that torments, or agitates the world;
tormented or agitated on the earth.
· Calfa
Որ յերկրի ծփի, կամ ծփէ զերկիր.
terrestrial.
· Calfa
Երկրական զբօսանք, կամ զբազմունք, կապանք, շահք, անդամք. (Յհ. իմ. ատ.։ Ճ. ՟Գ.։ Նեղոս.։ Սարգ.։ Գանձ.։)
Մարմինս երկրական է. այլ թէ կամիս, երկնաւոր լինի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Եւ ամենայն սրբոց երկրական, որք յերկնային զօրսն խառնեցան. (Գանձ.։)
that treads, walks on earth;
terrestrial.
· Calfa
Երկրակոխ բնութիւն, կամ մարդիկ. (Ճ. ՟Թ.։ Տօնակ.։)
Ձիոց երկուց ... զորս ոչ երկրակոխս, այլ օդագնացս համարէին. (Խոր. ՟Բ. 59. կամ 62։)
cf. Աշխարհաւեր.
· Calfa
Ցամաքեցուցանել զշիղջս ջրակորոյս բազմակոհակս եւ երկրակործան իմոցս պարտեաց. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
terrestrial;
worldly.
· Calfa
Երկրային իմաստութիւն, կամ միտք, բնութիւն, ծանրութիւն. (Փիլ.։ Փարպ.։)
geometrical;
—ն, geometry.
· Calfa
Երկրաչափական համեմատութիւն. (Փիլ. լին.։ եւ Անյաղթ պերիարմ.։)
Ցուցաւ այժմ, թէպէտեւ ոչ կամիցին, երկրաչափական՝ որպէս ասեն՝ հարկաւորութեամբ եւ ցուցիւք. (Առ որս. ՟Թ։)
Երկրաչափական արուեստ, կամ իմացուած. (Վրդն. ել.։ Կիւրղ. գանձ.։)
sepulchre, tomb.
· Calfa
ԵՐԿՐԱՊԱՏԵԱՆ կամ ԵՐԿՐՊԱՏԵԱՆ. Որոյ պատեանն է երկիր կամ հող. ուստի գերեզմանն կոչի.
that surrounds the earth (sea).
· Calfa
Պարփակօղ զերկիր, այսինքն զցամաք. մակդիր ծովու.
mundane, worldly;
patriot.
· Calfa
Մարմին մեղսամակարգ, եւ յօժարութիւն երկրասէր. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
ԵՐԿՐԱՍԷՐ. Սիրով խնամածու երկրի տէրութեան իւրոյ, հայրենասէր. աշխարհաշէն.
that has created the world;
created of earth, terrestrial.
· Calfa
Յերկրաստեղծս նահատակաց։ Ոչ զկնի եղելոց երկրաստեղծիցս նմանութեան։ Երկրաստեղծս բանաւորաց։ Կափուցմամբ երկրաստեղծ աչաց. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
spread in the world or throughout the world;
stretched on earth.
· Calfa
Տարածեալ զերկրաւ, պատեալ զցամաքաւ. երկրապարփակ.
cf. Երկրային.
· Calfa
ἑπίγειος, γεϊνός, γεώδης terrenus, terrestris κοσμικός mundanus Երկրային. երկրական. հողեղէն. աշխարհային. աշխարհական. որ է յերկրի կամ յերկրէ, կամ կապեալ ընդ երկիր.
Երկրաւոր բանք, կամ վիճակ, գահ, բարք, եւ այլն. (Նար.։)
worldly;
cf. Գետնաքարշ;
այր —, carnal-minded, lustful.
· Calfa
Որ ընդ երկիր քարշի. որպէս բոյս գետնատարած, կամ սողուն. գետինը քըսուօղ, գետնի կպած.
Մեղօք երկրաքարշ եղեալ իբրեւ զօձ թիւրեալ ամենայն զգայութեամբք ընդ երկիր սողայ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
Երկրաքարշ հեշտութիւն, վարք, կամ վարուք. միտք, հոգի, յորձանք խորհրդոց, ալիք. (Վրդն.։ Լմբ.։ Սարգ.։)
worldliness;
sensuality.
· Calfa
Թարթափումն ընդ երկիր. անասնաբարոյութիւն. յետսամտութիւն.
repetition, resumption, reiteration;
— օրինաց, Deuteronomy.
· Calfa
Երկրորդութիւն խոստմանն աստուծոյ առ աբրահամ. (Նախ. ծն.։)
Այս տեղի կրկնած եւ երկրորդութիւն է։ Պա՛ցտ է միտ դնել կրկնելոցն գրոց եւ երկրորդութեանց, զի միտս ինչ յայտնիս կամի ցուցանել այնու։ Ասպիսի ինչ է երկրորդութիւնն, ասէ՝ թէ զքառասուն տիւ եւ զքառասուն գիշեր եկն անձրեւն ... զնոյն դարձեալ երկրորդէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Ես ի հայր, եւ հայր յիս, նոյնութեանն յերկրորդութեան երեւեցելոյ անվրէպ նմանութեամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Երկիր պագանեմ.
