noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
· Calfa
Այլոց միջօրէ լոյս, եւ նոցա խաւար. (Մխ. երեմ.։)
ՄԻՋՕՐԵԱՅ ՄԻՋՕՐԷ. μεσημβρινός meridianus, -nalis. որ եւ ՄԻՋՕՐԷԱԿԱՆ. որպէս Հասարակօրեայ, եւ Հարաւային.
Ձանձրութեան դեւն՝ որ եւ միջօրեայն կոչի, քան զամենայն դեւս է նա ծանրագոյն. (Եւագր. ՟Դ։)
Ընդ իս ուտելոց են ի միջօրէի։ Մինչ չեւ եկեալ էր յովսէփ ի միջօրէին։ Ննջեաց մինչեւ ցմիջօրեայ։ Ի միջօրէի իբրեւ ի խաւարի խարխափեսցէ։ Խաւարն քո իբրեւ զմիջօրեայ.եւ այլն։
Գրեթէ յորմէ հետէ յաղագս օրինացն սկսաք ասել ի վաղորդայնէ, միջօրեայ իսկ եղեւ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Ընդ առաւօտս, ի տուէ, եւ ի միջօրէի. (Իսիւք.։)
Միջօրէն՝ լոյս եւ արեւն անստուեր է. վասն այնորիկ ասէ ի միջօրէի. (Նար. երգ.։)
Ի միջօրէոջ. (Փիլ.։ եւ Առ որս.։)
Լո՛յս կարծէի՝ խաւարեցայ, եւ միջօրեայ (կամ միջօրէ՝) նըսեմացայ. (Յիսուս որդի.։)
Յարեւելս եւ յարեւմուտս, եւ ի սայլ, եւ ի միջօրեայ. (Փիլ. իմաստն.։)
Ջերմութիւնք միջօրեայ, եւ երեքօրեայ. (Պղատ. տիմ.։)
ՄԻՋՕՐԵԱՅ ՄԻՋՕՐԷ. գ. μεσημβρία meridies. Կէս կամ հասարակ օր. ճաշաժամ. եւ Հարաւ. զի յայն կողմն լինի արեգակն զմիջաւուրբ.
of noon, meridian;
— or — շրջանակ, meridian;
— գիծ, meridian line.
· Calfa
μεσημβρίνις meridianus, -nalis. Միջօրային. միջօրեայ. հասարակ աւուր, եւ հարաւային. միջօրական.
flesh;
meat;
— դնդերային, muscular flesh;
— մարդկային, human flesh;
— երէոց, venison;
— հաւուց, white meats, poultry;
— նապաստակի, brown meats, game;
— սպանդանոցի, coarse meat, butcher's meat;
— որսոց, fowls and game;
— պտղոց, pulp;
հում, պախ, խորովեալ —, raw, boiled, roast meat;
— ի կասկարայէ, broiled or grilled meat;
մսոյ ջուր, broth;
— ածել, to fatten, to make fat;
կաթսայ մսոյ, flesh-pot.
· Calfa
Զմիս արեամբ շնչոյ մի՛ ուտիցէք։ Միս խորովեալ, կամ պախ եփեալ ջրով, կամ հում։ Ի մսոյ անտի։ Խորովեաց միս.եւ այլն։
σάρξ caro. (թարգմանին ի մեզ եւ մարմին, իբրու σῶμα corpus ). սանս. ա՛միշս. դաղմ. միա՛սօ. Փափուկ մասն մարմնոց կենդանեաց. տե՛ս եւ ՄԱՐՄԻՆ.
Զոր եւ արիւն անուանեմք՝ բաշխումն (սննդեան) մսաց, եւ ամենայն մարմնոյ. (Պղատ. տիմ.։)
Ի բաց մնացեալն ի մսաց եւ ի ջղաց։ Յորժամ մաշեսցին միսքն, եւ այլն. (անդ։)
Ո՞ ուսոյց քեզ զամենայն օր պայթուցանել զորովայն՝ մսաց (կամ միսեաց) եւ գինեաց զանազանութեամբ. (Սարկ. հանգ.։)
Մին բանայ, եւ միւսն կնքէ. մին միս ածէ, եւ միւսն հալէ։ Կէսքն զփուտն հարկանեն, եւ կէսքն զմիսն ածեն. եւ ոչ մին զամենայն ցաւս բժշկէ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
readily, willingly.
