Definitions containing the research եւ : 10000 results

Կոն, ի

s.

cone;
fir-cone, pinecone.

· Calfa

NBHL (2)

ԿՈՆ որ եւ ԿՈՎՆ, եւ ԿՈՆՈՍ. (ըստ յետնոց՝ Կոնոն.). Բառ յն. գօ՛նօս. κώνος conus. Պտուղ թեղօշի կամ փստղենւոյ. եւ րստ երկրաչափից՝ Մարմին որ ունի զայն ձեւ, այսինքն բոլորակ բրգաձեւ, գունտ սրածայր.

Ի միասին յարելով ըստ յանգման կոնին՝ լուսոյն պատահութիւնք։ Երկրաչափողքն կոնոս իմն վերագրեն յանդմանէ ճառագայթիցն եղեալս յարտաքս առաքելոցն ի ձեռն աչացն. քանզի առաքեալ ճառագայթս աջոյ ականն ի ձախ կոյս, իսկ ձախոյն յաջ կոյս. եւ ի յանգմանէն նոցա կատարիլ կոնոսն. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)


Կոնդակ, աց

s.

brief, bull, decree.

· Calfa

NBHL (2)

Ըստ յն. Գօնտա՛գիոն. κοντάκιον contagium, (Ըստ Տիւքանժայ). Ի միջին դարս վարի որպէս Համառօտ երգ, յորդորակ։ Իսկ թ. գոնտակ, գունտակ, է խանձարուր, փաթոյթ։ Ի հյ. Մագաղաթեայ թուղթ, գիր հայրապետական, գիր յիշատակաց, կտակ, եւ այլն, գալարեալ գլանաձեւ.

Գրեաց ի կոնդակի՝ կարակրել եւ զգեցուցանել զաղքատս քաղաքին. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ա.։)


Կոնոմոս

cf. Տնտես.

· Calfa

NBHL (1)

Կոնոմոս վանիցն։ Կացուցաք զմի ի մէնջ կոնոմոս մեզ. (Վրք. հց. ՟Ը. եւ ՟Ժ՟Զ։)


Կոնք, ից

s.

shell, conch-shell;
basin, wash-hand basin;
dish, bowl, porringer;
back or console of a throne;
arcade, arch, porch;
nuptial-bed.

· Calfa

NBHL (9)

(լծ. հյ. գոգ, իբր ծոց խոր. եւ յն. գօ՛նխի. խեցեմորթ՝ կոնքաձեւ) κόγχη vasculum in modum conchae cavatum. մանաւանդ λεκάνη pelvis νιπτήρ pelluvium, malluvium τρύβλιον catinus, patina. Անօթ գոգեւոր. աման ծոցաւոր. տաշտ. դաշխուրան, լական. եւ Սկաւառակ. ափսէ.

ԿՈՆՔ ἁνάκλιτον acclinatorium. Կոնքաձեւ յենարան, կամ բազմոց, եւ միջոց հանգչելոյ ի գահաւորակի.

Կոնք մի արծաթի ի ՃԼ կշռորդէ։ Կոնք արծաթիք երկոտասան։ Ի տեղի կոնքոյ եւ տաշտի։ Կոնք՝ որ է երկու ունկի աման մեծ. (Վրդն. թուոց., ի լտ. ըստ Մենինսքեայ մեկնի։)

Գահաւորակ արար ... զկոնք նորա ոսկի. այլ ձ, զսնարսն. եւ ա՛յլ ձ. զկողմանս՝ ոսկեղէնս. (Երգ. ՟Գ. 1։)

Ո՞ ձգեաց զերկինս իբրեւ զկոնք գմբեթարդ. (Վեցօր. ՟Ա։)

Կամար դրանն մերձ ի կոնք դրանն։ Զկամարն եւ զկոնքն եւ զարմաւենիս։ Արմւենիք աստի եւ անտի ի վերայ կոնքիցն. եւ այլն. (Եզեկ. խ. 9. 21. 26. 48։)

Կոնք կոչէ որ բոլոր կամար էր ի վերայ դրանն կայր, որ էր գոգաձեւ ի ներքոյ կամարին իբրեւ զտաշտ. (Նչ. եզեկ.։)

Տեսին ըզկոնքս եւերեալս, եւ զվարագոյրաձիգս խաթարեալս։ Զարդարեցին զկոնքսն եւ զվարագոյրաձիգսն. (՟Ա. ՟Դ. 38. 57։)

Ազգ որ խեցեմորթքն կոչին, այսինքն կոնքն, եւ կտինքն, եւ կոքղիք, եւ ստրոմք. (Վեցօր. ՟Է։)


Կոնքեղ, աց

s.

conchylia, purple-fish, murex.

