more damp or moist;
bleared.
Յորս պաճարաց ... գիջագոյնքն յաւետացեալ են. յն. իբր. ռմկ. եարան եօլտաշ ունեցօղ. (Փիլ. իմաստն.։)
damp, moist;
lascivious, wanton.
cf. Գիջային.
Ջուր՝ ցրտին եւ գիջին. օդ՝ ջերմին եւ գիջին. (Լծ. ածաբ.։)
to get humid, to become damp;
to pollute one's self.
Աչք մեր գիճացեալ են արտասուօք ի կծուութենէ ծխոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Գիջացեալ աչօք ոչ իմանայր զոր ընթեռնոյր. (Վրդն. ծն.։)
cf. Խոնաւեցուցանեմ;
cf. Տամկացուցանեմ
Զաչսն գիջացուցանէ արտասուօք եւ ճպռօք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
humidity, moisture;
pollution, masturbation, onanism;
impurity
Ցօղ է գիջութիւն ի պարզոյ բերեալ ըստ անօսր բաղկացութեան. (Արիստ.։)
Դու զաստուածային զօրութիւն ի գիջութիւն աշխարհի գործու՛ն կամէիր, զի մի՛ ցամաքեալ ծաղկաթափ լիցի դդմենին. (Փիլ. յովն.։)
dishevelled hair.
Որոյ գէսքի են որպէս զխռիւ. խռուացեալ (հերք, կամ հերօք). փաչատած մազերով.
head of hair, long hair.
Զեօթանեսին գիսակս գլխոյ. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 13 = 19։)
Զի՞նչ է յեօթն մասունս բաժանումն գիսական նորա. (Եղիշ. դտ.։)
Հանդերձ գիսակօքն եւ զզօրութիւն ի բաց եհատ. (Փիլ. սամփս.։)
Ցմօտակայսն հարցանես եւ ցվարսավիրայսն, եթէ գեղեցի՞կս զգիսակսդ յօրինեաց։ Խոնարհութիւն այնր գլխոյ ո՛չ վարսք են, եւ ո՛չ գիսակք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ ՟Բ. 22։)
Զարդարելով զգլուխ արանց գիսակօք՝ զօրէն կնատ կանանց զարդու. (Սանահն.։)
hairy, long-haired;
comet;
Greek monk.
κομάων, πολύκομος comats, crinitus Ունօղ զգէսս կամ զվարսս երկայնեալս եւ հիւսեալս. գիսարձակ. հերարձակ. եւ Գեղմնաւոր.
Գիսաւոր նոխազօք առատացոյց զոհս կրակին. (Եղիշ. ՟Ա։)
knowing, wise, experienced.
γνώστης, ἑγνωκώς conscius, cognitor, peritus Գիտօղ. իրագէտ. տեղեակ. գիտուն. գիտցօղ. տե՛ս (Դտ. ՟Բ. 7։ Գծ. ՟Ի՟Զ. 3։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 12։ ՟Բ. Յհ. 1։)
Մարդիկ յայտնեացն են գիտակ. իսկ աստուած եւ անյայտիցն յայտնապէս տեսանօղ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յիրաւի ասեն առակքն, թէ ինքեանց գիտակքն՝ իմաստունք են. (Տօնակ.։)
to know, to have commerce or intimate relations with some one.
Որ գիջութեամբ պղծութեան վարին, գիտանալով անօրէն խառնակութեամբ։ Յաղագս առ կանայս գիտանալոյ։ Գիտացան ընդ մարսն։ Զսեղսխսն որք գիտացանն (ընդ միմեանս). (Փիլ.։)
Ոչ ոք գիտացաւ, թէ ու՛ր իցեն. (Ճ. ՟Գ.։ Այլ առաւել գտանի, Գիտացիր, իբր գիտեա՛. գիտցի՛ր։ Մանդ.։ Մաշկ.։ Կամ Գիտա՛։ Արշ.։ Փիլ. ՟ժ. բան.։ ՃՃ.։ եւ Գիտացօղ. գիտցօղ. իբր գիտօղ.)
to acquaint, to instruct, to inform.
Շնորհն ի միտսդ գիտաց առնէ, թէ ընդունելի են աղօթքդ քո. (Նար. խրատ.։)
that may be known, perceivable;
—ք, note, remark.
Կամ Ծանուցեալ ոք. ծանօթ. գիտածու, ճանչուոր.
Ոչ միայն առ եղբարս գիտելիս եւ ծանօթս առնես. (Շ. ՟գ. յհ. ՟Գ։)
cf. Գիտուն.
