head of hair, long hair.
βόστριχος, σειρά cincinni Գէս վարսք. հիւսք հերաց. ծամ.
Հանդերձ գիսակօքն եւ զզօրութիւն ի բաց եհատ. (Փիլ. սամփս.։)
Ցմօտակայսն հարցանես եւ ցվարսավիրայսն, եթէ գեղեցի՞կս զգիսակսդ յօրինեաց։ Խոնարհութիւն այնր գլխոյ ո՛չ վարսք են, եւ ո՛չ գիսակք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ ՟Բ. 22։)
Զարդարելով զգլուխ արանց գիսակօք՝ զօրէն կնատ կանանց զարդու. (Սանահն.։)
hairy, long-haired;
comet;
Greek monk.
κομάων, πολύκομος comats, crinitus Ունօղ զգէսս կամ զվարսս երկայնեալս եւ հիւսեալս. գիսարձակ. հերարձակ. եւ Գեղմնաւոր.
Լնուլ զպասքումն ազգի գիսաւոր (հոնաց)։ Գլխագերծաց եւ գիսաւորաց. (Կաղանկտ.։)
Գիսաւոր նոխազօք առատացոյց զոհս կրակին. (Եղիշ. ՟Ա։)
ԳԻՍԱՒՈՐ. որպէս Ուխտաւոր աստուծոյ, որ ոչ կտրէ երբէք զհերս. ըստ նմին եւ վանական կարգ ինչ ըստ յունաց.
Որպէս գիսաւորն (կամ հերաւորն, ի լս) սամուէլ յորժամ պարգեւեաց (մատոյց) զգառն. (Մաշտ. ջահկ.։)
knowing, wise, experienced.
γνώστης, ἑγνωκώς conscius, cognitor, peritus Գիտօղ. իրագէտ. տեղեակ. գիտուն. գիտցօղ. տե՛ս (Դտ. ՟Բ. 7։ Գծ. ՟Ի՟Զ. 3։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 12։ ՟Բ. Յհ. 1։)
Գիտակն աստուած հարցանէր իբրեւ զանգէտ. գիտակն զգիտակն (խղճին) հարցանէր. (Եփր. ծն.։)
Գիտակ արարեալ (այսինքն եղեալ) զհակառակորդին չարէն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Զոր գիտակք մի՛ արհամարհեսցես. (Խոսր.։)
conscious, acquainted, confident.
Գիտակից. իրագէտ. եւ Համախոհ.
Գիտակից եմք ամենայն խորհրդոց ձերոց. (Լծ. ածաբ.։)
conscience;
knowledge.
Աղաչեմ, հանդերձ գիտակցութեամբ ընդունել. (Պրպմ.։)
Որ են սրտին գիտակցութիւնք, որ առ աստուած բարեաց խորհրդոց. (Նար. երգ.։)
to know, to have commerce or intimate relations with some one.
Ի ստոյգ գիտացողաց հաստատեալ գրեցաք. (Փարպ.։)
to acquaint, to instruct, to inform.
Շնորհն ի միտսդ գիտաց առնէ, թէ ընդունելի են աղօթքդ քո. (Նար. խրատ.։)
that may be known, perceivable;
—ք, note, remark.
Պա՛րտ է գիտողին պատկանիլ գիտելումն։ Գիտող ասեն զանձն, իսկ գիտելի զենթակայ իրն։ Ամենայն գիտելիքն, եւ այլն. (Սահմ. ՟Ա։)
Որ գիտելի է եւ ձերումդ իմաստութեան։ Ի քում գիտելի նետից՝ յետ նախկի գրելոյն հարան յանձին. (Շ. թղթ.։)
Գիտելի էր սրբոցն։ Գիտելի է քեզ։ Վասն ամենեցուն այսպէս գիտելի լինելոյ շնորհիս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. թղթ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
Ոչ միայն առ եղբարս գիտելիս եւ ծանօթս առնես. (Շ. ՟գ. յհ. ՟Գ։)
to know, to perceive;
to learn, to understand;
to feel, to recognize;
to be able;
to consider, to observe, to note;
to believe;
to know, to have a carnal connection with;
ոչ —, to be ignorant of, not to know;
— զայր or զկին, to lie with a man or woman;
ոչ գիտէ զամօթ, he has no shame;
քաջ, ճարտար գիտեմ զայն, I know it throughly;
չգիտեմ, I do not know, I am ignorant of it;
գիտասջիր, know ! չ— զի՛նչ առնել, to be at a loss what to do.
