shining, very white, candid as snow.
Ետ քեզ զձիւնափայլ պատմուճանն՝ ի ջրոյ եւ ի հոգւոյ անկեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Ձկնորս.
ἱχθυοθηρητήρ, ἱχθυολκός, ἀλιεύς piscator. Որ հանէ զձկունս ի ջրոյ. ձկնորս.
fish-skin.
Բերեալ կալան իմ առաջի ձկնամորթս. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Ձկնատեսանք.
ՁԿՆԱՏԵԱՆՔ կամ ՁԿՆԱՏԵՍԱՆՔ. Լիճ կամ ջրշիղջ ձկանց առանձին յօրինեալ ի պէտս ձկնորսութեան թագաւորազանց.
fish-pond, fish-pool, fish-reservoir.
ՁԿՆԱՏԵԱՆՔ կամ ՁԿՆԱՏԵՍԱՆՔ. Լիճ կամ ջրշիղջ ձկանց առանձին յօրինեալ ի պէտս ձկնորսութեան թագաւորազանց.
albatross.
Արտաւազդահաւդ եւ ցեծդ՝ հաւք են, որ ի ջուրն բնակեն, ձկնաքաղն եւ շեախն. (Լծ. փիլ.։)
winter quarters.
Իջանէր ի ձմեռնահանգիստ քաղաքն պերոզապատ. (Կաղանկտ.։)
to become winter, to grow cold, to be as cold as in winter;
to be exposed to the rigors of winter;
to inure oneself to cold;
to be a prey to adversity, to be exposed to life's tempests;
cf. Ձմերեմ.
Իջանէ ի ջերմային վայրս խորոցն, ձմեռնանայ անդ. (Արծր. ՟Գ. 7։)
cf. Ձմերային.
Յառաջ քան զձմերական փոփոխմունս լինելոյ. որ է ձմեռնամուտ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.
Զգետն ի ձմեռնային նուազութեան իջուցանելով. (Խոր. ՟Բ. 12։)
Աղքատանայ զվերջին աղքատութիւնն, եւ մերկ ի մեծի ձմերանին լինի, ուր փախուստ ոչ գոյ. (Համամ առակ.։)
Ի մէջ ձմերայնի մրրկօք պատեալ։ Տապ ձմերայնոյն (այսինքն եռանդն ալէկոծութեան) ի ներք էր ի նաւին։ Դու ես պատճառ ձմերայնոյս. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. յովն.։)
house or place serving to winter in;
winter quarters, barracks.
Ծիծռան յառաջ քան զաշունն ի ջերին ի ձմերոց երթալոյ. (Եզնիկ.։)
propped, supported;
arbour, vine-arbour, bower, trelliswork;
— յօրինել, զարդարել, to prop or support a vine, to adorn with arbours or bowers, to enclose with trellis-work, to embower.
Որպէս զձող ամբարձեալ. կամ ի վերայ ձողոյ բարձեալ. եւ ձողիւք շուրջ պատեալ
small plain among valleys.
Ի դիմի հարեալ միմեանց ի ձորադաշտակի միոջ. (Յհ. կթ.։)
inundating or overflowing valleys.
Իբրեւ զջուր ձորալիր պարանոցաթաղ յորդեսցի. (Ես. ՟Լ. 28։)
little valley, dale, dingle, glen.
Անցանել ընդ ձորակն։ Առ ոտամբ լերինն ի ձորակի մի ամրոջ։ Հովտաձեւ ձորակին։ Ո՛չ ի ձորակի, այլ ի լերինն։ Մերձ առ պարիսպ քաղաքին հուպ առ ձորակին. (Ագաթ.։ Խոր.։ Վրդն. ծն.։ ՃՃ.։)
to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.
Որպէս ընդունիցի ոք զարծաթ եւ զպղինձ, զերկաթ եւ զկապար ի մէջ հնոցի, փչել ի նա հուր, եւ ձուլել։ Հաւաքեցից եւ ձուլեցից զձեզ։ Եւ ձուլեսջիք ի մէջ նորա, զոր օրինակ ձուլեսցի արծաթ ի մէջ բովոյ։ Ձուլել խարիսխ պղնձի, կամ օղամանեակս ոսկիս, սիւնս. կամ զսուսերս ի խոփս. եւ այլն։
Զլոյծ ջուրն յորդանանու քարակարկառ ձուղեցեր. (Ճշ.։)
casting.
