to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.
θερμαίνω, διαθερμαίνω , πυρίω, ἑκπυρόω, ὐποκαίω calefacio, ignifacio, fervefacio, succendo. Տալ ջեռնուլ. ջերմացուցանել. բորբոքել. եռացուցանել. վառել. տաքըցնել. ... եբր. խամամ.
Ջեռուցանել տապակս եւ կատսայս ... ջեռուցին պատրաստեցին։ Ի տապակսն ջեռուցեալո իջուցանել։ Արկցեն ի սանս ջեռուցեալս։ Ընդ ջեռուցանել արեգական։ Ջեռուցից զնոսա որպէս ջեռնու արծաթ։ Արկցէ յերկիր զձուս իւր, եւ ջեռուսցէ ընդ հողով։ Ջեռուցանէր զարքայ, եւ պաշտէր զնա.եւ այլն։
Ցուրտ եւ տօթ, զի մի զովացուցանէ, եւ միւսն ջեռուցանէ։ Հրային մասամբ ջեռուցանէ զամենայն գոյացեալս. (Յճխ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Ը։)
Որ զմերկոյն ջեռոյց զթիկունսն. (Ոսկ. մտթ.։)
Խնամելով մատոյց աստուած զյոբ ի փորձութիւն, ոչ այնպէս ջեռոյց զարդարն, իբրեւ թէ ջեռուցեալ յանդիմանեսցի ... ջեռուցանելով զթագաւորական ոսկին, եւ սրբելով զդահեկանս նորա. (Իսիւք.։)
Անցուրտ ջերմութեամբ ջեռուցանօղք զմերս սառնասեր սրտիցս անբորբոք չիջումն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Երամ սրովբէից եւ քրովբէք ... կաթ ի յոգիս մեր արկէք, սիրովըդ ձեր ջեռուցէք. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։)
calefactory, warming.
heating.
θερμαντικός calefaciendi virtus. Կարօղ ջեռուցանել. եւ զօրութիւն ջեռուցիչ.
Հուր՝ զօրութիւն ունի ջեռուցանօղ. եւ է նորա ունակութիւն՝ այսինքն որակութիւն յարամնայ՝ ջեռուցանողականն. (Մաքս. ի դիոն.։)
calorific;
heating, too exciting;
copper, kettle, boiler, pipkin;
chaffing-dish;
— անկողնոյ, warming-pan.
θερμαίνων calefaciens. Որ ջեռուցանէ. ջեռուցանօղ. ջերմացուցիչ.
Կիզիչս կամ ջեռուցիչս. ջեռուցիչք անուանին (սերովբէք)։ Ջեռուցիչ եւ սուրբ եւ գերագոյն եռանդն. (Դիոն. երկն.։)
Կամ գ. θερμαστρίς caldarium, calfactorium. Անօթ ջեռուցանելոյ զջուր եւ զայլ իրս.
Զսանսն, եւ զջեռուցիչսն, եւ զտաշտսն. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 40. 45։)
heating.
fine weather;
heat, caloric, warmth;
warm, hot;
serene, fine, clear.
• , ո հլ. «տաքութիւն» Սիր. գ. 12 «տաք, տաքուկ» Եզն. «պարզ, բարեխառն և պայծառ օդ» Մտթ. ժզ. 2. Ոսկ. մ. ա. 6, բ. 28. Սեբեր. որից ջերանիլ «այրիլ, հիւան, դութեամբ, ցաւով կամ մոլութեամբ տոչո-րիլ» Ա. մկ. ա. 6. Եւս. քր. Սեբեր. Ոսկ. ա. տիմ. մտթ. ես. ջերիլ Անան. եկեղ. ջերին ատաթուկ» Եզն. «պարզ օդ» Պիտ. փիլ. ջե-րոտ Ագաթ. ջերոց Վստկ.։ -Այս արմատե միւս ձևերն են՝ ՋԵՌ-, որից կազմուած են ջեռնուլ կամ ջեռանիլ ՍԳր. Եփր. թգ. ջեռու-ցանել ՍԳր. Ոսկ. մտթ. ջեռումն Ոսկ. ռ կոր. ջեռիլ Տօնակ. ջեռացուցանել Խոր. Պե-րիարմ. Ասող. ջեռլի Ոսկ. ես. ջեռուցիչ «կաթսայ» Գ. թագ. է. 40, 45. ոտնջեռեալք «հանդէսի վերջաբանը» Նորագիւտ բ. մն. է, 9. դիւրաջեռ Դիռն. երկն.-ՋԵՐՄ, ո հլ. (յետնաբար նաև ի հլ.) «տաք» ՍԳր. Ոսկ ս. տիմ. Ագաթ. Կիւրղ. ել. «օդի տաքու-թիւն» Ագաթ. Եղիշ. «մտերիմ, ընտանի» Ոսկ. մ. բ. 2. Փիլ. 15, 518, «ջեր օդ» Ոսկ. մ. ա. 24. որից ջերմագոյն Ոսկ. ես. ջերմա-նալ Մրկ. ա. 30. Ոսկ. յհ. ա. 3, բ. 33. ջեր-մաջերմ Տոբ. բ. 11, 18. Ոսկ. մտթ. Կիւրղ. ել. Եւագր. Եփր. գ. կոր. ջերմագութ Ոսկ. ջերմակիծ Ագաթ. Վեցօր. ջերմն «տենդ» ՍԳր. (յգ. ջերմանք Եղիշ. Կանոն. 364) ջերմնակալ «ջերմոտ» Ոսկ. բ. տիմ. ա. ջեր-մեռանդն Ագաթ. Սեբեր. Եփր. թգ. ջերմ-նոտ Ոսկ. մտթ. բ. տիմ. ջերմնեակ Մծբ. ջերմուկ Եւս. պտմ. Վեցօր. ջերմակաջուր (ուղղել ջերմաջուր) Վեցօր. դ. 79. ջերմիկ Վրք. հց. նոր բառեր են ջերմել, ջերմոց, ջերմանոց, ջերմաչափ, ջերմագին, ջերմա-միզութիւն ևն.։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. gšher-արմատից. ժառանգներից հմմտ. սանս. [other alphabet] ghar [other alphabet] ghrnōtl «այրել, վառել, լուսաւո-րել», [other alphabet] ghrna-«տաքութիւն», [other alphabet] I ghini, [other alphabet] hára-«կիզիչ տաքութիւն», զն, ǰar «տաք», յն. ϑέρος «ամառուայ տաքր. ա-մառ». ἕλέρμασσα «հնոց», ϑερομαι «ջեռնում», հիռլ. gorim, guirim «այրեմ, տաքացնեմ», gor «տաքութիւն, կրակ», կիմր. gor «թուխս», gwres «տաքութիսն», բրրտ. gor «կրակ», լիթ. gāras «շոգի», լեթթ. gars «տաք գոլորշի. 