Definitions containing the research մարտ : 1581 results

Մարզարան, աց

s.

gymnasium.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքս ելանել իբր ի մարզարանէ, արիաբար մարտնչին ի վերայ հայրենի գաւառին. (Պիտ.։)


Մարզեմ, եցի

va.

to instruct in athletic exercises;
to inure to war;
to exercise, to instruct, to initiate, to teach, to discipline, to form, to train, to civilize, to soften manners.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱՐԶԵՄ կամ ՄԱՐՁԵՄ. Վարժել. կրթել ի մարտ կամ ի մրցանս. ըստ յն. օծանել (որպէս զըմբիշ).


Մարզիկ

adj.

exercised, inured;
trained to war.

· Calfa

NBHL (1)

Արձակեաց զմարզիկսն (կամ զմարտիկսն, կամ զմարձիկսն) յիւրաքանչիւր տեղիս. (Եղիշ. ՟Ա։)


Մարզիչ, չի, չաց

s.

instructor, teacher, one who disciplines, inures or trains to war.

· Calfa

NBHL (1)

Տային զանձինս իւրեանց ի մարզիչս (կամ մարձիչս) եւ ի բռնամարտիկս. (յն. ըստ իմաստից) (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 14։)


Մարթ, ի

s. adj.

means;
possible;
v. imp. — է, it is possible, it may he so;
it is fitting or proper.

· Calfa

NBHL (1)

Գոլն, եւ մարթն, եւ հարկաւորն։ Ամենայն նախադասութիւն կա՛մ գոլ է, կամ մարթ, կամ հարկաւոր։ Ընդհանուրն ի վերայ մարթին նիւթոյ ոչ երբէք ճշմարտի։ Բայց մասնական բացասութիւն այժմ ի վերայ մարթին հակադարձի։ Հարկաւորն քան զմարթն. (եւ այլն։ Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Մարթանք, նաց

s. adv.

stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.

· Calfa

NBHL (1)

στρατηγία (ճարտարութիւն ի զինուորութեան). stratagema ἑπιστήμη scientia, peritia, ars, astutia. Հնարք. հայթհայթանք. ճար. ելի աղագ. ճարտարութիւն. արուեստ. գիւտ հնարից ի մարտի. վարպետութիւն, խելք.


Մարթելի, լւոյ

adj.

possible;
contingent;
proper, fitting.

· Calfa

NBHL (1)

Հակադարձութիւն, կա՛մ պարզ է, եւ կամ մարթելի։ Մարթելի ասի ի նիւթոյն՝ յորով վերայ բնաւորեցաւ ճշմարտիլ. ո՛րգոն, մարթելի գոյ ամենայնումն մարդումն արդար գոլ. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Հերքումն, ման

s.

refutation;
— բանից, confutation.

· Calfa

NBHL (1)

Յոլովագո՛յն մարտացուն ձեռաց զպարտութեանցն եւեթ առնէ տալ զհերքութիւնս. (Պիտ.։)


Հզօրապէս

adv.

cf. Հզօրագոյնս.

· Calfa

NBHL (1)

Հզօրապէս մարտնչելով. (Եղիշ. ՟Գ։)


Հզօրացուցանեմ, ուցի

va.

to render stronger, more powerful;
to strengthen, to invigorate, to fortify.

· Calfa

NBHL (1)

Հզօրացուսցէ զիս ի ժամ պատերազմի։ Հզօրացոյց մարտնչել ի յաղթել. (Եփր. թագ.։ Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Դ։)


Հիմն, մանց

s. chem.

foundation;
base, basis;
foot, bottom;
back, back part;
foundation, establishment;
— աղանալի, salifiable base;
— ի վեր, from top to bottom;
thoroughly, utterly;
— ի յատակ, to its very foundations;
down to the ground, to the bottom;
— or հիմունս արկանել, to lay the foundations of, to found;
— ի վեր առնել, կործանել, տապալել, յատակել, to cast to the earth, to throw, cast or pull down, to overthrow, to overwhelm, to subvert, to demolish, destroy or ruin utterly;
ի հիմանց կործանիլ, to be overthrown;
— լինել իրիք, to be the foundation of;
անկանիլ հիման, to have laid the foundation;
ի վերայ հաստատուն հիման, on a solid foundation.

