to imbitter;
to sour, to irritate, to offend, to tire, to displease.
· Calfa
Կենդանի է ... ամենակալն, որ դառնացոյց զանձն իմ։ Դառնացոյց զիս բաւականն յոյժ։ Դառնացոյց զթագաւորս բազումս, եւ ուրախ արար զյակոբ ի գործս իւր. (Յոբ. ՟Հ՟Է. 2։ Հռութ. ՟Ա. 20։ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 7։)
Զճաշակելիս մտացն դառնացուցանելով ի ձեռն սաստկական բանիցն յանդիմանութեան. (Սարկ. քհ.։)
bitterness, disgust, sharpness, gall, distaste;
grief, displeasure, vexation;
rigour;
enormity;
mordacity.
· Calfa
Ըմպել զդառնութիւն մաքրական դեղոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).
· Calfa
Դասակն (այսինքն դաս զօրականաց) հոռոմոց յափշտակեցին զնա. (Ոսկ. գծ.։)
to put in order, to associate, to enrol.
· Calfa
Դասակարգել ընդ զօրս անմահից. ընդ անմարմնական բազմութիւնսն. ի դասս մատենագրի. (Զքր. կթ.։ Շար.։ Նար. գանձ.։)
Ի բանականութեանն ընդ անասունս դասակարգեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
order, sign;
enrolment;
choir;
hierarchy;
category.
· Calfa
Դասակարգութիւն եկեղեցւոյ, կամ անմարմնականացն պարուց. (Լմբ. եկեղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
admission, company.
· Calfa
Ի կուսական դասակցութեանց փառաբանիս. (Շար.։)
the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.
· Calfa
Դասք եւ դասապետք վայելչական պարուց։ Դասապետք հրեշտակացն անեղծից. (Նար. առաք. եւ Նար. խչ.։)
Զօրավարք, հեծելապետք, եւ ազգագլուխք, եւ հետեւակ ցեղիցն դասուց զարդարողք ... որպէս եւ բազումք, դասապետս մականուանեն զսոսա սոցունց։ Զօրավարացն եւ դասապետացն, եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
office of a master of the choir;
hierarchy.
· Calfa
Վաղարշակ սահմանեաց կարգս եւ դասապետութիւնս քաղաքականս. (Պալիանց.։)
order, ordonnance, arrangement;
system;
— բառից, syntax.
· Calfa
Ուսումնականն զմիջինն ընկալաւ դասաւորութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Է։)
to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.
· Calfa
Զի դաստիարակեալ զպատշաճականն ... մի՛ լքայց. իմա՛, ուսեալ։
arrival, approach, accession.
· Calfa
Ի կարգի եկեղեցական գրոց՝ Գալուստ ասի Քրիստոսի, Մարդեղութիւն, Տեառնընդառաջն, Ծաղկազարդն, եւ Կատարած աշխարհ. որպէս եւ Գալուստ հոգւոյն սրբոյ՝ Օրն պենտեկոստէից։ (Շար.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)
Անսովոր է յոքնականն.
succession to the throne or to some dignity.
· Calfa
Կայսերական աթոռոյդ, եւ հայրապետական գահակալութեանդ. (Թղթ. գագկայ առ ռոման.։)
to sit on the same throne, to have the same dignity as another.
· Calfa
Համբարձեալ գահակցեցաւ ի սեպհականսն ընդ հօր. (Նիւս. խոստով.։)
Յընթրիսն հոգեւոր ընդ բազմականոն գահակցեալ. (Սկեւռ. լմբ.։)
precipitated;
— առնել, to precipitate, to throw from a precipice;
— լինել, to be precipitated, to fall from above;
— տեղի, precipice;
—, — բերմամբ, precipitately, hurriedly.
· Calfa
ἁπόκρημνος praeceps, praecipitatus Վիժեալ ընդ գահս. հոսեալ ի դարէ. եւ Գահավիժական.
reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.
· Calfa
Անշնչական եկեղեցի, անբանն ի բանաւորէն կառուցեալ, մեծ է քան զմարդ, առաւել քան զբանաւոր, գերազանց քան զմտաւոր. (Նար. ՟Լ՟Է։)
Ասի եւ զհրեշտակաց, որք չեն տրամաբանօղ, այլ ունակք գերագոյն բանի յիմացական կարգի.
ԲԱՆԱՒՈՐ. Խօսական. որ ինչ բանիւ լոկով վճարի.
ԲԱՆԱՒՈՐ. Բանաւորական. իմանալի. հոգեւոր. շնչաւոր, բանական.
λογικός rationalis, et intellectualis Բանական. տրամաբանօղ. մտաւոր. իմացական եւ խօսուն.
reason;
intelligence;
rationality, understanding, intellect;
prudence, wisdom.