2. ոգի», հսլ. gorêti «վա-ռել», grčti «տաքացնել», žeravi «կիզիչ», po-žarū «հրդեհ», ռոա. горeть «այրիլ», гope «ցաւ, վիշտ», горячiи «տաք», горяц-кa «ջերմ», горькiи «կծու» (որ է «այրող»), горчицa «մանանեխ», горнъ «հալոց, հը-նոց», жаръ «շոգ, տապ», жаркoe «խռոռ-ված», жарить «խորովել», nо-жаръ «հրը-դեհ», ոպկր. hority, բուլգար. gor'ъ «այրել, վառել», չեխ. horim, լեհ. gorzeje, պոլաբ. guörè-sa «այրել», ալբան. ngroh «տաքաց-նել», zjar «կրակ, տաքութիւն, եռանդ», լտ-fornax «փուռ» ևն ևն։ Հնխ. gkher-արմա-տից -mo-մասնիկով ձևացած է հնխ. g'her-mό-«տաք», որից յառաջանում են յն. ϑερμός առաք», փռիւգ.-թրակ. germo-, ալբան. žjarm «տաքութիմն» և հյ. ջերմ։ Նոյն ար-քատի *gšhor-ձայնդարձից է յառաջանում հնխ. gšhormó-«տաքութիւն», որի ժա-ռանգներն են սանս. [other alphabet] gharmá-«տա-քութիւն, շոգ, եռանդ», զնդ. ❇ garə-ma-«տաք», հպրս. garma-, պհլ. garm, պրս. [arabic word] garm «տաք», աֆղան. γarma, γārma «կէսօր, օրուայ տաք ժամանակը», բելուճ. garm, քրդ. germ «տաք», germik «ջեր-մուկ», օսս. γarm, qarm «տաք» (Horn § 911), լատ. formus «տաք», հպրուս. gorme «տաթութիւն», գոթ. warmjan «տաքացնել», հբգ. նբգ. հոլլ. անգլ. warm «տաք», հհիւս. warmr «տաք» (Walde 308, Boisacq 341, Berneker 334 Trautmann 79, Pokorny I, 687, Kluge 518)։ Հնդևրոպական նախալե-սուի մէջ ձայնդարձը գործածւում էր բառի նեսակը որոշելու համար. այսպէս՝ e ձայն-դարձը ածականի համար էր, o ձայնդարձը գոյականի համար։ Հայերէնի մէջ սակայն երկուսը միանալով e ձևը տարածուած է և o ձայնդարձը ժառանգ չունի հայերէնի մէջ։-Հիւբշ. 486։
• Ուղիղ համեմատութիւններ տւաւ նախ Klaproth, Asia pol. էջ 106։ Նոյնը նաև ԳԴ, որ համեմատում է պրս. garm, gar-māgarm=ջերմաջերմ բառերի հետ։ Brosset JAs. 1834, էջ 383 ևն յն. ϑερος ՆՀԲ ջեր դնում է նոյն ընդ հյ. չոր, թրք. նէրին, լտ. serenum, ջերմ՝ լծ. արաբ. ճէրմ, պրս. կէրմ, յն. թէրմօ՛ս։ Peterm 26, 35 սնս. յն. և զնդ. ձևերը։ Win-disch. 9 սանս. gharma-։ Ուդիղ են նաև Böttich. ZDMG 1850, 361, Lag, Ur-gesch. 965, Müller, Justi, Տէրվ. ևն։ Canini, Et. étym. էջ 5-6 ջեր=սանս. cur, լիթ. kurti «վառել» և ջերմ=պրս. garm։ Հիւնք. ջերմ՝ ըստ ՆՀԲ, իսկ ջեր= պրս. թիյր «Հերմէս» և յն. ϑέρος։ Սրմա-գաշեան, Արմէնիա ջեր ձևի հետ է դը-նում ռում. ger «սաստիկ ցուրտ»։ Պա-տահական նմանութիւն ունի արաբ.օ [arabic word] ǰarma «խարոյկ»։
• ԳՒՌ.-1. Ջեր արմատից՝ Մշ. ջ'եր «պարզ և տաքուկ օդ», Լ. ջէր «ոչ-պարզկայ դիշեր», Տփ. ջիրանալ «տաքանալ», Վն. ճեր «ոչ-պարզկայ գիշեր», ճէրել «երկինքը պարզել». Չթ. չիրնօլ «տաքանալ» (պատկանում է այս արմատին, բայց ազդուելով չոր բառից՝ դարձել է այսպէս։ Մրկ. ժդ. 54 գրուած է կու ջիրներ, բայց դա գրականի ազդեցու-թեամբ է. բուն հնչումն է չ ձայնով)։-2. Ջերմ առմատիղ՝ Ննխ. ջէրմ, Ախց. Կր. Սեռ. ջ'էրմ, Ագլ. ջիրմ, Շմ. ճէրմ, Ասլ. չէ՛րմը, նշանակում են «տենդ, ջերմ հիւանդութիւ-նը», որից Գոր. Ղրբ. ճէրմէլ «ջերմ ունե-նալ», -Եւդ. ջէրմուգ «ջերմուկ»։
• ՓՈԽ.-Թրք. գւռ. Եւդ. čermig, čermug «ջերմուկ» (Բիւր. 1899, 314 և Յուշարձան 329). Կր. čerməx «ջերմուկ», Sovux-cermax (վայրանուն)։ Փռքր-Ասիոյ զանազան կող-մերը կան տճկ. čermik կամ čermuk ձևով զանազան գիւղեր կամ աւաններ, բոլորն էլ մի որևէ ջերմուկից ստացած իրենց անունը։ -Հայերէն ջերմ «տենդ» բառից եմ համա-րում բիւզ. յն. τζίρμα «ջղաձգութիւն, σπασμός, гоnvulsion», որի համար Sophocles 1o80 ասում է թէ՝ եթէ σόρμα բառի աղաւաղութիւնն է, պէտք է գրել *ύρμα. -արաբերէն ևս կայ [arabic word] jarm «տաք. 2. շատ տաք երկիր», բայց այս բառը ըստ Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 414 պրս. [arabic word] garm ձևից արաբացեալ է։
θέρμη, θερμότης calor καῦμα aestus. կամ εὑδία (որ է պարզ). Որպէս արմատ բառիս Ջերմ ՝է ջերմութիւն. տապ. տօթ. տաք. այսինքն տաքութիւն.
Օրհնեցէք ամենայն հողմք, հուր, եւ ջեր զտէր. (Ժմ.։)
Արեւ եւ լոյս եւ ջերճ մի արեգակն ասի. (Յճխ. ՟Ա։)
Որպէս ջեր ի վերայ սառին, այնպէս հալեսցեն մեղք քո զքեզ. (Սիր. ՟Գ. 17։)
ՋԵՐ. ա. Ջերմ. ջերմին. տաք.
