quick, nimble, prompt, diligent.
Արագ եւ փոյթ. յեղակարծ.
cf. Արագաքայլ.
Որք յառաջ քան զնա երագաքայլք էին։ Երագաքայլ թեւօք ամբարձեալ զմիտս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to make haste, to hasten;
to double the pace, to go quicker, to run, to trot;
to accelerate, to hasten, to press.
Ոչ կարաց երագել ընդ փախստեայսն։ Զերագելն միայն խոկացի. (Խոր. ՟Գ. 37. եւ 65։)
quick, that runs quick, nimble, swift.
Երագընթացն փառաբանչօք՝ վերնաթռիչ պատգամաւորօք։ Ի թեւս թեթեւս յերագընթացս ամպաչու թռչնոյ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
Զթիւ սաղմոսացն գլխել, եւ ի բազմացուցանելն զնա երագընթաց լեզուովն միտեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
quickness, celerity, velocity, swiftness;
expedition;
acceleration;
frequency;
velocity, speed;
— անկիւնային, angular, circular velocity.
Արագութիւն. արագաշարժ կամ երագընթացն գոլ. եւ Աջողակութիւն.
Ի թռիչս երագութեան։ Թեթեւութիւն երագութեան։ Երագութիւն սլանալոյ. (Ագաթ.։)
Երագութեամբ անբաւ։ Ոչ կարեմ ասել զերագութիւն ձեռինն. (Խոր. ՟Բ. 59. եւ 82։ Տե՛ս զերագութիւնն եւ զանարգելութիւնն. Լմբ. իմ.։)
cf. Երազահմայ;
— երազոց, dreamer, visionary.
ἑξηγητής interpres somniorum Հանօղ՝ այսինքն մեկնիչ երազոց, ձեւանալով որպէս գուշակ եւ գէտ.
Կոչեաց զամենայն երազահանսն եգիպտոսի։ Պատմեցի երազահանացն, եւ ոչ ոք էր որ մեկնէր. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 8. եւ 24։)
explanation of dreams
Իղձն բաղտամայ՝ բաբելոնացւոցն ապրեցուցիչ երազահանութեամբ, եւ յովսէփ երազատես եւ երազահան փարաւոնի .. . այն հեթանոսացէ, եւ ոչ քրիստոնէից. (Եղիշ. հոգ.։)
one irocritic, diviner by means of dreams;
— լինիմ, to divine by means of dreams.
Օտար խորհրդով նշանագիրս գծել, եւ երեզահմայ լինել, ցնորել (զհետ) մոլորութեան երազահան ստութեան. (Եղիշ. հոգ.։)
cf. Յերազանամ.
Իբրու ընդ քուն, եւ կամ անուրջ յարթնութեան երազանալով՝ դիւթեաց զսա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
that shows, that explains dreams.
pollution which happens during sleep.
Եւ եւս՝ ὁνειροπολία interpretatio somniorum Փորձ եւ քննութիւն երազահանաց՝ ի մեկնել զերազս, կամ ի պատճառել.
to dream, to fancy, to see things in a dream.
ἑνυπνιάζομαι somnio Երազ տեսանել. եւ Երեւիլ երազոյ.
musician, composer;
music;
—քն, the Muses.
Զոր օրինակ քերթողքն ասեն զերաժշտացն պար, զի օրհնեսցեն զարարիչն եւ զգործն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 6։)
Գրեթէ զայն ասեմք գոլ գեղեցիկ երաժիշտ, որ զվեհագոյնսն եւ զբաւականապէս խրատեալսն հրճուեցուցանէ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Երաժիշտք եւ սուգք տարապարտ պատմութիւն». յն. երաժշտութիւն ի սուգ՝ տարաժամ պատմութիւն. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 16։)
Տեսարանքն յանձայնից եղեն ձայնաւորք՝ իբրու երաժշտիւք ի վերայ ածելով զգեղեցիկն եւ զոչն։ Յորժամ քերդօղն առ եռոտանովն երաժշտիցն նստիցի (յն. մուսայի, այսինքն չաստուծոյն երաժշտութեան)։ Որչափ քերդողութիւն իսկ, եւ երաժիշտ բաւականապէս ստացեալ իցեն յանձինս իւրեանց, ոչ համարձակել ումեմն երգել երաժիշտ ինչ առանց ընտրութեան. (Պղատ. օրին. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ը։)
a. singer.