· Calfa
Ի պատկեր Աստուծոյ արար զնա. մի՝ վասն իմաստութեանն, բանաւորութեանն, կենդանութեանն, հոգեւոր շնչոյն ... Զկենդանական շունչն իմաստակիր մտաւորութեան, բանաւորութեան. (Ագաթ.։)
Իմանալի հայեցողութեամբ, եւ խորհրդական բանաւորութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։ Աստուածավայելուչ բանաւորութիւն. Դիոն. երկն. ՟Բ։)
Ասեն իմաստունքն յունաց զխոհականութիւնն գոլ բանաւորութիւն։ Զարդ ականջաց լսողաց անախտ բանաւորութեան. (Վրդն. ծն.։)
erudition, learning, literature, science;
վերնային —, astronomy, cf. Աստեղաբաշխութիւն.
· Calfa
Ոչ բաւականանամ իմով աղքատիմասն բանագիտութեամբ զսորայս բացայայտել զչափ ներբողականին։ Զմեծս զայս բանագիտութեան ընթանալ ասպարեզ։ Երանելին Մաշտոց (երկրորդ) ուսումնական բանագիտութեանն քաջահմտագոյն. (Արծր. ՟Գ. 12։ ՟Դ. 2. եւ 8։)
to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.
· Calfa
Առասպելական բանիւք բանդագուշեալք. (Եզնիկ.։)
eminent, pre-eminent, supreme.
· Calfa
Այնչափ քան զեղականացս բնութիւն՝ գերակայ։ Եւ ոչ ըստ միոյ յեղանակի եղիցի գերակայ հայր քան զորդի, զնոյն ունելով էութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գերակայ ապականութեան յայտնեցաւ։ Գերակայ փորձութեանց գտեալ. (Նար. մծբ.։)
the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.
· Calfa
Ժ. Զկնի տասներորդ դարու ի յաճախել գաղղիացւոց յարեւելս, որպէս նոքա ժ հնչէին զյունական տառդ γ եւ լատ. g, որ լինին ի մեզ գ, եմուտ եւ առ ոմանս ի հայոց գրել ժ ի բառս ինչ, ուր սովորաբար եդեալ լինէր գ, ուստի եղեւ անխիտր գրել՝ մագիստրոս, եւ մաժիստռ. դիոգինէս, եւ դիոժէն. տէր յովհան, եւ կիւռժան. որպէս եւ պերփեռուժէն, իբրու պորփիւրոգէն, այն է ծիրանածին։ այլ առաւել անհեթեթ է գրչութիւնն ի (Քեր. Մագ. եւ Երզն.)
witchcraft, sorcery.
· Calfa
ԺԱԺՄՈՒԿՔ որ եւ ասի ՇԱՐԺՄԱԿ ԲԺԺԱՆԱՑ. մրմունջ դիւթական բանից, կամ գրուած կախարդական.
s. bot. horse-radish;
spurge.
· Calfa
բոյս բժշկական. որ եւ ասի ԿԱՂՆՉԱՆ. ռմկ. կաղնչնայ. եւս եւ աղխիս, եւ խալամանիս. յն. եւ լտ. Վայրի բողկ. ῤαφανίς ἅγρια raphanus silvestris, apios, aphius. Քաճլի պարրի, պուռչալախ։ (Բժշկարան.։)
stink, stench, offensive smell, taint;
mephitism, miasma;
****-*****, to stench, to cause to stink, to taint.
· Calfa
Շոգեացն սեռականագոյն տարբերութիւն է անուշահոտութիւն եւ ժահահոտութիւն։ Նիւս. (բն.։)
Որք եւ զժահահոտութիւնս բուրեն անօրէնութեանց։ Զաշխարհական ցանկութեանց, որ լին է ժահահոտութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի։)
δυσωδία, ἁηδία teterodor, foetor τὰ νωσώδη pestifera res Հոտ ժահից, գարշահոտութիւն. ապականութիւն. աղտեղութիւն. գէշ հոտ, հոտածութիւն, հոտած բան.
appointment, time, place of meeting, rendez-vous;
fixed time, term, appointed time, assignation.
· Calfa
Մերձ է օր տեառն.. . իրաւանց ժամադրութեանց, որ կենցաղականաւ այսր յաւիտենիս զհանդերձելոցն ինձ կերպարանեն. (Նար. ՟Ա։)
canonical hours, divine service, hours.
· Calfa
Ճոխացուցանէ պայծառապէս զամենայն աղօթականս ժամակարգութիւնս եկեղեցւոյ սրբոյ. (Յհ. կթ.։)
rattle;
bell-ringer.