Մրջեան ի ջեր ժամանակս հանելոյ զկտիկն յորջէ անտի եւ ցամաքեցուցանելոյ. ( Եզնիկ.։)
ՋԵՐ. գ. εὑδία, αἱθρία serenum caelum, serenitas, sudum γαλήνη, εὑδινή tranquillitas serena. (որպէս նոյն ընդ հյ. չոր. թ. սէրին. եւ լտ. սէրէնում ). Պարզ. այսինքն պայծառ՝ բարեխառն եւ հանդարտ օդ. պարզութիւն եւ հանդարտութիւն եթերական.
Յորժամ երեկոյ լինի, ասէք, թէ ջեր լինելոց է. (Մտթ. ՟Ժ՟Զ. 2։)
Խաղաղութիւն եւ ջեր գործի։ Յերկինս այլ նշան ձմերայնւոյէ (այսինքն մրրկի). եւ ոչ ոք իցէ՝ որ տեսանիցէ զձմերայնւոյ նշանն, եւ ջերոյ ակն ունիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 28։)
Անկեալ կայցեն ի դաշտի, մինչ ջեր իցէ եւ պարզ. (Սեբեր. ՟Բ։)
Ի սաստիկ հոսեալ անձրեւաց հանդարտութիւն լինի, ջեր գործի. (Անան. զղջ.։)
Կամ ա. εὕδιος serenus. Պարզ եւ հանդարտ. բաց.
Ի ջեր ժամանակի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
Ջեր վայելք օդոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
Պարզ երբէք լինել եւ ջեր՝ խաղաղացուցանել զոդին իրաւացուցեալ . յն. բարեխառնեալ գոլ։
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
πυρέττομαι, καύχομαι febre ardeo, uror συντήκομαι liquesco, consumor νοσέω aegroto եւ այլն. Ջերիլ. ջեռնուլ՝ որպէս տապիլ, տոչորիլ, ախտաւորաբար յարիլ, զակատիլ. ախտանալ. կրել զջերմն մահաբեր ախտի, եւ մոլիլ ախտիւք կրից. խիստ տաքնալ, հիւանդանալ, մարազլը ըլլալ մարմնով կամ հոգւով.
Անականէր ի մահիճս իւր, եւ զախտ մահու ջերանէր. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 6։)
Ծիւրական ցաւօք ջերեալ վախճանեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ջերանիլ հիւծմամբ։ Փիլ. (նխ. ՟բ.։ Խոր. ՟Գ. 46։)
Բժիշկքն զջերանեալն կանգնեսցեն։ Ի բազում խորհրդոց միտքն ջերանին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Զվաղենտիանոսեաց ցաւս ջերանիցի. (Ոսկ. ես.։)
Զանգիւտ կորուստն ջերանիս անյուսալի քան զառաջինն. (Սանահն.։)
Զմահու ցաւ ջերանի։ Հիւանդացեալ՝ զքուն մահու ջերանի. (Լաստ. ՟Դ. ՟Թ։)
Զծօվակոքն եւեթ զբօսնուին, եւ ի մաքսաւորութեան ջերանէին։ Ընդ է՞ր թողեալ զպահսն՝ եւ առ սեղանս ջերանիցին. (Ոսկ. մտթ.։)
Ջերանէին յայնպիսի ախտս (արծաթ սիրութեան)։ Ջերանէր սրտմութեամբ. (Վրք. ոսկ.։)
Ի նմին յամառեալ ջերանէր ի մոլորութեանն. (Նանայ.։)
Առ պատկերսն ջերանէին մարդիկ (կռապաշտութեամբ). (Սեբեր. ՟Ը։)
Առ սեղանովն ջերանիցին (որկրամոլութեամբ). (Երզն. մտթ.։)
Ըստ հրամանի ջերանելոյ ոստիկանին (այսինքն վառելոյ ի ցասումն). (Յհ. կթ.։)
Մախանօքն եւ նախանձու ջերանի. (Լմբ. առակ.։)
calorimeter.
cf. Ջերմաջերմ;
— ընդերք, palpitating entrails;
— արիւն, reeking blood.
cf. Ջերմաջերմ։
cf. Ջեռուցանեմ.
ՋԵՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. իբր Ջեռուցանել (որպէս դնի յայլ ձեռ). θέρω calefacio.
Զամենայն լնու զաչս լուսովն, եւ զմարմնական բնութիւն ջերացուցանէ, այլ ոչ տոչորէ. (Առ որս. ՟Է։)
stag.
• «մի մոլորակի անուն». մէկ անգամ ունի Մեկն. ծն. «Լուծ՝ հող, և ջերի՝ ջուր, որ է այծ... ծպաւոր՝ օդ, փառազնոտ՝ հուր»։ Ըստ ՆՀԲ կոչւում է նաև եղջերու, ուստի վե-րի բառն էլ թերևս պէտք է կարդալ եղջե-բու. նախաւոր և բառի նախատառը պատ-ճառ է եղած շփոթութեան։
Անուն միոյ ի մոլորակաց. որ եւ ԵՂՋԵՐՈՒ ասի.
Լուծ՝ հող, եւ ջերի՝ ջուր՝ որ եւ այծ ... ծպաւոր՝ օդ. (փառազնոտ՝ հուր. Մեկն. ծն.։)
cf. Ջերանիմ.
warm, hot;
serene, calm, mild.
θερμός calidus. Ջեր, ջերմ. ջերմին. տաք.
Ի ջերին տեղիս ի ձմեռոց երթալոյ։ Ի ջերին տեղիս գնալոյ. (Եզնիկ.։)
Ի ջերին յայս կենցաղս եկեսցէ երբեմն եւ ձմեռան գործ. (Մաշկ.։) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։
Ջերին. ա. εὕδιος serenus, tranquillus. որպէս ջեր՝ ըստ ՟բ. նշ. այսինքն պարզ. բարեխառն. հանդարտ.
Խնդէ անքոյթ եւ ջերին եւ խաղաղուտ կայան հաստատութեան հոգւոյ։ Զխաղաղականն եւ զջերինն եւ զանքութացեալն սիրէ. (Փիլ. իմաստն.։)
Զբնութիւն օդոցն փոխէ ի ջերինս, եւ անգուստ ի վիշտս ամպրոպաց. (Պիտ.։)
Մրրիկ ասէ զայն, որ յետ պարզոյ եւ ջերին ժամանակի յանկարծակի երեւալ ի խստութենէ ամպոց եւ ի սաստկութենէ հողմոց։ Նաեւ ի պարզ եւ ի ջերին ժամանակի բազում ամպրոպք յառնեն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Ի նաւահանգիստս ջերինս եւ յանձմեռունս. (Բրս. հայեաց.։ 1)
warm;
serene, calm;
ardent, burning, fervid, fiery, passionate;
tender, affectionate;
heat, warmth;
hot viands;
— է, it is warm;
cf. Ջերմն.
