Definitions containing the research տեսական : 287 results

Վերնային

cf. Վերին;
cf. Վերնական.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջնորդ գեղեցկացն, եւ վերնայնոյն առիթ։ Սպիտակազգեստք՝ վերնային պարկեշտութեան հաւանութեամբն. (Ածաբ. աղք.։ Փիլ. տեսական.։)


Վերնատուն, տանց

s.

highest floor or story, upper room;
guest-chamber;
high place, heathen temple;
belvedere, gallery, terrace;
երկրորդ —, the second floor;
— եկեղեցւոյ, women's gallery in churches.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչեւ ցձեղուն՝ վերնատուն բացարձակ թողեալ. (Փիլ. տեսական.։)


Վիզ, վզի

s.

neck, crag;
— ամբառնալ, to become rebellious, proud, insubordinate.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրեաց զվիզ ի վեր համբառնալ, եւ ի վեր հայել։ Զվիզն ի վայր արկեալ՝ ի ներքս դարձուցանելով ի բաժակսն։ Զվիզն այսր անդր շուրջ ածեալ՝ աչօք եւ ռընգամբք շուրջ լափլիզեն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)


Փափկակեաց, կեցաց

adj.

tender, delicate, living delicately, leading a dainty life, foppish, effeminate, voluptuous;
— լինել, cf. Փափկանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Գինի ոչ տանին ի ներքս, այլ ջուր ականակիտ. բայց ջերմ՝ ծերունեացն փափկակեցացն. (Փիլ. ոտ. տեսական.։)


Փափկավար

adj.

wanting delicate care.

· Calfa

NBHL (1)

Գոն ի նոսա ծերք փափկավարք։ Համեմով ամոքեալ լինէր վասն փափկավարացն. (Եղիշ. միանձն.։ Փիլ. տեսական.։)


Փողահար, աց

s.

trumpeter, hornblower, cornetter.

· Calfa

NBHL (1)

Կանայք փողահարք եւ կաքաւիչք. (Փիլ. տեսական.։)


Փոշետեսակ

adj.

like dust, powdery;
very small, thin, light.

· Calfa

NBHL (1)

(Մեղուին է ) ո՛չ զբաւանդակն հաւաքել ծաղիկս, այլ զմանրագոյնսն եւ զփոշէտեսակսն ի կրկնուածս ոտիցն ընդունելով։ Զօրէն մեղուի ի բոլորն վարդից եւ ի ծաղկանց զփոշետեսական եւ զանուշահոտսն ի մի վայր հաւաքեալ։ Զփոշետեսակսն զօրէն գործասէր մեղուի ամբարեաց։ Սովորութիւն է մեղուաց զփոշետեսակսն՝ ծաղիկ ժողովել. (Առ որս. ՟Դ։ Մագ. ՟Ա. ՟ԻԷ. ՟ԾԷ։)


Փորձ, ոյ, ի

s. adj. adv.

trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.

· Calfa

NBHL (1)

Առանց քննութենէ եւ փորձի. (Փիլ. տեսական.։)


Ցեծ

s.

ibis, Egyptian bird

· Calfa

NBHL (1)

Զցինն ու զեգիպտացի զցեծն։ Արտաւազդահաւն, եւ ցեծդ. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 39։)


Տնակ, աց

s.

small house, cottage, cabin, hut.

· Calfa

NBHL (1)

Է տէունական տնակ, որ կոչի պարկեշտանոց. (Փիլ. տեսական.։)


Տնօրինական, ի, աց

adj.

economical, administrative;
relating to the incarnation of our Lord;
— տեղիք, the Holy Land.

· Calfa

NBHL (1)

οἱκονομικός, -κή, -κόν dispensativus, dispensationis. Տնտեսականն.


Տռփաւոր

adj. s.

libidinous, luxurious;
Cupid.