μουσικός Ունակ արուեստի երաժշտութեան, եւ ի բնէ երաժիշտ՝ որպէս հաւք.
musical;
musician;
—ն, music.
μουσικός, -κή, -κόν musicus, -a, -um Որ ինչ սեպհական է երաժշտաց եւ երաժշտականութեան. գուսանական.
Որ ըստ երաժշտական արուեստի յարմարէր զնա։ Իբրեւ գործւով երաժշտականաւ կարասցէ ոք յարմարել։ Յարմարական եւ նուագաւոր բաղաձայնութիւն կատարէր, եւ արդարեւ երաժշտական. (Փիլ.։)
Հեթանոսք աղաղակեն, եւ լինին երաժշտական քարոզք (կամ քարոզութիւն) իմոյ աստուածութեանս. (Զքր. կթ.։)
Քերականութիւն՝ քերականին, եւ երաժշտականութիւն՝ երաժշտականին։ Երաժշտականքն եւ քերթողքն վկայեն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Թուականն (այսինքն թուաբանութիւն) բաղկանայ ի տարորոշ քանակէն՝ որ ըստ ինքեան, իսկ երաժշտականն ի տարորոշ քանակէն՝ որ ըստ բաղազանութեան։ Զթուականն փիւնիկեցիք գտին. իսկ զերաժշտականն թրակացիք։ Երաժշտականին յարակայանայ եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Բաժանեալ էր մեզ յայնժամ երաժշտականն. էր տեսակ ինչ երերգոյ՝ իղձք առ աստուածսն. միւս տեսակ՝ ողբք. եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
music.
μουσική musica որ եւ ասի ԵՐԱԺՇՏԱԿԱՆՆ. Արհեստ երգոց եւ նուագաց. երաժշտութիւն. քաղցրաձայնութիւն եւ եղանակ արուեստական. (ի յն. մուսիքի՛).
Ըստ երաժշտականութեան՝ եօթնաղի քնարն գրեթէ քան զամենայն գործիս լաւագոյն է։ Որ յերկնին է երաժշտականութիւն։ Ամենայարմար եւ արդարեւ երկնային երաժշտականութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Քաղցր եւ ախորժ է մարդկան՝ լուր երաժշտականութեան. (Լմբ. սղ.։)
music-master;
chief of musicians, leader of the band.
Պետ երաժշտաց. գլուխ երգչաց եւ նուագածուաց.
Երկոտասան փոխելն (սաղմոսաց՝) երկոտասան երաժշտապետաց եկեղեցւոյ՝ առաքելոցն թիւ. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Տօնակ.։)
Երաժշտականն գործի ի յերաժշտապետէ անտի ունի զհնչելն եւ զնուագելն. (Խոսրովիկ.։)
to play music.
Մերձ առ եւնոմիոսն զարգացեալ երաժշտէր. (Մագ. ՟Հ։)
mouth, muzzle.
στόμα os Բերան. (ուստի Խստերախ, եւ այլն)
Քակեցան երախք նորա, պապանձեցաւ, եւ ոչ կարէր խօսել. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 55։)
haft, hilt.
Էարկ եւ զերախակալն եւս զհետ վիրին. (Դտ. ՟Գ. 22։)
child, little boy, babe;
catechumen.
Չեմ երախայ բարերարութեանն, որ ծաղկելոցն է ամենայն մարդկան». իմա՛ մանուկ տխմար եւ անճանաչօղ. (Սեբեր. ՟Թ։)
ԵՐԱԽԱՅ. κατηχούμενος catechumenus ἁμύητης nondum invitatus Համբակ հաւատոյ՝ չեւ մկրտեալ, այլ մկրտելի՝ մեծահասակ. որ եւ ասի ԿՈՉԵՑԵԱԼ ՅԸՆԾԱՅՈՒԹԻՒՆ. Անկնիք. անկնունք.
to cause one's self to be instructed in the mysteries of the faith.