· Calfa
Ի համօրէն քարինս նորա քրիստոս երկրպագի։ Երկրպագեալ տէրութիւն։ Երկրպագելի պահպանակդ, կամ բարերարութիւն, կամ բարձրութեամբդ։ Ընդ քեզ երկրպագելւոյ. (Նար.։)
adj. s. worshipper.
· Calfa
Ի քարանց յարուցանել որդիս աբրահամու. այսինքն յերկրպագուաց քարանց եւ փայտից. (Եփր. համաբ.։)
adoration, worship;
prostration;
— կռոց, idolatry;
— մատուցանել, to worship.
· Calfa
Ի վայր խոնարհեալ ծնրադրական երկրպագութեամբ։ Որում կրկին ծունր երկրպագութեան ամենայն եղելոց։ Քեզ երկրպագութեամբ ունել շնորհ տիրամայր. (Նար.։)
to divide in two, to cleave.
· Calfa
Իբրու Յերկու փեղկս կամ ի ծուէնս պատառել. զմիութիւնն բաժանել. քակել, խզել.
space between two days.
· Calfa
Որ ի մէջ բերէ զերկուս երեկօթս, կամ զգիշերս օթելոյ ուրեք.
of two days;
in two days.
· Calfa
biduum, biduo յն. պէսպէս. Երկուց աւուրց. երկու օրուան. եւ Յերկուս կամ զերկուս աւուրս. երկու օր.
cf. Երնջնակ.
· Calfa
ԵՐՆՋՆԱԿ կամ եՐՆՋԱԿ. ռմկ. երինճակ. ἑρύγγιον eryngium Ազգ կանկառի, յորմէ չկաթէ կաթն այլոց կանկառաց. փուշ որոյ միջուկն ուտի։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
s. bot. thistle (eryngium);
երնջնակի տակ, gentian;
cf. Բոգ.
· Calfa
ԵՐՆՋՆԱԿ կամ եՐՆՋԱԿ. ռմկ. երինճակ. ἑρύγγιον eryngium Ազգ կանկառի, յորմէ չկաթէ կաթն այլոց կանկառաց. փուշ որոյ միջուկն ուտի։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
very happy, superb, magnificent.
· Calfa
Մինն յերջանկափառ համազօր ահաւորութենէ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
happiness, fortune, prosperity, beatitude, felicity.
· Calfa
Երջանկութիւն խոստովանելի ամենայն երկրի։ Զփառս եւ զերջանկութիւն։ Երջանկութիւն եղկելի։ Աշխարհ լոյս մեծ երջանկութիւն։ Ըստ գրոյն երջանկութեան. (Նար.։)
ad. triple;
trebly.
· Calfa
Երեշ օրինակաւ կամ թուով. եւ Երրեակ.
Երրակի յօրինմամբ տաղաւարացն խորհրդոյ։ Վերամբարձեալ ի յերրակի խորանս երկնից։ Երրակի թիւ կատարեալ՝ յերիս անձինըս բաժանեալ. (Շար.։)
ternary, three;
trey.
· Calfa
Երրեակ միութիւն, կամ ինքնութիւն, անձնաւորութիւն, անձն, տէրութիւն. (Շար.։ Նար.։ Պտրգ.։)
Երրեակի տէրութեան ամենասուրբ երրորդութեան սրբութեամբ արժանի լիցուք. (Լաստ. ընթերց.։)
ԵՐՐԵԱԿ գ. τριάς ternarius (numerus), ternio Թիւ երրորդ, կամ երեքն.
adj. s. adv. third;
third part;
thirdly.
· Calfa
ԵՐՐՈՐԴ ԱՆԳԱՄ. մ. τρίτον, ἑκ τρίτου tertia vice, tertio Յերորդում նուագի. երիցս անգամ. զայս երիցս.
Զերրորդն աստուած յերկնից յերկիր ածեր քեզ յօգնականութիւն». իմա՛ զերրորդութիւնն, կամ զերեակն եւ զմին։
ԵՐՐՈՐԴ. որպէս Այն՝ որ է յերրորդ կարգի զկնի թագաւորի. կամ փոխանորդ փոխանորդի. եւ Որ ինչ ըստ կարգի լինիցին երրորդ.