· Calfa

NBHL (1)

Զհիմն ճշմարտութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)


Մարմնական, ի, աց

adj.

corporeal, bodily;
mundane, worldly;
carnal, sensual.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմնական պատերազմ, կամ կռիւ, կամ մարտք, սպառազինութիւնք, կենցաղ, վարք. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ե։ Խոսր.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)


Մարմնաւորական, ի, աց

adj.

corporeal, palpable, material;
of or belonging to the body, bodily;
carnal, fleshly, sensual, worldly.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմնաւորական կարիք, կամ կիրք, կամ պատերազմ, կամ մարտիկք. (Կանոն.։ Նիւս. երգ.։ Ժմ.։ Նար. մծբ.։)


Մսակեր, աց

adj.

flesh-eating, living upon flesh;
carnivorous.

· Calfa

NBHL (1)

Աշոտ որդի նորա, որ մսակերն կոչիւր. իմա՛, կա՛մ շատակեր, կամ քաջ ի մարտի, կամ յաղթամարմին։


Մտաբերեմ, եցի

vn.

to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.

· Calfa

NBHL (1)

Ուրիա ի ձեռն պարգեւացն ոչ մտաբերեաց երթալ ի տուն իւր։ Եւ ոչ մտաբերեցին այլ մարտնչել թնդ յովսափատու։ Որ զերկաթն գողանալ մտաբերեաց, նա թէ եւ ոսկւոյ երբէք դիպէր, ոչ ակնածէր. (Եփր. թագ. եւ Եփր. մն. եւ Եփր. գող.։)


Մտադիւր

adj. adv.

diligent, prompt, ready;
—, — իմն, — սիրով or կամօք, willingly, voluntarily, with good will, heartily, cheerfully, with pleasure;
candidly, frankly, sincerely.

· Calfa

NBHL (1)

Հաց գաղտնի մտադի՛ւր կերիջիք, եւ ջուր գողունի ախորժելով արբջիք։ Որ մտադիւրն ծառայեաց բազմաց։ Մտադիւր մարտնչել, համարձակ մեռանել։ Մտադի՛ւր լաց ի վերայ մեռելոյն, զի հանգեաւ. (Առակ. ՟Թ. 17։ Ես. ՟Ծ՟Գ. 11։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 21։ Սիր. ՟Ի՟Բ. 11։)


Համատեսակ

adj.

of the same kind or sort, equal, conformable.

· Calfa

NBHL (1)

Համատեսակօքն ընդ համատեսակացն կամեցաւ մարտնչել։ Նոխազս հաւասարս հասակաւ, եւ համատեսակս. (Պրպմ. ձ։)


Համարձակ

adj.

frank, free, bold;
plain, sincere, without ceremony;
determined, resolute;
wide, extended;
cf. Համարձակաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Համարձակ խօսել, կամ ասել, շրջիլ, մտանել, տեսանել, մարտնչել, մեռանել, եւ այլն. (ստէպ ի սուրբ գիրս։)


Համարձակեցուցանեմ, ուցի

va.

to embolden, to make bold or courageous, to reassure;
to permit, to allow;
to render impertinent.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ պարսկաց գումարտակին համարձակեցուցեր երթալ. (Փարպ.։)


Համարողական, ի, աց

adj.

arithmetical.

· Calfa

NBHL (1)

Երկրաչափութիւնն, եւ համարողութեանն ճշմարտութիւն զկայանս աստեղացն նշմարէ. (Վեցօր. ՟Ա։)


Համարողութիւն, ութեան

s.

arithmetic, ciphering.

· Calfa

NBHL (1)

Երկրաչափութիւնն, եւ համարողութեանն ճշմարտութիւն զկայանս աստեղացն նշմարէ. (Վեցօր. ՟Ա։)


Համբարեմ, եցի

va.

to warehouse;
to provide, to furnish food, to victual, to revictual, to lay in a stock of, to store;
to lay by, to hold in reserve, to amass, to gather, to treasure up.

· Calfa

NBHL (1)

Համբարեալ կայցէ քեզ ի ժամանակս թշնամեաց յօր մարտի. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 23։)


Համբերական, ի, աց

cf. Համբերատար.

· Calfa

NBHL (1)

Ի համբերական մարտին։ Ընդ այնպիսի համբերական հաւատսն. (Նար. մծբ.։ Ճ. ՟Ա.։)


Համոզեմ, եցի

va.

to persuade, to induce, to gain or bring over;
to impel, to urge;
to calm, to appease, to reconcile.