Կատարեալ փիլիսոփոս երկոքումբք կերպարանի. բարեաւն ասեմ, եւ գիտնականաւն, եւ կատարելեաւն։ Ի ձեռն տեսականին զգիտնական զօրութիւնս հոգւոյն զարդարեսցէ. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
Գիտնական զօրութիւնք ասին միտք, երեւակայութիւն, զգայութիւն. եւ այլն. (Վրդն. սղ.։)
cf. Գիտութիւն.
Զյառաջատեալսն կամօք եւ վարուք գիտնականութեամբ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)
scholar, learned man;
prophet.
Այն՝ որ գիտէ կամ գիտաց, գիտացօղ. գիտցօղ. եւ Գիտուն.
Ասեն գիտողք իրացն. (Վրդն. օրին.։)
Գրական գիտողօք. (Ասող. ՟Գ. 7։)
ԳԻՏՈՂ. մերթ որպէս Գէա կամ գուշակ ճշմարիտ. այսինքն մարգարէ. տեսանօղ. (որպէս եւ ըստ յն. տեսանել եւ գիտել է նոյն)
Ասէ գիտողն ի սաղմոսարանի։ Գիտող մարգարէն։ Գիտօղն ասէ։ Միւս գիտօղն ասէ. (Ագաթ.։)
learned, lettered, literate, wise, knowing, well performed;
skilful, intelligent;
diviner, foreteller;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
— առնել, to inform.
συνετός intelligens, sapiens Ունակ գիտութեան. գիտնական. ուսեալ. իմաստուն. հանճարեղ. բանիբուն. բան կամ ուսում գիտցօղ. եբր. խախամ.
Որ իմաստասիրելն առանց պիտակ օտարութեան է գիտուն. այսինքն գիտէ, ուսեալ է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Խօսէր զբանն ոգւոցն արթուն, արքայութեան առնէր գիտուն. (Շ. խոստ.։)
ԳԻՏՈՒՆ. Գէտ, գուշակ. հմայօղ.
ԳԻՏՈՒՆ. γνώριμος, -ον cognitus, -um, γνωστόν ἕστω notum sit Գիտելի. ծանօթ. յայտնի. յայտ.
Որում ամենայն ինչ ծանօթ է, եւ գիտուն։ Որ ինչ միանգամ ոչ ծանօթ եւ գիտուն ի բազմաց. (Փիլ.։)
to fatten, to grow fat.
fattening.
Որ ինչ գիրացուցանէ. գիրցնօղ. որ եւ ՊԱՐԱՐԻՉ, ՊԱՐԱՐՏ.
cylinder.
(լծ. յն. գի՛լինտրօս) κύλινδρος cylindrus Մարմին ողորկ սիւնաձեւ՝ որպէս քար գլելի եւ գլորելի. (լող քարն ողորկիչ տանեաց, եւ օխլավու ի բանալ զխմոր եւ այլն).
to break, to bruise with a stone.
Մեծամեծ վիմօք գլաջարդ առնէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
to roll;
to wheel;
to surpass, to excel;
to bend, to incline;
— զձեռն, to extend or stretch out the hand;
— զոք զինքեամբ, to win over, to attract, to gain one's favour;
զյունովք — խորհրգովն, to be on the Greeks side, to be a partisan of the greeks;
— զփայլումն արեգական, to din, offuscate, darken or eclipse the splendour of the sun.
(լծ. յն. գիլի՛օ, գիլի՛նօ. եբր. կալալ) κυλίω, κλίνω , ἁνατρέπω, καταβάλλω volvo, voluto, dejicio, averto Հոլովել իբրեւ զգիլ, որ է քար ողորկ. գլորել. թաւալել. տապալել. հոսել. շրջել. գալարել. յեղաշրջել. կործանել. տապաստ արկանել. գլորտըկել.
Պահոց եւ ողօթից ստէպ կաց. բայց մի՛ անչափ, զի մի՛ դու ինքնին գլեսցես զքեզ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
որպէս ի Գուլ բառէ՝ Գլացուցանել, բթացուցանել. յաղթել. յաղթահարել. վերագոյն հանդիսանալ. զօրել. ազդել. ըստ յն. առաւելուլ, կամ իշխել πλεονεκτέω, ἱσχύω . եւ այլն.