Երրորդ ի թագաւորութեան իմում տիրեսցէ, կամ տիրեսցես, կամ լինել իշխան. (Դան. ՟Ե. 7. 18. 31։)
ԵՐՐՈՐԴՔ ասին եւ Ամուսնացեալքն երրորդ անգամ։ (Կանոն.։)
Գայ երրորդ անգամ։ Գնաց կաց յաղօթս երրորդ անգամ. (Մկր. ՟Ժ՟Դ. 41։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 44։)
Երրորդ անգամ ... չորրորդ անգամ. եւ այլն. (Ոսկ. մտթ. ստէպ։)
ternary.
· Calfa
Երիս երրորդական կարգս զսրբազան դասաւորութիւն նոցա ծանուցին մեզ աստուածաբանքն եկեղեցւոյ. (Վահր. համ.։)
Երրորդական սրբերգենութեամբ. (Նար. խչ.։)
Յերրորդական համագոյութենէն։ Երրորդական փառք աստուածութեանն։ Երրորդական էին պաշտօնեայ։ Զերրորդական միութիւն էիդ փառաւորեսցուք. (Նար.։)
to treble, to triple, to repeat three times.
· Calfa
Զնոյն եւ այժմ երրորդէ։ Երրորդեաց զխրատ գոհութեանն։ Այս ուխտս յաստուծոյ՝ որ առ աբրահամ եւ իսահակ, երրորդեցաւ առ յակովբ. (Լմբ. սղ.։)
Trinity;
triplicity.
· Calfa
Միութիւն օրհնաբանեալ՝ եւ երրորդութիւն։ Մի պատճառ ամենայն էիցս՝ երրորդութիւնն. յորմէ գոլն եւ բարի գոլն է ամենայն էիցս. (Դիոն.։)
Երրորդութիւն անբաժանելի։ Համագոյ երրորդութիւն։ Երրորդութեան եւ մի աստուածութեան. (Շար.։)
Ի սոյն յարմարեալ ... զպսակօղ եւ զնորոգօղ անուան էութեան ամենազօր սուրբ Երրորդութեանն ... Հայր, Որդի, Հոգի, ի մի շար դասեալ՝ զթիւն պատուեալ եւ օրհնաբանեալ երիցն ազգակցաց՝ երկոտասան վերանկարէ. (Նար. առաք.։)
ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԻՒՆ, կոչի նիւթապէս Ուր կայցեն երեք թիւք. որպէս, Փիլոն երրորդութիւն ձայնէ զանուանս ենովսայ, ենովքայ, նոյի. եւ դարձեալ աբրահամու, իսահակայ, յակոբայ. եւ զերիս հրեշտակս երեւեալս աբրահամու։ (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Ի քո իսկ անձն (այսինքն ի միտս), եւ ի մարմին եւ ի հոգի. զի յարժամ քում երրորդութեամբդ այդմիկ զմիաբանութիւն հաստատեսցես խաղաղութեամբ, յայնմ ժամանակի իբրեւ յաստուածութեանն երրորդութեան պատուիրանի հաստատեալ՝ լուիցես. (Եւագր. ՟Ժ։)
of many colours, variegated.
· Calfa
Որք զծիրանիսն ներկեն, այլովք ոմամբք զընդունակսն ներկուածոյն պատրաստեն, զի մի՛ արտաքս թքցէ զերփնագոյն ծաղկերանգսն». յն. զծաղիկն. (Ոսկ. գծ.։)
having a shining colour.
· Calfa
Գեղափայլ. պայծառափայլ. կամ Ի գոյն արեան եւ ջրոյ փայլեալ.
also, still, more;
— առաւել, the more so;
— քան զ—, more and more, instantly.
· Calfa
ԵՒ ԵՒՍ. շ. եւ մ. ի մի զօդեալք որպէս նոյն ընդ վերնոյն, կամ ընդ Եւս եւ. καὶ ἕτι, ἕτι δὲ, ἕτι καὶ ἕτι et adhuc, atque etiam. Երբեմն զատուցեալ, զոր օրինակ.
ԵՒ ԵՒՍ. յետադաս, իբր Այլ եւս, անդր եւս. անընդհատ տեւողութեամբ.
ԵՒՍ. իբր անուն հոլովական՝ նշանակութեամբ շաղկապի.
Վկայութիւն մեծ եւս քան զյովհաննու։ Մեծ եւս քան զայս սէր ոչ ոք ունիցի։ Մեծամեծս եւս քան զսոյնս ցուցանէ նմա զգործս։ Երանելի եւս էք, կամ է.եւ այլն։
Յեւս համարձակութիւն ելանէ». այսինքն յառաւել. (Խոսր.։)
Ե՛ւս՝ քան յամենայնէ, յերկուց այսոցիկ զգուշացարո՛ւք յախտից. (Կլիմաք.։)
to cook, to dress, to do;
— ի փռան, to bake;
— ի տապակի, to fry;
— ի Կասկարայի, to broil.
· Calfa
Նմանութեամբ ասի՝ իբր ռմկ.