εἱδέω, εἵδω, οἷδα scio, (novi), ἑπίδομαι, γνώσκω cognosco, conscius, peritus sum (գտանի եւ Գիտա՛, տացի, տացօղ) ռմկ. գիտնալ։ cf. ԳԻՏԵՆԱՄ. (լծ. եբր. իատա՛. յն. իտէ՛օ, ի՛տօ. յորմէ լտ. վի՛տէօ, տեսանեմ) Ճանաչել որպէս եւ էն. մտօք տեսանել իբր աչօք եւ ստուգութեամբ. հասու, տեղեակ լինել. ըմբռնել. մակացու կամ ակահ լինել.
Գիտէր աստուած։ Դուք ինքնին գիտէք։ Գիտեմ ո՛րդեակ, գիտեմ։ Գիտաց Յիսուս զխորհուրդս նոցա։ Ոչ գիտէք զգիրս, եւ ոչ զզօրութիւն աստուծոյ։ Ոչ գիտեմ զձեզ։ Ի՞ւ գիտացից։ Գիտելով գիտասջի՛ր։ Ո՛չ գիտէ զամօթ։ Ոչ գիտեմ (խղճիւ) զանձին գործեալ զանպատեհս.եւ այլն։
Զսոյն սա գիտէ բանս (ըստ պատմութեանց) ընդ վիթխարի սկայիցն միաբանեալ. (Յհ. կթ.։)
Ի միոջէ որովայնէ աստուածայնոյն գիտէ զմեզ բանս (ըստ հաւատոց) վերստին ծնեալ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
Գիտեն գիրք եւ վասն անշնչից այսպէս ասել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
Բազում անգամ գիտէ սէրն զարհամարհութիւն ծնանել. (Լմբ. սղ.։)
very learned.
Ասէ ցնա այլ ծեր գիտնագոյն (կամ գիտնականագոյն) քան զնա. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Գիտուն.
Սեպհական գիտնոց եւ գիտութեան. իմաստնական. իմացողական. ճանաչողական.
Կատարեալ փիլիսոփոս երկոքումբք կերպարանի. բարեաւն ասեմ, եւ գիտնականաւն, եւ կատարելեաւն։ Ի ձեռն տեսականին զգիտնական զօրութիւնս հոգւոյն զարդարեսցէ. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
Ոչ վայրապար քահանայի, այլ յոյժ երկիւղածի եւ գիտնականի, որ գիտէ հմտաբար, եւ այլն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Իմաստուն եւ գիտնական եւ երկիւղած ի տեառնէ քահանայից եղիցին նոքա ժողովուրդք. (Շ. թղթ.։)
cf. Գիտութիւն.
Գիտնաւորութիւն. հմտութիւն. իմաստութիւն. գիտութիւն.
Զյառաջատեալսն կամօք եւ վարուք գիտնականութեամբ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)
Զհնազանդութիւն գիտնականութեամբ գեղեցկացեալ՝ ասացին թշնամի մարմնոյն. (Կլիմաք.։)
science, knowledge;
doctrine, understanding, wisdom, study, art;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
գիտութեամբ, knowingly.
γνῶσις, ἑπιστήμη scientia, cognitio, notitia, peritia Գիտելն. ճանաչողութիւն ստոյգ. հասողութիւն փորձիւ կամ պատճառաւ. հմտութիւն. տեղեկութիւն. ուսումն. իմաստութիւն. մակացութիւն.
