս, մաղտանոս։ (Բժշկարան.։)
cf. Քարտէս.
· Calfa
Ըստ այսմ եւ ես նըկարեցի՝ զներտաղական բանս ի քարտի։ Երկօք վաստակոց ի նիւթս քարտի։ Բան գրի ի քարտ եւ ի մագաղաթ. (Յիսուս որդի.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Վրդն. ծն.։)
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
· Calfa
Ըստ այսմ եւ ես նըկարեցի՝ զներտաղական բանս ի քարտի։ Երկօք վաստակոց ի նիւթս քարտի։ Բան գրի ի քարտ եւ ի մագաղաթ. (Յիսուս որդի.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Վրդն. ծն.։)
oxymel.
· Calfa
ὁξύμελι potio a melle et aceto, acetum mulsum. իտ. aceto melato, ossimele. Օշարակ բժշկական ի մեղրէ եւ իքացախէ՝ խառն ընդ աղի եւ ջրոյ. (յն. օքսի՛մէլի, մեղրաքացախ)
cf. Քացախեցուցանեմ.
· Calfa
ՔԱՑԱԽԵՄ ՔԱՑԱԽԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Ի քացախ փոխարկել. թթուեցուցանել. ապականել. քացխեցնել. կր. քացխիլ.
Քացախեցուցանէ զանապական առաքինութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
to sour, to render sour or acid.
· Calfa
ՔԱՑԱԽԵՄ ՔԱՑԱԽԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Ի քացախ փոխարկել. թթուեցուցանել. ապականել. քացխեցնել. կր. քացխիլ.
Քացախեցուցանէ զանապական առաքինութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
acetous, acid, pungent;
corrupt, spoiled;
*stewed fruit.
· Calfa
Մերթ՝ գ. իբր Քացախութիւն. ապականութիւն.
Բաղաարջ ընդ դառնըճաց. ունի սա բառնալ զհեշտացուցիչ եւ զփքացեալ քացախուտ չարեաց մաքուր եւ անապական վարուք. (Իգն.։)
ὁξώδης acetosus ὁξύς acidus. Խառն կամ լի քացախով. բարկ. կծու. թթու. քացախեալ. ապականեալ. քացախոտ, քացխած, աւրած.
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
· Calfa
Զամպարշտութիւնս մեր դու քաւեսցես։ Գթած էր, քաւէր զմեղս նոցա, եւ ապականէր։ Վասն անուան քո տէր քաւեա՛ զմեղս իմ։ Առ ի քաւելոյ զմեղս ժողովրդեանն.եւ այլն։
Անմեղն զմեղանչականցս քաւեաց զպարտիս։ Ողոքեա՛ զնա դառն արտասուօք, եւ քաւիս. (Խոսր.։ Լմբ. ժղ.։)
expiatory.
· Calfa
Թաց արտասուօք զքաւութիւնաբեր բնակութիւն։ Զօրինակն քաւութիւնբեր եւ մեղսաքաւիչ տէրունական մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)
nephew.
· Calfa
Յովհաննէս (աւետարանիչ) կոչի քեռորդի փրկչին. իմա՛, որպէս քեռորդի կամ ազգական մօր տեառն։
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
· Calfa
Այսինքն՝ գիրդ է ի քերելոյ եւ ի գծելոյ։ Քերելդ ջնջել եւ ապականել ասի. իսկ գծելդ դրոշմել եւ քանդակել. (Երզն. քեր.։)
Անկար ... ո՛չ թէ տըկար միայն անձին, եւ անտեղեակ քերեալ տառին. այսինքն քերականութեան կամ քերթողութեան. (Շ. եդես.։)
cf. Քերթուած.
· Calfa
Դատումն քերթածաց։ Վերածնութիւն է՝ քերթածաց կամ շարագրաց անվթար յառաջբերութիւն։ Հագնեգութիւն է մասն քերթածացլ ներպարառեալ ստորագրութիւն։ Երգել զհոմերական քերթածսն. (Թր. քեր.։)
ՔԵՐԹԱԾ կամ ՔԵՐԴԱԾ. ποίημα poema. (առաւել յոքնակի վարի) Քերթուած. կերտուած բանաստեղծական.
to flay, to strip, to excoriate, to peel off;
to make, to compose, to write;
to versify, to poetize.
