to be ignorant, unaware of, unacquainted with.
· Calfa
Ի հեղգալն կամ ի տգիտանալն՝ որ ինչ վասն ժողովրդեանն. (Խոսր.։)
Տգիտանալով իրաւանց։ Տգիտացաւ նա ի մերս իմաստութենէ։ Կամաւ տգիտանային. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
եւ ն. ἁγνοέω ignoro. Տգէտ լինել. անգէտ՝ անծանօթ՝ անտեղեակ եւ անխոհեմ գտանիլ. չկամիլ գիտել.
cf. Տիրամայր.
· Calfa
Տիրամայր կոյս աստուածածին. մայր տեառն.
Տեառնամայր աղախինն ինքնաբուղխ կենդանի ջրոյն եղեւ։ Այլ ոչ իբրեւ զտեառնամայր աղախինն, յորում ամենեցուն աստուածն բնակեաց. (Պետր. սիւն.։)
Կանայք այնոքիկ (իւղաբերք) անուամբ կոչին տեառնամայրք. այսինքն որպէս մարք եղբայր անուանելոց յիսուսի. կամ քորք տիրամօր կուսի. (Եղիշ. յար.։)
cf. Տեղում.
· Calfa
Չի եւս էր տեղացեալ տեառն աստուծոյ ի վերայ երկրի։ Եւ տէր տեղաց (կամ տեղեաց) ի սոդոմ եւ ի գոմոր ծծումբ եւ հուր ի տեառնէ յերկնից։ Եւ տեղաց (կամ տեղեաց) տէր կթարկուտ ի վերայ ամենայն երկրին եգիպտացւոց։ Տեղաց (կամ տեղեաց) ի նոսա մանանայ ի կերակուր։ Տեղեաց ի նոսա միս որպէս հող։ Ի մի քաղաք տեղացից, եւ ի միւս քաղաք ոչ տեղացից։ Ահա ես տեղացից ձեզ հաց յերկնից։ Ո՞ պատրաստեաց զհոսանս ... տեղեալ (այսինքն տեղալ) յերկիր.եւ այլն։
Եւ նետս իբրեւ յամպոյ տեղէ ի խորհուրդս մարդկան. (Մանդ. ՟Ը։)
Ճեմարանքն աղօթէին, Զեւ՛ս (այսինքն արամազդ) տեղա՛ ի մեզ փորձութիւն. (Սահմ. ՟Թ։)
Տեղաց ի մեզ զամպրոպ դառնութեան. (Յհ. կթ.)
Զտառապանս տրտմութեան ամպրոպաց, որ տեղացաւ իսկ ի վերայ ժողովրդեան։
դիմազ. չ. ՏԵՂԱՅ, ան, աց կամ եաց, ացին. դիմազ. չ. Իջանել անձրեւի. գալ իբրեւ զանձրեւ.
Տեղասցէ ձեզ անձրեւ կանուխ եւ անագան։ Ոչ տեղեաց յերկիր զերիս ամս եւ զվեց ամիս։ Տեղասցէ ի վերայ մեղաւորաց որոգայթ՝ հուր եւ ծծումբ.եւ այլն։
ներգործական բայ չէզոքական բայ ՏԵՂԱՄ եւ ՏԵՂԵԱՄ, ՏԵՂԵՄ եւ ՏԵՂՈՒՄ. βρέχω, ἑπιβρέχω, ὔω, ὐετίζω pluo, irrigo νίφω ningo. Տեղ տարափոյ կամ անձրեւ ածել. եւ հանգոյն անձրեւի թափել.
perpendicular, plumb line.
· Calfa
Զբարձրութիւն շինուածոցն տրամալարիւ ուղղեն արուեստաւորք. (Ոսկիփոր. ըստ Լեհ.։)
judicious, reasonable.
· Calfa
յայլ բարձրագոյն տրամադրէ խորհուրդ, զոր տրամախոհիցն ի հոգւոյն է գտեալ. (Խոր. վրդվռ.։)
Ժողովէ մանկունս խոհեմամիտս, տրամախոհս, քաջ ուշեղս. (Յհ. կթ.։)
Ենթակայ՝ նիւթ մակագրեալ, տրամախոհիցըն զարհուրեալ. (Մագ. խչ.։)
ՏՐԱՄԱԽՈՀՔ գ. իբր Տրամախոհութիւն.
Ստորակէտ, տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ եւ եւս կարօտացելոյ նշան, զառաջին կիտէն ասէ. իսկ տրամախոհին չեւ եւս անգեցելոյ, այսինքն աստ խորհրդոյ (իմաստից) չեւ եւս կատարեալ. (Երզն. քեր.։)
διανοέων, φρόνιμος ratiocinans, ingeniosus, prudens.. Քաջ կշռութեամբ իբր շրջահայեաց խորհօղ. հանճարեղ, իմաստուն. խոհական. խոհեմ. զգօն. ուշիմ.
judgment, reasoning.
· Calfa
Զյոլովագոյնն ի միմեանց հեռացեալսն տեղօք՝ տրամախոհութեամբն եբեր ի միասին. (Արիստ.։)
Երկեցուցանէ զնոսա, եւ շարժէ ահիւ զտրամախոհութիւնս նոցա. (Ոսկ. գծ.։)
Բան է հետեւակ բառի՝ շարադրութիւն, զտրամախոհութիւն ինքնակատար յայտնելով։ Շաղկապ է բառ, որ շաղկապէ զտրամախոհութիւնն ոճով։ Կէտ աւարտեալ՝ է տրամախոհութեան յանգեցելոյ նշան. (Թր. քեր.։)
Ընդհանուրքն ենթակայացեալ են ո՛չ ըստ ինքեան, այլ ի մերում տրամախոհութեանս։ Կարծիք զընդհանուրսն գիտեն՝ առանց գիտելոյ զպատճառսն, իսկ տրամախոհութիւնն ըստ պատճառացն։ Կարծիք զեզրակացութիւն միայն գիտէ. բայց միայն տրամախոհութիւն է, որ հաւաքէ (այսինքն հաւաքաբանէ). (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Երիւք ծնանիմք զկարծիս. տրամախոհութեամբ, տեսութեամբ, եւ ի լրոյ։ Զքոյին ի բարիսն տրամախոհութիւն. (Մագ.։)
Հարուածովք արտաքս քարշեսցուք զնա (զձանձրութիւնն) ի տրամախոհութենէ հանդերձեալ բարութեանցն. (Կլիմաք.։)
διάνοια, διανόησις, διανόημα cogitatio, intelligentia, ingenium, sententia, mens. Քաջ կշռութիւն մտաց. մտածութիւն. խորհուրդ. միաք. բան ներտրամադրեալ. խոկումն. խուզարկութիւն. որոճումն եւ որոշումն մտաց. դատումն. իմաստ.
dialectics;
dialogue.
