αὑτεξούσιος liber, -a, -um. անձնիշխանական. տիրական.
Բնականացն թոյլ տուեալ ... ինքնիշխանական կամօք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ունելով զինքնիշխանական կամս Դամասկ.։
Զինքնիշխանական զառաջին փառսն մերկացեալ. (Խոսրովիկ.։)
Ինքնիշխանական իմն ճոխութիւն ասացելովքն երեւեցուցանէ. (Նիւս. կամ Ածաբ. ի հոգին սուրբ.։)
որ տայ իշխել. տէր կացուցիչ.
Քեզ, ածիչ մեր աշխարհ, եւ իշխեցուցիչ մեր ամենայնի՝ որ ի նմայն է, դոհութիւն. (Եփր. համաբ.։)
Մոլար խաբեբեայքդ եկեալ այսօր քարոզել ձեզ զնա. (Եփր. ՟բ. թես.։)
Ազդէ ի նոսա զգուշանալ ի խաբեբէից. (Ոսկ. կողոս.։)
Հանդերձ խալամովն կամ գլխովն։
Պատրաստէր գղաթ խոյի կակղագոյն՝ հանդերձ եղջիւրովքն խալամովին. յն. եղջիւրովքն գլխոյ նորա. κρόταφος pars capitis. (Պտմ. աղեքս.։)
Ի մաղինս խախալելոյ. (կան ի մաղին սխախալելոյ) մնայ աղբ, որպէս կղկղանք ի խորհուրդս իւր. (Սիր. ՟Ի՟Է. 5։)
ὅμφαξ acresta. Խակ կթեալ. տհաս քաղեալ. որպէս ազոխ, եւ պտուղ տտիպ. եւ ծնունդ անկատար.
Իբրեւ զխակակութն տարաժամ կթեսցի. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 33։)
Համբակս անլուայ եւ անաղելի խակակութ պորտոյն խակութեան. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
Առցեն քեզ ձէթ ի ձիթենեաց՝ պարզ, սուրբ, խակակութ, ի լոյս. (Ել. ՟Ի՟Ե. 20։ Ղեւտ. ՟Ի՟Դ. 2։)
ԽԱՂԱԿԱՏԱԿ ԼԻՆԵԼ. Խաղ առնել կատակելով. կամ խաղկատակ ծաղրածու գտնիլ.
Ունօղ զդրոշ խաչի. (որպէս խաչվառ, խալալէմ ).
Տալ առաջի նորա նշանակս խաչադրօշս. (Արծր. ՟Դ. 6։)
• «հացագործ» Վրդն. առակ. 200. Միխ. աս. էջ 80 (տպուած է սխալմամբ խա-պաղ)։
• = Արաբ. [arabic word] xabbāz «հացագործ», որ ծագում է ❇ xubz «հաց» բառից. սրա-նից են փոխառեալ նաև վրաց. საბაზი խա-բազի, քրդ. xabbaz, xabbas «հացագործ»։-Հիւբշ. 268։
• Ո։ղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
Բառ ռմկ. այն է արաբ. խուպազ, այսինքն Հացագործ.
Ուլ մի խորոված, եւ գինի, եւ խապզի հաց։ թագաւորն ձեր խապզի որդի է եղեալ։ Յամենայն օր խապազն հաց բերէր. (Վրդն. առակ.։)
Եղեն խառնորդ երկուց գնաց։ Ի խառնորդս ճակատուցն ի փախուստ դառնայցէ։ Ե՞րբ զխառնուրդ պատերազմին արասցեն. (Բուզ. ՟Ե. 37։ Սեբեր. ՟Թ։ Պտմ. աղեքս.։)
Եղեն խառնորդք հրեշտակաց. (Ճ. ՟Գ.։)
Իբր Չուառացեալ, որ եւ պ. խար, կամ խօր. թշուառ, անարգ. կամ Աղտեղեալ. ῤυπῶν, sordidus. (լծ. թ. քիրլի ). cf. ԽԱՌՈՒԵԱԼ, cf. ԽՌՈՒԵԱՄ.
Աղքատն խարուեալ եւ երիթացեալմատչի առ քեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ե. 23։)
Հանդերձ սգոյ զգենոյր, եւ աղտեղեալ եւ խարուեալ իբրեւ զսգաւոր երեւէր. (Կիւրղ. թագ.։)
Յամենայնի սխալական. բազմավրէպ. որ շատ կըսխալի, սխալանքով լեցուն.