Քաջապինդ ի հաստատութեան ըստ կարծրութեան ձուլման արծաթոյ. (Նար. առաք.։)
rag, tatter, old cloth;
sackcloth, hair-cloth;
— թաւարծի, coarse hairy cloth.
Ցնցոտի ձորձ. կապերտ. քուրձ. քուրջ, շոր.
working gratuitously.
gratuitousness;
gratuitous, voluntary;
for nothing, gratis, free of cost, scot free, gratuitously;
—ք, gifts, presents.
Ոչ ծառայեսցես ինձ ձրի։ Միթէ ձրի՞ պաշտիցէ զտէր։ Գնասցէ ազատ. ձրի իսկ ելցէ առանց արծաթոյ։ Ոչ մատուցից տեառն աստուծոյ իմոյ ողջակէզս ձրի։ Գործղ նմա գործ ձրի, եւ զվարձս իւր ոչ հատուցանէ նմա։ Ձրի առէք, եւ ձրի տուք. եւ այլն։
Զմիտս ի տունս եւ ի շահս եւ յայլ ձրի բանս շրջելով. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
to give, to present, to offer, to dedicate, to devote, to consecrate;
to sacrifice;
to initiate.
Ձօնել դիւաց։ Նուէրք ձօնեալ։ Ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն։ Ողջակիզաց ձօնեցելոյ ի դիւանուէր քրմացն. (Զենոբ.։ Ագաթ.։ Խոր.։ Ճ. ՟Ա.։)
the eighteenth letter of the alphabet, and the thirteenth of the consonants;
ninety, ninetieth;
It has much affinity with the letters խ and լ, and is sometimes confounded with them, for example : մժեղ — մժեխ, բաղդ — բաղտ;
In foreign words with a comma placed above, it is always pronounced լ.
Գիր բաղաձայն, Ղատ յորջորջեալ, ձայնակից գոգցես ընդ կրկին լլ, կամ ընդ թլուատ ր, կամ ընդ նչ. մեղմ քան զարաբական ղայն, եւ թանձր քան զյունականն ղամմա. ընդ որում երեւի նոյնանալ մերս ղ՛, ղիւն կոչեցեալ. որ գրի եւ ղ՛. լ՛. լ՝։
Ղ. Երբեմն ի հայկական բառս լծորդ է ընդ խ. զի անխտիր գրի յոմանց բախտ, բաղդ. մժեղ, մժեխ. սանդուղք, սանդուխք. վախճան, վաղջան. եւ այլն. որպէս եւ եղբայր՝ ռամկօրէն ասի եխպար, ախպար։
intrenchment;
encampment;
camp;
army;
— ածել, գործել, to intrench, to throw up intrenchments, to pitch a camp.
Անկանէր ի ներքս ի ղակիշն, կամ ի վերայ ղակշին պարսից։ Ղակիշ ածեալ յաւուր տեղւոջ. (Բուզ. ՟Դ. 36. 43. 48։)
Ի միջի նորա ածեալ ղակիշ՝ բանակէին։ Ի ղակշին, կամ ի վերայ ղակիշին. (Փարպ.։)
Հարկանեն զղակիշն ի դրանն պարտաւայ, եւ քաջամուխ ի մարտն կացին. (Կաղանկտ.։)
cf. Ճռուողեմ.
Հաւ շուրջ թռչի, եւ ճռուուղէ զմարդով (կամ ճռողէ զանտառս). (Ածաբ. նոր կիր.։)
to chirp, to cheep, to pip, to twitter, to chirrup, to warble, to sing.
Հաւ շուրջ թռչի, եւ ճռուուղէ զմարդով (կամ ճռողէ զանտառս). (Ածաբ. նոր կիր.։)
candle-lighter, lighting-stick;
lighter, illuminator;
lighting of candles or lamps;
Christmas eve, Epiphany, Easter eve illuminations;
public illumination;
— առնել, to light a candle.
Զմեծի պասեքին զճրագալոյցն։ Զաստուածայայտնութեան ճրագալոյցն. (Կամրջ.։)
cf. Ճրագակիր.
Շուրջ ետ ճրագին, եւ խորտակեաց զճրագակալն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
tallow, suet, fat, grease.
balancing, oscillation, vibration;
clock, time-piece;
cf. Ճօճք;
cf. Ճօճական.
to oscillate, to vibrate, to balance;
to jog, to wag;
to swing, to rock, to dangle, to move to and fro, to push;
— զնիզակ, զսուր, զգեղարդն, to brandish a lance, a sword, to hurl a dart or javelin.