· Calfa


Համօրէն

adj. adv.

whole, total, entire, universal;
all, entirely, totally, wholly;
ընդ — աշխարհ, throughout the world;
— կալ ի վերայ, understand perfectly, to know to the bottom, to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts.

· Calfa

NBHL (1)

Համօրէն ոչ կարացին կալ ի վերայ մտացն ճշմարտութեան. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Հայեցողութիւն, ութեան

s.

contemplation;
speculation;
theorem.

· Calfa

NBHL (1)

Իմանալի հայեցողութեամբ։ Հայեցողութեամբն առ աստուած։ Իմդ եղբօր տկարացեալ է հայեցողութիւն առ ի նոցայն հայել ճշմարտութիւն։ Արտաքոյ մնաց յիշմանն եւ հայեցողութեանն աստուծոյ եւ ոչ ոք. (Լմբ. ժղ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)


Հայր, հօր, հարց

s.

father;
papa, pa;
dad;
father, chief;
founder;
author, inventor;
— մեր, the Lord's prayer;
— երկնաւոր, գթութեան, heavenly Father, God of mercy;
հարք եկեղեցւոյ, the fathers of the church;
հարք միանձունք, old anchorites;
հարք մեր, our fathers, forefathers, ancestors;
— աշխարհի, Adam;
յարգոյ —, Reverend Father;
բարեյիշատակ —ն իսահակ, Father Isaac of blessed memory;
— սուրբ, holy father;
— խոստովանութեան, confessor;
հոգեւոր —, spiritual father;
— հայրենեաց, ժողովրդեան, աղքատաց, father of his country, of the people, of the poor;
քերթողաց —, father of Armenian literature, Moses of Khoren;
— պատմագրաց, father of history, Herodotus;
— եւ մայր, father and mother, parents;
որդի ի հօրէ, from father to son;
— իբրեւ զ—, like a fatherly, paternal;
ազնիւ, բարեգութ —, good, tender father;
— սիրտ, գութ, սէր հօր, the heart, tenderness, love of a father, paternal, fatherly affection;
սիրել, պատուել զ—, զօրավիգն լինել հօրին, to love, honour and succour one's father;
յաւելուլ առ հարս, to go the way of all flesh, to go to kingdom come, to die;
ննջեաց ընդ հարս իւր, he slept with his fathers;
— որդւովք բերկրեալ, a father happy in his children;
— մարդպետ, kislar-agasi, master of eunuchs.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ հարք սուրբք եւ վարդապետք ճշմարտութեանն։ Մերն հարք։ Հարքն մեր երանելիք։ Ոմն ի հարցն. (եւ այլն. Լմբ. ատ.։)


Հանապազաջան

adj.

always endeavouring, always careful, industrious, active, assiduous.

· Calfa

NBHL (1)

Միշտ է ընդդիմամարտ մարդկան բանսարկուն, եւ հանապազաջան ի պատրելն զմեզ. (Լմբ. պտրգ.։)


Հանգրիճեմ, եցի

va. fig.

to tuck, turn or truss up;
to take in, to tighten;
— զհանդերձս, to tuck up one's clothes or gown;
— զբազուկս, to turn up the sleeves;
— զմիտս, to retire within oneself, to collect one's thoughts.

· Calfa

NBHL (2)

Գօտեմարտի ընդ ըմբշամարտին հանգրիճեալ, եւ ամենեւին զսպեալ։ Յառաջ եւ յետոյ հանգրիճեալ եւ զսպեալ. եւ իբրեւ զսուրհանդակ թեթեւընթաց արշաւէր. (Ոսկիփոր.։)

Արիագոյն զինուորացն ի վեր հանկրիճել զբազուկսն ի ժամ մարտին. (Նչ. եզեկ.։)


Հանգրուան, աց

s.

lodging, abode, dwelling;
suburb, village, hamlet;
stable;
cattle-shed, sheep-fold;
cf. Կայարան;
— նաւաց, road, roadstead, harbour, port;
— sanctuary, relic.

· Calfa

NBHL (1)

Մօտեաց ի հանգրուանս մարտիրոսացն. այսինքն ի վկայարանս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)


Հանդէպ

prep. adv. adj.

before, in face, in presence of, in front, opposite;
against;
ի —, ի —դիպէ, ի —դիպոյ or —պոջ, before, in front;
convenient, fit, proper.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վահանամարտութիւնս ըստ հանդիպին ի դէպ պատկանել. (Պիտ.։)


Հանդիպութիւն, ութեան

s.

cf. Հանդիպումն.