Առ որս միշտ է վրիպութիւն եւ ամենասխալ տարակուսութիւն. (Նար. ՟Խ՟Գ։)
ԱՄԷՆԻՇԽԱՆ որ եւ ԱՄԵՆԻՇԽԱՆ. πάνταρχος, παντάρχης. omnibus imperans, omnium dominus Տէր եւ իշխան բոլորից Աստուած. եւ մարդ կարգեալ յԱստուծոյ իշխան ի վերայ բազմաց. ամենապետ.
Ամէնիշխան թագաւոր երկնի. (Նար. գանձ հոգ.։)
Ամէնիշխանին Աստուծոյ ծանօթս առնելով. (Կորիւն.։)
Ընդէ՞ր զամէնիշխանս մուրացիկ արարեր, ընդէ՞ր զթագաւորս՝ աշխարհի ծառայ կացուցեր. (Ոսկ. ծն.։)
Որ իշխէ բաւէ առնել զամենայն զոր կամի. ամենազօր.
Եթէ մխիթարես, ամէնիշխան ես։ Յամէնիշխան հրամանաց։ Ձեռն ամէնիշխան։ Յամէնիշխան շրթանց կամ բերանոյ. (Նար.։)
Ամէնիշխան զօրութեամբն զսա կեցոյց. (Լմբ. սղ.։)
Ասաց ըստ ամենիշխան Աստուածութեանն. (Սեբեր. ՟Թ։)
ԱՄՐԱԽԻՏ ԱՌՆԵԼ Տալ թաքչել յամուր տեղիս. խիտ առ խիտ լնուլ ի խորշս թաքստեան. ծակուծուկ տխել. յն. դնել ի ծածուկ վայրս, կամ ի փապարս եւ այլն.
Արարին ամրախիտ զԻսրայէլ յամենայն տեղիս ամրութեան ապաստանաց նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 56։)
Որ չէ բաշխելի. ἁδιάδοτος.
Անհաղորդելի եւ անբաշխելի. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)
Թուլութիւն խղճի մտաց. անխղճմտանքութիւն.
Անխղճմտութիւն առնէ զպղերգութիւն ունայնութեան մտաց։ Անխղճմտութիւն է յիմար իմաստասէր. (Կլիմաք.։)
Պակասութիւն խոհականութեան. անխոհեմութիւն.
Երիցագոյն է զգայութիւն, խոհականութիւն, քան զանզգայութիւն եւ զանխոհականութիւն. (Փիլ. լին.։)
Որ ոչն խորտակի. անփշրելի. որ չիկոտրիր. գըրըլմազ.
Իբրեւ զվէմ անվանելի եւ անխորտակելի. (Շ. բարձր.։)
Տախտակ անխորտակելի։ Պարփակարան անխորտակելի նորոյս սիրովնի. (Նար. գանձ խչ. եւ Նար. ՟Ղ՟Բ։)
ԱՆԽՈՒԼ որ եւ ԶԱՆԽՈՒԼ. Որպէս թէ նմանութեամբ խուլ բոլորովին. անլուր. հեռի յաղմկէ. առանձին. անյայտ. ծածուկ. գաղտնի. անմարդաձայն. բանուկ չեղած. կիզլի, սէնտասըզ. սազըր եէր. ըստ յն. նեղ, անգործ.
Եթէ արջ ի գառագղացն զերծանիցի, զտանց դրունս փակեմք, եւ ընդ անխուլ տեղիս ի ներքս աճապարեմք։ Զանխուլ եւ զանհոդ կեանս խնդրեսցէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Եփես.։)
Յանխուլ տեղւոջ։ Յանխուլ տեղիս. (ՃՃ.։)
Յանխուլ եւ յանամբոխ անապատ ելանէ. (Արիստակ.։)
ՅԱՆԽՈՒԼՍ. Զանխլաբար. առանց իմանալոյ. ըստ դիպաց.
Վիճակն յանգէտս եւ յանխուլս ելանէ. (Ոսկ. եփես.։)
Անձնիշխանութեամբ. տիրաբար. կամաւոր յօժարութեամբ. ազատօրէն.