· Calfa

NBHL (1)

Տռփող, ցանկացօղ. եւ Չաստուած սիրոյ. Ἕρως Cupido, amor. Յաղագս տռփաւորին, եւ երկնային աստղկանն ... Ընդհանուր աշխարհական տռփաւորն. (Փիլ. տեսական.։)


Տռփիմ, եցայ

vn.

cf. Տռփամ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տռփեցելոց (կր. իբր սիրեցելոց) դաս եւ ի կարգ ածելով, վնաս գործեաց եւ տռփողացն ի հարկաւորպագոյնսն ... յանփութութենէն եւ ի տռփելոյն ծախուց. (Փիլ. տեսական.։)


Տեսակարարեմ, եցի

va.

to specify.

· Calfa


Տեսանողական, ի, աց

adj. s.

visual;
prophetic;
—ն, the eyes.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն՝ որ տեսանէ մտացն աչօք, սոցա հասարակազօր է տեսականն եւ տեսանողականն. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)


Տեսասէր

adj.

fond of seeing.

· Calfa

NBHL (1)

φιλοθέωρος visendarum rerum cupidus, spectaculis gaudens. Սիրօղ տեսութեան, եւ տեսական կենաց, եւ անարժան տեսարանաց.


Տեսաւորիմ, եցայ

vn.

to make oneself seen, to become visible, to be in sight, to appear;
to have an interview, a meeting.

· Calfa

NBHL (1)

ՏԵՍԱՒՈՐԻԼ. Իբր Տեսակաւոր լինել. տեսականալ. կերպանալ. ենթակայանալ.


Տեսաւորութիւն, ութեան

s.

theory;
vision;
the eyes;
interview.

· Calfa

NBHL (1)

θεωρία theoria. Տեսութիւն խորհրդոյ կամ բանի. տեսական դիտողըութիւն.


Տեսլական, ի, աց

adj.

special, formal.

· Calfa

NBHL (1)

ὀ ἑν εἵδη id quod in specie, specialis. Տեսակական. տեսական. մասնաւոր.


Տեսողական, ի, աց

adj.

visual;
contemplative, ascetic, intellectual.

· Calfa

NBHL (1)

ՏԵՍՈՂԱԿԱՆ. որպէս Հայեցողական. տեսական. խորիմաց եւ յայտնի.


Տեսողականութիւն, ութեան

s.

the contemplative faculty;
contemplative life.

· Calfa

NBHL (1)

ՏԵՍՈՂԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. θεωρία theoria, contemplatio. Կեանք տեսական. նկատողութիւն.


Տեսչական, ի, աց

adj.

providential.

· Calfa

NBHL (1)

Սեպհական տեսչի, եւ տեսչութեանն աստուծոյ. տնտեսական. տնօրինական.


Տէգ, տիգաց

s.

pike;
spade in cards;
— մօրուաց, fresh beard, down, downy beard;
ի — նիզակի or — նիզակաց, ի սուր — նիզակի, with the lance, with arms;
with lance or spear thrusts;
ի — նիզակի տապալեցի զնա, I brought him down with a lance thrust;
տիգօք աչաց ակնարկել, to glare at, to frown at, to dart an angry or threatening look, to look daggers at;
տիգօք աչաց խաղաց ի վերայ իմ, be sharpened his eyes upon me, he frowned on me.

· Calfa

NBHL (1)

առաջին տէգ մուրուացն արձակեալ, մօրուքն այն ինչ դեռադեռ ծաղկեալք. (Փիլ. տեսական.։)


Քաջակերպութիւն, ութեան

s.

sightliness, comeliness.

· Calfa

NBHL (1)

εὑμορφία pulchritudo. Բարետեսականութիւն. գեղեցկութիւն.


Քարահատ, աց

s.

stone-cutter;
paviour's beetle or rammer.

· Calfa

NBHL (1)

Ի քարահատաց եւ ի փայտահարաց Որպէս զմիճաւորս քարահատաց։ Արուեստիւ՝ գործօղ քարի, եւ քարահատ. (Փիլ. տեսական.։ Զենոբ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Քարուտ, ից

adj.

full of stones, rough, stony.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զխիստ եւ զքարուտ երկիր վարեն։ Զքարուտ եւ ղապալերկ վայրն սրեմանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)


Օրաւորակ

s.

ephemereuta, hebdomadary.