· Calfa
Զորս եւ եսայեաւ մարգարէիւ միտագոյնս ընկալեալ աստուծոյ՝ ասէր, յո՞ հանգեայց, այլ ի խոնարհն. (եւ այլն. Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
ἑπιρρεπέστερος pronior σφόδρα nimis, ultro. Առաւել կամ յոյժ միտեալ. դիւրամէտ. եւ Մտադիւր.
cf. Միտումն.
· Calfa
Ծանր իմն է եւ վայրաբեր՝ մեղացն միտումն։ Ետես ի ստեղծուածին իւրում զառ ի վատթարն միտումն. (Նիւս. կազմ.։)
ՄԻՏՈՒԹԻՒՆ ՄԻՏՈՒՄՆ. ῤοπή propensio, inclinatio եւ libramentum τὸ ἑπιρρεπές pronitas. Միտելն. հակումն. հակամիտութիւն. խոտորումն ի միջին կշռութենէ. յօժարութիւն. բերումն.
inclination, tendency, propensity, disposition;
proneness;
inclination;
—ումն ի չարն կամ ի բարին, good or evil propensities.
· Calfa
Ծանր իմն է եւ վայրաբեր՝ մեղացն միտումն։ Ետես ի ստեղծուածին իւրում զառ ի վատթարն միտումն. (Նիւս. կազմ.։)
ՄԻՏՈՒԹԻՒՆ ՄԻՏՈՒՄՆ. ῤοπή propensio, inclinatio եւ libramentum τὸ ἑπιρρεπές pronitas. Միտելն. հակումն. հակամիտութիւն. խոտորումն ի միջին կշռութենէ. յօժարութիւն. բերումն.
fruit;
cf. Պտուղ.
· Calfa
Ժողովեցէ՛ք զգինի եւ զմիրգ։ Ժողովեցէ՛ք գինի եւ միրգ բազում յոյժ. (Երեմ. խ. 20. 1։)
Ի վերայ մրգոց (կամ մրգաց) քոց, եւ ի վերայ կթոց քոց. (անդ. ՟Խ՟Ը. 2։)
Մրգաց հաղորդութիւն պարտ է առնել ամենեցուն։ Արդ եղիցի յաղագս մրգաց այս ինչ օրէն կարգեալ։ Յայլոց մրգիցն ճաշակել ... որպէս եւ մրգոցն եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Եթէ ի դրախտ մի լի մրգով մտանեմք, թէ զամենայն միրգն ուտել ոչ կարեմք, կամի՞ս թէ քաղցեալ եւս գնացից ի նմանէն. (Կոչ. ՟Զ։)
Ի պտղոց երախայրիս, եւ ի մրգոց կողովով։ Հուսկ յետոյ մրգոցն ի ներքս մուծեալ (յընթրիսն). (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
Ձիթենւոյն միրգն. (Նիւս. երգ.։ եւ Պիտ.։)
ՄՐԳԵՐ կամ ՄՐԳԱՆՔ. Որպէս Միրգք։ Վստկ. ՟Ծ՟Գ. եւ այլն։
ὁπώρα fructus arboris, poma. Պտուղ. բերք ծառոց եւ տնկոց.
muraena, sea-eel.
· Calfa
Ասեն զօձէ, եթէ ընդ միւռինէս զեռնոյ՝ որ ի ծովու է, ի խառնակումն մերձաւորութեան. (Ղեւոնդ.։)
another time, once more, afresh, anew, over again, again, bis;
second, other, new.
· Calfa
Միւսանգամ ելանել, կամ բնակել, լինել, երեւել, տեսանել, շարժել, եւ այլն։ Խօսեցայց՝ ե՛ւս միւսանգամ։ Խօսեցայց դարձեալ միւսանգամ։ Որպէս միանգամն եւ միւսանգամն. (եւ այլն։ Կամ՝ Միւսանգամ ծնունդ, միւսանգամ գալուստ. եւ այլն։)
πάλιν, τὸ δεύτερον, ἕτι ἄπαχ iterum, rursum, -us secundo δεύτερος, -η, -ον secundus, -a, -um. Երկրորդ անգամ. յայլում նուագի. դարձեալ վերստին. անդրէն. եւ Երկրորդ. մէյմալ, ուրիշ անգամ, նորէն.
mosaic.