Քար սուլ եւ հարկանօղ ի համանմա քարէ մաշի, եւ սրութիւն գլի. (Կլիմաք.։)
Եթէ գլեմք զնոսա՝ զհանդերձեալսն գիտելով, գլեն եւ նոքա զմեզ՝ առժամայն զպատիժս կրելով։ Այլ թերեւս ոտիւք արագութեամբ (հպարտանաս), եւ այնու եւս անասունք գլեն։ Յորժամ հոգեւորօքն ոչ գլիցես, զիա՞րդ չիցես ի վայր քան զանասունս։ Մարդկան երկիւղն իմն կարի գլէ առ մեզ՝ քան գեհենի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Է. եւ ՟Թ։)
whose head is shaven;
barefaced.
Լցեալ զտունն մոմոսօք, եւ գուսանօք, եւ խնճոյիւք գլխագերծաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
coif, head-dress;
where is the head of a Saint preserved.
heaviness of the head.
καρηβαρία gravedo capitis Ծանրութիւն գլխոյ՝ յարբեցութենէ, ի խօթութենէ, եւ այլն. որ եւ ասի ԾԱՆՐԱԳԼԽՈՒԹԻՒՆ, ԳԼԽԱԳԱՐՈՒԹԻՒՆ։ (Գաղիան.։)
to be ashamed.
Կորանալ գլխոյ. զերկիր նշմարել. անպատասխանի եւ ամօթապարտս գտանիլ. պատկառիլ.
Մտօք ապշեցան, գլխակորեցան (կամ գլխակորացան)։ Ամենայն ոք գլխակորեալ յերկիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
cf. Գլխատեմ.
Եթէ հրամայող զինուոր զիւր զինուորակիցն սրով հարկանէ, գլխահատեսցի (ա՛յլ ձ. գլխատեսցի). (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
oppressor;
tomahawk.
Հարկանօղ գլխոյ. նեղիչ. բռնաւոր. պատիժ.
turban, head-hand.
Ծածկոյթ՝ որ պատէ զգլուխն. փակեղ. ապարօշ. խոյր. գիշերնոց. գուցէ նաեւ Բարձ. փաթթոց.
to decapitate, to behead.
Գլխատեալ այսօր ի հորովդիայ. (Շար.։)
decapitation, execution.
Զմկրտչին ... զգլխատմանն կատարեմք այսօր զյիշատակ. (Շար.։)
cf. Գլխատութիւն.
Զմկրտչին ... զգլխատմանն կատարեմք այսօր զյիշատակ. (Շար.։)
hat;
cap, bonnet.
Օրհնութիւն գլխարկի ... ի խոյրս յայս քահանայական զշնորհս քո ցօղեա՛. (Մաշտ.։)
Իջցէ օրհնութիւն ի վերայ այսմիկ գլխարկիս, զոր աղախին քո կամի արկանել զգլխով իւրով. (Մաշտ. ջահկ.։)
that has a headache.
κεφαλαλγή, κεφαλαλγός, κεφαλαλγικός cui caput dolet Ունօղ զցաւ գլխոյ. գլխու ցաւ քաշօղ.
Եղեւ գլխացաւ, եւ ի բժշկեաց ոչ եղեւ նմա օգուտ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Բ.։)
head-ache.
Զկրօնաւոր ոմն ժրաջան ի ժամ յառնելոյն յաղօթս՝ ունէր սարսուռ եւ գլխացաւութիւն. (Վրք. հց. ձ։)
Յերեք ժամէն (աղօթից) դողումն եւ գլխացաւութիւն եւ ջերմ՝ ձանձրութեան դեւն առնէ. (Կլիմաք.։)
prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
Զգլխաւորն յիրաց։ Զսիրտն այժմ փոխանակ գլխաւորին էառ ի մէջ։ Յաղագս գլխաւորացն (յօրրէնս աստուծոյ՝ տասն պատգամաց). (Փիլ.։)
Հինգ եւս գլխաւորօք ( ի պատուիրանս). (Արշ.։)
to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.
Զամենայն շնորհս, օրէնս ... յինքն գլխաւորեսցէ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Ո՛չ զամենայն ասել, զի անհնար է, այլ գլխաւորել համառօտ զամենայն. (Բրս. հց.։)
Զհամառօտ գլխաւորելով աստանօր. (Նար. մծբ.։)
to have the pre-eminence, to be at the head;
to be finished;
to bud.
Գլխաւորեալ իշխանական պատուասիրութեամբ փառօք ի փառս. (Շ. բարձր.։)
superiority, presidency, priority, supremacy.
