to say again, to repeat, to reiterate;
to repeat often, to resume;
— համառօտիւ, to recapitulate;
— ի միտս, to pass again.
· Calfa
Զքաջաց արանց զյիշատակարանս հանապազ երկրորդէր առաջի նոցա։ Սա երկրորդեաց մեզ զամենայն կարգաւ. (Եղիշ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
repetition, resumption, reiteration;
— օրինաց, Deuteronomy.
· Calfa
ԵՐԿՐՈՐԴՈՒԹԻՒՆ. δευτερεία secundae partes, locus secundus, vel inferior Երկրորդականն գոլ ի կարգի, ի պատուի, ի ճարտարութեան, եւ այլն.
Այս տեղի կրկնած եւ երկրորդութիւն է։ Պա՛ցտ է միտ դնել կրկնելոցն գրոց եւ երկրորդութեանց, զի միտս ինչ յայտնիս կամի ցուցանել այնու։ Ասպիսի ինչ է երկրորդութիւնն, ասէ՝ թէ զքառասուն տիւ եւ զքառասուն գիշեր եկն անձրեւն ... զնոյն դարձեալ երկրորդէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Ո. ոք ժպրհեսցէ ի վերայ սոցա երկրորդութիւն օրինաց յաւելուլ։ Այս այնմ յիշատակ է, եւ երկրորդութիւն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Մի հնգեակն երիցութեան հասաւ, իսկ միւսն երկրորդութեան արժանի եղեւ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ես ի հայր, եւ հայր յիս, նոյնութեանն յերկրորդութեան երեւեցելոյ անվրէպ նմանութեամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Երկիր պագանեմ.
· Calfa
Աստուծոյ երկրպագեսցուք. (Ժմ. եւ Պտրգ.։)
Երկրպագեն տէրութեանդ քո։ Երկրպագեցէ՛ք պատուանդանի ոտից նորա։ Երկրպագեմք առաջի բեմի քո քրիստոս։ Երկրպագեմք առաջի տեւողական նշխարաց։ Երկրպագեմք քոց նշխարաց. (Շար.։)
Զչղջիկանսն եւ զսնոտիս երկրպագէին. (Եփր. ծղկզրդ.։)
Զնոյն երկրպագելով զբազմածին ոմն դեւ. (Նիւս. թէոդոր.։)
adj. s. worshipper.
· Calfa
Ի քարանց յարուցանել որդիս աբրահամու. այսինքն յերկրպագուաց քարանց եւ փայտից. (Եփր. համաբ.։)
Ինքն անձին իւրում երկրպագու եւ պաշտօնատար լեալ։ Նորայումն լծակցին երկրպագուաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Գրի եւ Երկրպագունք (որպէս եւ Խաչահանունք).
Յանդիմանեաց զերկրպագունս արեգականն եւ հրոյ. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Ը.։)
adoration, worship;
prostration;
— կռոց, idolatry;
— մատուցանել, to worship.
· Calfa
προσκύνησις, προσκύνημα adoratio, veneratio Պագանելն զերկիր. ծնրադրութիւն. պաշտօն. մեծարանք աստուծոյ, եւ աստուածայնոց.
to divide in two, to cleave.
· Calfa
Զուխտ եկեղեցւոյդ թերեւս կարացից երկփեղկել. (Եղիշ. ՟Գ։)
space between two days.
· Calfa
Իսկ երկօթի աւուրբքն զերեքօրեայ զյարութիւն յայտնելով. (Մեկն. ղեւտ.։)
of two days;
in two days.
· Calfa
biduum, biduo յն. պէսպէս. Երկուց աւուրց. երկու օրուան. եւ Յերկուս կամ զերկուս աւուրս. երկու օր.
happy, blessed, prosperous, fortunate, lucky;
— լինել, to be happy.
· Calfa
Ո՛վ երջանիկ հոգւոյ, որում զբնութիւնն եւ ըստ բնութիւնն եցոյց աստուած։ Յորս որք ասինն երջանիկք եւ բարեբախտիկք, վերաբարձ բերեալ լինին. (Փիլ.։)
εὑδαίμων, εὑτυχής, μακάριος felix, beatus Երանելի, եւ երանաւէտ. բարեբախտ եւ բարեբաստիկ (ոք կամ ինչ).
happily.