Զոր կամի՝ առնէ անձնիշխանաբար յարարածս իւր. (Շ. թղթ.։)
Յաստուածայինսն բարութիւնս անձնիշխանաբար հպեալք. (Շ. հրեշտ.։)
որպէս Ինքնագլխութեամբ.
Զամնեայն օրէնսն անձնիշխանաբար փոփոխել ջանայք (ասես)։ Ասացեր, անձնիշխանաբար զթլփատութիւնն մեզ ի մկրտութիւն փոխել, զայս ո՛չ մեք, այլ նոյն ինքն տէրն ի մկրտութիւն փոխել. զայս ոչ մեք, այլ նոյն ինքն տէրն փոխեաց. (Ղեւոնդ.։)
Անձնիշխան, եւ սեպհական անձնիշխանի կամ անձնիշխանութեան.
Անձնիշխանական կամք, կամ յօժարութիւն. (Յճխ. ՟Բ։) (Նանայ.։)
Դժնեայ կցորդս այս անձնիշխանական. (Նար. լ։)
Ծառայեն անձնիշխանականին. (Շ. ամենայն չար.։)
ԱՆՁՆԻՇԽԱՆԱԿԱՆՆ. իբր անձնիշխանութիւն. ազատութիւն. τὸ αὑτεξούσιον. libertas.
Ի բա՛ց բարձ ի մէնջ զանձնիշխանականն, եւ ոչ պատկեր եղիցուք (Աստուծոյ). (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
Այլ ոք անձնիշխանակաւն առ այս խորհուրդ թերահաւատէ. (Լմբ. առակ.։)
Ոչ բառնայ զանձնիշխանականն, որոց տուեալ է զնա բանիւն հանդերձ. (Տօնակ.։)
Զճշմարիտ ուրախութիւնն զանվախճանականն զանթառամականն. (Ոսկ. ես.։)
ԱՇԽԱՏԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Ի միասին աշխատիլ. գրոծակից լինել. եմեկտաշ օլմագ.
Զժողովուրդն՝ որ աշխատակից նմա եղեն, արձակէ ի խաղաղութիւն. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
Խնդրել ի ծունկս եղբարց քոց՝ ցաւակցաբար աշխատակից լինել քեզ ի բժշկութիւն. (Մաշկ.։)
Սուգ եւ աշխարանս առնուն։ Ողբ եւ աշխարանք փոխանակ երգոց։ Զհարսնական զերգս արարեր ողբս աշխարանաց. (Փիլ.։)
Լալիւն եւ ողբումն եւ աշխարանք. (Ոսկ. ես.։)
Արդարեւ ողբոց եւ մեծամեծաց արժանի է աշխարանաց գործն. (Սարգ. քհ.։)
Զաշխարանս մերձաւորացն. (Եղիշ. ՟Զ։)
Զճչիւն աշխարանաց բարձրացուցանելով։ Սգովք եւ աշխարանօք. (Մանդ. ՟Է։)
Աշխարանս տիկնացն. (Յհ. կթ.։)
Եւ այն աշխարանաց բանք. (Տօնակ.։)
Յիշեա՛, յորժամ աշխարանքն կայցեն, եւ անցաւորքս երթիցեն. (Մաշկ.։)
that cannot be repulsed or put to flight, invincible, impregnable.
Անվան սուրբ արձան։ Անվան ամրացեալ. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Զխախտեալս ի հիման՝ նորոգե՛ անվան վասն քոյդ անուան. (Գանձ.։)
Ախոյեան անվանական. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Անվան.
Վէմ անվանելի ի դրանց դժոխոց. (Շար.։)
indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.
ἁκάματος. indefessus. Որ ոչն վաստակի, այսինքն ոչ յոգնի. անաշխատ, իբր անխոնջ. անձանձրոյթ. չյոգնօղ. եօրուլմազ. իւշէնմէզ.
Որդի ակնունելով ժառանգել զհայրենիսն՝ ի բանից ծնողին, անվաստակ է յաշխատելն եւ ի շինելն զնոյն. (Լմբ. սղ.։)
Աշխատասէր անվաստակ անձն. (Սարկ. խրատ.։)
Որ ոչ կամի վաստակիլ, այսինքն աշխատիլ. պղերգ. անգործ. չաշխատօղ, ծոյլ. չալըշմազ.
