look, sight, aspect.
Ոչ սակաւ մի նայեցուած փայլական. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
vain thoughts.
Զմիտս մոլորական՝ նանրախոհութեան. (եւ այլն. Սկեւռ. աղ.։)
cf. Նաւագնացիկ.
Զնաւագնացն (տանջէ) նաւական մեծութիւն ի բաց գնացեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
ՆԱՒԱԳՆԱՑ ա. ՆԱՒԱԳՆԱՑԻԿ. Որ ինչ հայի ի նաւագնացութիւն. նաւական.
sea-faring, navigating, travelling by sea;
navigator;
voyager;
— լինել, to navigate;
to go by sea, to voyage;
—ք, navigable waters.
ՆԱՒԱԳՆԱՑ ՟Ա. ՆԱՒԱԳՆԱՑԻԿ. Որ ինչ հայի ի նաւագնացութիւն. նաւական.
ship-building, naval construction;
կայարան, աւազան նաւագործութեան, navy yard;
dock, wet-dock, dock-yard.
ναυπηγία, ναυπηγησία naupegia, navium fabricatio ναυτική nautica. Շինութիւն՝ կազմութիւն նաւուց. նաւակառութիւն. եւ Արուեստ նաւական. ...
remora, echineis, suck-fish, achandes.
Ձկնիկն մի փոքրիկ, որ անուանեալ կոչի էքինէիս, որ այսպէս թարգմանի անուն իւր՝ նաւական, այսպէս դիւրաւ ունի զմի ի մեծամեծ նաւաց (այս ինքն նաւակաց). (Վեցօր. ՟Է։)
port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.
Փոխանակ երկրաւոր նաւահանգստիս՝ հրեշտակական եւ երկնաւոր նաւահանգիստքն եկին ի քեզ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
Ժամանեսցուք յանքոյթ եւ ի խաղաղ նաւահանգիստ յաւիտենական ի կեանսդ. (Ժմ.։)
fighting at sea;
naval fight;
— լինել, to fight a battle at sea;
— տորմիղ նաւաց, fleet, army.
ναυμάχης, ναυμάχος navali praelio decertans. Մարտիկ նաւաւ ի վերայ ծովու. նաւամարտ, եւ նաւամարտական.
naval engagement;
mock sea-fight, naumachy.
ναυμαχία navalis pugna, navale praelium. Նաւական մարտ՝ պատերազմ. նաւակռուութիւն.
Ոչ է նաւամարտութեամբ յաղթել ումեք, եթէ ոչ նաւական զօրութիւն իցէ ի նաւին. (Նիւս. երգ.։)
way, passage, ferry;
cf. Նաւագնաց.
ՆԱՒԱՉՈՒ. ա. որպէս Նաւաչուական. նաւագնաց.
captain, commander.
Նաւորդքն ընդ նաւավարս, ընդ նաւապետսն ղեկավարք։ Որպէս նաւի զօրագլխականի. զի թէպէտեւ ոչ իցէ անդ նաւապետն (առաջին), պէտք լինին մի ըստմիոջէ նաւապետացն. (Փիլ.։)
Որպէս իմաստուն նաւապետ ուղղելով զնաւ մարմնոյս ի ծովածուփ աշխարհական ալեացս. (Յճխ. ՟Ժ։)
command, steering, working, piloting a vessel.
Նաւապետութիւնք, մշակութիւնք, վաճառականութիւնք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 16։)
profession of a sailor;
seamanship;
steering of a ship;
piloting;
navigation.
navigator;
cf. Նաւուղիղ;
seaman, boatman, gondolier, rower.
ναύκληρος nauclerus. Վարօղ զնաւ. որպէս Նաւաստի. նաւապետ, կամ նաւիշխան. մանաւանդ յեզականն.
Գտաւ անդ նաւավար մի։ Ասէ նաւավարն, կամիմ առագաստ վերացուցանել։ իբրեւ լուաւ նաւավարն զհրամանն թագաւորական, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Նաւատորմիլ.
Նաւի զօրագլխականի՝ նաւատորմին զարդու։ Զնաւատորմիլն տեսեալ՝ խոստովանէ զնաւաստին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 44։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Հերակլեայ ա՛յլ յունական նաւատորմիղս տանել ընդ իւր. (Եւս. քր.։)
Նաւատորմիղ նաւօք անցանել. իմա՛ ածակ. իբր տորմիղական։
Նաւատորմիլ. ձիակ, կամ ձիական նաւ. երեւի իմանալ նաւ որպէս տրմուղ։
cf. Նաւատորմիլ.