· Calfa
ՄԻՒՍԻՈՆ. Բառ լտ. musivum. իտ. musaico, -ca ψῆφος lapillus որ եւ ՄԱՆՐԱՄԱՍՆ ասի. Մանրախիճ քար կամ ապակի ոսկէզօծ՝ յեռեալ ի զարդ որմոց եւ այլն. ... (ա՛յլ է եւ յն. լտ. մուսի՛օն, մուզէ՛ում. իբրու ճեմարան մուսայից եւ այլն)
s. bot. myrica, tamarisk;
genista.
· Calfa
Բառ յն. միռիգի՛. որ եւ ՄԻՒՌԻԿԻՆԱ. cf. ՄՈՇԱ, կամ ՄՈՇԻ.
Նայեաց դարձեալ եւ ընդ միւս եւս ծառ, որ կոչի միւրիկէ, որ ջրարբին է, եւ (որ) ոստին է. (Վեցօր. ՟Ե։)
of a day, ephemeral, lasting only a day;
a day only;
— ջերմն, ephemera, ephemeral fever;
— ճանճ, ephemera, ephemeral fly;
— ճճի, ephemeron-worm;
— գեղ, fleeting beauty.
· Calfa
ՄԻՕՐԵԱՅ կամ ՄԻՐՕՐԷ. μονημέριος diarius, unius diei. Որոյ տեւողութիւնն է զմի օր. միոյ աւուր. առօրեայ. մէկ օրուան, օրական.
Յաղագս սերմանելոյն եւ բուսանելոյն միօրեայ հսկայիցն (ըստ առասպելաց). (Նոննոս.։)
Տաճար՝ միօրեայ քակեալ, եւ երեքօրեայ յարուցեալ, եւ մնացեալ յաւիտեանս. (Ածաբ. նոր կիր.։)
miller.
· Calfa
Զտանել դստերաց նոցա ոստայնանկս եւ մլաղացս եւ հացեփեացս. (Եփր. թագ.։)
cf. Մռայլ.
· Calfa
Հայեցայ ի խոնարհ երկիր, եւ տեսի լոյս, եւ մլար, եւ խաւար. (Ճ. ՟Ը.։)
Մլարն հերձուածողական տեղի ետ, եւ ուղղափառութիւնն իբրեւ զարեգակն համատարած սփռեցաւ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
Երբ լինի լուսին երեքօրեայ, եւ ի ծայրոյն ի վերայ զերդ մլար լինի, անձրեւոյ նշան է. (Վստկ. ՟Ժ՟Դ։)
to rub one's eyes and face on awaking.
· Calfa
Ի քուն լինի դիւրաւ, մլմլէ զերեսս, եւ ձգտէ զձեռս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
mixed with smoke, smoking, smoky.
· Calfa
Հուր մխախառն եդեալ ի ներքոյ նոցա, եւ ի ծխոյն հեղձնուին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12.)
յորմէ եւ (Յհ. կթ.)
oblique, diagonal;
crosswise, indirect.
· Calfa
Հաւասար վեցակուսի են զատական, զառ ի վեր եւ ի նրքուստ եւ կողմնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
ԿՈՂՄՆԱԿԱՆ πλάγιος obliquus, lateralis. որ ասի եւ ԿՈՂՄԱՆԱԿԱՆ. Շեղեալ ի մի կողմն. Խոտորնական. Մեկդի պառկած.
laterally, obliquely, sideways, indirectly.
· Calfa
Կողմնակիքն մեր (լուսանցոյցք), որ են աջեայք եւ ահեկեայք, լուսաւորք են առաքինութեամբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
πλαγίως obliquo. Կողմանակի. եւ Անուղղակի. ըստ տմիք.
cf. Կողմնակալ.
· Calfa
Կուսակալք եւ կողմնապահք. (Յհ. կթ.։)
ԿՈՂՄՆԱՊԱՀՔ. Զօրք՝ որ ենն ի կողմնական թեւս.
στρατηγός dux, praepositus. Իշխան եւ ոստիկան գաւառի՝ իբրու զօրավար եւ պահապան արքունի յերեսաց թշնամեաց. կողմնապետ. կողմնակալ.
cf. Կողմնակի;
partial.