· Calfa
որ եւ ԵՐՋԱՆԿԱՊԷՍ. Երջանիկ աջողուածով. աջողակի. եւ Աջողակ. բարեբախտիկ.
to prosper, to be fortunate
· Calfa
Երջանկացան առաքեալք, զի ականատես եւ ականջալուր եղեն տնօրէնութեանն որդւոյ. (Տօնակ.։)
happiness, fortune, prosperity, beatitude, felicity.
· Calfa
Երջանկութիւն խոստովանելի ամենայն երկրի։ Զփառս եւ զերջանկութիւն։ Երջանկութիւն եղկելի։ Աշխարհ լոյս մեծ երջանկութիւն։ Ըստ գրոյն երջանկութեան. (Նար.։)
ternary, three;
trey.
· Calfa
Երրեակ թէ եւ յառաջնոցն անկեանց ... սակայն ոչ բաժանի ըստ մասնկանաց. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
Ո՛վ երրեկին զօրութեան եւ կատարելութեան ... որպէս ոմանք յարտաքնոցն իմաստասիրեցին. (Սարկ. լուս.։)
adj. s. adv. third;
third part;
thirdly.
· Calfa
Օր երրորդ։ Գետն երրորդ։ Յաւուրն երրորդի։ Մինչեւ յերրորդ ազգ։ Երրորդ մասն։ Յասին երրորդում։ Ի կառսն երրորդս.եւ այլն։
Զերրորդն աստուած յերկնից յերկիր ածեր քեզ յօգնականութիւն». իմա՛ զերրորդութիւնն, կամ զերեակն եւ զմին։
(նոյնպէս է եւ (՟Ժ՟Ե. 6. եւ 7.) ըստ յն. եւ եբր. ուր ի մեզ գրի.)
Երրորդ մնասցէ ի նմա. եւ անցուցից զերրորդ մասն (յն. զերրորդն) ընդ հուր. (Զքր. ՟Ժ՟Գ. 8։)
τρίτος tertius Վերջինն յերից՝ յո՛ր եւ է կարգի.
Եղիցի երրորդ իսրայէլ ի մէջ եգիպտացւոցն եւ ի մէջ ասորեստանեայցն». եբր. երրորդ մասն. (Ես. ՟Ժ՟Գ. 24։)
ԵՐՐՈՐԴ. որպէս Այն՝ որ է յերրորդ կարգի զկնի թագաւորի. կամ փոխանորդ փոխանորդի. եւ Որ ինչ ըստ կարգի լինիցին երրորդ.
ԵՐՐՈՐԴՔ ասին եւ Ամուսնացեալքն երրորդ անգամ։ (Կանոն.։)
Երրորդ անգամ ... չորրորդ անգամ. եւ այլն. (Ոսկ. մտթ. ստէպ։)
ternary.
· Calfa
Զիա՞րդ աստուածային բարի բնութիւն միական ասի, եւ զիա՞րդ երրորդական. (Դիոն.։)
to treble, to triple, to repeat three times.
· Calfa
Մտեալ երկրորդէր եւ երրորդէր զբանսն. (Ղեւոնդ. ՟Բ. եւ ՟Է։)
Զնոյն եւ այժմ երրորդէ։ Երրորդեաց զխրատ գոհութեանն։ Այս ուխտս յաստուծոյ՝ որ առ աբրահամ եւ իսահակ, երրորդեցաւ առ յակովբ. (Լմբ. սղ.։)
Trinity;
triplicity.