• տե՛ս Ջեր։
θερμός calidus ζεστός, ζέων, -ον fervidus, fervens, ardens. Ջեռեալ. ջերեալ. ջերմին. եռացեալ. իրօք կամ նմանութեամբ. տաք, տաքուկ, թարմ. (լծ. արաբ. ճէրմ. պ. կէրմ. յն. թէրմօս ). ... եբր. խամ. (յորմէ համամ ).
Հաց ջերմ։ Ոչ ցուրտ ես, եւ ոչ ջերմ։ Ի ջերմն խշտեաց, եւ այլն։
Եւ քո ջերմ պատմուճան հանդարտեալ կայ ի վերայ երկրի. (Յոբ. ՟Լ՟Է. 17։)
Ջերմ գութ։ Ջերմ գթով։ Ջերմն փափագն։ Ջերմ ախտակիցն եւ ցաւակիցն մեղաւորաց (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Պրոկղ.։ Խոսր.։ Ոսկ.։)
Մինչդեռ ջերմ ոգիքն ի ծոցոյն չեւ էին թափեալ. (Ագաթ.։)
Մինչդեռ ընդ ջերմ կաթամբ մօրն իցէ. (Կիւրղ. ել.։)
Ջերմ արտասուս։ Արտասուքջերմն ջերմն. (Ժմ.։ Բրսղ. մրկ.։)
Հակառակք, որպէս ջուր՝ հրոյ, ցուրտ գոլով եւ գէջ՝ ջերմոյն եւ չորին. եւ երկիր՝ օդոյ, ցուրտ գոլով եւ չոր՝ ջերմոյն եւ գէջին. (Նիւս. բն.։)
Որք սրամտութեամբ ջերմ են, եւ շարժին. (Կլիմաք.։)
ՋԵՐՄ. գ. որպէս ջեր. ջերմութիւն.
Ի տապ խորշակի ջերմոցն արեգակնակէզ լինելով։ Խստագոյնս պահէին ի ջերմոջ աշխարհին. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։)
Ա՛յլ ժամանակ է ձմերանոյ, եւ ա՛յլ ջերմոյ. եւ ոչ ոք տեսանիցէ զնշանս ձմերանոյ, եւ ջերմի ակն ունիցի. (Մեկն. ղկ.։)
Յօրըստօրէ կենացն ընթացս առաւելու հուր ի հուր, եւ ջերմ ի ջերմ, եւ տենչումն ի տենչումն. (Կլիմաք.։)
Եւ որպէս սերտ եւ ընտանի մերձաւոր. προσήκων propinquus.
Թէպէտեւ բազում չարահոտութեամբ լի իցէ, սակայն իւրոց ջերմոցն եւ ոչ այնպէս պարտ է զնա ի ձեռաց թողուլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
Եւ որպէս ջերմ կերակուր. ջերմիկ.
Եթէ առնես ջերմ, անհոմոքսեա՛ զայն. (Վրք. հց. ձ։)
ՋԵՐՄ. ա. ըստ ՟բ. նշ. Ջեր բառի, այսինքն բարեխառն եւ հանդարտ. εὑδία serenitas.
Ոչ ի ջերմ ժամանակ, այլ մինչդեռ ալէկոծն ծովածուփիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)
thermomultiplier.
calorifero, hot-air stove.
heat, warmth, caloric.
Ջե՛րմ գոլ տօթ. տապ. տաք. գոլ.
Որ զջերմագոլն արկեալ առ ի բոյսսն՝ քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
θερμότερος, θερμότατος calidior διάπυρος fervidissimus, fervidior, fervens, ardens. Առաւել կամ կարի ջերմ. եւ ջերմեռանդն.
Այսպիսի բաղանեօք մաքրիլ՝ քոյվոդ ջերմագոյն արեամբ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
Տեսանէր զնոսա ջերմագոյն յաստուածապաշտութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ասիցէ ոք արդեօք ի տօնասիրաց եւ ի ջերմագումից։ Ջերմագոյնն քան զայլսն ի սէրն քրիստոսի պետրոս։ Լուեալ ջերմագունին պետրոսի։ Պետրոս ջերմագոյն խոմարհութեամբն հրաժարէր զսպասաւորութիւն տեառն եւ աստծոյ եւ վարդապետի. (Ածաբ. ծն.։ Առ որս. ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Բրս. հց.։)
Ջերմագոյն է ի սպասաւորութիւն սուրբ կարապետին. (Զենոբ.։)
իբր Առաւել ջերմապէս.
Ջերմագոյն մարտնչին։ Աստուածք զոգւոցն գիւտք ջերմագոյն եւ՛ս գրեն. (Փարպ.։)
Եթէ ջերմագոյն՝ ոք ի միասն կամիցի նայել (այսինքն քննել զմիտս բանից) (Ոսկ.ես.։)
cf. Գորովագութ.
διεθερμένος ταῖς σπλάγχνοις valde incalescens visceribus. Ջերմն գթով. գորովագութ. աղէխորով. եւ գորովական. ջերմեռանդն. կաթոգին.
Կանանցջերմագութ եղելոց (առ զաւակս)։ Ջերմագութ հարամբ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։ Լաստ. ՟Ծ՟Է։)
Ջերմագութ սրտի։ Ջերմագութ գորովով։ Ջերմագութ սէրդ ձեր։ Ջերմագութ պաղատանօք։ Ըղձիւն իմն եւ ջերմագութ հայեցուածով. (Խոսր.։ Ոսկ. մելիտ.։ Մծբ. ՟Ծ՟Բ։ Պիտ.։)
Որպէս զքաջ եւ զարի մշակ՝ ջերմագութ սիրով խնամ տանել (հոգեւոր) անդաստանաց. (Կաղանկտ.։)
Պողոս ջերմագութ սիրովն, եւ հանապաղ խաչակցելովն՝ բերան քրիստոսի կոչեցաւ. (Պիտառ.։)
Շրջէր ի յերկիր եռանդնասէր եւ ջերմագութ սիրով. (Տաղ.։)
thermoscope.
Thermopolis.
ըստ յն. թէրմոփիլէ. Θερμόπυλαι Thermopylae. Անուն տեղւոյ, ուր են մուտք ջերմկաց յունաստանի.
Ջերմադրունք ի մէջ թեսսաղացւոցն եւ փովկիսոյ։ Ջերմաջուրք, եւ ջերմադրունք. (Նոննոս.։)
hot.
Խառն ջերմութեամբ. ջերմ.
Ընդ քիթն եւ ընդ բերանն առ հասարակ գոլորշի ջերմախառն ելանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
warm, ardent.
θερμός calidus, fervens. Ջերմային. ջերմին. ջերմ. եւ ջերմեռանդն.