Աստուած յայլմէ ոչ ընդունի զգիտութիւն, այլ ինքն այլում շնորհէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Իմաստասիրութիւն գիտութիւն էիցն է կամ էակաց։ Ընդհանուր եւ մասնական գիտութիւն։ Սուտ գիտութիւն. (Սահմ. ստէպ։)
learned, lettered, literate, wise, knowing, well performed;
skilful, intelligent;
diviner, foreteller;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
— առնել, to inform.
συνετός intelligens, sapiens Ունակ գիտութեան. գիտնական. ուսեալ. իմաստուն. հանճարեղ. բանիբուն. բան կամ ուսում գիտցօղ. եբր. խախամ.
Ուստի եւ ԳԻՏՈՒՆ. ἑπιστήμων, εἱδώς peritus Գիտակ, տեղեակ, հմուտ, ներհուն. խելամուտ. եւ Խելամտական.
Իբրեւ գիտուն խորհրդոց նոցա՝ յայտնէր զնոցա կասկածն. (Արշ.։)
ԳԻՏՈՒՆ. Գէտ, գուշակ. հմայօղ.
Բաղաամ գիտուն։ Ջնջեցին յերկրէ զգիտունս եւ զհարցուկս. (Եփր. յես. եւ Եփր. թագ.։)
Զի եւ հեթանոսաց գիտուն արասցէ զսրբոցն գորով՝ որ առ նա. (Նար. երգ.։)
to fatten, to grow fat.
Գիրացեալ լնու զորովայն մարմնոյն։ Որչափ գիրանայ մարմինն, այնչափ նուազի հոգին. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
fat, plump, corpulent;
fertile, abundant.
Ի գետինս գիրապարարս արգաւանդահողս. (Նար. խչ.։)
fattening.
Հրաժարեալ եմք ի մսոյ, եւ յամենայն գիրացուցչացն կերակրոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
plumpness, corpulence.
Եւ ո՛չ զհին վայելչութեան կալցիս զգիրութիւն. իբր զառատութիւն, եւ այլն. (Լմբ. յայտն.։)
villages, country.
Բազում գեւղեան շնորհէր. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
cf. Դիւթական.
Գիւտական հարցմունք. յն. հմայք. (Պտմ. աղեքս.։)
in rolling, tumbling down.
Իբրեւ զգիլս թաւալեալ. որպէս զքարինս հոլովեալ.
gurgling;
murmur;
noise.
Աղուէս մի քաղցեաւ, եւ եգիտ զսառն եւ զպաղ. սկսաւ ուտել, եւ ասէ, վա՛յ ինձ, զի ահագին է գլգլունս եւ աղաղակս ի գլուխս եւ յատամունս իմ. (Վրդն. առակ.։)
that has a headache;
dizzy, giddy;
whose hrains are disordered, mad;
— թմբրութիւն, dizziness.
Գլխագար ամբարշտութիւն. ((կամ գլխակառ). Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Գլխագար թմբրութիւն, կամ արբեցութիւն, կամ ծանրութիւն. այն է գլխածանրութիւն ի գինւոյ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ Ճ. Ճ։ Սարգ. ՟գ. յհ.։)
head-ache;
madness;
giddiness.
Ոտնացաւութիւն, եւ գլխագարութիւն, եւ անբժշկելի ցաւք։ Ոմանք իբր գլխագարութիւն ասէին զնմանէ ի սատանայէ եղեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
ԳԼԽԱԳԱՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Գլխահարութիւն կամ դատապարտութիւն. գլխու փորձանք.
Այդ իսկ առաւել ի գլխագարութիւն բերէ զձեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
initial, capital letter;
inscription, title.
ԳԼԽԱԳԻՐ. Գլխաւոր նշանագիր կամ տառ ի գլխաւոր հատուածս բանի. գլխատառ, մենծ գիր. սիւլուսի.
coif, head-dress;
where is the head of a Saint preserved.