ՃՕՃԵՄ κραδαίνω vibro, quatio. գրի եւ ՃՈՃԵԼ. Կոծել, ծածանել. շարջլել. տատանել. այսր անդր յածել. ճկել, ճկճըկել, խաղցընել.
to oscillate, to vibrate, to balance, to move up and down, or to and fro;
to swing, to have a swing, to go in a swing;
to see-saw, to have a game at see-saw.
(Ձկունք) ճօճին պերճն ճեմօք։ ողբոջք խոտոց ճօճին ճեմին ի վերայ երեսաց երկրի ի շնչել քաղցրաշունչ հողմոյ. (Վեցօր. ՟Է. եւ ՟Բ։)
parchment;
scroll.
Մագաղատ հատուածաձեւ չորեքկուսի։ Գրեալ ի միջոյ կողման մագաղատին. (Փարպ.։)
of parchment;
կազմ —, parchment-binding.
Զփիլոնն, եւ զմատեանսն (կամ զգիրսն) մագաղաթեայս բերջի՛ր ընդ քեզ. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
cf. Մագլցեմ.
Երբեմն մաքլեն, եւ երբեմն զձեռն ձգեն՝ զմուրուացն կախեն. (Եփր. զղջ.։)
to claw, to scratch;
to clutch, to catch;
— or ի վեր —, to climb up, to climb, to clamber up, to ascend.
Երբեմն մաքլեն, եւ երբեմն զձեռն ձգեն՝ զմուրուացն կախեն. (Եփր. զղջ.։)
density.
Որպէս մազդութիւն ծխոյ, առ ի պարզիլ քամիլ գէջ խոնաւութեան ի հրային կերակրոցն. (Շիր.։)
in agony, dying, at the last gasp;
— մերձ ի մահ լինել, to be very low, dying, to be giving up the ghost, in the pangs of death, on one's death-bed.
որ եւ ՄԱԶԱԿՌԻՉ, ՄԱԶԱԿԱՌԱՉ. Ի յետին մազի կամ թելի կենաց կռնչօղ, կառաչօղ. վտանգեալ ի մահ. հոգեվար. վերջի թելը հասած, հեւքը բռնած. յն. որ է մօտ ի վերջինս. πρὸς ἑσχάτας ὧν.
Չէր ինչ մարթ զանդամալոյծն եւ զտանջեալն, որ մազկռինչ մերձ ի մահն էր, բառնալ եւ բերել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.
Մալեալս, եւ ի բաց հատեալս զծննգականսն՝ հալածէ։ Զսոսա տէրունական օրինացն արձանքն զեկուցանեն մալեալս. (քանզի որպէս մալեալն եւ ջախջախեալն ի բաց բառնայ ընկենու զօրականութիւնն եւ զտեսիլն։ Իգական ազգդ եւ զարին մալել եւ խենեշացուցանել կարէ. Փիլ. բագն. եւ Փիլ. սամփս.։)
δαμάζω domo θλάω contundo, collido θρίβω obtero. (լծ. հալել. իսկ պրս. մալէյտէն, շփել) Մեղմել եւ կակղել. ճնշել, տրորել, ճմլել. մաշել. ջախել. լեսուլ. նուաճել. եւ Մեղկել. իգացուցանել. ներքինացուցանել զկենդանեացն արուս.
Մալեալ կակղէ զջերմութիւն հրոյ օդոյն հաւանութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Կապարեօք մալել զջիղսն. (Ճ. ՟Բ.։)
Զօրէն պարսից (պարսաքարանց) ճարճատեալ՝ մալէ, յորս քաջամուխն լինի. (Մագ. լ։)
cf. Մալուխ.
Զնակնեարն մալխօք իբր ի կղզւոջ կապեալ հանգուցանէին. (Պտմ. աղեքս.։)
to envy, to be envious or jealous of;
to grudge.
Զիա՞րդ մախողն ի պատրաստեալ բանսարկուին տանջանաց փախիցէ. (Բրս. մախ.։)
cf. Մածուցանեմ.
Որ զառեալ ի գետոյն (զջուրն) ի նոր երանգ բոսորային մածեր արիւն ի ցամաքի. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
cf. Մածնում.