· Calfa
Տրամաբանութիւն, ըստ որում խօսակցութիւն ի մէջ երկուց.
Զասացելոցն, զոր ի տրամախօսութեան առնուիր ի մէջ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to become firm, to harden, to solidify, to grow hard or tough.
· Calfa
Տրամ գետին լինել. պնդանալ.
Ի վայր ծորեալ բնութիւն ջրոյն՝ սալայատակ տրամացեալ հողոյն կափմամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)
diagonal.
· Calfa
Բաղկանան ընդ միմեամբքն (ի ծառն պորփիւրի), եւ մի այն՝ որ ի տրամանդեանցն է. իսկ ոչ բաղկանան ընդդիմակք, եւ մի ի տրամանգեանցն ... եւ ո՛չ մի ի տրամանկեանցն, որ ասէ այլանջատական։ Յերիցն երկուքն գտանին ընդ միմեամբք, եւ մինն տրամանգիւնի. իսկ եթէ չորք են բաղկացելիք երկու տրամանգիւնիքն, եւ երկու ընդմիմիեամբքն. (Անյաղթ պորփ.։)
Տրամանկիւնիւքն բաղկանան ... եւ մի տրամանկիւնի. (Տօնակ.։)
diagonal.
· Calfa
Բաղկանան ընդ միմեամբքն (ի ծառն պորփիւրի), եւ մի այն՝ որ ի տրամանդեանցն է. իսկ ոչ բաղկանան ընդդիմակք, եւ մի ի տրամանգեանցն ... եւ ո՛չ մի ի տրամանկեանցն, որ ասէ այլանջատական։ Յերիցն երկուքն գտանին ընդ միմեամբք, եւ մինն տրամանգիւնի. իսկ եթէ չորք են բաղկացելիք երկու տրամանգիւնիքն, եւ երկու ընդմիմիեամբքն. (Անյաղթ պորփ.։)
Տրամանկիւնիւքն բաղկանան ... եւ մի տրամանկիւնի. (Տօնակ.։)
philosophic, historical.
· Calfa
Ի քերթողութենէ՝ ի բաց կացեալք, տրամանցանակ բանս, եւ կամ տրամաբանակս շարադասութիւնս թողին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to go round about, to travel over, to wander here and there.
· Calfa
Ընդ ամենայն ծովեզերս բիւթանացւոց ... տրամաշրջեցաւ աւետարանելով զյիսուս. (ՃՃ.։)
diameter.
· Calfa
Բայց ոչ նմանապէս զըստ տրամաչափսն ընկալցի շարաճշմարտել. (Պերիարմ. ՟Ժ՟Է։)
διάμετρος, -ον diametrus, -um. Որ ինչ չափէ զմիջոց իբր զտրամագիծ. յար եւ նման ինչ. դէմընդդէմ ուղղակի ի հանդիպոյ.
diametrical.
· Calfa
Կենդանատեսակաց բոլորակութեան տրամաչափական կողմանն բաղկացելոց ի կենդանակերպացն է ... զկէսն տրամաչափական կողմանն հակառակ, եւ այլն. (Շիր.։)
to divide equally.
· Calfa
Որպէս ի վերայ մարմնոյ եռակի տրամատեաց։ Եւ տրամատեսցի այսպէս, է՛ որ արդարութիւն, եւ է՛ որ անիրաւութիւն։ Երկակի տրամատելով եւ այլն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Եռակի տրամատի ամենակացն զանազանութիւն, ի ներկայս, յանցեալն, յապառնին. (Խոսրովիկ.։)
Էութիւն տրամատի յերկուս. ի գոյութիւն (այսինքն գոյացութիւն), եւ պատահումն։ Զմին ի յոլովս տրամատել ( Դամասկ.։ Նչ. եզեկ.։)
διατέμνω disseco, discindo, divido διανέμω distribuo. Զոյգ եւ կշիռ հատանել. տրոհել. բաժանել. որոշել. զանազանել. հաւասար բաշխել. (որ առ յետինս Տրամաբաշխել ասի)
equal division.
· Calfa
Իմաստասէրս քառորդ տեսակի որակութեանս առնէ տրամատութիւն։ Արարեալ զտրամատութիւնս առ ի տեսակս որակութեան։ Տրամատութիւն առնէ ներհակացն՝ երկակի տրամատելով. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Արժան է տրամատութեամբ վերծանել ի կարգացմանն. (Երզն. քեր.։)
to impress well, to imprint solidly.
· Calfa
Տրամախոհութիւն երեւակայելով յինքեան զձեւս, ոչ այլ ինչ առնու ի նիւթոյ, այլ նոյն ինքն զձեւս երեւակայէ եւ տրամատպաւորէ յինքեան. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
διατυπόω imprimo, reformo. Քաջ կշռութեամբ տպաւորել. քաջ տպացուցանել. դրոշմել.
cf. Տրամ.
· Calfa
ՏՐԱՄԻԿ կամ ՏՐԱՄԻՔ. Տրա՛մ, պինդ, կարծր.
Զներտս տրամիքս խոկաս կակղացուցանել. (Մագ. ՟Ը։)
to divide, to distinguish, to separate.
· Calfa
Տարորոշել. տրամատել. բաժանել. տրոհել.
Տրամորոշին յերիս հատուածս, ի հոգի, ի բան, եւ ի խօսս. (Լմբ. պտրգ.։)
to degenerate, to become abject, vile, mean, base.
· Calfa
Յոյժ աղօտ՝ ասէ. զի ամենայն միտ յաղագս աստուծոյ տրպանայ յիմացուածս. (Լծ. ածաբ.։)
to be consumed by heat, to burn.
· Calfa
Ձիւնաբեր ամարայնի տօթացելոյ օգնական է յն. κατὰ καῦμα per aestum. ընդ տօթն. այսինքն ի տօթաժամու։
containing the regulations concerning feast-days.
· Calfa
ՏՕՆԱՀՐԱՄԱՆ ԿԱՐԳ. Կարգաւորութիւն տօնից հրամանաւ աստուծոյ կամ եկեղեցւոյ.
Կարգեալ ամենիմաստն աստուծոյ՝ մովսիսաբեր օրինօքն, նախ զոհիւքն եւ շաբաթուքն, եւ տօնահրաման կարգօք. (Ագաթ.։)
Նոյնպէս եւ մեր լուսաւորիչն ի տօնահրաման կարգին ցուցանելով. (Արշ.։)
church-calendar, table of lessons for the day;
lectionary, service-book.