ԵՐԱԽԱՅԱՑԵԱԼ. Անցեալ ի կարգս կրթելեաց ի մկրտութիւն. որ եւ Երախայ.
Ապաշխարողաց եւ երախայացելոց. (Կամրջ.։)
to instruct in the mysteries of the faith, to catechise, to teach the catechism.
ԵՐԱԽԱՅԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԵՐԱԽԱՅԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. κατηχέω, κατηχίζω catechizo, initio, doceo rudimenta christianismi Մուծանել եւ կրթել ի կարգ երախայից մկրտելեաց.
Երախայեցոյց, եւ մկրտեաց. (ՃՃ.։)
Երախայեցոյց, եւ կարգեաց նոցա պահս. (Կամրջ.։)
state of a catechumen.
κατήχησις, κατήκησις catechesis, instituito Հրահանգութիւն ի պէտս մկրտութեան. որ ասի ի մեզ եւ Կոչումն ընծայութեան. որպէս է տեսանել ի գիրս կիւրղի երուսաղէմացւոյ.
earlyfruits, first-fruits.
ἁπαρχή, ἁπαρχαί primitiae Առաջին խայրիք, նախկին բերք՝ աստուծոյ նուիրականք. առջի պտուղ, կանուխ հասած բերքը .... ասի ի մեզ եւ Պտուղ, Առաջին, Առաջաւոր, Առաջաւորութիւն.
Ոչ միայն ի ստացուածոց երախայրիս մատուցանել, այլեւ յիւրեանց իսկ ոգւոցն եւ մարմնոցն։ Զանդրանիկս զարուսն օրինակ երախայրեաց նուիրէ. (Փիլ. քհ.։)
Միայն անբիծ երախայրի, եւ պատարագ հաշտեցուցիչ աստուծոյ (տիրամայր). (Հ. կիլիկ.։)
assembly, company, circle, banquet, table-companions;
բազմել —ս —ս, to sit down by companies or groups;
—ք, mouth, lip.
Եւ մեք մանկունք երախանի եւ առագաստի նորա եմք. (Եփր. աւետար.։)
Ասի եւ զզօրականացն կոչնոց՝ Ի ՄԻԱՍԻն ԵՐԱԽԱՆՔ.
Զի՞նչ է ի միասին երախանքն, զոր հրամայեաց օրէնքն։ Երախանս ժողովել եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
ԵՐԱԽԱՆՔ. Ո՛րպիսի եւ իցէ խումբ. դաս, կաճառ. ջոկ, երամակ.
Յարուցեալ մի յերախանացն (փղաց) ... ի փող եւ ի քնար կաքաւեաց. (Փիլ. լիւս.։)
Փարէր ի վերայ եդեալ զերախանս իմ։ Արտօսր ոչ սակաւ հոսեցուցանէի արտասորեալ իբրու ի վտակաց աղբերց ի ստորակայեալ երախանաց. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. եւ ՟Ի՟Զ։)
muzzle (for dogs, etc).
Երախճանաց եւ սանձանց (յն. մի բառ) պէտս ունել ի ճնշումն. (Նիւս. երգ.։)
beneficent, obliging.
Փրկիչն եւ երախտագործ եւ ազատիչ ժողովրդեանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
Առ ի յօրհնել եւ ի ճանաչել զերախտագործն. (Խոր. առ արծր.։)
unthankful, ungrateful.
Ի զուր կորուսիչ երախտեաց. որ ի դերեւ հանէ զերախտիս. երախտամոռաց. ապերախտ. ապաշնորհ.
Ժխտօղք եւ երախտակորոյսք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Անգորովս եւ երախտակորոյսս գտանիլ առ ծնողսն. (Վրդն. ել.։ եւ Տօնակ.։)
that recompenses, grateful;
— լինել, to be thankful;
—ք, thankfulness, cf. Շնորհակալութիւն.
Երախտահատոյցք լիցուք երախտաւորին մերոյ եւ աստուծոյ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Ախորժեմք (գտանիլ) ընդ շնորհապարտսն եւ ընդ երախտահատոյցսն. (Տօնակ.։)
cf. Երախտամոռ.