Ի ջերմականն գետի (կամ գետնի) ապառաժին բնակէր. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)
Որ ի ջերմական մտաց ոք հաւատայ։ Զջերմական սէրն այժմ ցո՛յց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17. 42։)
hot water.
burning, ardent;
— առնել, to burn, cf. Կիզում, cf. Տոչորեմ.
Ջերմութեամբ կծանօղ՝ կիզիչ.
Զջերմակիծ շող (արեգական) ամպն յերկիր առաքելով. (Վեցօր. ՟Զ. եւ Շիր.։)
Մտանեն օդքն ահարովնեանքն (հրայինք) յանդունդս, եւ առնեն ջերմակիծ զաղբերս. (Պիտառ.։)
ՋԵՐՄԱԿԻԾ ԱՌՆԵԼ. Կիզուլ, տոչորել.
Լոյսն ցանկալի է յաչս մեր, այլ յորժամ կարի ջերմակիծն առնիցէ, վնասէ. (Ագաթ.։)
hotly, warmly.
warm.
ՋԵՐՄԱՀՈՎԻՏ կամ ՋԵՐՄԱՀՈՏ. Ունօզ զջերմ հովիտ, կամ զջերմային օդս եւ զգիրս.
Լեռնականաց, եւ ջերմահովիտ բարեխառն դաշտականաց. (Յհ. կթ.։)
Հաւասարելով զլեռնայինն եւ զջերմահոտն ի բարեխառն։ (Խոր. ՟Բ. 6.)
still small voiced, tenderly cooing.
Ունօղ զձայն ջերմ սիրոյ. տենչալի ձայնիւ. եւ կամ փափաքօղ հեշտալուր ձայնի.
Տատրակն ամուսնասէր երեւեալ՝ զջերմաձայն զքաղցրաձայն զլսելիս մարդկան լնու. (Ագաթ.։)
thermo-electric.
warm.
θερμαντικός calefactorius θερμός calidus. Ջերմական. ջերմին. ջերմ, եւ ջերմացուցիչ. տաք.
Հուր ջերմային, եւ ունի զօրութիւն անբան. (Պերիարմ.։)
Երկաթ արտաշիկացեալ ջերմային հրովն. (Զքր. կթ.։)
Օդք ջերմայինք։ Ի ջերմային տեղւոջ։ Զխոնաւայինն ի ջրոյ, եւ զջերմայինն ի հրոյ. (Խոր. ՟Գ. 8։ Բրսղ. մրկ.։ Լաստ. ընթերց.։)
Աղբիւրք ջերմայինք (ի ջերմուկս պռուսայի). տրա՛ զջերմային ջուրս ի փրկութիւն հաւատացելոց. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի.։)
Զսպիտակ պղպեղ եւ զսեաւ նմանս միմեանց ասեմք ըստ ջերմայնոյն։ Սեաւն առաւել ջերմային է. իսկ սպիտակն նուազ. (Սահմ. ՟Ծ։)
fever.
Իբր ջերմութիւն, կամ ջերմնոտութիւն.
Ո՛ հիւանդութիւն՝ ջերմայութե անձանց ողջացուցիչ. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Ջերանիմ.
πυρόομαι succendor. Զգենուլ զջերմութիւն. ջեռնուլ. վառիլ. տաքնալ.
Յորժամ ջերմանայ հոգի ուրուք հրով հոգւոյ սրբոյն, առ ոչինչ համարի այնուհետեւ զերկրաւորս, զփառս եւ զամօթ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
ՋԵՐՄԱՆԱՄ. πυρέσσω, -ττω febricito, febri laboro. Տապանալ ջերմամբ. կրել զտենդ. ջերանիլ յախտս. ջերմատիլ. տենդիլ.
Զոքանչ սիմովնի դնէր ջերմացեալ. (Մրկ. ՟Ա. 30։)
Ոմն ջերմանայ հանդերձ տապով. ոմն ջերմանայ միայն. ասեմիք ի վերայ ջերմացելոյ, եթէ ո՛րչափ վշտացաւ. (Բրս. հց.։)
Նորա մանուկն անդամալոյծ էր , եւ սորայս ջերմացեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
having warm limbs;
warm, lively.
Ջերմ անդամօք. ջերեալ ի ցանկութիւն. յն. ջերմ. θερμός ardens.
Ձի ջերմանդամ, եւ բուռն առ ի ցանկութիւն. (Վեցօր. ՟Թ։)
stove;
hot or greenhouse, conservatory.
diathermal, diathermanous, possessing free permeability to heat.
calorimotor, (galvanic ejecting apparatus), deflagrator.
thermometer;
— բնական, natural -;
— բուսական, vegetable -;
— օդեզէն, air — or atmospherical -;
— ալքոհլեան, spirit -;
— տարբերական, differential —;
— մետաղական, metallic —;
— ծայրագոյն ջերմութեան կամ ցրտութիւն, maximum — & minimum —, self-registering —, register —;
— հարիւրամասն —, centigrade -;
— Ռէօմիւրի, Ֆարէնհայթի, Reaumur's —, Fahrenheit's —;
—ն բարձրացաւ՝ էջ մի աստիճան, the — has ascended, has fallen one degree;
—ն զրոյէն մի աստիճան վար՝ վեր է, the — is one degree ahove or below zero.
thermometrographer.
thermometrical.
very hot, ardent, burning, boiling;
warm, foil of warmth, fervent, impassioned, affectionate, very tender;
all hot, piping hot;
quite fresh or new;
warmly, ardently, eagerly, fervently.
θερμός, θερμότερος, διάπυρος calidus, calidior, fervens, igneus. Կարի ջերմ. ջերմագոյն. եւ Ջերմեռանդն. եռանդագին. խիստ տաք.
իբրեւ ջերմաջերմ հասեալ ի վերայ։ Ամենայն ուրեք ջերմաջերմ էր (պետրոս)։ Զի՞նչ ասէ պետրոս ջերմաջերմն։ Երկիւղածութեան մտաց էր գործն, եւ ջերմաջերմ հաւատոց։ Ի ջերմաջերմ խաղաւարտիցն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. հերոդ.։)
Պետրոս ջերմաջերմն յամենայնի եւ փութոյն. (Մեկն. ղկ.։)
Արտասուս ջերմաջերմ յամենայն ժամ հեղոյր. (Կլիմաք.։)
Բազում գթով եւ ջերմաջերմն բնական աղեօքն. (Կիւրղ. ել.։)
Սկիզբն առնել ճանապարհին ջերմաջերմ հաւատով. (Եւագր. ՟Ժ։)
ՋԵՐՄԱՋԵՐՄ. մ. θερμόν, θερμότερον calidum, calidius, ardenter. Ջերմ գոլով. ջերմութեամբ. ջերմապէս. եռանդեամբ. սրտի մտօք. ստիպաւ. փութով. տաք տաք, սրտանց, շուտով.