· Calfa
Տօնից ամին կարգ եւ ցուակ՝ ընթերցուածովք. այն են ճաշոյք ամի ամի տօնից տարեկանաց. որ առ յետինս Ճաշոց գիրք ասի.
Յիշատակարան տօնից տէրունականաց եւ սրբոց աստուծոյ. զոր ես գրիգորիոս յաւելի ... ընտրեալ ի տօնամակաց յոքունց զսակաւս ... եւ մեք աշխատեալ զայսպիսի համառօտահաւաք տօնամակս գրեցաք ի պայծառութիւն եկեղեցւոյ, զոր ընթերցցի ի նմա՝ ժամու սոսկալի պատարագի։ Ծանուցանեմ ձեզ վասն սուրբ կտակիս՝ տօնամակի եկեկղեցւոյ սրբոյ. (Գր. վկ. եւ Կիր. վարդապետ. յիշ. հին ճշ.։)
Զնոյն բառ վարէ եւ (Սամ. կամրջ.։)
a day near a feast.
· Calfa
ՏՕՆԱՄԵՐՁ ՕՐ, աւուրք. Օրն մերձեալ ի տօն. կամ ըստ յն. օր տօնի մերձեալ. այն ինչ ի վերայ կայ տօնն.
Ի տօնամերձ աւուրսն՝ թողուին ամենեքեան, եւ ի բեթանիա ընթանային. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)
cf. Տօնապատճառ.
· Calfa
Նամակք կամ պատճառք տօնից. որ եւ ՏՕՆԱՊԱՏՃԱՌ ԳԻՐՔ.
Ցանկացօղ եղեալ իմ այս տօնանամակացս՝ լցեալ հոգեւոր գանձիւք եւ երկնային մանանային. (Տօնակ. յիշատ.։)
cf. Երամ.
· Calfa
տե՛ս Երամ։
Նոյն ընդ Երամ. (պ. ար. եբր. րէմ, րամ. որպէս եւ րէմէ, երամակ արածելի) Ջոկ. ժողով. համօրէն բազմութիւն. հոյլ. խումբ. դաս.
Զբազմութիւն րամին ժողովեալ. (Գանձ.։)
Րամիցդ երկնայնոց։ Րամից բոլորից տիրապէս աստուած՝ պետական։ Ւիւսեալ րամից դասուց սրբոց. (Ժմ.։ Շար.։)
Րամից համայնից ստեղծօղ եւ տէրն։ Րամից հրեղինաց։ Րամիիւքս՝ որ ընտրեալ։ Րամիցն անսրբոց։ Պիղատոսեան րամիցն։ Րամս տարից բնութեամբ գերամբարձ. (Գանձ.։)
Եւ իբր ա. Րամիչ. ժողովօղ լսողաց առ ինքն (որպէս աւետաւոր ձայնիւ).
Րէն՝ րամն աւետեաց ձայնիւ լինի, թէեւ բնութիւն ձայնի չունի, թէ որ ննջեացն ի տապանի, նոյն աղետեաց զորս ի բանտի. (Շ. այբուբ.։)
cf. Երամեմ.
· Calfa
ՐԱՄԵԼ. Որպէս թէ Երամել. ժողովել. հաւաքել, գումարել ի մի. միաբանել. դասակցել. ՛Րամէ զհանճարըս սա ի սմին (սողոմոն ի գիրս ժողովողի). Շ. յիշատ. ժղ։
Երանականացս արժանացո՛ դասուց, րամեա՛ ընդ նոսին զմեզ ի լուսոյ խորանսդ. (Տաղ.։)
Րամեալ մարդկան ազգ ժողովին։ Րամեալքս զքեզ տէր աղաչեմք։ Րամեալ զօրացն պարսկական՝ մարտիւ ընդ զօրըս հայաստան։ Րամեալ բոլորդ քո մարմին (այսինքն բոլոր բովանդակ). (Շար.)
Րամեալ ընդ հովուացն՝ տան աստուծոյ փառք ի բարձունս։ Րամեալ մաքրութեամբ՝ հաղորդ լիցուք ծնիցելոյն. Րամեալ միայնոյ (այսինքն միասնական) երրակին լուսոյ. (Գանձ.։)
Րամեալ յերկինս կոչեցար. իբր հրաւիրեալ կամ պատրաստեալ. (Երզն. այբուբ.։)
whole, total, all together.
· Calfa
Իբր Երամիկ, երամական. բոլորական. միահամուռ. համօրէն. (չէ՛ շփոթելի ընդ Ռամկական)
Րամկական խումբ հազարաց, եւ երեսնից թիւ ընդ վեցից. (Շար.։)
Րամից հրեղինաց՝ րամկական զօրաց։ Րամկական երամ որդւոց քո տոհմից. (Գանձ.։)
total;
totally.
· Calfa
Համօրէն. բոլորովին. բովանդակ.
Էն անմարմին՝ մարմին անյեղ եղեալ, եւ բնակեաց ի մեզ րամօրէն. (Շ. տաղ.։)
counting the seconds;
casting one's nativity.
· Calfa
Համարիչն րոպէից. խտրօղ ժամուց եւ րոպէից ծննդեան. կամ ըստ յն. բացատրիչ ժամուց.
Ժամաբաշխն եւ րոպէահամարն։ Ժամաբաշխ րոպէահամար աստեղագէտն. (Վեցօր. -Զ։ եւ Շիր.։)
dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.
· Calfa
Ի չորից նիւթոց զերեւելիս եցոյց, խոնաւ եւ ցամաք, ցուրտ եւ ջերմ։ Զմարմինս կազմեաց ի ցամաքէ եւ ի խոնաւոյ, ի ջերմոյ եւ ի ցրտոյ։ Ընդդիմակաց է ցրտոյ։ Ընդդիմակաց է ցրտոյ ջերմ, եւ ցամաքի խոնաւք։ Զցամաքն եւ զանմասն ի տամկութենէ. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։ Եզնիկ.։ Գէ. ես.։)
Ցամաք ի դալարութենէ։ Յաստուածային ջրոյն ցամաք։ Եղեւ ցամաք փոյթ ի հիւթից. (Շ. բարձր. եւ Շ. խոստով. եւ Շ. եդես.։)
Ցամաք փայտ։ Ցամաք աղբիւր. (Անյաղթ բարձր.։ Կիւրղ. գանձ.։)
Հաց ցամաք եւ սակաւ ճաշակէր. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Ցամաք աչօք (այսինքն անարտօսր) տանջեցեալք ի մահ հայէին. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
Աչք (մախտցողաց) ցամաքք եւ անպայծառք. (Բրս. մախ.։)
Անցի ընդ ծովն կարմիր իբրեւ ընդ ցամաք երկիր. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 29։)
Ժողովեսցին ջուրքդ, եւ երեւեսցի ցամաքն։ Եւ երեւեցաւ ցամաքն։ Եւ կոչեաց Աստուած զցամաքն երկիր։ Ամենայն որ ինչ էր ի վերայ ցամաքի՝ մեռաւ։ Առցես դու ի ջրոյ գետոյն, եւ հեղցես ի ցամաքի, եւ եղիցի, արիւն ի ցամաքին։ Մտցեն ի մէջ ծովուն ընդ ցամաք։ Եւ արար զծովն ցամաք։ Գնացին ընդ ցամաք ի մէջ ծովուն։ Շարժեցից զծով եւ զցամաք։ Յածիք ընդ ծով եւ ընդ ցամաք։ Ի ցամաքն ելանիցեն (յն. յերկիր)։ Հանեալ ի ցամաք (յն. ի ծովեզր)։ Ցամաքաւ անց իսրայէլ ընդ յորդանան։ Ինքն զցամաքաւն (յն. հետի կամ ոտիւք) երթալոց էր. եւ այլն։
Անցին ընդ մէջ ծովուն իբրեւ ընդ ցամաք, յն. ցամաքութիւն։ (Նեեմ. ՟Թ. 11։)
Յառաջեցին քան զնա ցամաքաւն. (Երզն. մտթ.։)
Մերթ՝ իբր Ցամաքութիւն բերանոյ. պասքումն. պապակումն.