· Calfa
Միութիւն օրհնաբանեալ՝ եւ երրորդութիւն։ Մի պատճառ ամենայն էիցս՝ երրորդութիւնն. յորմէ գոլն եւ բարի գոլն է ամենայն էիցս. (Դիոն.։)
Երրորդութիւն անբաժանելի։ Համագոյ երրորդութիւն։ Երրորդութեան եւ մի աստուածութեան. (Շար.։)
Մի յերրորդութենէն։ Միդ յիսկութենէ երրորդութեանդ, եւ այլն. (Նար.։)
Ի սոյն յարմարեալ ... զպսակօղ եւ զնորոգօղ անուան էութեան ամենազօր սուրբ Երրորդութեանն ... Հայր, Որդի, Հոգի, ի մի շար դասեալ՝ զթիւն պատուեալ եւ օրհնաբանեալ երիցն ազգակցաց՝ երկոտասան վերանկարէ. (Նար. առաք.։)
ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԻՒՆ, կոչի նիւթապէս Ուր կայցեն երեք թիւք. որպէս, Փիլոն երրորդութիւն ձայնէ զանուանս ենովսայ, ենովքայ, նոյի. եւ դարձեալ աբրահամու, իսահակայ, յակոբայ. եւ զերիս հրեշտակս երեւեալս աբրահամու։ (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Ի քո իսկ անձն (այսինքն ի միտս), եւ ի մարմին եւ ի հոգի. զի յարժամ քում երրորդութեամբդ այդմիկ զմիաբանութիւն հաստատեսցես խաղաղութեամբ, յայնմ ժամանակի իբրեւ յաստուածութեանն երրորդութեան պատուիրանի հաստատեալ՝ լուիցես. (Եւագր. ՟Ժ։)
colour, hue, dye;
fashion, form.
· Calfa
χρόα, χρῶμα, ποιότης color, qualitas Երեւեալն գոյն. երանգ. որակ վայելչութեան գունաւոր մարմնոց. գուն.
ԵՐՓՆ ԵՐՓՆ. ա.գ.մ. ποικίλος varius ποίκιλμα varietas, variegatio եւ այլն. Պէսպէս գոյնք. բազմագունակութիւն. նարօտ. եւ Ծաղկերանգ. գոյնզգոյն. պէսպէս.
Զգունոցն զփաղփաղումն եւ զերփն». յն. զորակութիւնն. (Առ որս. ՟Է։)
Երփնիւ ճային։ Տպրատեսակ, կամ բազմատեսակ երփնիւ. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
Եւ էր որ ա՛յլ երփն երփն, եւ գոյնս ազգի ազգիս երեւէր. (Փարպ.։)
Երփն երփն հատանէին յերեսաց նորա իբրեւ զվարդի. (Ճ. ՟Ա.։)
having a shining colour.
· Calfa
Գեղափայլ. պայծառափայլ. կամ Ի գոյն արեան եւ ջրոյ փայլեալ.
cooking, dressing;
յ— արկանել, to cook.
· Calfa
ἕψησις coctio Արմատ Եփելոյ, որպէս Եփումն. եփ, եփուածք. որ եւ յն. էփսիսիս. cf. Եփոյ.
to cook, to dress, to do;
— ի փռան, to bake;
— ի տապակի, to fry;
— ի Կասկարայի, to broil.
· Calfa
ἕψω coquo, elixo Հրով եռացուցանել եւ հասուցանել զուտելիս. (յն. եւս՝ է՛փսօ). եբր. պիշել, պաշալ։
Բաղարջ եփեաց նոցա։ Եփեաց զբլիթսն։ Որ ինչ եփելոց էք, եփեցէ՛ք։ Եւ ո՛չ պախ եփեալ ջրով։ Անօթ կաւեղէն՝ յորում եփեսցի.եւ այլն։
Եփեաց խոհակերն զազդրն». յն. եւ եբր. եբարձ։
Ստամոքն ի յուժի չէ, եւ կարողութիւն չունի՝ որ զկերակուրն եփէ. (Մխ. բժիշկ.։)
ossifrage.
· Calfa
լաւ եւս՝ Փենէ. Այն է յն. ի ֆինի. ἠ φήνη ossifraga, ossifragus, ossivorus Ազգ արծուոյ մեծ քան զայլ արծիւս, որ ըստ լտ. եւ պրս. ոսկրաբեկ եւ ոսկրակուլ ասի.
Միւս եւս թռչուն, որ անուանեալ կոչի եփենէ, առնու զընկեցեալ ձագն արծուոյն, ժողովէ առ ինքն, եւ սնուցանէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
cook.