ԵՓԵԱԼ կամ ԵՓԱԾ ԳԻՆԻ. Գաղիան. որպէս յն. է՛փսիմա. ἔψημα իմա՛, Գինի ի քաղցուոյ եփելոյ։
Ստամոքն ի յուժի չէ, եւ կարողութիւն չունի՝ որ զկերակուրն եփէ. (Մխ. բժիշկ.։)
cook.
· Calfa
Մի՛ ոք զենցէ ուլ եւ եփեսցէ զնա ի կաթն մօր իւրոյ. կա՛մ զի մի՛ եփեսցեն զուլ եւ զմայր ի միասին, կամ զի կաթն սնուցիչ նորա մի՛ եղիցի եփիչ նորա. (Եփր. ել.։)
cooked meat;
cooling draught, decoction.
· Calfa
ԵՓՈՅ ԵՓՈՑ. ἔψημα coctile Եփելի կամ եփուած ինչ. եփոց. յն. է՛փսիմա. եբր. նազիտ. որ թարգմանի ստէպ ի մեզ՝ Թան.
cf. Եփոյ.
· Calfa
ԵՓՈՅ ԵՓՈՑ. ἔψημα coctile Եփելի կամ եփուած ինչ. եփոց. յն. է՛փսիմա. եբր. նազիտ. որ թարգմանի ստէպ ի մեզ՝ Թան.
ephod.
· Calfa
ԵՓՈՒՏ կամ ԵՓՈՒԴ. Բառ եբր. էֆօտ, էֆօտա. զոր է՛ զի պահեն եւ այլ թարգմանք, եւ է՛ զի թարգմանեն, Վակաս, եւս եւ Պատմուճան. ἑπωμίς amiculum, humerale. Զգեստ ղեւտական քահանայութեան՝ պատեալ զուսովք եւ զլանջօք մինչեւ ցգօտին. եւ ուրարք նորին կախեալք մինչեւ ցոտս յառաջոյ։ Առանց այսր եփուտի ոչ լինէր զոհագործութիւն եւ պատգամախօսութիւն։ (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 18։ ՟Ժ՟Դ. 18։ Դտ. ՟Ը. 27։ ՟ժե. 5։)
remora.
· Calfa
Ձկնիկ մի փոքրիկ, որ անուանեալ կոչի եքինէիս, որոյ այսպէս թարգմանի անուն իւր՝ նաւակալ. այսպէս դիւրաւ ունի զմի ի մեծամեծաց նաւաց ոչ սակաւ ժամս. (Վեցօր. ՟Է։)
seventy.
· Calfa
ἐβδομηκοστός, -όν septuagenus, -um Եօթանասուն կամ եօթանասներորդ՝ թիւ կամ իր.
seventy;
seventy times.
· Calfa
Զի թէ եօթն անգամ վրէժք խնդրիցին ի կայենէ, ապա եւ ի զամեքայ եօթանասնեկին եօթն. (Ծն. ՟Դ. 20։)
Ոչ ասեմ քեզ, թէ մինչեւ յեօթն անգամ, այլ մինչեւ յեօթանասնեկին եօթն. (Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 22. (որ ի Մծբ. ՟Բ. ի մի ձեռ. գրի, եօթանասնեկից։))
ԵՕԹԱՆԱՍՆԵԿԻ ԵՕԹԱՆԱՍՆԵԿԻՆ. ἐβδομηκοντάκις septuagesies գրի եւ ԵՕԹԱՆԱՍՆԱԿԻ, ԵՕԹԱՆԱՍՆԵԿԻՑՍ. Իբր Եօթանասուն անգամ. եօթանասնիցս.
seventy years old.
· Calfa
Իբր Եօթանասնամեայ.
Թարա եօթանասնեմի էր, յորժամ ծնաւ զաբրահամ. (Կիւրղ. ծն.։)
seventy;
— կիրակէ, Septuagesima Sunday.
· Calfa
Զորս անտես արարեր՝ այս եօթանասներորդ ամ. (Զաք. ՟Ա. 12։ (կայ եւ ձ. եօթանասուներորդ։))
s. adj. all the seven.
· Calfa
ԵՕԹԱՆԵՔԵԱՆ ԵՕԹՆԵՔԵԱՆ ԵՕԹԱՆԵՔԻՆ կամ ԵՕԹՆԵՔԻՆ. Ամենեքեան եօթն ոգիք կամ իրք միանգամայն՝ մի առ մի. օխտնալ.
s. adj. cf. Եօթանեքեան.
· Calfa
ԵՕԹԱՆԵՔԵԱՆ ԵՕԹՆԵՔԵԱՆ ԵՕԹԱՆԵՔԻՆ կամ ԵՕԹՆԵՔԻՆ. Ամենեքեան եօթն ոգիք կամ իրք միանգամայն՝ մի առ մի. օխտնալ.