Զցամաք ծարաւոյդ շիջուցանել. (Վրդն. լուս.։)
Ունի սարմատիտ զքեռսին (որ եւ քերսոն, գըրըմ ) ցամաք կղզի. ելլադա՝ զպեղոպոնիսոս ցամաք կղզի։ Երջանիկն արաբիա մտանէ ընդ մէջ խորշիցն կարմիր ծովուն որպէս ցամաք կղզի. (Խոր. աշխարհ.։)
ξηρός siccus, aridus. Չոր. անմասն ի խոնաւութենէ ջրոյ կամ ի դալարութենէ, եւ այլն. չոփ չոր.
ՑԱՄԱՔ. գ. ἠ ξηρά, τὸ ξηρόν arida, aridum, terra, continens. Ցամաք երկիր, դիմաբաժանեալ ծովու, կամ գետոց, ցամաք երկիր, հող.
ՑԱՄԱՔ ԿՂԶԻ. (իբրեւ բարդ՝ Ցամաքակղզի). χερρόνησος, χερσόνησος chersonesus, cherronesus, peninsula. Ցամաք կղզիացեալ՝ երկայնելով ի մէջ ծովու, դոյզն պարանոցաւ կից ընդ ցամաքի, իբր միանգամայն ցամաք եւ կղզի.
dwelling on the continent, on terra firma.
· Calfa
Բնակիչ ցամաքի.
Ցամաքաբնակ ժողովուրդն ընդ ջուրն ճանապարհ արար. (Լմբ. իմ.։)
adj. adv. without turning a hair, safe & sound.
· Calfa
Օրէն է նաւի զամենայն յինքն ամփոփելով՝ ցամաքաթեւ յամենայն աշխարհական ծփանաց կարող լինել ապրեցուցանել. (Կանոն.։)
Երեք սուրբ ձկունքն ցամաքաթեւ վազեցին զգործեաւն. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ոչինչ համարեցաւ զփորձութիւնսն, եւ անց ցամաքաթեւ զտիկնոջն զրպարտութեամբ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Որ ընդ ծովն ցամաքաթեւ առաջնորդէր։ Եւ զնոր իսրայէլ ցամաքաթեւ անցուցէր ընդ նոյն։ Յեսու անցեալ զամաքաթեւ ընդ յորդանան տապանակաւն Աստուծոյ. (Ճ. ՟Գ.։ Սկեւռ. աղ.։ Տօնակ.։)
Ընդ բռնութիւն համատարած ծովուն ցամաքաթեւս սլանալ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 37։)
cf. Ցամաքային.
· Calfa
Ցամաք. ցամաքային. եւ Բնակիչք ցամաքաց.
Ընչի իմիք յոչնչի չէ՛ հնար գնալ, եւ ոչ ցամաքական բնութեան ընդ խոնաւութիւն ջուրց. (Եզնիկ.։)
Ազգ առնէ ազգաց ազգաց ... յարկաբնակաց եւ բացօթեգաց, ծծովամխաց եւ ցամաքականաց. (Կաղանկտ.։)
seashore, country-side, beach, coast.
· Calfa
Կէտ ցամաքի կից ընդ ծով. ծովափն. ծովեզր.
Ալեացն տատանելոց հասեալ ի ցամաքակէտն՝ ծիծաղեսցին. (Ագաթ.։)
dried, without water.
· Calfa
Ուր իցէ յատակ ջրոյ ցամաքեալ. ոտիւք ընթանալի. Խուն ինչ ցամաքայատակ ճանապարհ առանց շրջագայութեան ջրոցն. (Փարպ.։)
terrestrial, continental;
dry, arid.
· Calfa
γερσαῖος, χερσαῖος terrestris. Սեպհական ցամաքի. ցամաքաբնակ.
Ցամաքայինքն ի ջուրս փոխէին. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 18։)
Օձք մեծամեծք ցամաքայինք։ Ցամաքայնոցն եւ ջրայնոցն ջոկք թռչնոցն։ Զցամաքայնոցն ի կղզիս, եւ զկղզանոյն ի ցամաքայինսն բնակելոց հատուցումն. (Եզնիկ.։ Փարպ.։ Պիտ.։)
Զի ո՛չ ի ցամաքայնոց քան զառիւծ ինչ գազանագոյն գտին։ Զանդրանիկս զարուս զամենայն ցամաքայնոցն։ Ցամաքայնոց, ջրայնոց, օդագնացաց. (Փիլ.։)
Զարդարեսցի սեղան քո չոր եւ ցամաքային իրօք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Այն՝ որ ցամաքայինքն են, լինին յետոյ խոնաւուտք, եւ թեթեւքն արդեօք՝ ծանունք. (Պղատ. տիմ.։)
եւ որպէս ξηρός siccus. Չոր. ցամաք. չորեղէն.
that has killed her husband.
· Calfa
որ եւ ԱՌՆԱՍՊԱՆ. սպանօղ առն կամ մարդոյ. մարդասպան.
մարդ մեռցնօղ, արունտէր. ատամ եօլտիւրիւճի, գանլը
Զի թէ այրասպանն ի մի ոք վնասելոյ անձն՝ իրաւամբ ըմբռնեալ, եւ այլն։ (Պիտ.)
Շանց եւ այրասպանաց (կամ այրասպանից) իսկ թոյլ տաս։ (ՃՃ.)
to burn, to enflame, to fire;
to torrefy, to scorch, to parch, to dry.