Երախտամոռաց ժողովուրդ, կամ պաշտօնեայ. (Անան.։ եւ Նար.։)
Որ բազում խնամս գտեալ ի նմանէ ... եւ երախտամոռացք եղեալ՝ առ դեւս հաստատէին դաշինս. (Իգն.։)
act of reminding some one of benefits received.
Զտուրսն աւանդէ մեծաբանութեամբ եւ երախտանօք. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Երախտագիւտ.
thankful;
benefactor, beneficent, obliging.
Զմեր փրկիչն եւ զերախտաւոր զմուրդքէ. (Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 13։ Տե՛ս եւ Իմաստ. ՟Ժ՟Թ. 13. ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 15։)
Առաւել առ ձեզ եղեւ երախտաւոր. (Խոր. ՟Գ. 51։)
Երախտաւոր լինել գործովք արդարութեան՝ հօրն երկնաւորի։ Լեալք երախտաւորք եւ կամարարք բարերարին։ Արժանաւոր երախտաւոր վարուք հասանել ի նաւահանգիստն կենաց. (Յճխ. ՟Բ. եւ ՟Դ։ Զորս մարթ է իմանալ եւ ըստ առաջին նշ. որպէս էմէքտար։)
bounty, beneficence, obligingness.
εὑεργεσία beneficentia Երախտաւորն գոլ. եւ Երախտիք. բարերարութիւն. բարիք. օգուտ.
Ամուր պահապան երախտաւորութեանն՝ յիշատակ երախտաւորին, եւ հանապազորդ գոհութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
to remind some one of benefits received.
Յիշել եւ ի դէմս ածել ումեք զերախտիս իւր՝ ամաչեցուցանելով զնա. աղեկութիւնը երեսը տալով խպնեցնել.
Ոչ երախտէ քեզ։ Դու մեծաբանես, ունչ առնես, երախտես։ Երախտեցեր, եւ յինէն շնորհակալութիւն պահանջեցեր. (Լմբ. պտրգ.։)
Մի՛ երախտեր, թէ դու սնուցանես, եւ տաս ինձ. (Վրդն. սղ.։)
favour, kindness, benefit, service, pleasure;
— առնել, to oblige, to please, to do an act of kindness, to deserve well, to favour.
Կամ Գործ բարի՝ վարձուց եւ պարծանաց արժանի.
Ամբիծ երախտեօք, մտերիմ սիրով, եւ ուղիղ հաւատովք։ Ի սիրոյ բազմաշահ երախտիք բարեաց. (Յճխ. ՟Ժ։)
Իբրեւ զտեառն եւ զդատաւորի եւ զհատուցանողի երախտեաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
Որ եւ զբանն (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 30.)
Շահ եւ ոչ մի ինչ անտի գտանեն, եւ ոչ երախտիս ինչ յաստուածակոյս կողմանէ ընչդունին»։
Ունչ առնես, երախտես, եւ հալես զնուէրսն աստուծոյ երախխտիւք. (Լմբ. պտրգ.։)
vein;
string, filament, fibre;
metallic vein;
slender thread;
pulse;
պնգել զ—ս, զննել զթնդիւնս —ի, to feel the pulse of;
զարկ, թնդիւն —ի, beating, throbbing;
— առնուլ, հատանել, to breathe a vein, to bleed, to let blood;
զննել զ—, to sound.
φλέψ vena ἅρθρον artus (իբր Առուակ). Խողովակ շրջանի արեան. եւս եւ Նեարդ. յօդ, եւ որ ինչ նման է նոցին. տամար.