· Calfa

NBHL (1)

Տիւրոս առ ծովեզերբն հովուական քածին (շան) շրջելով. եւ գտեալ կոնքեղ՝ եկեր, որով այժմ ներկեալ լինի ծիրանին. ապա արիւն կոնքելին եներկ զբերան շանն. եւ հովիւն առեալ բուրդ՝ ջնջէր. եւ բուրդն զգոյն ծիրանոյն առ։ Եւ գիտեցեալ հովիւն, եթէ կոնքելն այնպիսի ներկական բնութիւն ունի՝ հրապարակաց զայն, եւ այնպէս քաղելով առ ծովեզերին զկոնքելն՝ եւ նովաւ կազմէին զծիրանին. (Նոննոս.։)


Կոնքեռ

s.

enchirium.

· Calfa

NBHL (1)

(ի յն. ղօնի, խի՛ռ, եւ հյ. ծունգ, ձեռն. որպէս թէ ի վերայ ծնդեաց եդեալ ձեռն. որ եւ ասի ըստ յն. եբիզօ՛նադիօն, եւ ենիխի՛ռիօն). ἑπιγονάτιον, ἑγχείριον epigonation, enchirium. Մասն հայրապետական զարդու՝ կախեալ ի վերյ ձախոյ ազգեր, որպէս հովուական մախաղ, կամ ի նշան զենջակին յիսուսի, կմ բոցեղէն սրոյ սրովբէին. եւ այլն.


Կոշկոճ

adj.

beaten, ruined, destroyed, worn away.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Կոշկոճեալ եւ անպիտան ինչ.

Ասեմք, եթէ փտեալ կան այս անուան բազում ինչք. եւ չասեմք զայն՝ բազում գանձս, այլ՝ փտութիւն կոչեմք, եւ ըն վայր կոշկոճ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)


Կոշկոճամահ լինիմ

sv.

to be beaten or cudgelled to death;
to die on the rack.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայէ սրով սատակել զնոսա. եւ այսպէս ըստ արժանի իւրեանց կոշկոճամահ լեալ՝ հատաւ յոյս կենաց նոցա. (Յհ. կթ.։)


Կոշկոճեմ, եցի

va.

to beat, to strike, to bemaul, to beat to death, to torture, to put to the rack, to murder, to slay, to massacre, to butcher, to kill in a violent cruel manner.

· Calfa

NBHL (4)

Ամովս էր ի թիկուայ. եւ ամասիա կոշկոճեաց զնա. (Մահ ամովսայ.։)

Ոչ վայրապար գործել հրամայէ, այլ կոշկոճելով, վաստակելով, եւ մեծաւ աշխատութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)

Կոշկոճիցի, հոգայցէ, եւ կրթիցի (վարդապետն). (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։)

Յամենայն կողմանց բազում իրօք (իբրեւ ալեօք) կոշկոճին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։)


Կոշկոճումն, ման

s. fig.

torment, torture, rack;
slaughter;
suffering, grief, trouble.

· Calfa

NBHL (3)

Դառն կոշկոճմամբ, եւ փութամահ տանջանօք մատնեաց զնա ի սպառումն սրոն ծարաւոյ. (Յհ. կթ.։)

Ի կոշկոճման տեղի ընդունէր զզարկուածս քարանցն իբրեւ զցօղ զուարթագին. (Նիւս. ստեփ.։)

Տուն ցաւոց, եւ բնակարան վնասուց եւ կոշկոճմանց. (Մաշկ.։)


Կոշտ, ից, ոց

s. adj.

lump of clay, clod, sod, glebe;
corn, callosity;
hard, rude, rough, coarse;
rude, unpolished, clownish, boorish, ill-bred, ill-mannered, rough;
awkward, clumsy.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ հանեն զոսկին, եւ ոչ զսուղ ինչ կոշտ՝ որ յերակին, ներեսցէ ոք ի տեղւոջն թողուլ։ Ոսկեգործացն մանկունք եւ դոյզն ինչ կոշտոյ խնդիր առնեն. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. հռ.։)


Կոշրայեմ, եցի

va.

to form, to shape, to fashion, to figure.

· Calfa

NBHL (1)

(Անդրիագործն) յղկէ զունչս, եւ զհոտոտին. կոշրայէ զբերանն, այլ չիք բարբառ ի շրթունսն. (Սեբեր. ՟Է։)


Կոչ

s.

call, appeal, invitation;
— յատեան, writ, summons, citation;
— ի մենամարտ, challenge;
— զինուորական, muster, roll-call;
գտանիլ ի կոչն, to be present at roll-call;
տալ կոչոյն պատասխանի, to answer a summons.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ մոռանար զիս իսպառ. (այլ եւ զիմ կոչն յայտնեա՛. ՃՃ.։)


Կոչեմ, եցի

va.

to call;
to call in;
to invite;
to call, to name;
— ի մի վայր, to convoke, to call together, to assemble;
— յօգնութիւն, to call on for help, to invoke;
— զոք յետս, to call back, to revoke;
to call off, to bring back;
յետս — զբանսն, to unsay, to recall what one has said, to retract, to recant, to revoke;
— ի դատ, to cite, to summon;
վկայս —, to subpoena, to summon witnesses;
— ի վկայութիւն, to quote, to cite.