Ծրտէին ջագքն ջերմաջերմ յաչս իմ. (այլ ձ. ջերաջերմ). Տոբ. ՟Բ. 11։ կամ 18։
Որ այնպէս ջերմաջերմ խաղապատէին։ Վրէժ առ ի ծառայէն ջերմաջերմ. (Ոսկ. մտթ.։)
Ջերմաջերմ հաւատաց, եւ վաղվաղակի կասեաց. (Ճ. ՟Գ.։)
Բազում էր պարգեւքն իմ եւ ողորմութիւն, զոր շնորհեցի ձեզ ջերմաջերմ։ Ջերմաջերմ դարձեալ սկիզբն առնեն չարութեան. (Բրսղ. մրկ.։)
առաքեաց զհոգին սուրբ ջերմաջերմ, այսինքն փութապէս՝ ի մարիամ գալիլեացի. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
warm mineral waters or springs, thermse, baths.
hot-bath, vapour-bath.
heating apparatus;
fife-pan.
screen.
cf. Ջերմադէտ.
calefactory.
այն՝ որ հոգւոյն է հանդերձ մարմնովն ջերմացուցիչ՝ դնի. (Պղատ. տիմ.։)
calory, unit of heat.
calorimetry.
thermo-elec-trical.
thermo-electricity.
disgust;
abhorrence.
Կենցաղոյս գարշումն, եւ ատելութիւն նորա օծութեան է ներգործութիւն. (Լմբ. սղ.։)
that has punished or is punished with a rod.
Գաւազանասաստ հերձմամբ զլեռնացեալ զկուտակումն ջուրցն ի կարծրութիւն փոխարկեալ վիմի. (Շար.։)
that carries a'stiek or sceptre;
cf. Գաւազանակիր.
Ունօղ կամ կրօղ գաւազանի՝ ըստ ամենայն առման. տէյէնէկլի, ասալը.
Դառն կշտամբութեան գաւազանաւոր գործավար։ Եւ անպատսպար գաւազանաւոր, հոգեզրահ շնորհիւ զինաւոր. (Նար. ՟Ծ՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)
small province.
յն. խօռիօն. χωρίον Գաւառ փոքրիկ. շէնք. ագարակք. գիւղք եւ աւանք.
Ետ զմանաւազակերտ ամենայն սահմանօքն, եւ գաւառակաւն հանդերձ՝ որ շուրջ զնոքօք էր։ Ետ զջրաբաշխիս եւ զցլուգլուխ ամենայն գաւառակօքն հանդերձ. (Բուզ. ՟Գ. 4. եւ 8։)
provincial;
native.
ἑγχώριος, αὐτοχθόνος Indigena Սեպհական գաւառի. գաւառային. մանաւանդ Բնակիչ գաւառին. որ եւ ասի ԲՈՒՆ ԳԱՒԱՌԱԿԱՆ, ԲՆԱԿ. երկրցի. վիլայէթլի, եէրլն.
Եւ դուք գաւառականք էք բնակչացս՝ որք ի միջի մերում. (Յես. ՟Թ. 22։)
Բազումք ի գաւառականաց վկայէին։ Զբուն գաւառականօքս զանցուցանեմք. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Ի սադրելոյ գաւառականացն. (Խոր. ՟Գ. 7։)
Եւ πάτριος Patrius Հայրենական. ազգային. կամ ἑγχώριος Domesticus, familiaris Առտնին. բնածին.
Գրեաց զիւր գաւառական պատմութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Գաւառական շրտումն հպարտութեան. (Փիլ. քհ. ՟Ա։)
of the same province, compatriot.
συμπατριώτης Conterraneus, popularis Որ է ի նմին հայրենի գաւառէ. տիյարլը, հէմշեհրի.
Գաւառակից մե՞ր է, եթէ հեռաւոր ոք. (Ճ. ՟Բ.։)
Գիտեն ամենայն գաւառակիցք նորա։ Եկեալ իւրովք գաւառակցօք. (Փարպ.։)
provincial;
assembled from several provinces.
δημοτελής Publicis expensis factus, publicus Կուտեալ ի գաւառէ. հաւաքեալ հանգանակաւ յերկրէն.
that dwells in a pit.
ԳԲԱՑԻ կամ ԳԲԵՑԻ. Բնակեալն ի գուբ (ճգնաւորն յովհաննէս)։ (Վրք. հց. եւ ժմ.) ըստ ձ։ (տպ. գբնեցի։)
caresses, cajolery, flattery, endearments.
ԳԳՈՒԱՆՔ որ եւ ԳԳՈՒՈՒՄՆ. Ողջագուրումն.
Ի մէջ դաստակաց ձեռաց որպէս զմանուկ զծերն հին աւուրց գգուանօք ընկալար. (Նար. կուս.։)
caressing, fawning.
Տօնիչ եւ գգուիչ էր զաւակաց նորա. (Վրդն. պտմ.։)
Ապականիչ հուրն փոխանակ ապականելոյն եղեւ գգուիչ. (Եփր. համաբ.։)
cf. Դաշտանամ.
Այսօր ծով խազացեալ ընդ տիեզերս նաւօք դաշտաւորի. այսօր գետք զիջանեն. (Զքր. կթ.։)
the fiels, the open country.
Բարեխառնութիւն առնէ երկրի, եւ շինութիւն դաշտորէից. (Ոսկիփոր.։)
vexatious, proud, tiresome, crabbed, cross.
Դառն արտասուել. (Շար.։ Մաշկ.։)
Դառնաբար ի վերայ նորա սաստկացուցանել զաշխարհն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)
Բասիղիդէս դառնաբարոյ, եւ ընդունակ ամենայն աղտեղութեան. (Կոչ. ՟Զ։)
Անողորմ եւ դառնաբարոյ. (Բրսղ. մրկ. ՟Ժ՟Ե։)
very bitter;
—, —ս, bitterly.
πικρότερος amarior, δεινότερος dirior, durior, acerbior Առաւել կամ յոյժ դառն. դժնդակագոյն. աւելի լեղի, գէշ.
Յետոյ դառնագոյն եւս գտանի քան զլեղի. (Առակ. ՟Ե. 4։)
Փայտ ընկէց յակն աղբերն, որ հոսէր դառնագոյն. (Շ. բարձր.։)
Դառնագոյն ողբայ զնոսա. (Մխ. երեմ.։)
cf. Դառնագաժան.
Դառնադառն մահունս, եւ սաստիկ տանջանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
that has dangerous venom.
Որ ունի զթոյն դառնութեան. թունաւոր.
Դառնաթոյն օձին, օձիցն։ Օձս եւ իժս դառնաթոյնս։ Որդունք դառնաթոյնք. (Նար. ՟Զ. ՃՃ.։ Մանդ. ՟Ե։)
Չարահամբաւ եւ դառնաթոյնս անուանեցաւ տեղի. (Պիտ.։)
furnished with, or full of bitterness, very bitter
Թրմեալ դառնութեամբ (քացախի ընդ լեղւոյ).