· Calfa
Ի կողմնաւոր սիրոյն կարծիք եւ նախանձ լինին։ Խափանեսցին ամենայն կողմնաւոր կամք. (Բրս. ճգն.։ եւ Մաշտ. հին.։)
Մի՛ կողմնաւոր բարուք զոմանս սիրել՝ ջոկս առնելով, եւ զոմանս անտես առնել. (Շ. ընդհ.։)
bounded, limited, circumscribed.
· Calfa
Ոչ եթէ անչափակալ բարձրութիւնն աստուծոյ սահմանաթաքոյց եւ կողմնափակ իցէ. (Ագաթ.։)
to lay down, to put to bed.
· Calfa
Եհան զնա, եւ կողմնեցոյց ի մահիճս առնն աստուծոյ։ Եւ ահա մանուկն մեռեալ, եւ կողմանեցուցեալ ի մահիճս նորա. (՟Դ. Թագ. ՟Դ 21. 32։)
Կող մնեցուցանեն զնոսա իբրեւ զդիակունս. (Թղթ. բար.։)
cf. Կողմանիմ.
· Calfa
Լուծին զգոտիսն, եւ կողմնեցան. (Վրք. հց. ձ։)
Կողմնեալ յիւրում տեղւոջ. (ՃՃ.։ Լմբ. էր ընդ.։ Լմբ. եբր. եւ այլն։)
ԿՈՂՄՆԻՄ κοιμάομαι cubo, dormio. որ եւ ԿՈՂՄԱՆԻԼ. Ընկողմանիլ. ի կողմն լինել կամ անկանիլ. յանկողին մտանել. ննջել. պառկիլ.
a sleeveless tunic;
an under waistcoat.
· Calfa
Կողոբս ամարանի, եւ թեզանաւորս ձմերանի. (Եղիշ. միանձն.։)
Յորժամ զպատարագն մատուցանէր, գենոյր զկողոբս առաքելոյն յակոբայ. եւ զվիճակաւորսն այնպէս յարդարէր ի խորհրդածութեանն պաշտօն կողբս զգենուլ. (Վրք. սեղբ.։)
Բառ յն. գօլօ՛վիօն (որ է կրճատ. կարճիկ) κολόβιον subucula. Զգեստ կարճ, կամ առնց թեզանեաց. վերարկու անթեւ. փիլոն.
to conjecture, to guess.
· Calfa
Կարծօղ (ասի) քննիչ, որ ի փորձոյ նկատէ զհանդերձեալսն իբր կողմելով. եւ բազում անգամ ի դէ՛ կարծէ. այլ մեծ է միջոցն ընդ մարգարէն եւ նդ կորովամիտն. (Գէ. ես.։)
անտիճելով եւ կողոմելով չըգյ ըղորդ. (Մխ. բժիշկ.։)
colossus
· Calfa
Կարիա եւ ռոդո շրժեցան, մինչեւ մեծի կողոնին անկանիլ։ Ռոդոս շարժեցաւ, կողոսոսն կործանեցաւ. որ էր պատկեր արեգական առնակերպ՝ իբր ՟Հ կանգուն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
ԿՈՂՈՍՈՍ կամ ԿՈՂՈՍՈՆ, կամ ԿՈՂՈՆ. Բառ յն. գօլօսօ՛ս. κολοσσός colossus. Արձան հսկայաձեւ. առնապատկեր ահաւոր մեծութեամբ.
cf. Կողոպուտ.
· Calfa
Լցցուք զտունս մեր աւարաւ ... եւ կողոպտածօք տկարացն. (Համամ առակ.։)
Եւ մեք գերիք, եւ ընչից կողոպտած. (Լաստ. ՟Ժ՟Ե։)
spoliation, robbery, deprivation, depredation.
· Calfa
Կողոպտիլն. կողոպտումն. կողոպուտ, եւ գերեդարձ.
Զգիշերն ամենայն ճիչք եւ ձայնք կողոպտանաց լինէին. (Ասող. ՟Գ. 17։)
Զձաղածանակ կողոպտանս նախատանաց (դիւաց եւ կռոց՝ յերեսաց փրկչին). (Անան. եկեղ։)
to despoil, to strip, to plunder, to sack, to ravage, to rob, to rifle, to pillage;
to deprive of, to bereave;
զսեղանս —, to commit sacrilege.