· Calfa

NBHL (5)

καλέω voco ἑκκαλέω evoco ἑπικαλέω invoco եւ cognomino προσκαλέω advoco եւ այլն. Ձայնել զոք յանուանէ. կարդալ առ ոք՝ որպէս ազդել, օգնութիւն խնդրել, եւհրաւիրել. կանչել, ձենել.

Կոչեաց տէր աստուած զադամ, եւ ասէ ցնա, ու՞ր ես։ Կոչեսցուք զաղջիկն, եւ հարցցուք ի բերանոյ նորա։ Կոչեցէ՛ք զնա, զի կերիցէ հաց։ Զի՞ կոչեցար զիս։ Ոչ կոչեցի զքեզ։ Կոչեաց մովսէս զամենայն իսրայէլ։ Կոչեց զնոսա, եւ ոչ լուան ինձ։ Յեգիպտոսէ կոչեցից զորդի իմ։ Մի՛ կոչեր զբարեկամս քո (ի ճաշ)։ Ոչ ոք յայնց կոչեցելոց ճաշակեսցէ յընթրեաց իմոց։ Կոչեսցես զնոսա ի խաղաղութիւն։ Կոչեաց յանուանէ զբեսելիէլ։ Շինեաց անդ սեղան տեառն, եւ կոչեաց յանուն տեառն.եւ այլն։

ԿՈՉԵԼ. Անուանել. յորջորջել. որ եւ ասի ԿԱՐԴԱԼ.

Կոչեաց աստուած զլոյսն տիւ, եւ զխաւարն կոչեաց գիշեր։ Տեսանել՝ զի՞նչ կոչեսցէ զնոսա։ Սա կոչեսցի կին, զի յառնէ իւրմէ առաւ։ Զամենեսեան զնոսա յանուանէ կոչէ։ Կոչեաց զանուն նորա յիսուս։ Ի քաղաքին՝ որ կոչէր նազարէթ։ Զյովսէփ՝ որում բարսաբայն կոչէին։ Կոչեաց զանուն տեղւոյն այնորիկ նզովս.եւ այլն։

Առ եւ զանուն թագաւորի ոչ կամէր կոչել նմա. (Շ. մտթ.։)


Կոչեցեալ

adj.

called, surnamed;
renowned.

· Calfa

NBHL (5)

եւ կ. καλέσας vocans καλούμενος vocatus. իբր ռմկ. կանչելով, եւ կանչուած.

ԿՈՉԵՑԵԱԼ. ա. ըստ յն. κλητός կոչած. Եղեալն մասնաւոր կոչմամբ. constitutus per vocationem եւ այլն.

Կոչեցեալ զծառայս իւր, եւ այլն։ Զսիմոն զկոչեցեալն նախանձայոյզ եւ այլն։

Պօղոս՝ կոչեցեալ առաքեալ։ Կոչեցելոց սրբոց։ Բազումք են կոչեցեալք, եւ այլն։

Օրն եօթներորդ՝ կոչեցեալ սուրբ լիցի ձեզ։ Օրն եօթներորդ՝ կոչեցեալ սուրբ եղիցի ձեզ.եւ այլն։


Կոչնական, ի, աց

s.

guest, table-companion;
the host.

· Calfa

NBHL (7)

κλητός, ἑπίκλητος, κεκλημένος եւ այլն. vocatus, invitatus, conviva. Ի կոչունս հրաւիրեալն. կոչեցեալն ի սեղան. որ ի նստիլն կոչի Բազմական, Բարձակից. ձենած.

ԿՈՉՆԱԿԱՆ. κλήτωρ vocator, arcessitor, invitator, praeco. Հրաւիր6ղ ի կոչունս ի կոչմանէ կոչնատեառն. կոչօղ ի պատիւ կամ ի ժողով. հրաւիրակ. եւ Պատգամաւոր. Ձենօղ, հրաւիրօղ, խապար տուօղ.

Ետ տեղի նոցա ի վերոյ կոչնականացն։ Յարեան ամենայն կոչնականքն ադոնիայ, եւ գնազին. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 22։ ՟Գ. Թագ. ՟Ա. 49։ Տե՛ս եւ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 8։ Մրկ. ՟Զ. 2ձ։)

Եղեն կոչնականք կոչել զամենեսեան. (Ագաթ.։ Լերու՛ք կոչնականք եւ հրաւիրեալք. Փարպ.։)

Գնաց զհետ կոչնականացն. (Ճ. ՟Ա.։ եւ Արծր. ՟Գ. 4։ ՟Դ. 2։)

Յորժամ գայ գատաւոր տիեզարաց, եւ կոչնական արդարոց. (Նար. երգ.։)

Հնչեցուսցեն զզանգակսն, եւ կամ զո՛ր եւ լիցի նուագ իմն կոչնական, եւ ապա զպաշտօնն սկսանիցին. (Մարթին.։)


Կոչնատէր, տեառն

s.

inviter, host, master of the house.