· Calfa
Թէ զբանս արանց քերթելով, եւ զգոյնն եւ զերգն իգական բացատրիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Քերթելով բան ազդողականց. (Երզն. քեր.։)
Դարձեալ՝ քերթեալ կոչի, որ ըստ արուեստական հնչմանն յարմարին. որպէս՝ փողք կտընդոցք, քնարք. տաւիղք, սրինգք։
ՔԵՐԹԵԱԼ՝ սըտ քերականաց, որ եւ ՔԵՐԹԱՑԵԱԼ, πεποιημένος . այսինքն արարեալն, է անուն ի հնչմանէ ձայնից բանաստեղծեալ անուանաստեղծութեամբ. զոր օրինակ՝ խոխոջիւն ջուրց, գոփիւն ոտից.
poet;
philologer;
grammarian.
· Calfa
Քերթողն հոմերոս, բազմաց էից քերթողաց, ըստ առաւելազանցութեան ասի։ Որպէս երաժշտականքն եւ քերթողքն վկայեն։ Քերթողքն ծաղուց։ Ամենեցուն քերթողաց եւ բանագրաց. (Փիլ.։)
Քերթողք եւ գիտունք արուեստին եդին զկարդ թուականութեան թորգոմեանս համարոյ. (Յհ. կթ.։)
ՔԵՐԹՈՂ կամ ՔԵՐԴՈՂ. (գրի ի հին մատեանս եւ ՔԵՐԹԱՒՂ, իբր ՔԵՐԹՕՂ, ի, աց) ποιητής poeta. Կերտօղ ոտանաւոր եւ չափաբերական բանից, եւ վիպասանութեանց. բանաստեղծ. չափաբան. տաղաչափ, ստէպ բեպհականել հոմերոսի առ յոյնս, եւ առ մեզ մովսեսի խորենացւոյ. (յն. բիիդիս. այսինքն արարօղ, արարիչ. յորմէ. լտ. բօէդա. հյ. պուետ. պուետէս, պուետիկոս) ոտանաւոր. շինօղ, կամ պէլիդ շինօղ. այսինքն շինօղ զտունս բանից.
Քերթողն առնու խոստովանաբար, եթէ է՛ն եւ օ՛ն բնութեամբ երկար են. իսկ զպատճառն երաժշտական իմաստասէր դիտէ. (Սահմ. ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Գ.)
ՔԵՐԹՈՂ. γραμματεύς litterator, interpres librorum. Երեւելի ի դպրութեան. դրական կամ գրագէտ. թարգման. մեկնիչ. վերծանող.
ՔԵՐԹՈՂ. γραμματικός grammaticus. Գրամատիկոս. քերական.
cf. Քերթուած.
· Calfa
Բարձրագոյն է քերթողութիւն քան զքերականութիւն՝ որչափ ոգի քան զմարմին. (Մագ. քեր.։)
ՔԵՐԹՈՂՈՒԹԻՒՆ. Պիտակաբար դնի որպէս քերականութիւն.
ποίησις poesis. իտ. poesia ποιητική poetica, -ce. որ եւ ՔԵՐԹՈՂԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ, ՔԵՐԹՈՒԹԻՒՆ. այսինքն Կերտողութիւն չափաբերական բանից. բանաստեղծութիւն. (յն. բի՛իսիս այսինքն առնելութիւն)
cf. Քերթութիւն.
· Calfa
ποίημα poema Քերթած. կերտուած բանեղէն. գրուած բանաստեղծական. տաղաչափութիւն. ոտանաւոր վիպասանութիւն. շիր, շիւուր.
Երգէինզհոմերական քերթուածսն. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
poetry, poem, verse;
grammar.
· Calfa
Վերածանեսցուք զքնարական քերթուըիւն ներդաշնակապէս։ Քերթութիւն է առասպելավարժութիւն, եւ շափաբերական բանիւք պատմութիւն զանազան իրաց։ Զանազանութիւն քերականութեան եւ քերթութեան. (Քեր. Թր. Երզն. Մագ.։)
grey hound.
· Calfa
ՔԵՐԾԷ կամ ՔՐԾԷ. Ազգ շան՝ բարձր ոտիւք, երագընթաց, որսորդ. բարակ որսական.
adj. s. sectarian.