· Calfa
Մի՛ ոք զենցէ ուլ եւ եփեսցէ զնա ի կաթն մօր իւրոյ. կա՛մ զի մի՛ եփեսցեն զուլ եւ զմայր ի միասին, կամ զի կաթն սնուցիչ նորա մի՛ եղիցի եփիչ նորա. (Եփր. ել.։)
cooked meat;
cooling draught, decoction.
· Calfa
Կառո՛ դու զսանն մեծ, եւ եփեա՛ եփոյ որդւոցդ մարգարէից ... Եկն եւ արկ ի սան եփոյին (զազոխն) ... եւ եղեւ յուտելն նոցա յեփոյէ անտի՝ աղաղակեցին. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 38=40։)
Եփոցք եւ խորովոյք եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. ՟Դ։)
cf. Եփոյ.
· Calfa
Կառո՛ դու զսանն մեծ, եւ եփեա՛ եփոյ որդւոցդ մարգարէից ... Եկն եւ արկ ի սան եփոյին (զազոխն) ... եւ եղեւ յուտելն նոցա յեփոյէ անտի՝ աղաղակեցին. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 38=40։)
Եփոցք եւ խորովոյք եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. ՟Դ։)
remora.
· Calfa
Բառ յն. էխէնիի՛ս. ἑχενηΐς remora Նաւակալ, (որ եւ Խարիսխ,) անուն փոքրիկ ձկան.
sea-hedgehog, sea-urchin.
· Calfa
ԵՔԻՆՈՍ որ եւ ԵՔԵՆԷՍ գրի. Բառ յն. էխի՛նօս, եւ էխի՛նէս. ἑχῖνος որպէս թէ ըմբռնօղ. echinus, erinaceus marinus Ծովային ժժմակ փշապատ իբրեւ ոզնի.
Եքինոս անուն զեռուն մի փոքրիկ՝ վարդապետ լինի ցածութեան եւ ամբոխելոյ ծովուն՝ նաւավարաց ... Երթայ եքենոս խթի ընդ քարիւն, եւ մածնու կայ ի նմա, զի մի՛ առնուցուն ալիքն. (Վեցօր. ՟Է։)
seventy.
· Calfa
Թիւքն կատարեալք, հարիւրեակն, եւ եօթանասնեակն, եւ հնգեակն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 151։)
seventy;
seventy times.
· Calfa
Եօթանասնեկի երկակի լեզուաց. (Նար. առաք.։ (որ լինի եւ սեռական Եօթանասնեակ բառին։))
Զի թէ եօթն անգամ վրէժք խնդրիցին ի կայենէ, ապա եւ ի զամեքայ եօթանասնեկին եօթն. (Ծն. ՟Դ. 20։)
Ոչ ասեմ քեզ, թէ մինչեւ յեօթն անգամ, այլ մինչեւ յեօթանասնեկին եօթն. (Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 22. (որ ի Մծբ. ՟Բ. ի մի ձեռ. գրի, եօթանասնեկից։))
ԵՕԹԱՆԱՍՆԵԿԻ ԵՕԹԱՆԱՍՆԵԿԻՆ. ἐβδομηκοντάκις septuagesies գրի եւ ԵՕԹԱՆԱՍՆԱԿԻ, ԵՕԹԱՆԱՍՆԵԿԻՑՍ. Իբր Եօթանասուն անգամ. եօթանասնիցս.
seventy;
— կիրակէ, Septuagesima Sunday.
· Calfa
Զորս անտես արարեր՝ այս եօթանասներորդ ամ. (Զաք. ՟Ա. 12։ (կայ եւ ձ. եօթանասուներորդ։))
s. adj. all the seven.
· Calfa
Նոյնպէս եւ եօթանեքին ... զի եօթանեքին կալան զնա կին (հետ զհետէ). (Ղկ. ՟Ի. 31. 33։)
s. adj. cf. Եօթանեքեան.
· Calfa
Նոյնպէս եւ եօթանեքին ... զի եօթանեքին կալան զնա կին (հետ զհետէ). (Ղկ. ՟Ի. 31. 33։)
seven-headed.