· Calfa

NBHL (1)

Օրաւորակքն քահանայիցն զպատարագսն զենուն։ Նշան արարեալ նոցա օրաւորակին. (Փիլ. ել. ՟Ա. 10։ եւ Փիլ. տեսական.։)


Ամենատօն, ի

NBHL (1)

Զեօթներորդն (օր) ամենասուրբ իմն, եւ ամենատօն գոլ կարծեցեալք, առանձինն իմն պատուոյ արժանի առնեն. (Փիլ. տեսական.։)


Անմահկանացու

NBHL (1)

Վասն անմահկանացու կենացն փափագանաց վախճանել զմահկանացու կեանսն. (Փիլ. տեսական.։)


Հայեցած

NBHL (1)

Համեստ հայեցածօք։ Զուարճակից եւ խաղաղուտ հայեցածօք. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Հայեցական

NBHL (1)

Հայեցողական. տեսական. դիտողական. մտաւոր. հոգեւոր.


Սրատեսութիւն, ութեան

NBHL (1)

Ոչ նմանապէս զսրատեսութիւնն ունին (զմտաց)։ Ոչ ըստ ոգւոց ինչ սրատեսութեան՝ ստուգութեան ուրեմն հասաւ մտաց. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)


Աշարայ, ից

s. bot. rye.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(ի հլ. ըստ ՆՀԲ) «հաճար» Մխ. դտ. «ըստ ոմանց լուբիա կամ անոր մէկ տե-սակն» ՀԲուս. § 132. նոյնը ռմկ. աշորաւ (ըստ ՆՀԲ, ԱԲ, ՀՀԲ և ՓԲ). որից կազմուած են աշարային, աշարեղէն «հաճարեղէն» ՀՀԲ. աշորեայ հաց «հաճարահաց» ՀԲուս աշորախոտ «լտ. consiligo2» ՀԲուս. աշո-բուկ «հաճարանման մի խոտ» ՀԲուս. և ՆՀԲ, հտ. Բ. էջ 1060 գ, իբր գաւառական բառ։-Մեր համալսարանի գիւղատնտեսական բաժնի դասախօսները գտնում են, որ աշա-րայ և հաճար բոլորովին տարբեր բոյսեր են. ալսօր էլ մեր ժողովուրդը զանազանում է այդ երկուսը, առաջինը կոչելով «աշորա կամ տարեկան» (ռուս. pожь, գերմ. Rog-gen), իսկ երկրորդը՝ աճառ (ռուս. nолба)


Ապաւարտակ

adj.

dirty, unclean.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. «արգանդ». մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Տիմոթ. կուզ, էջ 160 «Քանզի որպէս ի կուսական ապաւարտակացն յառաջ եկեալ մարդ ոչինչ նհատ Աստուած ի ձեռն ճահագործութեանն ճանաչիւր, այսպէս և մարմնով մեռեալ յարոյց զսա...»։ Տեղից և գործածութիւնից յայտնի է, որ ապաւարտակ «արգանդ» նշա-նակութիւնն ունի. յոգնակի գործածութիւնը համապատասխան է համք հոմանիշին, որ նոյնպէս անեզական է. հմմտ. Փիլ. այլաբ. էջ 108, Տիմոթ. կուզ. էջ 292 ևն։ Նոյն բա-ռը եզակիով ունի Օրբ. հկճռ. գ. էջ 32 և զ. էջ 79 «Նախ մարմինն գոյանալ յապաւարտակի և յետ տեսականալոյ անդամոցն ի կերպս ձևոցն, ապա առնու շունչ և տպաւորի ի նը-մա կենդանութիւնն» (մի քիչ ցած՝ պարտ է գոյանալ մարմնոյն յարգանդի մօրն). «Սերմ առն և արիւն կնոջ ի միասին խառնեալ յա-պաւարտակի՝ լինի մարմին և գոյանայ մա-նուկն»։