Եւ զսպունգն դառնաթորմի ընդ ախորժելի քաղցր ճաշակմանն. (Նար. խչ.։)
full of bitterness.
Լի դառնութեամբ.
Սոքա են քաղցրաբանք, եւ դառնալիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Որպէս երբեմն սուրբն շուշան ի դառնալի ծերոց. (Յհ. կթ.։)
groaning bitterly, painfully.
Որոյ դառնակորոչ չարալլուկ հեծմամբ վճարեալ զոգին. (Փարպ.։)
Դառնակոռոչ ձայնիւ եհան զդառնացեալ ոգին. (Գր. երէց.։)
cf. Դառնակոռոչ.
Որոյ դառնակորոչ չարալլուկ հեծմամբ վճարեալ զոգին. (Փարպ.։)
Դառնակոռոչ ձայնիւ եհան զդառնացեալ ոգին. (Գր. երէց.։)
bitter, painful.
Որ տայ կամ բերէ զդառն կսկիծ. յոյժ կսկծեցուցիչ.
Դառնակսկիծ բոցով հառաչիցես ի միջոցէ սրտէդ. (Մաշկ.։)
that has a bitter taste, bitter, sharp, acrid, harsh, sour.
Բաժակ, դեղ. տունկ դառնահամ. (Շ. եդես. եւ Շ. թղթ.։ Երզն. լս.։)
Ի յանոյշն եւ ի դառնահամն. (Վստկ.։)
Դառնահամ պտղոյն ճաշակ քաղցրանայ լեղեաւս. (Շ. տաղ.։)
inhuman, cruel.
Որոյ համբոյրն է դառն. կամ Որ սիրէ համբուրել զդառնութիւն. (այր) ժանտ. դաժան.
Ազդ լեալ այն դառնահամբոյր հագարացւոյն. (Յհ. կթ.։)
who sighs bitterly.
Եղեալն դառն հառաչանզք.
Մինչեւ սատակեցաւ դառնահառաչ մահուամբ. (Ուռհ.։)
thoroughly bitter, or bitter indeed.
Իբր ի սկզբանէ անտի դառնացեալ. դառն ընդ սկզբանն. կամ միշտ դառն վարուք.
Թողութիւն գտանել ի դառնահաւ հոգւոյս. (Յիշատ.։)
who has an afflicted heart.
Դառն կամ դառնացեալ հոգւով.
Արք են դառնաշունչք եւ դառնահոգիք. (Եփր. թագ.։)
bitter, harsh.
Դառն հոսեալ. դառնաբուղխ.
Զդառնահոսան ջրոցն ծորումն. (Անան. եկեղ։)
that stinks.
Իբրեւ զդառնահոտ ծծումբ ի քիմս քո ծանրանան. (Կլիմաք.։)
Ի ցրտանալ հիւսիսոյ, եւ ի դառնահոտ փչելոյ։ Ի դառնահոտ փչմանէ հիւսիսոյ պաղացեալ ձուլեալ վտակն. (Խոր. ՟Բ. 6. 36։)
cf. Դառնահամ;
— լինիմ, to taste gall or anything bitter.
դառնաճաշակ լինել. Ճաշակել զլեղի.
Կուսածինն ադամ դառնաճաշակ ի քեզ (ի խաչիդ) լինելով. (Անյաղթ բարձր.։)
of a painful or violent death.
Ուր իցէ դառն եւ չարաչար մահ. եւ Դառն մահուամբ.
Դառնամահ տանջանք։ Զդառնամահ սատակումն։ Ի դառնամահ որոգայթս։ Դառնամահ մեռանել. (Եփր. խոստ. եւ այլն։ Մանդ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Է։ Լմբ.։ Հց. աթ. կիւրղ.։)
to become bitter, to turn sour;
to be offended, irritated;
to be tired, displeased.
πικραίνομαι amaresco, exacerbor Դառն լինել. փոխիլ ի դառնութիւն. եւ Զգալ զդառնութիւն. լեղենալ
Դառնացաւ ցքի ըմպելեաց. (Ես. ՟Ի՟Դ. 9։)
Դառնասցի յորովայն քո, այլ ի բերան քո է քաղցր. (Յայտ. ՟Ժ. 9. 10։)
Որոց ճաշակումն մանանային դառնացաւ ի կոկորդս նոցա. (Անան. եկեղ։)
Ո՞վ ոք ճաշակեաց լեղի, եւ ոչ դառնացաւ. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
ԴԱՌՆԱՆԱԼ. նմանութեամբ, Վշտանալ. զայրանալ. ժանտանալ. նեղանալ.
Աղաղակեաց ի ձայն մեծ դառնացեալ յոյժ. (Ծն. ՟Ի՟Է. 34։)
Դառնացեալք ոգւով իբրեւ զարջ որդէկոտոր ի դաշտի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 8։)
Դառնացաւ ի նոսա մավսէս. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 20։ Տե՛ս եւ Հռութ. ՟Ա. 13։ Ես. ՟Ժ՟Դ. 9։ Երեմ. ՟Լ՟Գ. 9։ Ողբ. ՟Ա. 4։)
Հարեալ յոգիս, եւ դառնացեալ յարտասուս։ Դառնացաւ յանձն իւր։ Կարի յոյժ դառնանայր ի միտս իւր. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ը.)
Տե՛ս եւ Դառնացող։
lethargic sleep.
rough, violent;
bad, venemous.
Որ դառն եւ ուժգին շնչէ, սաստիկ կծու փըչօղ.
Մահ տղայոցն, որ ի դառնաշունչ հրամանէ հերովդէի. (Ոսկ. ես.։)
Զի արք են դառնաշունչք եւ դառնահոգիք. (Եփր. թագ.։)
bitterly, harshly, sourly, painfully.
Դառնաբար. դառնութեամբ. դառն եւ դժնդակ օրինակաւ. եւ Ցաւագին.
Գուժեսցին դառնապէս. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 30։)
Գոչել դառնապէս. (Փիլ. լին.։)
Դառնապէս տանջանս մատուցանել, կամ պատուհասել. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 39։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 9։)
cruel, barbarous, ferocious.
Դառն կամ դառնացեալ սրտիւ. դառնահոգի.
Ազգ դառնասիրտ եւ հարկանող. (Լաստ. ՟Ա։)
deep, mortal (wound).
Որոյ վէրքն է դառն եւ դժնդակ.
Ի չար նետից նորա, եւ ի դառնավէր հարուածոցն. (Մանդ.։)
bitter (to drink).
Դառն յարբումն. արբուցիչ դառնութեան.
Կծութեան դառնարբոյց դեղոցն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
whose root is bitter.