Նաւի զօրագլխականի՝ նաւատորմին զարդու։ Զնաւատորմիլն տեսեալ՝ խոստովանէ զնաւաստին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 44։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Հերակլեայ ա՛յլ յունական նաւատորմիղս տանել ընդ իւր. (Եւս. քր.։)
Նաւատորմիղ նաւօք անցանել. իմա՛ ածակ. իբր տորմիղական։
Նաւատորմիլ. ձիակ, կամ ձիական նաւ. երեւի իմանալ նաւ որպէս տրմուղ։ (cf. ՏՈՐՄԻՂ. որ է լծ. ընդ հյ. Տող, թել. ընդ յն. սդօլօս. եւ ընդ լտ. դու՛րմա, որ է ամբոխ)։
to sail, to navigate, to go to sea;
cf. Հողմ.
Նաւարկելով անխռովական՝ ընդ ծով կենացս այս հիւթական. (Շ. տաղ ի մեծն ներսէս.։)
copes.
Ըզպատուական նափորտանին, զեմիփորոն սուրբ խորհրդին. (Շ. եդես.։)
to grow mouldy, to get spoiled.
ՆԳՈՏԻԼ. εὕρωτάω cariosus sum, situ obsitus sum, marceo. (ռմկ. մգլոտիլ ). Բորբոսիլ. նեխիլ. եբր եւ ապականութիւն կրել. փտիլ.
Ցո՛յց արեգական զնգոտեալ տեղիսն. (Բրս. սղ.։)
to cause to transgress or to sin, to induce to crime.
Մեղանչական կիրքն ի յանցուցանողին գլուխն դարձցի։ Երեւեսցին մարդիկք անպարտ ի յանցանելն, եւ յանցուցանօղն պարտական. այն է սատանայ. (Լմբ. պտրգ.։ Սկեւռ. ես.։)
born through a sacrifice.
Ընդէ՞ր ոչ յաղթեաց յաշտածին ծնունդն, եւ եղեւ արգել յերկուական ծննդեանն (այսինքն արհմնի). (Եզնիկ.։)
sure, safe, secure, out of danger, assured;
security, safety;
place of safety, shelter;
—ս լինել, to be in security, safe, sheltered;
— or —ս առնել, to assure, to secure.
Յապահով հանդարտութեամբ. (Փիլ. տեսական.։)
to retrench, to curtail, to diminish, to cut;
to mutilate, to castrate;
to cut off, to abridge;
to suppress;
— զաւելորդ ուղէշս, to prune, to lop, to trim, to cut;
— զծառս, to detruncate;
— զթեւս, to clip a bird's wings;
— զհերս, to shear, to clip;
to shave;
— զականջս, to crop ears.
adroit, clever, skilful, expert, capable, apt;
industrious;
nimble, expeditious, quick, alert;
cf. Յաջող;
cf. Ձեռն.
Զյաջողակ (կամ զաջողակ) խրատուցն կարգաւորութիւնս յարմարական. (Պիտ.։)
to prosper, to make prosperous, to favour, to second, to facilitate;
to direct, to govern;
to do, to operate, to act;
—եաց մեզ ըստ բաղդի տեսանել, we were so fortunate as to see.
Յաջողել՝ զձեռն տալն եւ զօգնական լինելն ասէ. (Խոսր.։)
success, prosperity, good luck or fortune, thriving, happy state of affairs;
efficacy, virtue;
convenience, leisure, ease;
opportunity, occasion;
—ք, achievements, exploits, heroic acts;
յաջողութեամբ, successfully, with success;
— ի դէպ գալ ումեք, to be favoured, befriended;
— ըստ բաղդի լեալ նմա, fortune befriended him, he had the fortune to;
cf. Ըմպեմ.
Մեծամեծ զօրութիւնք եւ յաջողութիւնք կատարէին ի ձեռն զօրականին. (Եղիշ. ՟Գ։)
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
Զապականութեանն յաջորդեալ վիճակ. (Պիտ.։)
to succeed, to come after, to follow next, to take the place of;
to inherit, to stand next heir;
to follow, to ensue, to result, to spring or proceed from.
Արտաբերական բանիցն զկնի եւ գործն յաջորդի. (Պիտ.։)
Ամենայն հարքն՝ որ յաջորդեցան յառաքելական կանոնացն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
cf. Յառաջս.
Որ ի հարաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յորդւոյ տիրապէս սուրբ հոգին։ Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ։ Որ հրաբորբոք ծաւալմամբ յառաջ խաղացեալ. (Շար.։)
cf. Յառաջաբան;
the being the first to speak;
prediction.
Յիրս յառաջաբանութեանս ծախել զժամանակս։ Այսոքիկ բաւականացեալ յառաջաբանութիւն. (Յհ. կթ.։)
"cf. Յառաջ բերել;
"
to be produced;
to advance, to progress.
Յորժամ ճգնաւորական հանդէս յիշատակաւ յառաջաբերիւր. իմա՛ յիշատակիւր։
placed in the chief seat, seated in the highest place;
president;
—ք, precedence, primacy, the first, highest or most honourable place.