Ամենայն բժիշկք խափանեցան յարուեստից իւրեանց, եւ անվաստակք եւ անշահք մնացին. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։)
Առանց վաստակելոյ, այսինքն յոգնելոյ, կամ աշխատելոյ.
uncultivated.
Ապականեաց ամենայն մարմին զճանապարհս. զի անվար կենաց խառնավար է մարմին. (Փիլ. լին. Ա. 99։)
inexperienced, rude, unpractised, unskilled, unexercised.
Ձի անվարժ՝ ելանէ խիստ. (Սիր. լ. 8։)
unskilfulness, inexperience.
Ո՛վ յայտնի անվարժութեանն եւ անխատութեանն. (ՃՃ.։)
without salary, unpaid;
without merit or recompense.
Միայնակեաց սնափառ՝ մշակ անվարձ։ Ի զուր ախատիս, եւ անվարձ ելանես. (Նեղոս.։)
Յամենայն կորուստ հաւատարիմ լինել եւ անվարձ։ Անվարձ եւ զայս հրամայէ. (Մխ. դտ.։)
invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.
ἅκυρος, irritus, οὑκ ἁξιόπιστος, fide non dignus, ἁβέβαιος, inconstans, invalidus, παραλειπτέον, rejiciendum. Ապախտ. ընդունայն. ոչ արժանահաւատ. անհաստատ. անոյժ. անզօր. տկար. անընդունելի. ոչինչ. մերժելի. ի դերեւ ելեալ. (լծ. պ. պավեր, հաւատալի). պադալ, գարարսըզ, գուվվէթսիզ.
Անվաւեր եւ փոփոխական ամենայն ինչ եղեւ։ Սոցա տառապանքն եւ հեծութիւնն անվաւեր առնէ զհեշտութիւնն. (Շ. ատեն.։) (Լմբ. սղ.։)
Ի քակտումն աղանդոյ անվաւեր չարափառութեանն։ Առանց հաւատոց՝ ամենայն ինչ անվաւեր է. (Ի գիրս խոսր.։)
Յոյս մահու նոցա ոչ առնէ անվաւեր զիշխանութիւն նորա. (Եփր. աւետար.։)
Պսակն անվաւեր լիցի։ Վասն իւր վկայելն՝ անվաւեր է. (Յհ. իմ. կան. ՟Գ։ Մխ. դտ.։ Կանոնդիրք. ստէպ։)
intrepid, fearless, courageous, bold;
intrepidly, fearlessly, boldly.
(լծ. հյ. անահ, անվախ. որ եւ յն. ա՛ֆօվօս. իսկ լտ. իմբիճէր անպղերգ) ἅοκνος, impiger, ἁνυπέρθετος, cunctationis nescius, ἅφοβος, intrepidus. Արի եւ փոյթ. ժիր եւ մտադիւր. աչալուրջ. որ չէ վատ եւ թոյլ. անյապաղ. անդանդաղ. անկասելի. եւ Աներկբայ. աներկիւղ. համարձակ. անպատկառ. գօրգմազ, սէրպէսթ, ճէսուր.
Անվեհեր քաջութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Անվեհեր ձեռօք զգլուխ երանելոյն ի բաց հատին. (անդ։)
Զսուրմակ ոմն անվեհեր, որ չարախօսն էր սրբոյն սահակայ. (Ասող. ՟Բ. 1։)
Անվեհեր արկից զանձն իմ ի խորս իմաստից. (Լմբ. ստիպ.։)
inconcealable, with out pretext.
without cloak or mantle.
Անվերարկուք, գետնիխշտիք լինէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
unwounded, invulnerable.
ἅτρωτος, ἅθραυστος. invulneratus որ եւ ԱՆՎԻՐԱՒՈՐ. ԱՆՎԻՐԱՒՈՐԵԼԻ. Ազատ վիրաց կամ ի խոցուածոց. ողջ. եւ Ողջամիտ. եարասըզ, զերէսիզ.
Զայս (խորհուրդ՝) անվէր միտք ծնան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
exact, precise, perfect;
exactly, precisely.