Մածանի սփածանելի զմիջով մարդոյ։ Մածեալ էր մորթ նոցա յոսկերս նոցա։ Անդամք մարմնոյ նորա մածեալ։ Նկարեցայց մարմին՝ մածեալ արեամբ։ Մածան (կամ մածաւ, կամ մածեաւ) որպէս կաթն (ի պանիր) սիրտք նոցա։ Լեառն պարարտ, լեառն մածեալ.եւ այլն։
Որ խոնաւն է եւ լոյծ, ցամաք եւ ցուրտ, մածնու՝ լինի ոսկերք, որպէս ջերմն եւ խոնաւ միացեալ. (Ոսկ. թես.։)
Որ այսչափ շուրջ զմեօք մածեալ ունիմք զբազմութիւն վկայից։ Իբրեւ զմարախ մածեալ զցանգով յաւուր ցրտոյ։ Մածեալ է ի տախտակս սրտից նոցա։ Մածանէր ահն ի վերայ. (Եբր. ՟Ժ՟Բ. 1։ Նաւ. ՟Գ. 17։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 1։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 15։)
to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
Մածանի սփածանելի զմիջով մարդոյ։ Մածեալ էր մորթ նոցա յոսկերս նոցա։ Անդամք մարմնոյ նորա մածեալ։ Նկարեցայց մարմին՝ մածեալ արեամբ։ Մածան (կամ մածաւ, կամ մածեաւ) որպէս կաթն (ի պանիր) սիրտք նոցա։ Լեառն պարարտ, լեառն մածեալ.եւ այլն։
Որ խոնաւն է եւ լոյծ, ցամաք եւ ցուրտ, մածնու՝ լինի ոսկերք, որպէս ջերմն եւ խոնաւ միացեալ. (Ոսկ. թես.։)
Որ այսչափ շուրջ զմեօք մածեալ ունիմք զբազմութիւն վկայից։ Իբրեւ զմարախ մածեալ զցանգով յաւուր ցրտոյ։ Մածեալ է ի տախտակս սրտից նոցա։ Մածանէր ահն ի վերայ. (Եբր. ՟Ժ՟Բ. 1։ Նաւ. ՟Գ. 17։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 1։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 15։)
cf. Մածումն.
Ընդ հովանաւոր մածուածով լատիւն յեցեալ պահեցան։ Նախ քան զկառուցանել զլոյծդ մածուած վերջնում վարագուրիդ. (Նար. ՟Ձ՟Ե. եւ ՟Լ՟Գ։)
pasting, gluing, soldering, cementing, conjunction, adhesion, fastening;
coagulation, curdling;
congelation.
Մածմունք տախտակաշարք՝ ի միաբանութեանց միմեանց անջատեցան. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
curds, curdled milk, clotted cream;
*— ծախեմ, puss in the corner;
*— ծախեմ խաղալ, to play at puss in the corner.
Յունաց ուսեալ ի մէնջ զմածուն՝ եւ նովին անուամբ կոչեն զնա, ոչ գիտելով զստուգաբանութիւն, եթէ մածուն՝ քանզի մածեալ է, սոյնպէս եւ զանունն ունի. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
peroration.
ἑπίλογος epilogus. Վերաբանութիւն. վերջաբանութիւն.
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
Պղատոն առաջի իւրում համալսարանին մակագրեաց. աներկրաչափ ոք մի՛ մտցէ. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Տէրունեան օրինացն ի հինգ գիրս վերագրեցելոց առաջինն կոչի եւ մակագրի լինելութիւն (այսինքն ծնունդք, կամ արարածք). (Փիլ. իմաստն.։)
Որք շրջաբերութիւն աստեղացն զպատճառ եղելոցն ամենայնի մակագրեն։ Այլեւ ո՛չ աստուծոյ այնպէս պարտ է մակագրել ամօթալիս նչ գործս եւ անիրաւս։ Հարկի, եւ ոչ յօժարութեան մակագրեն զչարութիւնն. (Նիւս. բն.։)
Զորս հանդերձեալ եմք մակագրել։ Սրբազան աջոյդ մակագրեալ ընկալայ զտառ։ Ոչ պերճաբանութեամբ զբոլորն բաւեմ մակագրել քեզ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ. ՟Կ՟Զ։)
cf. Վերնագիր.
Հի՞մ ջանաս փոփոխել զմակագրութիւն անուանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զդիտաւորութիւն իրին առաջիկայի բազում անգամ ի մակագրութենէ բանին դիւրածանօթապէս կարէ ոք ի միտ առնուլ համառօտագոյն. (Սարկ. հանգ.։ Կամ ըստ պէսպէս առման բայիդ Մակագրել.)
adjective, epithet;
— անուն, surname.
Պետրոս (որ եւ կեփաս, այսինքն վէմ), զմակադրական յորջորջումն անուանն դնելով առաջի։ Ապա զմակադրական անունն յարեալ՝ ասէ, շմաւոն պետրոս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)