Ի հռովմ հանդերձեալ էր կարգել զաթոռ պետրոսի եւ պօղոսի, եւ զգլխաւորութիւն սրբոյ եկեղեցւոյ. (Զքր. կթ.։)
the head uncovered.
Գլխիբացք նստիցին. (Վեցօր. ՟Զ։)
the head downwards.
Ի գլխիվայր կախաղանին ընդ աստուծոյ խօսէր. (Նար. երգ.։)
to roll.
Մի՛ կամօք ձերովք ի բարձր վիմաց գլորէք զանձինս ձեր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Գլորեցելումն հօր ցուպ եղեր յարուցիչ. (Անյաղթ բարձր.։)
Զի մի՛ դարձեալ ուրախականօքն գլորիցին։ Վասն ի կուռսն գլորելոյ. իբր գայթագղիլ. (Մխ. երեմ.։)
cf. Գլորեմ.
Կէսք սուսերօք իբրեւ զմենամարտիկս զսասկանդամ երամս վարազացն գլորեցուցեալ սպանանեն. (Փարպ.։)
defeat, ruin.
Հզօր գլման եղելոյ՝ ի փախուստ դիմեցին զօրքն պարսից. (Պտմ. աղեքս.։)
that tastes like gall.
Յերեւել խաղողոյ յորթոյ ջուր թթու եւ աղտաղտ ունի, եւ յազոխն թթու եւ գխտորահամս. (Վեցօր. ՟Ե։)
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
χαρακτήρ (լծ. հյ. խարան) τύπος, γραμμή character, nota impressa, lineamentum, exemplum, figura որ է ԳԾԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԾՐԱԳԻՐ. Գծով եւ գրով յօրինեալ պատկեր, կնիք, տառ, դրոշմ. նշանակ. օրինակ, տիպ, նմանութիւն.
Եբրայեցւոցն իմաստնագոյնքն գծագրովքն իւրեանց (կամ իւրովք) զաստուածութիւն պատուեցին. (Առ որս. ՟Է. յն. յատուկ նշաննկօք։)
Տառից եւ գծագրաց եւ սիղոբէից եւ բառից անծանօթից. (Դիոն. ածայ.։)
Որպէս Գծագրօղ. ծրագրօղ. գրօղ.
Գրիցէ եւ յաղագս այսպիսի հանդիպմանս գծագիրն կտակին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.
Գծագրէ այսոքիւք որպէս պատկերօք. (Դիոն. եկեղ.։)
Յինքն գծագրէ։ Մարմնոյ արդարութեամբք զճշմարտութիւնս գծագրել։ Անկենդան յարացուցին գծագրօղն. (Լմբ.։)
Զպատկեր նախ կապարով գծագրէ արուեստաւորն ի տախտակի. (Տօնակ.։)
Գծագրեա՛ քո արեմբդ զմուտ սեմոց սենեկիս։ Գծագրել զաւետիս, կամ յաւետարանի։ Զամօթն մշտնջենաւոր աստէն գծագրել։ Որ ի սկզբանդ գծագրեցար. եւ այլն. (Նար.։)
dash, trace;
drawing, design;
sketch, draught;
form, delineation;
writing.
ὐπογραμμός, χαρακτηρισμός, χαρακτήρ delineatio, denotatio, lineamentum, exemplar Գծագրելն, եւ գծագիր, ստուերագրութիւն. տպաւորութիւն. նկարումւն, օրինակումն. եւ Նկար. օրինակ. պատկեր.
Ըստ գծագրութեան այսր օրինակի։ Ի գծագրութիւն անօրինակիդ գունակութեան։ Գծագրութեան ձերումդ տեսութեան կանխաւ դրոշմեցան։ Զկնի գծագրութեան պատմաբանութեանս. (Նար.։)
ruled.
χαρακτήρ character Գծագիր. նշան. կնիք. տիպ. օրինակ.
Բանականին գծածք՝ ձայնից են նշանակք, եւ ձայնք՝ իմացմանց, իսկ իմացուածն՝ իրին. (Տօնակ.։)
to strike out;
to erase, to mark with a flourish;
to write;
to cut, to scratch.
Տասն բանից հինգ զառաջին գծեալսն յառաջնում պնակտին։ Միշտ ի նա հայելով՝ յայտնի կերպարանս եւ տիպս ի մերում միտս գծեալ կերպարանեսցուք։ Տէրունեան ի գիրսն գծելոց։ Երգս եւ օրհնութիւնս գծեն. (Փիլ.։)