· Calfa
Մինչեւ յօթնագլուխ վիշապն, որ է նեռն. (Նախ. յայտն.։)
septenary, that consists of seven numbers or letters.
· Calfa
Ուր գոն եօթն թիւք. զոր օրինակ անունս Քրիստոս, Շմաւովն եւ այլն, կամ եօթն դարք կենցաղոյս, կամ ի վերայ վիմին պետրոսի եօթն աչք ըստ մարգարէին, եւ այլն.
Վէմն հաստատեալ, եւ արձանն հիմնացեալ, քարն անուանի, եօթնաթիւ դաւանութեամբ յարմարագրեալ ... կեփաս. (Նար. առաք.։)
that has seven lights.
· Calfa
Տեսանէ զսա եւ սքանչելին զաքարիա եօթնալոյս աշտարակն. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զաքարիայ տեսանողին, եւ եօթնալոյս աշտանակին. (Յիսուս որդի.։)
Շինեաց իւր տաճար զմարմինն, յորում էջ եւ եկաց եօթնալոյս հոգին. (Նախ. առակ.։)
adj. adv. septenary;
seven times
· Calfa
Եօթնեկին. եօթն. եւ Եօթնիցս, կամ բազմապատիկ.
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեօթնարփի շնորհս հոգւոյն ... նոյնպէս եօթնակի յանցանօքն իւրեանց ոռ որթոյն եւ այլն. (Եղիշ. դտ.։)
of seven candles or lights (chandelier).
· Calfa
ԵՕԹՆԱՃՐԱԳ ԵՕԹՆԱՃՐԱԳԵԱՆ. ἐπτάλυχνος septem lucernas habens որ եւ ԵՕԹՆՃՐԱԳԵԱՆ. Որ ունի եօթն ճրագունս. եօթնաջահեան. եօթնալոյս.
septennial, seven years old.
· Calfa
Ի միոյ օրէ բխեաց տարի, եւ ի տարւոյ եօթնամեանքն». իմա՛ իբր գ. ամք եօթն կամ բազում։
of seven months.
· Calfa
Տղայք ծնանելով վեցամսայք եւ ութամսայք՝ չապրին, իսկ եօթնամսեայքն ապրին. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
adj. s. heptagon.
· Calfa
Եօթնանկիւնքն յեռանկեանցն բաղկացեալք։ Յարամանեալ յեօթնանկիւնսն պատկանին. (Մագ. ՟Խ՟Բ. եւ ՟Ը։)
Եօթնանկիւնիք՝ չորք, ՟Ա, ՟Է, ՟Ժ՟Ը, ՟Լ՟Դ, լինի վաթսուն։ Երեքանկիւնի եւ չորեքանկիւնի եթէ շարադրեսցի, ծնցի զեօթնանկիւնին. (Փիլ.։)
of seven branchs (chandelier).
· Calfa
Ունօղ զեօթն ջահս ճրագաց. եօթնաճրագեան. եւ Բազմապայծառ.
having soven branchs or columns;
of seven stars.
· Calfa
Ուր են աստեղք եօթն, որպէս կամարք մոլորակաց. զի եւ ըստ հելլենացւոց եօթնարփի ասին եօթն գօտիք երկնից. կամ ուր են բազմութիւնք աստեղաց, որպէս հաստատութիւնն. կամ Բազմալոյս, պայծառազարդ իմանալի օրինակաւ, որպէս լուսեղէն խորան արքայութեան երկնից.
Մտանելով յեօթնաստեղեան խորանսն։ Ընկա՛լ եւ հանգո՛ զհրաժարեալ հոգիս յեօթնաստեղեան լուսեղէն խորանսն. (Շար.։)
Եօթն աստեղքն հրեշտակք եօթն եկեղեցեացն են, եւ ճրագարանքն եօթն՝ եօթն եկեղեցիք են». եւ կամ իմա՛ իբր եօթնստեղնեան, որ եւ Եօթնաստեղն։
cf. Եօթնալոյս.
· Calfa
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Եօթնալոյս.
· Calfa
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)