(լծ. յն. ա՛ֆթօրօս. եւ հյ. անվթարելի. թ. ֆէթհ օլմազ. ἅπτωτος, ἁδιάπτωτος, ἁκέραιος, ἁνέπαφος. illaesus, inconcussus, integer, intactus. Անեղծ. անվնասելի. անաղարտելի. անխախուտ. անքոյթ. աներկեւան. անվտանգ. անարատ. անվրէպ. անսայթաք. անփորձ. անսասան. պօզուլմազ, քետէրսիզ, եմին գարարլը, խադասըզ.
Խարիսխ զնաւն ի հողմոյ անվթար պահէ. (Ոսկ. եբր.։)
Անցանէ անվթար ի վերայ խորոցն. (Ճ. ՟Բ.։)
Կարացեալ անվթար զանցիցն առնել գնացս։ Առ ի յանվթար բխել զառատ բերոցն լիաբեր արմտիս. (Պիտ.։)
without pain, that has nothing to suffer.
Ուրախութեամբ եւ անվիշտ ելանէր ի մարմնոյն։ Ոչ կարեն ընդ եղբարսն սիրով անվիշտ կեալ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
Անվիշտ ունին յազատութեանն զհամարձակութիւնն. (Յճխ. ՟Է։)
invulnerable
ԱՆՎԻՐԱՒՈՐ եւ ԱՆՎԻՐԱՒՈՐԵԼԻ. ἅτρωτος. invulneratus, invulnerabilis. Անվէր. անխոցելի.
cf. Անվիրաւոր.
ԱՆՎԻՐԱՒՈՐ եւ ԱՆՎԻՐԱՒՈՐԵԼԻ. ἅτρωτος. invulneratus, invulnerabilis. Անվէր. անխոցելի.
unwitnessed.
Դատաւորն անխաբ, եւ դատաստանն՝ անկաշառ, եւ անվկայ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
invaluable;
unpaid;
infinite, endless.
ἁνήνυτος. qui perfici nequit, infectus. Որոյ չիք վճարումն կամ կատարումն. անզրաւ. անվերջ. անկատարած. անվախճան. անեզրական. դիւքէն մէզ, նիհայէթսիզ.
Անզեկուցանելի եւ անվճար։ Յաճախ եւ անվճար։ Յանվճար տանջանաց։ Անվճար ախտից եւ չարեաց։ Անվճար զբաղմանց. (Փիլ.։)
Անկէտ եւ անվճար է օրն այն։ Ուրախութիւն անվճար. (Շ. բարձր. եւ Շ. ոտ. մխ.)
Անդադար. անընդհատ. յանվախճանս.
harmless, innocent, innoxious;
unhurt, undamaged, safe and sound;
harmly.
Ցուցանէր զանվնաս փախուստ անմեղացն. (Եղիշ. ՟Է։)
Անվնաս է Վահանն յամենայն իւր իրքս, զոր խորհեցաւ եւ գործեաց. (Փարպ.։)
Անվնաս մնալ առ դժնդակ վարս։ Կալ յանվնաս մշակութեան. (Յճխ. ՟Դ. ՟Է. ՟Թ։)
Անվնաս ոտից գարշապարօք խրախուսեալք. (Նար. առաք.։)
Անվնաս կոխել զգետն հրեղէն. (Յհ. գառն.։)
distrustful, suspicious;
— լինել, to distrust, to suspect.
Որ ոչ վստահի. խիթացօղ. կասկածոտ.
Եւ Չվստահելի. խիթալի. կասկածելի. շիւպհելի, կիւվենիլմէզ.
Գիտացի՝ եթէ լինի հայր, զորս ոչ ծնաւ յաղագս պատուոյ առաքինութեանն, եւ փախեայ յանվստահ որդեծնութենէն. (Եփր. յաւետ.։)
out of danger, safe;
unhurt, free from harm.
Որպէս զերկաթ անվտանգ. (Յճխ. ՟Ժ։)
Անվտանգ եւ անվնաս զաշխարհն թողլով. (Յհ. կթ.։)
fat, plump.
untroubled, tranquil;
peacefully, quietly.
Ազատ ի վրդովմանց. անխռով. անշփոթ. անքոյթ. անդրդուելի.
Անվրդով խաղաղութիւն, կամ ուխտ խաղաղութեան. (Յհ. կթ.։)
unfailing, punctual, exact, regular, correct, sure, certain;
without fail, punctually, precisely, exactly, correctly.