· Calfa

NBHL (1)

Անճառ է եւ անիմանալի ի մարդկան հանդիպութեանց։ Ծածկեցաւ յինէն անվրէպ դիտողութիւն ճշմարտաքնին հանդիպութեան. (Նիւս. կազմ.։ Պիտ.։)


Հանդիսադիր, դրի, դրաց

s.

agonotheta, gymnasiarch, agonistarch;
president or chief of a ceremony, assembly, combat, show;
*expositor, exhibiter.

· Calfa

NBHL (3)

Հանդիսադիր մերոյ մարտին՝ չէ ի ցեղէ հողեղինին. (Շ. եդես.։)

Հանդիսադիրք մարտիցն փախստեայք լինէին. իբր զօրագլուխք։

ἁγωνοθέτης agonotheta, certaminum arbiter, auctor solemnitatis ἁθλοθέτης , ἁθλοθέτηρ munerarius certaminis. Որ դնէ կամ կարգէ զհանդէս մրցարանի. վերակացու մրցանաց, եւ պսակիչ մրցողաց. որ եւ Նահատակադիր. Ճգնադիր. մարտադիր.


Հանդիսական, ի, աց

adj. s.

solemn, pompous;
spectator, assistant.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հանդիսական տօնիս։ Ի հանդիսական աւուրս։ Ի հանդիսական մարտի։ Հանդիսական մրցումն, կամ ատեան, հրապարակ, ասպարէս. (Տաղ.։ Լմբ.։ Գր. տղ.։ Երզն.։ Գանձ.։)


Հանդիսակից, կցի, կցաց

s.

companion in an assembly or solemnity;
companion in arms, fellow-soldier, comrade.

· Calfa

NBHL (1)

σύναθλος certaminis socius et adjutor եւ այլն. Կցորդ ո՛ր եւ է հանդիսի։ մարտակից. նահատակակից. Ճգնակից. եւ Գործակից. եւ Պարակից. տօնակից.


Հանդիսանամ, ացայ

vn.

to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.

· Calfa

NBHL (1)

Որք հանդիսացեալք խրախուսելով։ Արիաբար հանդիսեալք ի մարտի կամ ի մարտս պատերազմի։ Հանդիսացան ընդդէմ թշնամւոյն. (Շար. եւ այլն։)


Հանդիսարան, աց

s.

lists, arena;
court of justice;
gallery, saloon;
exhibition;
scene, spectacle.

· Calfa

NBHL (1)

Մարգարէից հանդիսարան, մարտիրոսաց պսակ (սուրբ խաչ). (Անյաղթ բարձր.։)


Հանդիսացուցանեմ, ուցի

va.

to solemnize, celebrate with pomp or display;
to signalize;
to count, to enumerate;
թատերախաղ —, to play, to act, to perform;
անպարտելի —, to render invincible.

· Calfa

NBHL (2)

Որ զօր ի մարտ հանդիսացուցանէ։ Զբնական սորա արդարութիւնս հանդիսացոյց առաջի աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)

Ի հանդիսացուցանել եւ համար առնել զօրացն արքունի։ Ի սկիզբն կենցաղոյս հանդիսացոյց յինքեան զդաւիթ ճշմարտեալ. (ՃՃ.։)


Հանդիսաւոր, աց

adj. s.

pompous, solemn;
public;
combatant, athlete, champion.

· Calfa

NBHL (1)

Եղիցի պայծառ հանդիսաւորն՝ ոչ յորժամ մարտնչին, այլ յորժամ մարտուցեալ՝ ոչ լինի ըմբռնեալ։ Ոչ այնպէս զհանդիսաւորն՝ ձիթենւոյն պտուղ առնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)


Խրոխտիմ, եցայ

vn.

cf. Խրոխտամ.

· Calfa

NBHL (1)

Ամաչեսցէ չարն, որ խրոխտեալ մարտնչի ընդ մեզ. (Եղիշ. ՟Բ։ Իսկ Ոսկ. մ. ՟Դ. 8.) գրի խոխտի, իբր խրոխտի. յն. գոռոզանայ կամ բռնակալէ։


Ծագեմ, եցի

va.

to irradiate, to cause to shine;
to cause to germinate, or to sproutforth;
ծագեցից Դաւթի ծագումն արդարութեան, I will cause the Branch of righteousness to grow up unto David;
առաւօտն ծագեաց զլոյս իւր, the sun shone forth, day broke.