Երակք եւ շնչափողք։ Երակն արիւն առաւել ունի քան զշունչ։ (Բժիշկք) հպին ձեռօք, եւ զերակսն պնդեն, ստոյգ նկատեն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ.։)
Ի բարիոք երակէն նորա բարւոք որդին եղեւ։ Ի միջի երակք եւ խողովակք արեան, եւ է մարմին եւ ի վերոյ քան զերակս արեանն, եւ ի ներքոյ քան զերակսն. (Եզնիկ.։)
Լուծան երակք ըռնկացն, եւ հոսէր արիւնն անդադար. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ի՟Թ.։)
Ցամաքեցուսցէ զերակս նորա, եւ աւերեսցէ զաղբիւրս նորա. (Ովս. ՟Ժ՟Գ. 15։)
Գետ՝ որ բազումս եւ մեծամեծս ոռոգանի երակս. զի նոքա յառնելով առաքեսցեն յայլ ընդունիչ երակս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։)
Ծովն ընդունի զուխսն, եւ առաքէ վերստին ընդ երակս երկրի. (Լմբ. ժղ.։)
Որպէս ի տեղի ոսկեհան ... եւ ո՛չ զսուղ ինչ կոշտ՝ որ յերակին, ներեսցէ ոք ի տեղւոջն թողուլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35։)
bleeder;
lancet.
ԵՐԱԿԱՀԱՏ. φλεβοτόμος venam incidens φλεβοτόμον scalpellum, quo vena inciditur Հատանօղ զերակ՝ բժիշկ, եւ Նշարակ.
Ասի կարեւոր՝ եւ որ վասն իւր փախչելի է, բայց վասն այլոյ ընտրելի, որպէս երակահատն. քանզի նշարակն եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ապա թէ ոչ՝ եւ մեք ասասցուք զերակահատն, որ ի մարմին, բժշկականութեան մասն գոլ. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Գրի եւ երակհատ, իբր Երակահատութիւն.
glorified;
delighted.
Առատաձեռն պարգեւօք երահիկք (կամ երահք) լինէին ի նմանէ. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Երահ.
Առատաձեռն պարգեւօք երահիկք (կամ երահք) լինէին ի նմանէ. (Եղիշ. ՟Գ։)
herd, flock, cattle;
— ձիոց, stud;
— այծից, ոչխարաց, flock of goats, of sheep;
— խողից, herd of swine.
Զձի եւ զջորի երամակ արարեալ՝ դատաարկ վարէին. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
that goes in company, sociable.
Զիա՛րդ ոմանք (ի կենդանեաց) երամականք են, եւ այլք միայնակք. (Առ որս. ՟Է։)
shepherd.
որ եւ ԿՈՒՏՊԱՆ. Պահապան երամակաց.
Փաղանուն ասի՝ երամակապան (կամ երամակպան) եւ կոյտապան, բիր եւ մահակ. (Երզն. քեր.։)
to assemble in troops, to flock, to go in company.
Նաեւ ո՛չ աղաւնիք ընդ ագռաւս երամանան. (Նանայ.։)
Ի զդայականէս յայսմանէ զօրութենէ եւ թռչունք երամացեալ թռչին. (Մաքս. ի դիոն.։)
Իբրեւ զաղաւնիս երամացեալ գան առ մեզ։ Որպէս տարմ երամացեալ։ Գազանացն շարմունք երամացեալք. (Խոր. հռիփս.։ Զքր. կթ.։ Սհկ. կթ.։)
chief, keeper of a flock, or herd, shepherd.
Թեւաբուսիկ եղեալ արդարոցն երամք՝ թռչին լուսափայլեալք, նոցին (հրեշտակաց) համակարգելով երամապետիցն խմբից. (Շ. հրեշտ.։)
state of a person at the head of a troop.
Հաւականաց երամապետութեամբք, եւ այլովք կենդանեօք. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
social, loving its own kind or species.
տատրակն բնութեամբ է ողջախոհ, եւ աղաւնին՝ երամասէր. (Մխ. ապար.։)
happy, full of felicity.
ԵՐԱՆ եւ ՏԱՆԵՐԱՆ. Ըստ պ. Է՝ Արեաց եւ անարեաց, Արանց եւ սինլքորաց. եւ ըստ քաղդ. Արթնոց եւ անարգաց։ (Եղիշ. ՟Բ։)
Փափկասուն եւ երանալից տնկագործիւր դրախտ. (Պիտ.։)
that gives, announces felicity.
Տուօղ կամ առիթ երանութեան. եւ եւս՝ Որ երանի՛ տայ լաւաց.
Բանայր զբերան իւր, եւ ուսուցանէր նոցա զերանաւէտ եւ զերանատուր վարդապետութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ա։)