· Calfa

NBHL (2)

Ասէ եւ ցկոչնատէրն. յն. ցկոչօղն զինքն. (Ղկ. ՟Ժ՟Դ. 12։)

Մարդասիրութիւն կոչնատեառն։ Առ կոչնատեառնինչ կայցէ, եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)


Կոչումն, ման

s.

calling, call, nomination;
appellation, name, nomination, denomination;
appeal, summons, citation, assignation;
invitation;
invocation;
vocation;
— յետս, retraction, recantation, unsaying, recalling.

· Calfa

NBHL (3)

κλῆσις vocatio եւ այլն. Կոչելն, կոչիլն. (ըստ ամենայն նշ).

Շնորհքն եւ կոչումն աստուծոյ։ Զձեր իսկ կոչումնդ տեսէք։ Յո՛ր կոչումն կոչեցաւ, ի նմին կացցէ։ Երկնաւոր կոչմանն բաժանորդք.եւ այլն։

Եւ այլ այսպիսի կոչմունս։ Որոյ կոչմամբ յորջորջեցան եւ բաղնիքն. (Խոր. ՟Բ. 60. 85։)


Կոչունք, չնոց

s.

invitation;
banquet, feast, entertainment, good cheer, good living;
կոչունս առնել՝ յօրինել, to give a dinner party, to feast, to treat, to entertain, to give an entertainment, to banquet, to feed well;
մեծահաց կոչունս առնել ումեք, to entertain one in a noble manner, to feed him luxuriously, to treat him nobly, to give him a splendid entertainment;
ի կոչունս ուրախութեան, in the midst of the festivities;
ի ժամ կոչնոցն, during the entertainment.

· Calfa

NBHL (2)

Կոչեաց կամ կոչեսցէ ի կոչունսն։ Արար կոչունս։ Արար խրախութիւն կոչնոցն։ Առնել ուրախութիւն կոչնոց։ Կոչունք բանջարեղէն.եւ այլն։

Արժանի կոչնոցն երեւել այնոցիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)


Կոպ

cf. Կոպք.

· Calfa

NBHL (4)

βλέφαρον palpebra, pellis tegens oculos βλεφαρίς cilium, pili palpebrarum, palpebrae. գրի եւ Կոփ. Կրկին կափարիչք աչաց՝ իբր երկփեղկեան դուրք. փեղկք աչաց՝ մսեղէնք՝ մազիւքն հանդերձ. արտեւանունք. աչից կոպը.

Զարտեւանունս եւ զկոպս. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)

Աչաց կուզքն, եւ բերանոյս շրթունքն։ Ի վերայ եկն կոպքն, եւ պակեաց զմեծ հրապարակ աչացն (կամ աչիցն). (Լմբ. ժղ.։ եւ Երզն. քեր.։)

Ի յաչքըն ճպուռ լինի, եւ կոպքն թուլանան. (Մխ. բժիշկ.։)


Կոպար, աց

s.

confines, boundaries, limits.

· Calfa

NBHL (1)

Եզր եւ սահման տեսութեան աչաց, որպէս թէ կոպոյ բացելոյ. սահման որոշեալ.


Կոպտարանձն

adj.

monstruous, enormous, deformed, misshapen, ugly, churlish, rustio, rude, rough.

· Calfa

NBHL (1)

Զայր խոժորագեղ, եւ բարձր, եւ կոպտարանձն, եւ տափաքիթ. (հին տիպ, կոպտատարազ. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Կովադիաց, ի

s.

eft, newt, lacertus facetanus.

· Calfa

NBHL (5)

ԿՈՎԱԴԻԱՑ կամ ԿՈՎԻԴԵԱՑ, կամ ԿՈՎԻԴԵԱՅ եւ ԿՈՎԱԾՈՒԾ, կամ ԿՈՎԾՈՒԾ. ռմկ. կովըծուծ. καλαβώτης, ἁσκαλαβώτης, ἁσκάλαβος (իբրու կթող կովու). stellio, animal lacertae simile. Մողէզ խոշոր՝ կանաչ, կամ պիսակ. որ եւ դօդօշ. քարաթոշ, քարաթոթոշ. քէլէր

Գետնառիւծ, եւ կովադիաց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 30։)

Զկովիդիաց (ասեմ) ի խարափմանէ սարսեալ եւ անարի եւ ցայգագնաց. (Մեկն. ղեւտ.։)

Սաղամանդրգազան ինչ, որ նման է կովիդեցի (կամ կովիդիեցի). (Խոր. աշխարհ.։ Մողէզք եւ կովիդիայք. Արծր. ՟Ա. 3։)

Սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչա՝ քան զոր կովածուծն կոչեն. եւ կամ փոքքր ցամաքային կոկորդիլոս. (Նոննոս.։)


Կովածուծ, ծծի

cf. Կովադիաց.