Զգլխագիրն ի բաց հանցէ (կինն), զի դատեալ լիցի մերկ գլխով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Առնեն գլխադիրս գլխոյ ամենայն հասակաց։ Պատառեցից զգլխագիրսն ձեր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 18. 21. եբր. (ըստ ոմանց՝ ուսանոց նման բարձկներոյ)։)
Գլխադիրն ամենասրբուհոյ աստուածածնին։ Զսուրբ գլխադիրն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Բ.։)
Օրհնութիւն գլխագրի կուսից. (Մաշտ. ջահկ.։)
ԳԼԽԱԴԻՐ. Դիր հանգստեան, ուր պահի գլուխ սրբոյ.
heaviness of the head.
Արբեցութեանց գլխածանրութիւնք. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
division into several chapters, order, arrangement;
summary, compendium;
index.
Եդից քեզ գրով զգլխակարգութիւն հարցուածոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to be ashamed.
Մտօք ապշեցան, գլխակորեցան (կամ գլխակորացան)։ Ամենայն ոք գլխակորեալ յերկիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
Առիւծ մի եկաց առ Մարիամ մերձ՝ գլխակորեալ։ Գլխակորեալ լինէր ի ժամ ուտելոյն, զի մի տեսանիցէ, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Գլխանոց.
Պահպանակ գլխոյ. գլխանոց. սաղաւարտ.
Լանջապահս, գլխապանս. (Արծր. ՟Ա. 5։)
turban, head-hand.
Զգլխապատն քակելով, եւ զվարսն հարթելով. (Բրսղ. մրկ. ՟Թ։)
capital, that de serves capital punishment.
Գլխով չափ պարտաւոր, կամ պարտական գլխատման. մահապարտ.
to decapitate, to behead.
Առաքեաց գլխատեաց զյովհաննէս ի բանտի։ Զյովհաննէս ես գլխատեցի. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ։ 10։ Ղկ. ՟Թ. 9։)
Ի հռոմ քաղաքի գլխատեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Գլխատեալ այսօր ի հորովդիայ. (Շար.։)
decapitation, execution.
cf. Գլխատութիւն.
hat;
cap, bonnet.
Օրհնութիւն գլխարկի ... ի խոյրս յայս քահանայական զշնորհս քո ցօղեա՛. (Մաշտ.։)
Իջցէ օրհնութիւն ի վերայ այսմիկ գլխարկիս, զոր աղախին քո կամի արկանել զգլխով իւրով. (Մաշտ. ջահկ.։)
that has a headache.
head-ache.
Զկրօնաւոր ոմն ժրաջան ի ժամ յառնելոյն յաղօթս՝ ունէր սարսուռ եւ գլխացաւութիւն. (Վրք. հց. ձ։)
prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.
κεφαλαιόω, ἑπικεφαλαιόω summatim attingo, in summam redigo, perficio Ի գլուխ հանել. բովանդակել. կատարել. եւ Ի կարճոյ քաղելով աւարտել. վերածել ի մի. յանգել. գլխել.
Գլխաւորելով ըստ իւրաքանչիւր հասակացն զամենայն առաքինութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Ողջախոհութեամբ գլխաւորէր զկեանս իւր. (Ճ. ՟Ա.։)
Զգուշութեամբ գլխաւորել զսուրբ պահս, կամ զհրաման արքունի, եւ այլն. (ՃՃ.։)
Զամենայն շնորհս, օրէնս ... յինքն գլխաւորեսցէ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Ո՛չ զամենայն ասել, զի անհնար է, այլ գլխաւորել համառօտ զամենայն. (Բրս. հց.։)
Զհամառօտ գլխաւորելով աստանօր. (Նար. մծբ.։)
to have the pre-eminence, to be at the head;
to be finished;
to bud.
Առնուլ զգլխաւորութիւն, կամ զվերակացութիւն. մեծարիլ գոհերեցութեամբ.
Կոչի այսպիսի տաճարապեա. վասն զի ո՛չ զանշունչ նիւթոյ շինուածի ժառանգութիւն գլխաւորի, այլ զբանական կենդանեաց ժողովոյ. (Սարկ. քհ.։)
Իբր Գլուխ կապել, կամ սերմն հասուցանել բուսոց.
superiority, presidency, priority, supremacy.