· Calfa
Ազդարարն ժամահար (կամ ազդարարութիւն ժամահարին) նախ ի փառաւորութիւն աստուծոյ է բոլորից հրաւիրակ, եւ դարձեալ հրեշտակական փողոյն հնչումն նշանակիչ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
chrnicler, chronologist;
chronological;
cf. Ժամանակագիրք.
· Calfa
Կամ ա. որպէս Ժամանակագրական. χρονογραφικός
temporary, of short duration.
· Calfa
Պատմեմք ոչ զժամանակաւոր կենացս կամ զանցաւոր, այլ զմշտնջենաւոր եւ զյաւիտենական կենացն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
ԺԱՄԱՆԱԿԱՒՈՐ. իբր ժամանակագրական.
temporary;
transitory;
—կեայ վարձք, temporal or mundane rewards;
—կեայք, earthly riches;
temporality;
—կեան, genitive of Ժամանակ.
· Calfa
Զփառսն յաւիտենականս փոխանակ ժամանակէիցս բարեացս առնուլ. (Ածաբ. կիպր.։)
Իսկ գ. Կենցաղ. կենցաղական իրք. աս աշխարքս, աս աշխրքիս բաները.
πρόσκαιρος ad tempus manens, temporarius, caducus, fluxus, momentaneus, fragilis Առժամանակեայ. ժամանակաւոր. կենցաղական. սակաւատեւ.
Եթէ ստուերականքն այնոքիկ, եւ որ աղցաւոր եւ առօրեայ ժամանաւէիւն պաշտպանեալ պահպանիւրՄ Անան. (եկեղ։)
to arrive;
to happen, to come to pass;
to ripen;
to be able;
to have time or leisure;
ոչ —, to have no time;
to be unable;
— ի գահ թագաւորութեան, to gain the throne, to succeed to the throne;
ժաշամեցին արդիւնքն՝ բանիցն, the words are realized.
· Calfa
Ժամանեաց ի հանգիստ անմահական կենացն։ Շութափութիւն ժամուն ոչ ետ թոյլ ժամանել զկնի մեր. (Յհ. կթ.։)
Առ նախնի ժամն ժամանողաց։ Մատո՛ ժամանեա՛ (այսինքն ժամանեա՛ մատո՛) զաջդ կեցուցիչ, յօգնականութիւն ինձ սասանեցելոյս. (Նար. ՟Գ. ՟Գ. ՟Լ՟Ե։)
to cause to arrive or happen.
· Calfa
Որ բաւական է ի գիտութիւն իւրոյ անարար էութեան ժամանեցուցանել. (Եզնիկ.։)
զարթուցեալ ժամանեցուցեր զմեզ կանխել յերկրպագութիւն։ Ժամանեցո՛ ... յաւիտենական ի կեանսդ. (Ժմ.։)
arrival, coming.
· Calfa
Ժամանութիւն արեգական առ ի մերժել զմութ գիշերի. (Արծր. ՟Դ. 1։)
Ընթացք արեգական՝ ժամանումն կիտէ ի կէտ. (Վրդն. ծն.։)
cf. Ժամանութիւն.
· Calfa
Ժամանութիւն արեգական առ ի մերժել զմութ գիշերի. (Արծր. ՟Դ. 1։)
Ընթացք արեգական՝ ժամանումն կիտէ ի կէտ. (Վրդն. ծն.։)
church, temple, chapel, house of prayer.
· Calfa
Վարդապետն մեր վանականն՝ սիրող սրբոց եւ սրբութեանց, խաչին եւ եկեղեցւոյ, ժամատեղաց եւ ժամարարաց, քահանայից եւ կրօնաւորաց. (Մաղաք. աբեղ.։)
parsonage-house, vicarage;
— Հրէից, synagogue, Jewish chapel.
· Calfa
Տուն առընթեր եկեղեցւոյ, եւ սեփական այնմ.
clock;
watch;
— ճօճանակաւոր, pendulum;
— ծովային, chronometer;
cf. Ժամանակաչափ;
— ելեքտրական, electric clock;
— արեւային, sun-dial;
— աւազի, hour-glass;
— ջրոյ, clepsydra;
խասխաւոր —, anchor watch;
գլանաւոր —, lever watch;
գլխալար —, keyless watch;
հնչակ —, repeater, repeating watch;
զարթուցիչ —, alarum (watch or clock);
երաժշտակ —, musical watch;
ինքնահնչակ —, striking watch, hour and quarter watch;
րոպէացոյց —, seconds-watch;
ութօրեայ լարելի —, eight-day clock;
ուզզել զ—, to set one's watch right;
լարել զ—, to wind up a clock;
քակել զ—, to take a clock to pieces;
բանալի —ցուցի, watch-key;
տուփ, պատեան —ցուցի, watch-case;
թնդիւն, զարկ —ցուցի, tick-tack;
հնչել —ցուցի, to strike;
cf. Ժամ.