ἁψευδής, ἁπήραντος. infallibilis, illaesus. Ազատ ի վրիպանաց. անսխալ. անսուտ. հաւաստի. աներկբայ. ուղիղ. ողջիկ. անվնաս. անքոյթ. անվտանգ. եանզըլմազ, խադասըզ, շիւպհէսիզ, թէհլիքէսիզ.
ἁπαράλλακτος. immutabilis. Անայլայլակ, անյեղլի, աննփոփոխ.
Որք նորին են անվրէպ՝ ներգործութեանն, նորին էութեանն գոլ լինին խոստովանեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Անտաղտկալի.
Խնայելով, եւ անտաղտուկ խօսի ընդ նոսա։ Հեզ կոչի նա, զի զօրէնս հեզութեան անտաղտուկ եդ, եւ ասաց, ուսարո՛ւք յինէն. (Տօնակ.։)
insupportable, intolerable, heavy, burdensome;
incomprehensible, inconceivable.
Լցաւ երուսաղէմ անտանելի ամբոխիւ. (Զաք. կթ.։)
Հրամանս տալով խիստ եւ անտանելիս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
without moisture, dry.
ἅνικμος. humoris expers. Անմասն ի տամկութենէ կամ ի հիւթոյ խոնաւութեան. թացութիւն չունեցօղ, չոր. գուրու.
Բերանք (ըմպողաց զգինի) զի իմն է եւ խոնաւագոյն. փոքր ինչ անցեալ՝ ցամաք եւ անտամուկ յանդիմանին. (Բրս. արբեց.։)
brought up in a forest.
Անտառաբոյծ խոզ. (Յհ. կթ.։)
become a forest, overgrown with wood.
ὐλομανοῦσα. frondibus luxurians. Մոլեալ, այսինքն յանչափս ուռճացեալ ոստովք (փշոց), կամ մոլախոտիւք իբրեւ զանտառ.
Ապառաժուտ ոք իցէ, եւ փշօք անտառամոլ։ Որ զզանազան տեսակ ախտիցն անտառամոլ առնէ. (Նիւս. երգ.։)
to become a forest.
ὐλημανέω, ὐλομανέω. silvesco, frondibus ac sarmentis luxurio. Իսկ ԱՆՏԱՌԱՑԵԱԼ, ἁλσώδης. nemorosus, sylvestris. Իբրեւ զանտառ կամ անտառամոլ լինել. ուռճանալ. եւ ծաւալիլ, ոստախիտ կամ տերեւաթափ գտանիլ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Ծառքն յայնպիսի դաշտն անտառանան։ Զանտառացեալ բազմութիւն խորհրդոցն յայտնէ. (Լմբ. սղ.։)
indifferent.
Անտար վրիժագործութիւն։ Անտար խռովութիւն. (Պիտ.։)
resolute, determined.
Ուր չիք տարտամութիւն եւ տատանումն. անտարակոյս կամ անփոփոխ.
immaterial, incorporeal.
Անտարր (կոչէ) նախ զլուսաւորսն, զի ոչ են յայսոցիկ չորից տարերց. եւ դարձեալ անտարր ասէ զդեւս, որք անմարմինք են. (Շ. անդ։)
Անտարրից եւ տարրեղինաց ստեղծօղ եւ խնամօղ. (Շ. գանձ վրդվռ.։)
cf. Անտարր.
Անստեղծական անտարրական աստուածութիւն։ Անտարրական խորան։ Զորոց անտարրական անձինս մարգարէն իսկ գուշակէ, թէ ո՛ արար զհրեշտակս եւ այլն։ Ի նմանութիւն անտարրական երեւեալ աստուծոյ. (Ագաթ.։)
more or very absurd, more or very extravagant.
Քան որ զի՞նչ արդեօք իցէ անտեղագոյն յիմարութիւն. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
ignorant, unlearned, unskilful.
ἁγνοῶν, ignorans, ἅπειρος, imperitus. Որ չէ տեղեակ. անհմուտ. անգէտ. անփորձ. անմտադիր. պիվուգուֆ, նատան, պէխապէր.
Չեմք ինչ անտեղեակ խորհրդոցն նորա. (՟Բ. Կոր. ՟Բ. 11։)
unskilfubiess, ignorance.