· Calfa

NBHL (1)

Յիրաց անտի ճշմարտութիւնն ծագէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)


Ծագումն, ման

s.

dawn, rising;
birth, origin, source, rise;
emanation;
lineage, descent;
derivation;
զ—ն ունել, to take its rise in, to draw one's origin from;
— արեգական՝ արեւու, sunrise, sunrising.

· Calfa

NBHL (1)

Ծագումն միածնի որդւոյ քո յերկնից (այսինքն միածինդ ծագեալ)։ Այսօր զհոգին ճշմարտութեան դաւանեցին սուրբ հայրապետքն ծագումն առ ի հօրէ յառաջ բղխեալ անհատաբար, եւ այլն։ Ծագումն լուսոյ աստուածային նշանի։ Ծագմամբ լուսափայլ աստեղն։ ծագումն արեւու լուսոյն ճշմարտի (սուրբ կոյս. իբր ծագօղ, արեւելք). (Շար.։)


Ծածուկ

adj. adv. s.

hidden, secret, occult;
stealthy, clandestine, underhand, furtive;
—, ի —, in secret, privately, secretly, by stealth, clandestinely;
—ք, hiding-place;
the secrets;
the private parts;
—ք սրտի, bottom, the inmost recess of the heart;
— հրամանք վերին Տեսչութեան, the inscrutable ways of Divine Providence.

· Calfa

NBHL (1)

Գիտէր զծածուկս նոցա զամենայն ճշմարտապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)


Ծաղր, ղու

s.

laugh, laughter, laughing;
derision, mockery, raillery, banter;
sneer;
— առնել, դնել, հեղուլ, to laugh;
to joke, to jest;
to laugh at, to scorn, to deride, to make sport of, to ridicule;
— լինել՝ կալ՝ մնալ, to be laughed at, derided, ridiculed, made a jest of, to make oneself the laughing-stock of;
— առնել զոք յայտ յանդիման, to scorn, to deride one to his face;
զծաղու գալ, ի — հատանիլ, to laugh, to hurst out laughing, to suffocate with laughter;
cf. Ծանակ.

· Calfa

NBHL (1)

Ծաղր ձեր ի սուգ դարձցի. Ծաղր անմտաց։ Եղէ նոցա ծաղր։ Բերանք ճշմարտից լցցին ծաղու։ Ծաղուն (կամ զծաղրն) ասացի զբօսանս։ Ի ծաղր ինչ էր քեզ իսրայէլ։ Եղիցես ի ծաղր եւ ի կատականս։ Ես եղէ ծաղր նախատանաց. եւ այլն։


Ծամածուռ

adj.

tortuous, winding, anfractuous;
շաւիզ —, zigzag.

· Calfa

NBHL (1)

Թիւրք եւ խոտորեալ ի ճշմարտութեան ծամածուռս. (Սարկ. հանգ.։)


Ծայրագոյն

adj.

supreme, extreme.

· Calfa

NBHL (1)

Ծայրագոյն նաւամարտք էին աթենացիք. (Նոննոս.։)


Ծանրաբեռն, ռինք, ռանց

adj.

heavy, onerous;
oppressive;
difficult.

· Calfa

NBHL (1)

կրէին կիրս ծանրաբեռինս ի զէն եւ ի ճակատամարտ. (Արծր. ՟Բ. 2։)


Ծանօթական, ի, աց

cf. Ծանօթ.

· Calfa

NBHL (1)

Ծանօթական լինել ճշմարտութեան քրիստոսի աստուծոյ մերոյ. (Համամ առակ.։)


Ծեքեմ, եցի

va.

to overstrain, to distort the sense of a passage, phrase or word, to parody.

· Calfa

NBHL (1)

Զբան աւետարանին մի՛ ծեքեսցեն, այլ ճշմարտութեանն հետեւեցին. (Նչ. խնդ.։)


Ծիրանանամ, ացայ

vn.

to become purple;
to be dyed purple.

· Calfa

NBHL (1)

Ծիրանացեալ ի մարտիրոսական արիւնէ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)