· Calfa
Կամ որպէս հրձիգ առնել. հրդեհել. ἑμπυρίζω. incendo կրակ ձգել, կրակ տալ. աթէշ վէրմէք, դութուշթուրմագ.
Կամ որպէս փաղաղել. լափել հրոյ. διαφλέγω, καταφλέγω. exuro
ԱՅՐԵԼ. որպէս լուցանել. վառել զկրակ կամ զճրագ. բորբոքել. դութուլ թուրմագ. եագմագ. καίω. accendo կր. ardeo
ԱՅՐԵԼ. որպէս մորմոքեցուցանել կամ ճմլել եւ վառել զսիրտ։ Կր. մորմոքիլ. տապիլ. նեղիլ. բորբոքիլ. խշխշցնել, խշխշալ, տաքնալ. եիւրէյինի եագմագ. եանմագ. գըզմագ. դութուշմագ. παραθερμαίνω calefacio, ἑμπυρίζω incendo, προσεκκαίω inflammo, ζέω ardeo
Յամառնային ջերմութենէն տոչորմամբք կիզեալք այրէին. (Յհ. կթ.։)
Զի մի՛ պնդեսցի մերձաւոր արեանն զկնի սպանողին, մինչդեռ այրիցի սիրտ նորա։ Յամբարտաւանել ամպարշտի այրի աղքատն. (Օր. ԺԹ. 6։ Սղ. ՟Թ. 29։)
Պայթէ ասէ սիրտս, եւ այրիմ ընդ թշնամանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Այրեցին զնա կարծիք նենգաւոր թշնամւոյն. (Եփր. ծն.։)
Այրէին ցասմամբ։ Այնչափ այրեցեալք ի ցասմանէն. (Ոսկ. մտթ.։)
burning, deflagration;
burn, mark caused by fire;
soot;
torrid.
· Calfa
Կամ մուր. իս. πρόσκαυμα. adustio.
ԱՅՐԵՑԱԾ, ի. իբր գ. ռմկ. այրեցած գօտի. կոչի եւ ԱՅՐԵՑԵԱԼ կամ ԱՅՐԵՑԱԿԱՆ ԳՕՏԻ. Տապագին գօտի երկնից ընդ հասարակածիւ. καπυρά. (ζώνἡ) torrida (zona). մինթագաի մահրուքէ.
Յօրինել շինել զամենայն զգերութիւնս յաւերածոյն եւ այրեցածոյն. (Բուզ. ՟Դ. 24։)
Ամենայն դէմք, կամ երեսք ամենեցուն իբրեւ զայրեցած պուտան. (Յովէլ. ՟Բ. 6։ Նաւ. ՟Բ. 10։)
cavalry, horse.
· Calfa
Ի թիկունս հասանէին մեծաւ բազմութեամբ ժիր եւ քաջ առնեձիոյ։ Լինէր առաջնորդ առնեւձիոյ յունաց. (Ագաթ։)
virile age, age of manhood, virility, manhood;
widow-hood.
· Calfa
Եհան զհանդերձս այրութեան իւրոյ։ Զգեցաւ զհանդերձն այրութեան իւրոյ։ Էր արկեալ զիւրեւ հանդերձ այրութեան, եւ պահէր նա զամենայն աւուրս այրութեանն իւրոյ։ Այրութիւն եւ անզաւակութիւն։ Նախատինք այրութեան։ Նստաւ այրութեամբ. (Ծն.։ Յուդթ.։ Ես. ՟Բ. Թագ. ԺԳ. 20։)
Առանց մարդկային օգնականութեանց է այրութիւնն։ Քան զամենայն կանանց եւ աղջկանց տարաժամ հասեալ յայրութիւն։ Չեմք յայրութեան, զի զփեսայն ընկալաք. (Ոսկ.։)
Մնաց մայրն այրութեամբ ի մատաղ հասակի։ Ձմեռն այրութեան ի վերայ կայր. (Վրք. ոսկ.։)
Իբր այրութեամբ իմն անքնամ մնացեալ. (Յհ. կթ.։)
dwarf, very little man.
· Calfa
ԱՅՐՈՒԿ որ եւ ԱՅՐԻԿ. այր ոք փոքրիկ, կարճիկ. մարդուկ. ատամճըգ. մէրտէք. ἁνδρίον, ἁνδράριον. parvus vir, homuncio
horseman;
trooper;
horse-soldiers, cavalry.
· Calfa
Մեծաւ զօրութեամբ եւ այրուձիով։ Զայլ այրուձին յաջ եւ յահեակ թեւս գնդին կազմեցին։ Այդչափ այրուձիոյ։ Ձեր ինքնին լուեալ իցէ վասն առնուձիոյ ճանապարհին. (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 23։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 38։ ՟Ժ. 73։ ՟Գ. Մակ. ՟Գ. 9։)
burning.
· Calfa
ԱՅՐՈՒՄՆ որ եւ ԱՅՐԵՑՈՒՄՆ. Այրելն եւ այրիլն՝ ըստ ամենայն նշ. καῦσις. ustio, combustio
Փրկութեամբն ապրեսջիք յայրմանէն՝ որ գալոցն է։ Արբուցին նոցին եւ զհամ հրաբաժակ գինւոյ այրման նոցին. (Ագաթ.։)
visit;
search;
inspection;
— առնել, յայց ելանել, to visit, to go to see, to make a visit;
— եւ խնդիր առնել, յայց եւ ի խնդիր ելանել, to search, to examine, to observe.
· Calfa
(լծ. հայեացք. ա՛չս, ակն. եւ հայց). դիտողութիւն եւ խուզարկութիւն լաւաց եւ վատթարաց, լաւութեան կամ կարօտութեան, եւ յանցաւորութեան. տեսչութիւն, խնամ. եւ վրէժխնդրութիւն;
cf. ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ, cf. ՀԱՆԴԷՍ։
Որոց (բանից) եթէ ոք խնամով այց արասցէ, գտցէ բազմապատիկ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Կամ հայել ի կարօտութիւն եւ ի պէտս, եւ խնամարկել.
Այցելութեամբ այց արասցէ ձեզ Աստուած, եւ հանցէ զձեզ յերկրէս յայսմանէ։ Յայցելութեան՝ յորում այց արասցէ ձեզ Աստուած, հանջիք եւ զիմ ոսկերս։ Ուրախ եղեւ, զի արար Աստուած այց որդւոցն Իսրայէլի։ Եւ այց արար Տէր Աննայի, եւ յղացաւ։ Ո՞վ է որդի մարդոյ, թէ այց ինչ արասցես դու նմա։ Ա՛յց արա այգւոյս այսմիկ, եւ դարմա՛ն տար սմա։ Ա՛յց արա մեզ ի փրկութեան քում։ Այց արար Աստուած ժողովրդեան իւրում ի բարութիւն. եւ այլն։
Կամ ի տես երթալ. տեսանել եւ յանձանձել. զիյարէթ էթմէք.