Անտեղեկութիւն գրչութեան. (Մխ. դտ.։)
not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.
Զփոփոխումն անտեղի ի տեղւոջէ ըստ փոփոխական կենացս. (Շ. ատեն.։)
Ուր չիք տեղի. անմտանելի. անկոխ. ἅβατος եւ Ոչ տուօղ տեղի. լի. եւ Տեղի մտածեալ անգոյ.
Յանտեղեաց չարին է, այն՝ որ գազանսն է, մարդ ի նոցանէ պարծել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Անտեղութիւն, անպատեհութիւն, յոր լինի ձգել զդիմախօսն. εἱς ἅτοπον ἁπαγωγή. reductio ad absurdum.
hard, inflexible.
ԱՆՏԵՂԻՏԱԼԻ կամ ԱՆ՝ՏԵՂԻ ՏԱԼԻ. ἁνένδοτος. non remissius, rigidus, inexorabilis. Որ ոչ տայ այլում տեղի. դիմակաց. անմեղկելի. խիստ. կարծր. պինդ.
Պղինձ եւ երկաթ զխստութիւնն եւ զանտեղի տալոյն յայտ առնէ. (Ոսկ. խչ.։)
absurdity, extravagance, incongruity, unsuitableness, unfitness, impropriety.
Զպանդխտութիւն (ունէի), եւ զանտեղութիւն. (Մխ. դտ.։)
Արդարեւ անտեղութեամբ, եւ բազում խառնակմամբ լի էր իրն։ (Այլաբանութիւնք գրոց) չարաչար անտեղութիւն ընձեռեն անկատարից անձանց. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. թղթ.։)
Փախչելի յայսպիսի անտեղութենէ։ Ոչ գիտեն, յորպիսի անկանին յանտեղութիւն։ Փախուցեալ ի բանիս անտեղութենէ՝ հարկաւ խոստովանեսցին զմիւսն. (Կիւրղ. գանձ.։)
who does not aspire, unaspiring, unambitious;
— աւագութեան, not desiring honour.
μὴ ἑπίθυμων. non cupiens. Որ ոչ տենչայ. ոչ խնդրօղ. ոչ տիրօղ. ոչ ցանկացօղ.
invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.
որ եւ ԱՆՏԵՍԱՆԵԼԻ. ἁόρατος, ἁθέατος, ἁθεώρητος. invisibilis, inconspicabilis, incomprehensibilis. Աներեւոյթ. որ ոչն տեսանի զգալի աչօք, կամ ոչ բովանդակի մտօք. անհասանելի. իմանալի, ւե անպարիմանալի. եւ ըստ այսմ ասի զաստուծոյ, զհոգեղինաց, եւ զթաքուն իրաց կամ զխորհրդոց, ըստ այլ եւ այլ տեսութեան. կէօզե կէօրիւնմէզ, ֆեհմ օլունմազ.
Աստուած՝ ամենայն մահկանացու բնութեան անտես գոլով՝ ի նոցունց գործոց իւրոց տեսեալ լինի. (Արիստ. աշխարհ։)
Անտեսիցն ճոխութեամբ փարթամացան։ Զանտեսիցն իբրեւ զյայտնեցելոց. (Նար. ՟Ժ. ՟Խ՟Ե։)
Վասն անտես լինելոյն այժմ (դրախտին)։ Անտես եղեալ յաչաց նոցին. (Շ. թղթ. եւ Յիսուս որդի.։)
Զանտես լեզուսն խօսել. (Նար. յովէդ.։)
ԱՆՏԵՍ ԱՌՆԵԼ. ն., ԱՆՏԵՍ ԼԻՆԵԼ, ՄՆԱԼ. παροράω, παρόπτομαι, παρείδω, ὐπερόπτομαι. եւ այլն. despicio, negligo. եւ այլն. որ եւ ԱՆՏԵՍԵԼ. Ընկենուլ յերեսաց. թողուլ անխնամ. զանց առնել. ապախտ կամ անփոյթ առնել. յոչինչ գրել. ներել. աչքէ՝ երեսէ ձգել, եւ անչ գոցել՝ խփել, չտեսնօղ ըլլալ. եիւզտէն պրագմագ, կեօզ եումմագ.