· Calfa
Կողոպտել զվիրաւորս, կամ զազգս, զեգիպտացիս, զամպարիշտս, կամ զսեղանս, զեկեղեցիս, կամ զաւար, զինչս, զկապուտ.եւ այլն։
Կողոպտել ի նմանէ զպատիւն, կմ զհայրենի տէրութիւնն։ Կողոպտեալ եղեւ ի շնորհացն, կամ յառաջին նմանութենէն։ Մերկացեալ կողոպտին ի տերեւոց։ Կողոպտեաց զնա ի փառացն. (Փարպ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Նար. ՟Խ՟Զ։ Վեցօր. ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
σκυλεύω, συλάω, συλέω spolio, expolio, denudo, demo . Գողաբար եւ աւազակօրէն կապտել, յափշտակել, յաւարի առնուլ. մերկացուցանել. զերծուլ. քաղել. (լծ. յն. գլէ՛բդօ, եւ սքիլե՛ւօ. թ. քէլիփիւր ալմագ՝ էթմէք ). թալլուլ, թալանել, խլել, փրըցնել.
spoiler, despoiler, pillager, plunderer, robber.
· Calfa
Դու աւազակ, եւ մեք կողոպտիչք. (Արծր. ՟Գ. 9։)
Մաքսաւորն օտար վաստակոցն բաժանորդ էր, եւ կողոպտիչ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
basket, pannier, frail, hamper.
· Calfa
Եցոյց ինձ տէր երկուս կողովս թզոյ, եւ կողովն երկրորդ անտահամ թզոյ. (Երեմ. ՟Ի՟Դ. 1. 2։)
ԿՈՂՈՎ κάρταλλος cartallus, canistrum եւ κόφινος corbis, qualus . որ գրի եւ ԿՈՂՈՓ. վր. կոլոփի. Աման մրգաց եւ բանջարոց՝ հիւսեալ ի կողերաց, այսինքն՝ ի ճիւղոց, կամ ի պրտուոյ եւ կամ ի տերեւոց արմաւոյ. սապատ. զամբիւղ.
cf. Կողով.
· Calfa
Առցես զառաջինս պտղոց. եւ արկես ի կողոփ։ Առցէ քահանայն զկողոփն ի ձեռաց քոց. (Օր. ՟Ի՟Զ. 2. եւ 4։)
knee-pan;
rattle, toy.
· Calfa
Իբրեւ զլիցս, եւ զկողոփոցս հաշուին զամենայն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
branch, bough.
· Calfa
Արմատք, եւ տունկք, կողր, եւ տերեւք. (Վեցօր. ՟Ե։)
կողերս յարմաւենեաց. (Ղեւտ. ՟իգ. 40։ Խոր. վրդվռ.։)
Կողամայր (լողակն) որովայնս ոչ ունելով, բայց միայն գլուխս, եւ մերկ կողերս. (Վրդն. ծն.։)
κάλλυντρον (որ եւ աւել. եւ զարդ) Ճիւղք. ոստք. ճղեր.
heel-bone;
button;
*trunk of a tree;
արձակել՝ քակել զկոճակս, to button, to unbutton.
bud, germ.
· Calfa
Նոյն ընդ Կոճ. որպէս կունան սրունից, եւ այլն.
Մինչեւ ի կոճակսն էր պարգեւօտն. (Ոսկիփոր.։)
ԿՈՃԱԿ ԱՌՆՈՒԼ՝ սերմանց ցանելոց, է Սկսանիլ ուռնուլ նոցա եւ ծլիլ։ (Վստկ.։)
ԿՈՃԱԿ ՄԵՂՈՒԱՑ, է փեթակն, եւ գունդ նոցա դնելի ի փեթակի։ Վստկ. ՟յա. ուր եւ լինին ճոխագոյն բանք։
Յորոց (ի բեւեռաց խաչին) զմինն առնելով բարեպաշտն կոստանդիանոս՝ սանձաց կոճակս ձիոյն իւրում շինեալ պատրաստեաց՝ օրհնութիւն ընդունել յաստուծոյ. (Լմբ. զքր.։)
Տայ ի բեւեռաց քրիստոսի ի ձեռս իմաստուն դարբնի, եւ արար զնա կոճակ սանձի ձիոյ. (Պիտառ.։)
porker, pig;
corn, callosity.
· Calfa
Լինելին իբրեւ զկոճ (ըստ ՟ա նշ) կամ մասն կոշտացեալ.
Պատկեր դիմացն երեսանց շրջեալ էր ի պատկեր եւ ի կնճիթ կոճանաց յեղեգան բնակելոյ. (Ագաթ.։)
uneven.