Վասն տալոյ սմա տեղի ի հայրական խնամոցն յառաջագահ դասուն. (Մաշտ.։)
foreknowing, prescient;
instructed beforehand;
forewarned.
Ոչ բաւական զանձն վարկադրէի յառաջագէտ լինել յատենագրութիւնս նորս իսրայէլի. (Յհ. կթ.։)
anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.
Զկնի եկեալն յառաջագունացն ծանօթական լինելոյ. (Ագաթ.։)
cf. Նախագուշակ.
Յառաջագոյն գուշակօղ եւ գուշակողական. նախագուշակ. եւ Նախագուշակութիւն.
cf. Նախադասեմ.
Նախ բանականն յառաջադասի որպէս վեհ քան զայլսն. (Գր. հր.։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
Արք կրօնաւորք եւ յառաջադէմք յաւետարանական սպասաւորութեանն։ Վառեալք՝ յառաջադէմք ելով։ Յառաջադէմ եղեալ՝ զաւագութեան թեկն ածէ. (Կորիւն.։ Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 10։)
Ծերունական հասակ ասէ իբրեւ զյոլովագոյնս առաքինութեամբ յառաջադէմս. (Կիւրղ. յովէլ.։)
Գինի կոչէ տէրն զբանական ուրախութիւնն. զորոց յառաջադէմ միտք ոչ փոքր ինչ ունին զխնամակալութիւնն. (Բրս. յուդիտ.։)
advancement, progress, improvement, amelioration.
Յորս խոհականն զարգացեալ յառաջադիմութիւն. (Պիտ.։)
foregoing;
progressive;
— գունդ, advanced guard, vanguard.
ՅԱՌԱՋԱԽԱՂ կամ ՅԱՌԱՋԱԽԱՂԱՑ. Յառաջ խաղացեալ, յառաջագնաց. շարժական.
Եդին զկարգ թուականութեան, որ է շարժումն յառաջախաղաց. (Յհ. կթ.։)
course of the stars.
ՅԱՌԱՋԱԽԱՂ կամ ՅԱՌԱՋԱԽԱՂԱՑ. Յառաջ խաղացեալ, յառաջագնաց. շարժական.
Եդին զկարգ թուականութեան, որ է շարժումն յառաջախաղաց. (Յհ. կթ.։)
producer, author.
ամենայն միակի եւ բազմութեան յառաջածու։ Ումեմն պատճառ, եւ որպէս յառաջածու եւ ծնօղ։ Ինքն ինքեան՝ ինքեամբ (եւ առ ինքն) է յառաջածու եւ շարժողական. (Դիոն. ածայ.։)
to predict, to prophesy.
Առ քակտումն աղանդական ամբարշտութեան այսպիսին յառաջաձայնեալ է բան. (Նիւս. կազմ.։)
skirmish, brush.
Յուսացեալ ի զօրավիգն պաշտպան օգնականին եւ յառաջամարտչի արդարոցն՝ Աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Յառաջամարտիչ.
Յուսացեալ ի զօրավիգն պաշտպան օգնականին եւ յառաջամարտչի արդարոցն՝ Աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
skirmisher;
champion;
— զօրք, the flower of the army.
Յուսացեալ ի զօրավիգն պաշտպան օգնականին եւ յառաջամարտչի արդարոցն՝ Աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
going in or entering before.
Ոչ միայն ներհականացն երկոտասանիցն, եւ կամ զյառաջամուտ զկարապետին, այլեւ զայլոց մատուցելոցն. (Կորիւն.։)
eagerness, good-will, cheerfulness.
Բաւական է բանի բնութիւն զպղերգիցն եւ զհեղգացելոցն յարուցանել զյառաջամտութիւնն. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
Զօրավար մարզողական բանիւ յարուցանօղ (ի) յառաջամտութիւն. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
Իբրու թէ մարմնականն յառաջանայցէ ի նմա, եւ միւսն վերջանայցէ. (Նիւս. կազմ.։)
Կործանեալ կռոցն պատկեր՝ պատուականութիւն խաչին յառաջանայր ի մէջ աթենացւոցն. (Շ. բարձր.։)
ՅԱստուծոյ են յառաջացեալք ամենայն ածականքս (եզականք). (Մագ. ՟Ե։)
cf. Յառաջանցութիւն.
ՅԱՌԱՋԱՆՑԱԿ ՅԱՌԱՋԱՆՑՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ԱՆՑ, ԱՆՑԱՐԱՆ. Որպէս Զատիկ, պասեք, եւ զատկական գառն. եւ Յառաջ անցումն.
the Passover;
the Paschal lamb.
ՅԱՌԱՋԱՆՑԱԿ ՅԱՌԱՋԱՆՑՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ԱՆՑ, ԱՆՑԱՐԱՆ. Որպէս Զատիկ, պասեք, եւ զատկական գառն. եւ Յառաջ անցումն.