Այց արար Սամփսոն կնոջ իւրում. (Դատ. ՟Ժ՟Ե. 1։) Ի սոյն եւ ի նախընթաց առումն անխտիր հայի ասելն.
Կամ վրէժ խնդրել. քննութեամբ պատուհասել ի հատուցումն.
visitor;
inspector, bishop.
· Calfa
Եւ խնամօղ. յանձանձիչ. պէտ ընօղ, աչքը վըրան. կեօզէտէն, գայըրան.
visit;
visitation;
search;
inspection;
examine.
· Calfa
Եթէ այցելութիւն (արասցէ), զի՛նչ պատասխանի արարից։ Փառաւոր առնիցեն զԱստուած յաւուրն այցելութեան։ Միթէ ի վերայ այսր ամենայնի ո՞չ առնիցեմ այցելութիւն։ Ի տեղիս՝ ուր ոչ լիցի այցելութիւն յաւիտենից. եւ այլն։
Որ այցելութեամբ տեսցէ զայսոսիկ։ Էիցն այցելութիւն առնել։ Դիտէ այցելութեամբ։ Յոլովք՝ որ այցելութեամբ քննեցին. (Նիւս. կուս.։)
Ամբիծ այցելութեամբ ուշ եդեալ աստուածային գրոց. (Յհ. կթ.։)
Նախախնամութիւն. տեսչութիւն. խնամ. հոգ. դարման. նազըրէթ, միւպաշերէթ.
Այցելութիւն քո պահեաց զոգի իմ։ Ոչ ծանեար զժամանակ այցելութեան քո։ Այցելութեամբ այց արասցէ ձեզ Աստուած. եւ այլն։
Այցելութիւն՝ խնամակալութիւն կոչի. (Խոսր.։)
ՅԱստուծոյ նմանութիւնն ի վեր ելանել այցելութեամբ սրբոց եւ այրեաց. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Մեծաւ այցելութեամբ զամենայն պէտս բժշկութեան պատրաստել. (Պիտ.։)
Յորժամ հոգւովն էջ յայցելութիւն (մեռելոց, կամ նախահարց). (Նար. ԽԸ։) Ըստ այսմ ասի,
Վրէժխնդրութիւն ըստ անաչառ քննութեան. հատուցումն ըստ յանցանաց. պատուհաս. ինթիգամ.
Եւ ի կուռս հեթանոսաց այցելութիւն եղիցի։ Եղիցի ի Սաբաւովթ Տեառնէ այցելութիւն շարժմամբ եւ որոտմամբ։ Սրով եւ սովու եւ մահուամբ արարից այցելութիւն ի վերայ ազգին այնորիկ։ Ածից չարիս ի վերայ բնակչացն անաթովթայ յամի այցելութիւն նոցա։ Ածից ի վերայ նոցա չարիս յամի այցելութեան իւրեանց. եւ այլն։
to visit;
to search.
· Calfa
ԱՅՑԵԼԻ Է. դիմազուրկ (որ ըստ յն. մակբայ ասի). արժան է տեսանել. կամ պէտք են այց առնուլ, դիտել, նկատել, խուզել, խնդրել, հոգալ. աղէկ մը նայելո՛ւ է. պիր էյի պագմալը, միւլահազա էթմելի. ἑπισκεπτέον. oportet inspici, visendumest, respiciendum, dispiciendim
Մարմին քահանային այցելի՛ է, զի մի՛ ինչ վրիպումն վնասու գացի։ Ճառս այս նշանակ իմանալեաց է, իսկ առ ի միտս՝ այլաբանութեան քաննովք այցելի է։ Այցելի է եւ խուզելի ամենայն ստուգութեամբ՝ բանիցն զիւրաքանչիւր ոք. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
produced, done, born, created too late.
· Calfa
Անագան եղեալ կամ ծնեալ. յետ ժամանակի գոյացեալ, եւ ոչ անեղ կամ յաւիտենական. ὁψιγενής. sero genitus, factus;
tarde natus
Ոմանք (որպէս կերինթեանք եւ արիանոսք) անագանեղ զմշտնջենաւորակիցն հօր հաւատացին։ Անագանեղ դանդաչեն զնա, որ անդրն է քան յամենայն յաւիտեանս եւ ժամանակս։ Թէեւ է անագանեղ՝ ըստ որում մարդ է, այլ էր նախ քան զյաւիտեանս որպէս Աստուած. (Պրպմ. ՟Լ՟Է. ՟Լ՟Թ։)
late, late in the evening, at a late hour.
· Calfa
Անագան, իբր ի տարաժամել աւուրն. ընդ երեկս. յերեկոյի. ἐσπέρας, ἑν ἐσπέρᾳ. verspere. իրիկուն եղած, ուշկեկ. ագշամլայըն.
to delay, to linger, to loiter, to tarry, to stay;
to arrive late, to be late.
· Calfa
ԱՆԱԳԱՆԻՄ որ եւ ԱՆԱԳԱՆԵՄ, եցի. չ. χρονίζω tardo, moror Յամենալ. յապաղել. դանդաղիլ. լան զժամանակն յետոյ մնալ՝ ժամավաճառ լինելով. ուշանալ. կէճիքմէք.
Եւ յանագան ժամու՝ ընդ երեկս գալ. ὁψίζω vesperi venio
Որսորդք անագանեալք, որք զխորս գետոցն ոչ ժամանեն որսալ. (Արշ.։)
Ձկունք անագանեալք ի ցամաքի՝ մեռանին. (Աթ. անտ.)
Զի մի՛ առաւել ծուլութեամբ անագանեսցուք. (Խոսր.։)
Մեղմագնաց գնացիւքն յամեն եւ անագանեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
cf. Անագանիմ.