· Calfa
Քէշտակարկատքն հեթանոսաց ի բժշկական արուեստսն տեղեկացեալ, օրէնս իմն հաստատեցին. (Կանոն.։)
winking, blinking of the eye;
twinkling, trice.
· Calfa
ՔԹԹԵԼԻՔ ՔԹԹՈՒՄՆ ՔԹԻԹ. Քթթելն, թարթումն աչաց. թարթափ. թօթափիլն ական. ակնթարթ.
Զի թէ քթթումն մի ականլ ժամանակ ասի, ո՞րչափ եւս արտաբերութիւն բանին լեզուաւն. (Երզն. քեր.)
Քըթիթ մի ական։
Զբազմութիւն ազգաց արար յական քթթման. (Եփր. երաշտ.։)
Թէ չէր օր (կամ աւուր) եւ քթիթ ական, որ ի սեռէն ոչ հեռացան. (Հին քեր.։)
Ոչ տայ թոյլ ի քթնթս ական հանգչել ինձ. (Ոսկիփոր.։)
Ական քթիթ մի բաւական է տեառն՝ առնել իմաստուն։ Թէ ումեք ակնարկէ, ազդումն լինի շարժման ի քթիթս. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. ծն.։)
cf. Քթթելիք.
· Calfa
ՔԹԹԵԼԻՔ ՔԹԹՈՒՄՆ ՔԹԻԹ. Քթթելն, թարթումն աչաց. թարթափ. թօթափիլն ական. ակնթարթ.
Զի թէ քթթումն մի ականլ ժամանակ ասի, ո՞րչափ եւս արտաբերութիւն բանին լեզուաւն. (Երզն. քեր.)
Քըթիթ մի ական։
Զբազմութիւն ազգաց արար յական քթթման. (Եփր. երաշտ.։)
Թէ չէր օր (կամ աւուր) եւ քթիթ ական, որ ի սեռէն ոչ հեռացան. (Հին քեր.։)
Ոչ տայ թոյլ ի քթնթս ական հանգչել ինձ. (Ոսկիփոր.։)
Ական քթիթ մի բաւական է տեառն՝ առնել իմաստուն։ Թէ ումեք ակնարկէ, ազդումն լինի շարժման ի քթիթս. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. ծն.։)
lyre-playing.
· Calfa
Ունէր հմտութիւն երաժշտականութեան առ քնարահարութիւն։ Քնարահարութիւն ընդդէմ իմ շարժեա՛ զտասն աղեմատանցդ։ Գործի հնչման սաղմոսաց հոգիատաւիղ քնարահարութեան։ Քնարահարութեամբն դիւրէր սաւուղայ. (Պտմ. աղեքս.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Նար խչ։ Երզն. քեր.։)
lyrical;
lyric author or poet.
· Calfa
Ձայն քնարերգաց եւ երաժշտականաց. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
Զքնար ոք տեսանելով զգեղեցիկ կազմեալ, զքնարին արարիչ եւ կամ զքնարերգական իմանայցէ։ Ոչ գրեմ իսկ եսայեայ զայսպիսիս. քնար զնա ի ներքոյ եդեալ՝ իմանամ զնոյն ինքն զքնարերգական՝ զԱստուած. (Առ որս. ՟Է։ Աթ. համբ.։)
adj. s. cf. Քնարերգ.
· Calfa
Ձայն քնարերգաց եւ երաժշտականաց. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
Զքնար ոք տեսանելով զգեղեցիկ կազմեալ, զքնարին արարիչ եւ կամ զքնարերգական իմանայցէ։ Ոչ գրեմ իսկ եսայեայ զայսպիսիս. քնար զնա ի ներքոյ եդեալ՝ իմանամ զնոյն ինքն զքնարերգական՝ զԱստուած. (Առ որս. ՟Է։ Աթ. համբ.։)
cf. Քնէած.
· Calfa
Մի՛ հեղգ ոք, մի՛ քնեայ։ Եթէ ոք քնեայ իցէ. խօթամիտ եւ դանդաղկոտ։ Ի հոգթորականսն քան զամենեսեան քնայք լինիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։)
to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.