· Calfa
Դար եւ կոճատ զթուոյ ստորոգին. եւ Հարկաւոր է միումն ի թուոջն (այսինքն թուով) գոլ կամ կոճատ, կամ դար։ Ոչ է սոցա եւ ոչինչ ընդ մէջ, ո՛չ հիւանդութեան, եւ ողջութեան, եւ ոչ դարի եւ կոճատի. (Արիստ. հակակ. ՟Գ.)
Ոչ ամենայն զդար եւ կոճատ հնարելով ճանաչել, եւ ոչ թուել ամենեւին գիտելով. (Պղատ. օրին. ՟Է.)
Ընտրեն մինչեւ ցկէս, եթէ դարք լինիցին. ապա եթէ կոճակք իցեն, զմինն ի աց բառնալ. (անդ. ՟Ժ՟Բ.)
Դարից եւ կոճատաց եւ այլն։ Ի բանս աստուածաշունչ գրոց անմիաբանութիւն ամենեւին ոչ գտանի, եւ ոչ հատակոտոր ինչ, եւ դար եւ կոճատ, այլ միաբան եւ միախորհւրդ. (Գր. տղ. առ հաղբատ.։)
ornamented with raised embroidery;
garment of divers colours;
corsage, bodice.
· Calfa
թամար է կոճկենիկ պարգօտն, զոր եւ պատառեացն եւս. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Եւ էր զնովաւ պարեգօտք ասղնեգործք եւ կոճկէնք. զի այնպէս զգենուին դստերք թագաւորաց կոյսք զձորձս իւրեանց։ Եւ զպարեգօտսն կոճկէնս՝ զոր զգեցեալ էր, պատառեաց. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 18. 19։)
ԿՈՃԿԵՆԻԿ ԿՈՃԿԷՆ, ԿՈՃԿԵՆ, ի, ից. καρπωτός, ἁστραγαλώτος fructibus intextus, talaris, tali formam habens. Յօրինեալն կոճիւք կամ կոճակօք՝ աստղնեգործ. (ըստ յն. պտղաձեւ. կամվիգաձեւ) փառաւոր կոճակներով.
cf. Կոճկենիկ.
· Calfa
թամար է կոճկենիկ պարգօտն, զոր եւ պատառեացն եւս. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Եւ էր զնովաւ պարեգօտք ասղնեգործք եւ կոճկէնք. զի այնպէս զգենուին դստերք թագաւորաց կոյսք զձորձս իւրեանց։ Եւ զպարեգօտսն կոճկէնս՝ զոր զգեցեալ էր, պատառեաց. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 18. 19։)
ԿՈՃԿԵՆԻԿ ԿՈՃԿԷՆ, ԿՈՃԿԵՆ, ի, ից. καρπωτός, ἁστραγαλώτος fructibus intextus, talaris, tali formam habens. Յօրինեալն կոճիւք կամ կոճակօք՝ աստղնեգործ. (ըստ յն. պտղաձեւ. կամվիգաձեւ) փառաւոր կոճակներով.
trunk, log, block;
trunk, body;
fetters, shackles, stocks;
rack, torture;
parent-stock, race, lineage;
դնել՝ պնդել ի կոճեղ, to put in stocks or fetters;
ի կոճեղս մատուցանել, to place on the rack, to put to torture.
· Calfa
Պրկեալ էին ոտք նորա ի կոճեղս (կամ ի կոճիղս). (Եւս. պտմ. ՟Զ. 38։ եւ ՃՃ.։)
Ետ հրաման բերել կոճեղս փայտից, եւ առնել ըստ՝ ոլոքի խոտցաց ոտից նորա. (Ագաթ.։)
ξύλον lignum, cippus. Կոճ փայտի. թանձրութիւն արմատոյն, մասն բնոյ, եւ չաստապտնդ փայտ ծակ. կամ աղխեալ, յոր պնդեն զոտս պաժաւորաց.
bulb, bulbous root.
· Calfa
ԿՈՃՂԷԶ կամ ԿՈՃՈՂԷԶ. ԿՈՃՂԻԶ, կամ ԿՈՃՈՂԻԶ. Նոյն եւ ռմկ. βολβός bulbus. Կոճ արմատ ամենայն բուսոց եւ ծաղկանց, բոլորչի. որ եւ կոչի Սոխ. պոպոկ. պաղ, սօղան, պէսէլ. (Գաղիան.։)
tolop off, to trim;
to pluck or root up;
to cut off, to break in pieces, to shatter, to smash.