· Calfa
Մասնիկ բաղադրութեան ի սկիզբն բառից՝ հասարակօրէն է նշանակ բացասութեան կամ պակասութեան, որպէս ի մեզ Ապ. յն. ա, ան, աբօ, նի. պրս. նա, պի թ. (ի վերջէ) սըզ. զորօրինակ տեսցի յայսմհետէ յաճախութեամբ։ Սովին մասնկամբ բաղադրեալ գտանին առ յետինս եւ քանի մի այլազգական բառք. զորօրինակ ԱՆԽԱԼԱՏ, կամ ԱՆՂԱԼԱՏ. այս ինքն անսխալ։ ԱՆՆՈՊԱՅ, նէօպէթսիզ. այս ինքն անկարգաւոր, ԱՆՓԱԼԱՆ, փալանսըզ. այս ինքն անհամետ, եւ այլք։
Յոչ սակաւ բառս եւս է նշանակ ստորասականի, ըստ որում նոյնանայ ընդ նախդիրդ Ըն, ընդ. եւ ընդ մասնիկդ Հան, որպէս համ, Համա. պրս. հէմ որպէս յն. եւ լտ. ἑν, ἑμ. in, im, συν, συλλ. con, coll. եւ այլն. տե՛ս զբառսդ ԱՆՋԱՏԵԼ, ԱՆՋՐՊԵՏ, ԱՆՈՏՔ, ԱՆԳԱՄ, ԱՆՏԱՌ, եւ այլն։
tardiness, slowness, lateness;
sluggishness.
· Calfa
Անագան գոլն. անագանելն. յետին ժամանակ. ուշանալն. կեճ գալմասը.
perfidy, treachery, disloyalty;
cruelty, inhumanity, ferocity, barbarity.
· Calfa
ԱՆԱԳՈՐՈՅՆՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ԱՆԱԳՈՐՈՆՈՒԹԻՒՆ. ὡμότης, crudelitas անգթութիւն, անողորմութիւն որ ըստ յն. հմութիւն կամ խակութիւն ասի.
Մատնէր զինքն ի ձեռն ամբոխին, որք լի էին անագորոնութեամբ (կամ անագորոյնութեամբ). (Ոսկ. յհ.։)
not free, dependant;
mean, ignoble, niggardly.
· Calfa
Արդի մեծատունքս քան զամենայն ստրուկս եւս անազատք։ Ինձ՝ որ ի պատուի փառացն են, անազատ երեւին, եթէ ծառայամիտք իցեն։ Չիք ինչ՝ որ այնպէս անազատս առնէ, որպէս զնենգաւորութիւն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
ԱՆԱԶԱՏ. Անմարդի. տմարդի. խօրեաթ. եւ ժլատ. ագահ. նեքես, նամերտ.
Ոչ հատուցանելով զայլոցն՝ անազատ լինէր, եւ ապախտաւոր. (Փիլ. սամփս.։)
Զի մի՛ կարծիցի անազատս ինչ առնել, կամ անազատս ինչ խօսեսցի. (Ոսկ. մտթ.։)
ԱՆԱԶԱՏ. Իբր հարկաւորեալ ի մարդահաճել. աչառօղ. եւ բռնական. ակամայ.
want of nobility;
niggardliness, lowness.
· Calfa
Ամուրին չհամարի այլ ինչ կարի անազատութիւն, քան՝ զկինն չունել. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Կորուսեալ զազատականութիւն իւր անազատութեամբ չարութեանն, (Ճ. ՟Գ.։)
Թէեւ մեծատուն է ընչիւք, բայց մտացն անազատութեամբ կարօ՛տ է. (Լմբ. առակ.։)
Անազատութեան տեսակք երեք են, չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն. եւ է յատուկ անազատութեանն՝ յոյժ փոյթ ունել ընչիցն, եւ ոչինչ նախատինս համարել յայնոցիկ՝ որ շահու առիթ իցեն. (Արիստ. առաք.։)
Անազատութիւն գործելով ի կամակորութենէ ինքնահաճ միշտ վիճէին հովիւք. (Փիլ. իմաստն.։)
want of affinity;
dissimilarity.
· Calfa
Արկանէր առ նոսա զանազգակցութիւնն". այսինքն ցուցանէր զնոսա չլինել որդիս Աբրահամու. (Ոսկ. յհ.։)
ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.
· Calfa
Ոչ կամեցեալ խառն կարգօք եւ անազգի մարդկամբ վարել զթագաւորութիւն իւր. (Ուռպ.։)
Անազգիքն փառաւորեցան, եւ արհամարհեալքն պատուեցան։ Նուաստից, բարձրագունից. բարետոհմից, անազգեաց. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
Ճոխից եւ անազգեաց, աղքատաց եւ փարթամաց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Որք միանգամ անազգիք էին ի վաշտս, եւ անձամբ երեւելիք. (Խոր. ՟Բ. 61։)
Եւ օտարազգի, կամ վատատոհմիկ. դրսի կամ ցած ազգէ.
unexpected, sudden.
· Calfa
ἁκήρυκτος, non denunciatus Որ ինչ լինի առանց ազդելոյ. յեղակարծ. նակեահ, նամալիւմ.
Անհաշտ թշնամի է, եւ անազդ եւ անզգաստ պատերազմ կալաւ ընդ մեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
strange, extraordinary;
undutiful, insolent, impudent, froward, obstinate, stubborn;
rascally, wicked.
· Calfa
ἁνενέργητος. Որում կամ որ չազդէ ինչ վնաս. աններգործելի.
insensible.
· Calfa
Անզգալի. անըմբռնելի ազդման կամ զգայութեանց. տույուլմազ, զայրի մահսուս.
Յամենայն չար ցանկութեանց անազդելիք եղիցին. (Իսիւք.։)
anathema.
· Calfa
ԱՆԱԹԵՄԱՅ կամ ԱՆԱԹԷՄԱ. Բառ յն. ἁνάθεμα, որ է վերադրութիւն, որպէս բանադրանք, նզովք. աֆօռօս, իլէնճ, լանէթ. (Մաշտ.։) (Կանոն.։)
insipid, tasteless;
pernicious;
very unproductive.
· Calfa
Որ չէ ալոցագոյն. ո՛չ սննդարար, եւ ո՛չ պտղածին. իբր կարի անալացեալ եւ անբեր. անհամ, անպէտ եւ վնասակար.
Զյորձանուտն բաժանէ ընդհարմամբ զանալոցագոյն բերմունք կենցաղոյս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
Անալոց. անամօթ կամ անտեղի։ (ի Հին բռ.)
insipid, tasteless, unsavoury;
hated, disliked.
· Calfa
ԱՆԱԽՈՐԺ որ եւ ԱՆԱԽՈՐԺԵԼԻ. ἁηδής, ἁβούλιτος. injucundus Որ ինչ ո՛չ է ախորժելի. անհաճոյ. անհամ. տատսըզ, նախօշ, նամագպուլ.
Եւ չախորժօղ. դժկամակ. երես դարձնօղ. հազ եթմէյէն.
Կամ որ անախորժանայ, որ հատեալ է յախորժից.
cf. Անախորժ.
· Calfa
Անախորժ. անհաճոյ. նախօշ, նամադպուլ.
Կերողացն անախորժելիք, զի զլինդս ատամանցն վնասեն. (Համամ առակ.։)
not subject to diseases or passions;
innocent, pure.