Գիւղ, ից

s.

village;
country;
գնալ՝ բնակել ի —, to go or live in the country.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(որ և գեւղ, գեաւղ, գեօղ և գաւառա-կան ձևով գեղ), ի հլ. (նաև սեռ. գեղջ, բց. գեղջէ, յետնաբար գրծ. գիւղօք) «գիւղ» ՍԳր. Եղիշ. Փարպ., որից՝ գեղաքաղաք Մրկ. ա. 38, քաղաքագիւղ Ադաթ., լեռնագիւղ Եփր. մն.. գեւղեան կամ գիւղեան Բուզ., գեղաստա-նեայք (գեօղաստեայք, գեօղաստայք) Կաղն-կտ., գեղօրէք Մխ. դտ., գեղջեայ «գիւ-ղացի» Եփր. վկ. արև. 184. Վրք. հց. Ա. 19, գեղջուկ Խոր. Փիլ. Նար., գեղջաւագ Կանոն., գեւղջացի «գիւղացի» (նորագիւտ բառ) Վրք. Աբերկիոսի (ՀԱ, 1910, էջ 373, տող 86), ան-գեօղ Ոսկ. ես. 385 ևն։ Նոր գրականում ըն-դունուած ձևն է գիւղ, որից կաղմուած են գիւ-ղացի, գիւղատնտես, գիւղատնտեսութիւն, գիւղատնտեսական, գիւղախումբ, գիւղանը-կար, գիւղական, գիւղաբնակ, բայց նաև գեղջկական, գեղջկուհի ևն։


Միւռոն

cf. Մեռոն.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Հներից Նար. ղգ. էջ 261-2 տալիս է այլ ընդ այլոյ մեկնութիւններ. «Միռոնս այս օրհնաբանեալ... ըստ քերթութեանն բառի որ ըստ խտրութեանն Հոմերոնի, թարգմանեալ իմանի «ինձ մայր»... Իսկ մառնամուտ՝ որ և այս միւռոն՝ ըստ այլում բառի ցուցանի, այսինքն է «մը-թին», որ և խաւարչուտ գոլ և ծածկե-ռեալ կամ անտեսական... Մեռայ՝ որ է «ռառնութիւն»... որ և միւռոն ստուգա-բանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ «մեռելու-թեան ազգականութիւն»։ (Սրանց մեկ-նութեան փորձերը տե՛ս Աւետիքեան, Մեկն. Նար. Վենետիկ 1859, էջ 531)։-Սարգիս Շնորհալի, Մեկն. թղթուն Յա-կոբայ, Գլ. ժա (էջ 166) մեկնում է մե-ռանել արմատով. «Զոր միւռոնն սուրբ անուանեմք, այսինքն մեռուցիչ բոլոր ախտից. որով և մարդիկ մեռեալք ի մեղաց՝ ի մեծ պատիւն ի վեր ելանեն և որդիք Աստուծոյ անուանին»։ -Ուղիղ մեկնեցին նորերից նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։-ՀԲուս. § 2065 միւռոնածառ բառի տակ յիշելով Դիոսկորիտէսի աւանդածը՝ թէ հայերը mуuron են կոչում Հռովմայե-ցոց majorana կոչած բոյսը, ենթադրում է որ «ի Հայոց բառէն առած ըլլան արև-մըտեայք majorana անունը»։


Ոստիկան, աց

s.

governor, prefect;
inspector, surveyor, commissary;
minister.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. ოხტინაჯი ոստինագի (շըր-ջուած *ոստիգանի ձևից) «ուտելեղէնի վե-րակացու, տնտես», საოხტიგანო սաոստիգանո «տնտեսական», საოხტივანე սաոստիգանե «մառան» (որ Մառ Teкст. VII, էջ xx հա-մարում է =ոստիկան)։ Նշանակութեան տարբերութիւնը և գ ձայնը աւելի կարծել են տալիս, որ բառը նոր պհլ. ostigān ձևից լինի։