· Calfa

NBHL (5)

ԿՈՎԱԴԻԱՑ կամ ԿՈՎԻԴԵԱՑ, կամ ԿՈՎԻԴԵԱՅ եւ ԿՈՎԱԾՈՒԾ, կամ ԿՈՎԾՈՒԾ. ռմկ. կովըծուծ. καλαβώτης, ἁσκαλαβώτης, ἁσκάλαβος (իբրու կթող կովու). stellio, animal lacertae simile. Մողէզ խոշոր՝ կանաչ, կամ պիսակ. որ եւ դօդօշ. քարաթոշ, քարաթոթոշ. քէլէր

Գետնառիւծ, եւ կովադիաց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 30։)

Զկովիդիաց (ասեմ) ի խարափմանէ սարսեալ եւ անարի եւ ցայգագնաց. (Մեկն. ղեւտ.։)

Մողէզք եւ կովիդիայք. (Արծր. ՟Ա. 3։)

Սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչա՝ քան զոր կովածուծն կոչեն. եւ կամ փոքքր ցամաքային կոկորդիլոս. (Նոննոս.։)


Կովկիթ

s.

cow-milker.

· Calfa

NBHL (1)

Հացարար, եւ կովկիթ. (Կանոն.։)


Կոտակ

adj.

little, short of stature.

· Calfa

NBHL (1)

ռմկ. քոթոտ, քիւթէկ, քեօչէկ. այս ինքն Ձագ, կորիւն, լակոտ. կոզռն. եւ Մանուկ, կամ փոքր. կրտսեր. քիւչիւք.


Կոտիմն

s. bot. cress

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈՏԻՄՆ որ եւ ԿՈՏԻՄ ԿՈՏԵՄ. κάρδαμον nasturtium. Բանջար կծու ախորժահամ. թարա, թէրէ օթը. որպէս եւ ջրկոտիմն սու թերեսի։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)


Կոտմնկէ

cf. Կոտմկեան.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈՏՄԿԵԱՆ եւ ԿՈՏՄՆԿԷ. որ գրի եւ ԿՈՄՆԿԷ. γρυπός nasum aduncum habens. Արծուաքիթ. արծռունկն.


Կոտոր, ոց

s.

morsel, part, fragment, slice, bit, piece, lump;
— հացի, piece of bread.

· Calfa

NBHL (2)

ԿՈՏՈՐ κλάσμα fragmentum τέμαχος, ψωμός frustum. որ եւ ԿՈՏՈՐԱԿ. Հատուած իրի բաժանելոյ բեկմամբ, պատառմամբ, եւ կտրելով. մանաւանդ Պատառ եւ նշխար հացի. կտոր.

Հեռանալ ի պատերազմաց, եւ ուտել զիւրաքանչիւր խաղաղութեան կոտոր. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Կոտորած, ոց

s.

carnage, massacre, slaughter, butchery;
defeat, rout, overthrow, loss;
— անհնարին ի վերայ ածել, to make dreadful slaughter, to cut to pieces, to slay, to rout.

· Calfa

NBHL (2)

Դառնալ ի կոտորածէ թագաւորաց։ Գործել մեծամեծ կոտորած, կամ բազում կոտորածս զօրաց կամ քաղաքացւոց։ Կոտորած քաղաքի, կամ տղայոց եւ ծերոց։ Կոչեաց զտեղին կոտորած ծնօտի։ Արածեա՛ զխաչինս կոտորածի (այսինքն կոտորելիս).եւ այլն։

Առանց արեան եւ կոտորածոյ. (Ագաթ.։)


Կոտորակ, աց

s.

small bit, piece or slice;
— թուոց, fraction;
տասնորդական —, decimals, decimal fractions.

· Calfa

NBHL (2)

Գործել, եւ ուտել զկոտորակս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ եւ Ճ. ՟Բ.։ Իսկ Ճ. ՟Ա. Կոտորիկ։)

Զհնացեալ հանդերձ, եւ զկոտորակ հացի. (Բրսղ. մրկ.։)


Կոտորատեմ, եցի

va.

to cut into several pieces.

· Calfa

NBHL (2)

κόπτω vellicatim carpta avide edo. Խոշոր կոտորս կամ պատառս կլանել. եւ կր. պատառ պատառ լինել. Խոշոր կտորներ կուլ տալ, խոշոր խոշոր բաժնըւիլ.