Ոչ թողից զքեզ, եւ ոչ անտես արարից զքեզ։ Անտես արարեր ի դէպ նեղութեան ժամանակի։ Զգործս ձեռաց քոց մի՛ անտես առներ։ Տեսի զքեզ, եւ անտես արարի։ Յամենայնի անտես (կամ անփոյթ) արարելոցն։ Տեսեալ զանարժանս՝ ոչ արասցէ անտես։ Անտես առնես զմեղս մարդկան ապաշխարութեամբ. եւ այլն։
invisibly.
Նըմա դշխոյն հարաւային՝ եկն ի տեսիլ ըղձմամբ սրտին, քեզ քառանկիւն կողմ աշխարհի՝ անտեսաբար երկիր պագին. (Յիսուս որդի.։)
formless, shapeless.
Մի՛ մարդիկ կարծիցես մահկանացուս, այլ անտեսակս յեղանակս ոգւոյ։ Նիւթ՝ անտեսակ սա ճեպի լինել։ Խնդրել (յերկինս) զանտեսակն եւ զանորակն. (Փիլ. լին.։ եւ նխ. ՟Ա. ՟Բ։)
Ի վերայ գեղման տեղալով յոյժ քաղցրութեամբ եւ անտեսակ ձայնից. (Եղիշ. խաչել.։)
invisible;
incomprehensible.
Հիանալով ընդ անտեսական (կամ անտեսակն) խորս իմաստութեան. (Լծ. կոչ.։)
cf. Անտեսական.
Ամենայն խորք ի վեր գան, եւ անտեսանելիք ի տես գան. (Նար. երգ.։)
invisibility;
incomprehensibility;
blindness;
connivance.
Որք ի խորս նայիցին անդնդոց, եւ յանտեսութենէ յատակի խորոցն լնուն երկիւղիւ. (Շ. մտթ.։)
Անտեսութեամբն սխալէ։ (Շ. ընդհանր.։)
Անկաւ ի վերայ նոցա անտեսութիւն, եւ խաւարեցոյց զնոսա. (Ճ. ՟Գ.։)
Չտեսանելն. անտեսանելի գոլն. (յոր վերածին եւ նախագրեալ բանք. (Նար. երգ.։ եւ Շ. մտթ.։)
Եւ ինքն յաչաց հողեղինի՝ անտեսութեան ամպով ծածկի. (Շ. խոստ.։)
ἁθεωρισία. negligentia in spectando, ὐπεροψία despectus, despicientia. Անտես առնելն. անփոյթ առնել. անխնամութիւն. անհոգութիւն. արհամարհութիւն.
Ամենայն աշխարհի անտեսութիւն առնել. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
without master or governor;
unassisted, forlorn, abandoned.
ԱՆՏԵՐՈՒՆՉ կամ ԱՆՏԷՐՈՒՆՉ. (գրի եւ ԱՆՏԵՐՈՒՉ) ἁδέσπωτος, ἅναρχος. domino velprincipe carens. Անտէր. որ չէ ընդ տէրութեամբ. ազատ. ինքնագլուխ. եւ Անգլուխ. զրկեալ ի տէրութենէ. անիշխան.
Անտերունչ շրջել ըստ իւրում ախորժակացն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
free, independent;
cf. Անտերունչ.
ἁδέσπωτος. domino carens, non habens dominum, nullius imperio mancipatus. որ եւ ԱՆՏԵՐՈՒՆՉ. Ազատ. ոչ ստրուկ. ինքնիշխան. ինքնագլուխ.
Ոգին անտէր է եւ ինքնիշխան՝ ինքեան կամօք եւ ինքնակալութեամբ մատակարարեալ։ Անտէր իրք են առաքինութիւնդ, եւ կամաւոր. Անտէր է առաքինութիւնն, եւ կամաւոր, եւ յամենայն հարկաւորութենէ ազատ. (Նիւս. կազմ. ՟Է. ՟Ժ՟Ը. եւ երգ։ յորմէ եւ Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
ԱՆՏԷՐ. Անտեսուչ. անխնամ. ռմկ. եւս՝ անտէր.
cf. Անտէրութիւն.
Փոխանակ գելոյ ԱՆՏԷՐՆՉՈՒԹԻՒՆ.