Դառնարմատ ծառ, կամ կիրք. (Նար. մծբ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
vexatious, offensive, irritating, maddening.
παραπικραίνων exacerbans, rebellis Դառնացեալ հոգւով. ժանտ. ստահակ. խեռ. մանաւանդ՝ Դառնացուցիչ աստուծոյ, այսինքն զայրացուցիչ հեստութեամբ.
Զդառնացօղս՝ որ բնակեալ են ի գերեզմանս։ Ազգ չար եւ դառնացօղ։ Մի՛ լինիր դառնացօղ իբրեւ զտուն դառնացողաց. (Սղ. ՟Կ՟Է. ՟Հ՟Է։ Եզեկ. ՟Բ. եւ ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ. եւ այլն։)
Ազգն դառնացօղ եւ անօրէն ժողովուրդն իսրայէլի (զայս անուն էառ վասն դառնացուցանելոյ զաստուած յանապատի զամս քառասուն. (Ագաթ.։)
that imbitters, irritates.
παραπικραίνων exacerbator Որ դառնացուցանէ կամ դառնացոյց. լեղացնօղ, եւ նեղացնօղ.
Դառնացուցիչք էք աստուածակողմանն։ Առ դառնացուցիչ տունդ իսրայէլի. (Օր. ՟Լ՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Բ. 3։)
Լո՛ւր քո դառնացուցչիս։ Դառնացուցիչս քաղցրութեան բարերարիդ. (Նար. ՟Լ՟Բ. եւ ՟Է։)
Իրք փորձութեանց ամենայն տրտմեցուցիչք են եւ դառնացուցիչք։ Կրեն զչարչարանս եւ զտուգանս, եւ զայլ ամենայն դառնացուցիչսն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
endive;
wild lettuce;
bitter.
πικρίς picris, amarago, lactuca agrestis Բանջար դառն, որ ի սուրբ գիրս Եղէգ ասի. լեղի մառօլ. եբր. մեռօրիմ.
Դառնիճն զդառնութիւն (յայտնէ)։ Դառնիճն յայտնութիւն հոգեկան գաղթին է. (Փիլ. ել.։)
Մեղացն արմատ դառն է քան զամենայն դառնիճ. (Ոսկ. եբր.։)
Բաղարջ ընդ դառնըճաց կերիջիք ... Դառն եւ տարժանելի կրիւք կալ ի ժամանակեանս. (Իգն.։)
Հանդերձ բաղարջաւ եւ դառնըճով. (Շ. թղթ.։)
Ի հացէ յայսմանէ հանդերձ դառնըճու (կամ դառնճաւ) կերիցէ. (Կլիմաք.։)
Խաղող նոցա խաղող դառնիճ, եւ ողկոյզ նոցա ի դառնութիւն լեղւոյ. (Ագաթ.։)
Ի նոյն ցաւս դառնիճ տաղտկութեան հարեալք. (Յհ. կթ.։)
cf. Դառնահամ.
Դառն ըստ որակի. լեղի.
Ի դառնորակ մեղաց համին՝ փոխեա՛ ի քաղցր եւ ի բարին. (Յիսուս որդի.։)
bitterness, disgust, sharpness, gall, distaste;
grief, displeasure, vexation;
rigour;
enormity;
mordacity.
πικρία amaritudo, amarulentia, πικρασμός exacerbatio Համ դառն. դառն կամ դառնացեալ գոլն. դաժանութիւն. ժանտութիւն. եւ Նեղութիւն. նեղսրտութիւն.
Ողկոյզ նոցա դառնութիւն։ Լցոյց կամ արբոյց զիս դառնութեամբ։ Դառնութիւն մաղձի։ Խիթք դառնութեան (յն. դառն)։ Դառնութիւն եւ բարկութիւն։ Դառնութիւն անձին։ Ոչ ունի դառնութիւն տնակցութիւն նորա. եւ այլն։
Եւ էր անուն աստեղն դառնութիւն, եւ բազումք մեռան ի դառնութենէ ջուրցն. (Յայտ. ՟Ը. 11. յն. ափսինդ. այսինքն օշինդր։)
Գոյժ կամ գործ կամ հնարք դառնութեան. այսինքն դառն, չար. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 55։)
Ըմպել զդառնութիւն մաքրական դեղոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Դառնութեամբ յանդիմանէին զամպարշտութիւն թագաւորին. այսինքն դառնապէս, չարաչար. (Ճ. ՟Ա.։)
chorister, master of the choir.
Գլուխ դասու, մանաւանդ երգչաց.
Զոր մի ոք ի կարգեալ դասագլխացն ի դաւթէ երգէր. (Լմբ. սղ.։)
Դասագլուխ ունելով զնա՝ զնորայսն ասեմք (երգով) ուղղութիւնս. (Ճ. ՟Գ.։)
Փոխանակ քաղցրաձայնութեան երգոցն այժմ բուէճք եւ տտաղեղունք դասագլուխք են. (Լաստ. ՟Ժ։)
to enrol ones self.
Գրիլ ի դաս ինչ. մտանել ի համար խմբի.
Ի մէջ երից մանկանցն դասագրեցայ. (ՃՃ.։)
Դասագրեցան յորդիս լուսոյ. (Ասող. ՟Գ. 5։)
cf. Դաս դաս.
ἁγεληδόν gregatim Դաս դաս. գունդագունդ. երամովին.
desertion
λειποταξία desertio ordinis Լքանելն զիւր դաս եւ զկարգ.
Տե՛ս, մի՛ դատապարտեալ զքեզ ինքն ի դասալքութիւնն գրեսցես. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
meeting, assembly.
Ի սերկեան աւուրս դասախմբութեամբ. (Տօնակ.։)
ordered, assembled.
Դասախումբ ժողովոյն ի քեզ հաւատացելոց. (Թէոդոր. խչ.։)
Դասադաս խմբեալ. յոգնախումբ.
troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).
Նուաստ կամ անարգ դաս. երամակ. վոհմակ. հոյլ. ջոկ անբանից եւ նմանեաց նոցին. յն. պէսպէս ἁγέλη, βουκόλια, ἑσμός եւ այլն.
Դասակք անդւոց, կամ անդէոց։ Արջառոցն դասակ։ Զդասակս խողաց։ Ընդ դասակս այծեացն։ Իբր զդասակս դոյզն հօտից. (Յովէլ. ՟Ա. 18։ Յհ. կթ.։ Փիլ. լիւս.։ Փարպ.։ Նար. ՟Կ՟Բ։)
Զամենայն դասակս հերձուածողացն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
Դասակք գնդից։ Ներքինեաց դասակք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. եւ 20։ եւ Եփես. ՟Ի։)
Դասակն (այսինքն դաս զօրականաց) հոռոմոց յափշտակեցին զնա. (Ոսկ. գծ.։)