այրեաց զմցխիթայ, եւ գերեաց զխաչն նունեայ՝ կոտորատեալ. (Պտմ. վր.։)


Կոտորեմ, եցի

va.

to break, to break in pieces, to shatter, to smash;
to out, to cut down, to fell;
to destroy, to break, to rout, to defeat, to overthrow;
to massacre, to kill;
to cut, to pull to pieces or tatters;
to divide, to share, to part;
մեծամեծս —, to hector, to brag, to boast, to swagger, to pretend to be of importance, to take much upon oneself, to be impertinent;
— ի սայր սուսերի, to put to the sword

· Calfa

NBHL (14)

κόπτω, κατακόπτω, συγκόπτω , ἑκκόπτω, καταφράζω, ἁποκτείνω եւ այլն. caedo, caesus;
concido, decido, exscindo, contero, dependo, occido եւ այլն. Կոտոր կոտոր առնել սրով, տապարաւ, եւ այլն. հարկանել կոփելով, եւ խորտակել. հատանել. ջարդել. ջախջախել. սպանանել եւ սատակել զբազմութիւն. կոտրել, կոտրտել, կտրել, ջարդուբուրդ ընել, ջարդել.

Կոտորեաց բեռն մի փայտի։ Կոտորեցի զմեծութիւն եղեւնափայտիցն նորա։ Իբրեւ զկոծ նռնենեաց կոտորելոց ի դաշտի։ Զանտառս նոցա կոտորեսջիք։ Կոտորել զայլազգիսն։ Կոտորել զնոսա կոտորումն մեծ։ Կոտորեսցեն զքեզ սրով իւրեանց։ Իմաստունքն կոտորէին։ Զիմաստունս բաբելացւոց մի կոտորեր։ Կոտորելով կոտորեսջիք զամենայն բնակիչս։ Եղիցին կոտորեալք մահուամբ։ կոտորել զաղխըս մեքենովթացն, կամ զդրունս, զորթն, զխոփն ի սուսերս։ Զմնացորդսն առ ոտն կոտորէր. յն. կոխոտէր, եւ այլն։

Մի այդպէս խիստ եւ խժաբար կատարեր զկամս քո. մի՛ կոտորեր։

Առաքեաց տէր առիւծս, եւ կոտորէին զնոսա (յն. մեռուցանէին). (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 25։)

զոմանս մարախոյ եւ մկանց կոտորեցին հարուածք. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 9։)

անհնարին ցաւովք հաշելոյ կոտորեալ լինէր նա. կոտրտուիլ, ջարդել. ջախջախել. սպանանել եւ սատակել զբազմութիւն. կոտրել, կոտրտել, կտրել, ջարդուբուրդ ընել, ջարդել.

Կոտորեաց բեռն մի փայտի։ Կոտորեցի զմեծութիւն եղեւնափայտիցն նորա։ Իբրեւ զկոծ նռնենեաց կոտորելոց ի դաշտի։ Զանտառս նոցա կոտորեսջիք։ Կոտորել զայլազգիսն։ Կոտորել զնոսա կոտորումն մեծ։ Կոտորեսցեն զքեզ սրով իւրեանց։ Իմաստունքն կոտորէին։ Զիմաստունս բաբելացւոց մի կոտորեր։ Կոտորելով կոտորեսջիք զամենայն բնակիչս։ Եղիցին կոտորեալք մահուամբ։ կոտորել զաղխըս մեքենովթացն, կամ զդրունս, զորթն, զխոփն ի սուսերս։ Զմնացորդսն առ ոտն կոտորէր. յն. կոխոտէր, եւ այլն։

Մի այդպէս խիստ եւ խժաբար կատարեր զկամս քո. մի՛ կոտորեր։

Առաքեաց տէր առիւծս, եւ կոտորէին զնոսա (յն. մեռուցանէին). (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 25։)

զոմանս մարախոյ եւ մկանց կոտորեցին հարուածք. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 9։)

ԿՈՏՈՐԵԼ. Յայլեւայլ մասունս բաժանել. կտոր կտոր ընել, բաժանել.

Ի մասունս բաժանիցի, եւ ի բազում շունչս կոտորիցի. (Եզնիկ.։)

Կոտորի կենդանին բանականին եւ անասելոյն զանազանութեամբ։ Պիտի տարբերութիւնս առնուլ, որովք կոտորի սեռն. (Պորփ.։)

Որք մեծամեծս կոտորեն, թէ մեք անդստին իսկ յաւազանէն ուխտաւորիմք ի մսակերութենէ եւ յամուսնութենէ, եւ ապա լուծանեն զուխտն. (Եզնիկ.։)


Կոտորիչ, չի, չաց

s.

destroyer, massacrer;
slaughterer, exterminator.