· Calfa
Ապա թէ ոչ՝ եւ դու կոճոպեսցիս. (Հռ. ՟Ժ՟Ա. 22։)
Որ զարմատն հատանէ, յայտ է թէ եւ՛ս առաւել զոստսն կոճոպիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Կարկուտն զպտուղս դաշտաց յանխնայ կոճոպէր։ Մահն յառողջութենէ յափշտակէ, եւ յառոյգութենէ կոճոպէ։ Կոճոպէ զնոսա ի սկզբանն (անզաւակելով զծնունդս նոցա)։ Ծաղկեալ խոտոյն ի գազանաց կոճոպել. (Լմբ. իմ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. ովս. Լմբ. սղ.։)
Մկրտութեամբն յամենայն չարութենէ թլփատեալ կոճոպեցան եւ ազատեցան հոգիք մեր. (Լաստ. ընթերց.։)
Չար արխիւ դիւին զմարմինն շինէ, եւ զհոգին կոճոպէ. (Կանոն.։)
count;
earl.
· Calfa
Յետ սորա կոմէսք կալա ... մարզպանք պարսից կալան մինչեւ առ մեզ. (Եզնիկ երէց.։)
county;
earldom.
· Calfa
պատիւ եւ գործակալութիւն կոմսի.
Ում կոմսութեան պատիւ շնորհեալ, գունց եւ մարգիզ վերաձայնեալ. (Վահր. ոտ.։)
cf. Կոմէս.
· Calfa
Սնեալ եւ ուսեալ տրդատէս առ կոմսի ումեմն լիկիանէ անուն կոչեցելոյ. (Ագաթ.։)
Որդի հրահատայ կոմսի մուշեղ. (Ղեւոնդ.։)
Տեսեալ (նեստորի) զկոմսունս պաշտպան եղեալս իւր։ Հիւպատոսս մեզ եւ կոմսունս յարուցեալ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
Կացուցին ի բաժնին արշակայ հիւպատս եւ զօրաւարս եւ կոմսունս. (Արծր. ՟Ա. 15։)
ԿՈՄՍ որ եւ ԿՈՄԷՍ. բառ լտ. գօմէս. κόμης . Բառ լտ. գօ՛մէս. comes. որպէս Ուղեկից կամ սեղանակից եւ բարձակից արքայի. աւագ իշխան. քաղաքապետ. բդեաշխ. կուսակալ. զօրաւար. տ. գօնդէ. conte. թ. պէկ, պէյ, միրզա. cf. ԳՈՒՆՑ, եւ cf. ԳՈՒՆԴՍՏԱՊԼ.
cloaca, sink, commonsewer, cess-pool.
· Calfa
Տեսանիցես բազում գայռ, եւ աղտեղի վտակս կոյանոցաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17.) յն. մի բառ ὁχετός.
stud-groom, stud-master.
· Calfa
ռմկ. կուտպան. Պահապան եւ վերակացու, որ հոգայ զկոյտս երամակաց.
Փաղանուանք՝ երաակապան եւ կոյտապան. (Երզն. քեր. (ա՛յլ ձ. երամակպան եւ կուտպան)։)
blind, sightless, eyeless;
— գործել, to blind;
— հնազանդութիւն՝ ատելութիւն, passive, implicit obedience;
blind submission;
լաւ է — աչօք քան — մտօք, is better to be blind of an eye than to want understanding;
better want of sight than intellectual blindness.
· Calfa
զականին եւ կոյր։ Առաջի կուրին գարթագղութիւն մի՛ դնիցես։ Աչք էի կուրաց։ Աչք կուրաց բացցին։ Կոյրք են՝ կուրաց առաջնորդք։ Կոյր ի ծնէ.եւ այլն։
Գործէին զայս եւ առ կուրիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։)
Լաւ է կոյր աչօք՝ քան կոյր մտօք։ Թագաւորն մեր մարմնոյ միով ակամբն կոյր է, այլ հոգւոյն բնաւ չի՛ք իսկ աչք. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
ռմկ. կուր. թ. քեօր, քեօռ. եբր, եօռ. τυφλός caecus. Զաչացու. զրկեալ յաչաց. եւ Միականի.