· Calfa
dial, dial-plate;
ոլաք —ի, the hand, index;
արեւային —, sundial;
աստեղական, գիշերահաւասարային, բեւեռային, հորիզոնտկան —, sideral, equinoctial, polar, horizontal dial.
· Calfa
to vomit, to throw up;
to bubble up;
to gush out;
to pour forth, to vomit, to utter;
արիւն —, to vomit blood.
· Calfa
Մի բազմականս բարձրագոյնս կազմեսցուք, խորան կանգնել որովայնի զժայթքելն. (Ածաբ. ծն.։)
rust, verdigris, oxyde;
rustiness;
venom, poison;
moss;
blight, mildew;
plague, pestilence.
· Calfa
հրահալելի նիւթք յորժամ ընդ հրոյ միանան, ժանգ ապականութեան՝ եթէ իցէ ի նոսա, ծախի. (Շ. թղթ.։ Ժանգն կարէ ուտել եւ ապականել զարծաթն ձեր. Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Վնասակարս ապականութեանց ժանգոյ եւ թրթրոյ եւ այլոց կերչաց վատնողաց. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
ԺԱՆԳ ԺԱՆԿ. ἱός rubigo, et venenum Ամենայն աղտ եւ ապականութիւն նիւթեղինաց՝ որպէս թոյն ի դուրս տուեալ, եւ ապականիչ նոցին իսկ նիւթոց. մանաւանդ երկաթոյ եւ պղնձոյ, եւ այլն կարմրագոյն, կամ կանաչ. ժանկ.
deadly, deleterious, pestilent, venomous, baneful.
· Calfa
Զխոհերական ոգւոցն ժանկաբեր թոյնսն ի բաց թոթափեցաք. (Կոչ. ՟Է։)
ἱοβόλος venenosus, exitialis Որ ինչ բերէ զժանգ. ապականարար. մահաբեր.
cf. Ժանգաբեր
· Calfa
Յոր հերձուածողական ժանգաբուղխ առուքն ոչ կարացին մուտ առնել. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
rusty;
corroded with verdigris;
mildewed, blighted;
- առնել, to rust, to oxydize, to mildew, to blight;
— լինել, to grow rusty, to oxydize.
· Calfa
Կերեալ կամ ապականեալ ի ժանգոյ. որ եւ ԺԱՆԳԱՀԱՐ.
cf. Ժանգակեր.
· Calfa
հարեալ ապականեալ ի ժանգոյ. ժանգակեր. ժանկռոտած.
ԺԱՆԳԱՀԱՐ. որդնահար. ճճեկեր. ապականեալ. փուտ.
mildewed state;
rustiness.
· Calfa
Որդնահարութիւն. ապականութիւն. փտութիւն.
to grow rusty, to oxydize.
· Calfa
Կամ ῤυπόομαι sordeo, sordibus obsitus sum. Աղտեղիլ, ապականիլ. աղտոտիլ.
immoral, wicked, of evil manners, perverse.
· Calfa
Ժանտութեամբ. եւ ժանտական.
malefactor, scoundrel, rascal;
obscene, immodest;
pernicious, pestilential, contagious;
— ցաւ, հարուած, pest, plague, pestiferous scourge.
· Calfa
Եւ որպէս ժանտացուցիչ. վնասակար. ապականարար. λυμαινόμενος, λυμαίων labefactans, exitiosus, perniciosus
plague;
pestilence, contagion, mortality, disease;
հարկանել, վարակել —իւ, to plague, to infect with the plague;
հարեալ —է, plague-stricken, infected with the plague;
ճարակեցաւ — ի զօրուն, the plague broke out in the army;
կեղտ —ի, plague-spot.
· Calfa
Ժանտա՛խտ յարի ի մեզ, եւ բորոտութիւն ապականէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Սովով եւ ժանտախտիւ (կամ ժանդ ախտիւ) եւ պատերազմաւ ապականել զմարդիկ. (Բրս. հց.։)
Ժանտախտ՝ միանգամայն եւ սով։ Ժանդ ախտ ինչ մահաբեր, կամ շարժումն։ Սովով եւ ժանտախտիւ յապականութիւն մատնելոց. (Պտմ. աղեքս.։)
she-devil, fury.
· Calfa
Զժանտականայս ժողովեալ, զի զի նոցա մատաղ մանկունս զենոյր. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ.) իսկ յն. է այլազգ։