· Calfa

NBHL (1)

Թեւականք օդոյս կոտորիչք. այսինքն պատառօղք. (Սեբեր. ՟Ա։)


Կոտորուած

cf. Կոտորած.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԿՈՏՈՐԱԾ, եւ ԿՈՏՈՐՈՒՄՆ. σφαγή caedes եւ այլն. Որք եւ զկոտորածսն յաճախեցին։


Կոտորումն, ման

s.

cf. Կոտորուած.

· Calfa

NBHL (3)

Դադարեաց ի կոտորել, զնոսա կոտորումն մեծ յոյժ մինչեւ ի սպառ. (Յես. ՟ժ. 10։)

Եթէ մարդ մարդոյ վա՛յ տայ, շատ կոտորումն է նմա, եւ ազում բեկումն. (Ոսկիփոր.։)

Որպէս զկոտորումն մայրեւորաց յերկիր անկանէին. (Մեսր. երէց.։)


Կորագլուխ

cf. Կորակոր;
— առնել, to humble, to abase, to humiliate, to overwhelm with shame;
— լինել, to hang one's head, to get confused, to humble oneself, to lose courage, to be ashamed, abashed, humiliated.

· Calfa

NBHL (3)

Կորագլուխ եւ ամօթալից եղեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Կորագլուխ ամօթով. (Ղեւոնդ.։)

Կորագլուխ եմ, եւ անհամարձակ. (Լմբ. պտրգ.։)


Կորակնեմ, եցի

vn.

to have the eyes cast down with shame or confusion, to be humiliated.

· Calfa

NBHL (3)

ԿՈՐԱԿՆԵԼ որ եւ ԱԿՆԿՈՐԵԼ. Զակն ի վայր կորացուցանել. լի լինել ամօթով. նկուն լինել. Վար նայիլ, երեսը կախել, ցմքիլ, խախք ըլլալ.

Կորակնեալ ամօթալից։ Կորակնեալք ամօթալից խայտառակեալք։ Ամօթալից կորակնեալք։ Կայր կորակնեալ. (Արծր. ՟Գ. 2. եւ 9։ ՟Դ. 2. եւ 3։)

Ի սոցա վարդապետական հանդիսիցս կորակնեալք։ Յորոց կորակնեալք. (Լաստ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Է։)


Կորակոր

adj. adv.

ashamed, confused, depressed, humbled, debased, humiliated;
with hanging head, humbly, full of shame, quite confused, abashed, ignominiously.

· Calfa

NBHL (2)

ԿՈՐԱԿՈՐ եւ ԿՈՐ Ի ԿՈՐ. (յն. պէսպէս). Իսպառ կորացեալ. կորագլուխ. կորակնեալ. թեքեալ. վար ծռած, գետինը նայելով, խպնելով, վախենալով, կուզը տնկած.

Կոր ի կոր ամօթալից պարտեալ ամաչեցեալ եւ այլն. (Գր. երէց.։)


Կորակտուց

adj.

hawk-billed, having a curved beak.

· Calfa

NBHL (1)

իբր յն. γρυπός rostrum aduncum habens. Որոյ կտուցն է կոր. որպէս արծուի, բազէ, եւ այլն.


Կորամագիլ

adj.

armed with curved claws or talons.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում եւ գազանաց եւ ի վրէժխնդրութիւն. (որպէս կորամագիլքն. Նիւս. բն.։)


Կորանամ, ացայ

vn. fig.

to be bent, bow-ed, crooked, curved, to grow cambered, to stoop, to warp;
to fall in, to sink;
to bend the head, to bow down, to be humbled, depressed, confused, debased.

· Calfa

NBHL (5)

κάμπτομαι, κυρτοῦμαι, κλίνομαι , ταπείνομαι incurvor, inflector, inclinor, humilior եւ այլն. Կոր լինել. թեքիլ. ծռիլ. ոլորիլ. վայրաբերիլ ի խոր, կարկամիլ. մանաւանդ Կորագլուխ լինել. ակնկորել. քամակաբեկ լինել. խոնարհիլ ամօթով. նկուն լինել, վատթարիլ.

Հեցի օրինակաւ բարձրացեալ ի վեր, եւ կորացեալ։ Ի վեր ամբառնայ, եւ կորանայ ի վայր. (Պիսիդ.։)

Հանդերձ ողբովք կորացեալ էի (ծնգօք)։ Խոնարհեալ կորանայի ի վերայ ծնդաց իմոց։ Կորացարու՛ք եւ նստարուք։ Կորանայցես առաջի հզօրի։ Կորացան յանօրէնութեան իւրեանց, եւ այլն. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 74։ ՟Բ. Եզր. ՟Թ. 5։ Դտ. ՟Ե. 27։ Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 18։ Առակ. ՟Ի՟Ե. 7։ Սղ. ՟Ճ՟Ե. 43։)

Պարտ էր գէթ այսու ամաչել եւ կորանալ. (Ոսկ. ես.։)

Կորանալ եւ ամաչել։ Տրտմեալք եւ կորացեալք. (Սարգ.։ Յհ. կթ.։ որպէս եւ Նար. ստէպ։)


Կորանք, նաց

s.

humiliation, shame, debasement, confusion, consternation;
dishonour, ignominy, infamy, opprobrium;
shamefully, ignominiously.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ ամաչեմք, եւ ոչ առ կորանաց զերկիր նշմարեմք. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)

Հրաշագործէր ի կորանս հրէիցն, եւ ի հաստատութիւն առաքելոցն. (Երզն. մտթ.։)


Կորացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to bend, to bow, to crook, to camber;
to incline, to fold;
to arch, to vault;
to humiliate, to mortify, to dishearten, to deject.