· Calfa
ἁπαθής. illaesus Ազատ յախտից ցաւոց կամ կրից.
Անախտ յամենայն չարէ մնալ։ Ոչ կարի դժուարել (ընդ մահ սիրելւոյ), եւ ո՛չ անախտ կալ մնալ. (Փիլ. իմաստն.։)
Կամ անապական.
Որ գթացար յերկիր, եւ ծնար անախտ, ազատելով զախտ ի ծնունդս (կամ զախտի ծնունդս). (Շար.։)
without vices or passions, honestly, innocently.
· Calfa
ἁπαθῶς. sine passione, sine affectu Առանց ախտից ցաւոց կամ կրից. եւ անապականաբար.
Մինն ծնօղ եւ յառաջառաքօղ, ասեմ՝ անախտաբար եւ անժամանակ եւ անմարմնապէս. (Առ որս. ՟Գ։)
not subject to diseases or passions.
· Calfa
Որ զմեղս ամենից ինքեան ոչ համարեսցի ... որպէս անախտակիր գոլ բնութեանս. (որ հայի եւ ի նախընթաց նշ)։ Բաշխօղ ժլատ, ոգի անախտակիր, բարք ատեցօղ. (Նար. Ծ. ԾԶ։)
apathy, dispassion;
integrity, purity;
good constitution, health.
· Calfa
ἁπάθεια. adfectuum vacuitas, sanitas, integritas Անախտ վիճակ. ազատութիւն յախտից հոգւոյ կամ մարմնոյ. ամբծութիւն. անարատութիւն. որ եւ ԱՆԱԽՏԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. ԱՆԱԽՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. ախտ մը չունենալը.
Զանախտութիւնն զգեղեցիկ համբարեալ ընկալցի. քանզի եթէ անախտութիւն ըմբռնեսցէ զանձն, կատարելապէս բարեբախտիկ լիցի։ Որ առաքինութեանն է ցանկացեալ, ոգիքն նորա միշտ յանախտութեան կան մնան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Անաչառ
· Calfa
Անակնառու դատողութեամբք յանցաւորացն հրամայէր. (Սհկ. արմաւ.։)
Արդարեւ նախախնամեն անակնառու. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Անաչառութիւն.
· Calfa
Դատ առնել իրաւամբք՝ անակնառութեամբ. (Նար. երգ.։)
Մի՛ ոք գործիցէ ինչ առանց օրինաց եւ իրաւանց, այլ՝ արդարութեամբ եւ անակնառութեամբ. (Մխ. դտ.։)
hopeless, despondent, desperate;
unexpected, unforeseen, unlooked-for, sudden.
· Calfa
ԱՆԱԿՆԿԱԼ որ եւ ԱՆԱԿՆՈՒՆԵԼԻ. ἁπορδόκητος. inexpectatus Անյուսալի, անկարծելի. ի վեր քան զյոյս եւ զկարծիս՝ ի բարւոյ եւ ի չարի մասին. նամիւթեվագգը.
Կամ չունօղ զյոյս. յուսահատ. անյոյս. յուսահատելի. իւմիտի օլմայան, մէեյուս.
Յանակնկալս կենաց՝ վհէ։ Յանակնկալս կենաց՝ յուսահատութեան։ Յանակնկալ ժամուն յուսահատութեան. (Նար.։)
cf. Անակնկալ.
· Calfa
Անակնունելի դիպուած, ժամանակ, լռութիւն. (Խոր. ՟Ա. 10։ Վրք. հց. ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
fearless.
· Calfa
Անահ աներկիւղ համարձակութեամբ հայհոյես. (Եղիշ. ՟Բ։)
Որո՛ւմ եւ դիպիմ քրիստոնէութեամբ, ուրախ եմ եւ անահ. (Փարպ.։)
Անահ յամենայն երկիւղական վտանգից. (Ճշ.։)
Քարոզել անահ եւ անամօթ առաջի աշխարհի զփառս քո. (Մարաթ.։)
without salt, unsalted;
insipid, tasteless.
· Calfa
ԱՆԱՂ որ եւ ԱՆԱՂԻ. Ուր պակասի աղ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. անհամ. անախորժ. անլի. պտթսըզ. թուզսուզ.
Բանք ձեր ոչ լինիցին անհամ եւ անաղ՝ որպէս զռամկաց անմտաց. (Շ. ընդհ.։)
incorruptible, unalterable;
incontestable.
· Calfa
Եղեւ մեզ օրինակ, յորժամ եւ անաղարտելին էր մարդկութեանս չափուք վարել նմա. (Պրպմ. ԼԹ։)
unspotted, unstained, unsullied, pure.
· Calfa
Ընդ անաղտ մաքրութեանդ եւ անբիծ բարի։ Զատեալ ի խղճէ անաղտ ամբծութեամբ. (Նար. Ձ. ՂԱ։)
shining, clear, bright.
· Calfa
Յայտնի եւ անաղօտ ունին զհետս Քրիստոսի պողոտային։ Անաղօտ միշտ պահել զմահու նորա յիշատակ։ Զհեղումն արեանն կամեցաւ նշանակօքն մարմնականօք անաղօտ արձանացուցանել ի սիրտս մեր։ Յորժամ յիշատակ նորա սիրոյն եւ երախտեացն անաղօտ լինի ի մտաց մերոց։ Եւ զոր ի տէր ցնծութիւնն՝ անաղօտ կալան. (Լմբ.։)
that does not grow, decreasing.
· Calfa
Կամ տկար ըստ աճման. ազազուն. ճռզած. արըգ.
Կամ անյաւելուած. ոչ առաւելեալ եւ ոչ նուազեալ. արթմազ.
invariable, unalterable, immutable.
· Calfa
Անայլայլակ նոյնութեամբ։ Անայլայլակ խորհրդով։ Օրինակ ուղղութեան անայլայլակ վրիպութեան (այս ինքն յերեսաց վրիպութեան). (Նար.։)
cf. Անայլայլակ.
· Calfa
Զանփոփոխելի եւ զանայլայլելի համագոյութիւնն. (Աթ. ՟Դ։)
Ոչ այլ ինչ նշանակել կամի հաւատարիմն, բայց ճշմարիտ եւ անայլայլելի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ընդ աջմէ իմոյս փրկութեան կանխեալ ներութեամբ անայլայլելի։ Անսխալ եւ անայլայլելի պահեսցի. (Նար. ԻԲ. ԽԶ։)
Անայլայլելի զերանելի եւ զհամառօտ ճանապարհն ընթացեալ. (Կլիմաք.։)
invariability, immutability.
· Calfa
Հանդերձ անփոփոխութեամբ եւ անայլայլութեամբ. (Պրպմ. ԺԳ։)