· Calfa
ἑρευνάω . (լծ. որոնել) ἑξερευνάω, διερευνάω scrutor, examino ἑξετάζω exquiro, inquiro ἑξιχνιάζω investigo, pervestigo διακρίνω dijudico, discerno δοκιμάζω exploro, probo. Ի քնին առնուլ. ի քնին ելանել, ի քնին մտանել. ընդ քննութեամբ ականել. որոնել. զննել. հետազօտել. խուզարկել. փորձել. դատել. հարցափորձել. կրկտել զպատճառս եւ զհանգամանս իրաց. փնտռել, փնտռտել, պրպտել.
examination.
· Calfa
Բանի քննմամբ բաւականապէս՝ գերազանցեալն հասանել իմաստութեան. (Պիտ.։)
cf. Քնքշեմ.
· Calfa
որ եւ ՔԸՆՔՇԵԼ, ենալ, իլ. μαλακίζομαι mollesco, effeminor. Վտրիլ որպէս քնքուշ. խենեշանալ. փափականալ. խեղեփնալ, շփանալ.
pretty ways, mincing manner, smirking, prettiness, nicety, daintiness;
caress, endearment, fondling.
· Calfa
Քահանայքն այն (այսինքն քուրմքն) յոյժ վաղվաղակի կամէին զուսումն եւ զքնքշանս վասն ծնողաց իմոց պատուականութեան եւ մեծութեան. (Վրք. դիոն.։)
thy;
adj. poss. thine.
· Calfa
տե՛ս զէական դերանունդ՝ Դու, քո. դուն, քու .... σύ, σοῦ tu tui. Վասն քո։ Առաջի քո. Ի մէջ քո կամ քոյ. եւ այլն։
to veil, to conceal, to hide, to cover.
· Calfa
Արեգական լոյս քօղարկեալ՝ եւ լոյս լուսնին նուաղեցաւ. (Յիսուս որդի.։ եւ Շար.։)
veiling or concealing.
· Calfa
Արկումն քողոյ. պատրուականումն. ծածկումն.
to scratch.
· Calfa
Որ զականջս վասն մարմանջելոյ քորիցեն։ Բազում ժամս ընդ քոշքոտելն հանեմք։ Մագլօքն քորէ։ Որ բանեալ չարեաւն ի նմին քորիցի. (Սեբեր. ՟Զ։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Վրդն. ծն.։ Եւագր. ՟Ժ։)
to send to sleep.
· Calfa
Զամենայն մարմնական շարժմունս քունեցուցանելով՝ մերկ եւ մաքուր մտօք աստուածային արթնութեամբն ընդունի զաստուծոյ զձայնն. (Նիւս. երգ.։)
· Calfa
ՔՈՒՌԻ կամ ՔՈՒՌ. Բառ ռմկ. որպէս Քուռակ (ի կոչականն). Ա՛յ էշ, մի՛ փախչիր. եւ ձայնէր՝ քուռի՛ քուռի (կամ քու՛ռ քուռ), ողորմեայ ինձ եւ դարձի՛ր առ տէրս քո. (Վրդն. առակ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
colt, foal;
filly.
· Calfa
ՔՈՒՌԻ կամ ՔՈՒՌ. Բառ ռմկ. որպէս Քուռակ (ի կոչականն). Ա՛յ էշ, մի՛ փախչիր. եւ ձայնէր՝ քուռի՛ քուռի (կամ քու՛ռ քուռ), ողորմեայ ինձ եւ դարձի՛ր առ տէրս քո. (Վրդն. առակ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.
· Calfa
Եդ բերել քուքս, եւ տանջել զնոսա քքովք յերկար։ Տանջեալ զսուրբ առաքեալն քքովք։ Ղականացւոց երիտասարդացն գզեալ ուսքն քքովքն։ Ո՛չ սուրք սրեալք մեզ, ո՛չ անիւք, եւ ո՛չ քուքք. (Արծր. ՟Գ. 10։ ՃՃ.։ Աան. Եկեղ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
Զմտաւ ած, ո՛չափ բաւական են քուք այրոյ (ի վրէժխնդրութիւն). (Սեբեր. ՟Թ։)
adj. s. tale-bearer, informer, tell-tale, slanderer, backbiter.
· Calfa
Եւ իբր Քսուական. սերմնացանական.