· Calfa

NBHL (4)

κάμπτω, κλίνω, ταπεινόω , μεταβάλλω curvo, incurvo, flecto, inclino, verto. Տալ կորանալ. թեքել. ծռել. կարկամեցուցանել. խոնարհեցուցանել. նկուն առնել. քամակաբեկ եւ գլխակոր առնել.

Կորացուցանես իբրեւ զանուր զպարանոց քո. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 5։)

Կորացոյց տէր զայլազգիսն. (՟պ. թգ. ՟Է. 13։ Տե՛ս եւ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 40։ Դտ. ՟Դ. 23։ Ողբ. ՟Ա. 5։ Երեմ. ՟Խ՟Ը. 12։)

Զոր չար այսոյն կորացուցեալ էր, եւ ոչ տայր ի վեր հայել. (Իգն.։)


Կորդ, աց

adj. s.

rough, unfilled, un-ploughed, wild, waste;
fallow;
waste land.

· Calfa

NBHL (3)

χέρσος, χέρρος inculta (terra), desertus, asper. Խոպան. անվար. ամայի. վր. եւս՝ կո՛րդի. (լծ. հյ. չոր. յն. խէ՛ռսօս, խե՛րրօս. թ. գըռ, գուռուս ). չիբանած, վարուցան չեղած.

Չոգայ ասէ յայն տեղիս, ուր ոչ էր քարոզեալ քրիստոս, եւ ոչ անկեալ էին էին ի գործ, այ տակաւին կորդք եւ անգործ կային. (Ոսկ. գաղ.։)

ի կորդ եւ յանդնդածին դաշտ արեգակն զշառաւեղս իւր սփռեաց կանխաւ. (Ժմ. յն.։)


Կորդակ, աց

s.

helmet, casque.

· Calfa

NBHL (1)

Ետու դնել (զնշտն խաչին) ի նշանս պատերազմական զինուց, եւ ի կորդակս վեղէնդահացն. (Թղթ. դաշ.։)


Կորդացուցանեմ, ուցի

va.

to let lie fallow.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈՐԴԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Ցամաքեցուցանել, եւ որպէս կորդ երկիր կացուցանել զխորս ջուրց. (լծ. թ. գուրութմագ ).


Կորդիւն

s. bot. savory.

· Calfa

NBHL (2)

ԿՈՐԴԻՒՆ ԿՈՐԴՈՅՆ. գրի եւ ԿՈՐԴԻՆ, ԿՈՒՐԴԻՆ։ Ազգ զոպայի կամ ծոթրնի. ծոթոր. θύμβρα satureja. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)

Զարիւնն հրամայէ մշտիկ զոպայիւ թաթաւել, որ է տրցակ կանաչ խոտոյ, կորդոյն կոչեցեալ արդ, կամ ծոթրին. (Վրդն. ել.։ (Իսկ ռմկ. կորդին կամ կուրդին ՝ է եւ համետ. ալուխ. սէմէր, փալան։))


Կորեակ, եկաց

s.

millet;
սեաւ —, lin-seed.

· Calfa

NBHL (7)

ռմկ. կորեկ. κέγχρος milium. Սերմն մանր, որ լինի կեր թռչնոց, եւ հաց աղքատաց. ...

Կորեակ, եւ Հաճար. (Ես. ՟Ի՟Ը. 25։ Եզեկ. ՟Դ. 9։)

Լեառն՝ փոքր, եւ կորեակն՝ մեծ. (Արիստ. քանակ.։)

Ցորենոյ, եւ կա կորեկան. (Նիւս. կազմ.։)

Հատ մի կորեկան։ Ոչ սերմանեցեր կորեակ, եւ հնձեցեր հեճար. Եզնիկ.։

Իբրեւ հատ ինչ կորեկոյ. (Տօնակ.։)

Ի կորեկանէ թզոյ, եւ ի կտոյ միոյ խաղողոյ. (Բրսղ. մրկ.։)


Կորեկահատ

s.

millet-seed.

· Calfa

NBHL (1)

Փուքն որ ի փամփշտին, արգելու առնու զկորեկահատն, եւ ի միջոցի ունի. (Եզնիկ.։)