ἁρχή, πρωτεία principatus, primatus Գահերիցութիւն. առաջին աստիճան պատուոյ. իշխանութիւն.
Որում պահէին զգլխաւորութիւն, զի ոչ գոյր անդրանիկն ի միջի. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 10։)
Ի հռովմ հանդերձեալ էր կարգել զաթոռ պետրոսի եւ պօղոսի, եւ զգլխաւորութիւն սրբոյ եկեղեցւոյ. (Զքր. կթ.։)
Զերեւելի գլխաւորութիւնդ վեհից (իբր գլխաւորք). (Նար. մծբ.։)
Ընդ աբրահամեանցն եւ ընդ պետրոսեանցն գլխաւորութեանց. (Ի գիրս խոսր.։)
to decapitate the idols, to destroy;
to turn about;
cf. Գլխաւորեմ.
Ի նոյն առ բանն գլխի վերստին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 28։)
the head uncovered.
Եկի գլխիբաց եւ բոկոտն. (Վրք. հց.։ եւ Ճ. ՟Բ.։)
the head downwards.
Պետրոս խաչեցաւ գլխիվայր։ Պետրոս գլխիվայր լինէր կախեալ. (Եւս. պտմ.։ Ոսկ. յհ.։ Անան. ի պետր.)
Շմաւոն քաջալերեալ երդմնեցոյց, զի գլխիվայր հանցեն զնա ի խաչ. (Եփր. համաբ.։)
himself, personally, in person;
all, totally, entirely.
ԳԼԽՈՎԻՆ. Ի ԳԼԽՈՎԻՆ. Ինքնին՝ գլխով եւ անձամբ իւրով. ըստ յն. ինքն իսկ. զինքն կամ ինքեա անգամ (յամենայն դէմս եւ հոլովս). եւ ամենայն մասամբ. բոլորովին. եւ Տի՛ նա. բուն ինքը, ինքն ալ.
Նա ինքն գլխովին (է), որ զհեղիոդորոսն շարժեաց եւ լլկեաց։ Զմատեանն ի գլխովին։ Ինձ իսկ ի գլխովին (կամ գլխովին). (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 1. եւ ՟Բ. 33։ Հռ. ՟Ժ՟Զ. 2։)
Զբազում ախտաժէտս բժշկեալ, եւ գլխովին զկին միհրանայ. (Խոր. ՟Բ. 83։)
Ստութեամբ վարէր առ թագաւորն ինքնին գլխովին։ Մեք իսկ գլխովին վարդապետքս ձեր զի՞նչ եմք. ո՞չ ահա պաշտոնեայք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Գլխովին պարտ է հաւատալ. (Շ. բարձր.։)
ԳԼԽՈՎԻՆ. մերթ՝ Գլխով հանդերձ (դրամոյ).
Ոմն վասն վաշխից ժլատանայ, ոմն եւ գլխովին իսկ հանել փութայ. յն. եւ զգլուխն. (Ոսկ. սղ. ՟Լ՟Ը։)
Առեալ մայրն այն գլխովին զտաշտ, եւ զսափոր. (Վրք. հց. ՟Թ. ձ։)
to roll.
ἁνατρέπω, ὁλισθαίνω, κατακρημνίζω subverto, prosterno, labefacto, praecipitor, labor Գլել. թաւալել. տապալել. կործանել, շրջել, հոսել. գլորտըկել, վար ձգել.
Մի՛ կամօք ձերովք ի բարձր վիմաց գլորէք զանձինս ձեր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Գլորեցելումն հօր ցուպ եղեր յարուցիչ. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Գլորեմ.
Զահագին աշտարակն գլորեցուցանել. (Իսիւք.։)
roll, downfall.
Ահա սա կայ ի գլորումն եւ ի կանգնումն բազմաց ի մէջ իսրայէլի. (Ղկ. ՟Բ. 34։)
Զի մահ գլորմանն ցուցից կերպարան. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
Գեղեցկութիւն երեսաց քոց գլորումն է անհաստատից. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
defeat, ruin.