musical, harmonious, cadencer, melodious.
Որպէս երաժշտական ոք զթուլացելովք աղեօք քնարին բախեալ զկտընտոցն՝ ոչ ի ճահ նուագաւոր ածէ զմատնն. յն. ոչ ըստ թուոյ յառաջ ածէ զնուագն. (Նիւս. կազմ.։)
ἑμμελής, μελῳδουμένος modulatus, concinnus. Ուր գոյ նուագ եւ չափ համեմատական. եղանակաւոր. բարեյարմար. երաժշտական. եւ բարեկարգ. կանոնաւոր.
Հնչումն նուագաւոր։ Նուագաւոր երգ եւ երաժշտական։ Երգս նուագաւոր ձայնից։ Ազգի ազգի նուագաւոր հնչմանցն քաղցրաձայնութիւնք (ի թռչունս). (Պիտ.։)
Երաժշտականն բնաւորեցաւ երկայնիւք եւ սղիւք յիւրսն վարել նուագաւոր երգս. (Մագ. քեր.։)
to sing;
to give out the tune, to strike up;
to play on a musical instrument, to execute, to perform;
— ընդ ումեք, to accompany;
— սրնդաւ, to play the flute.
Ի ձայն արուեստականաց նուագէին. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 42։ եւ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ե. 5։)
music, song, melody.
Լռեալ լինի երաժշտական հաւուցն նուագերգութիւն. (Նիւս. երգ.։)
Դաւիթ ի զուարճալի նուագերգութեանն նուիրական բան, Քեզ վայելէ եւ այլն. (Մագ. ՟Գ։)
cf. Նուազիմ.
Ի հոգւոյ անտի Մովսէսի առեալ տայր ծերոցն, եւ ի նմանէ ոչ նուազանային անհատական շնորհք մարգարէութեան. (Լմբ. հանգ.։)
to diminish, to grow less, to decrease;
to be lessened, abated, lowered, brought down;
to be eclipsed.
Զինչ լուսաւորագոյն քան զարեգական, սակայն եւ նա նուազի. (Սիր. ՟Ժ՟Է. 30։)
cf. Նուազումն.
Ոչ է լինելութիւն՝ ապականութիւն, եւ ոչ աճելութիւն՝ նուազութիւն. (Արիստ. շարժ.։)
Արուեստն (բժշկական) զնուազութիւն մայր ողջութեան կոչէ», այսինքն զսակաւապիտութիւն. (Բրս. հց.։)
Եղեւ մեծ նուազութիւն արեգական. (Եւս. քր. ՟Բ։)
languid, languishing, weak, drooping, feeble, faint, pining away;
less;
dark, obscure;
subtile.
Նուաղ հեծութեամբ, նրբական ձայիւ։ Թէ զհոգիս էր զիմ տեսանել տգեղս եւ նուաղս եւ ամենեւին ներգեւեալս. (Նար. ՟Հ՟Գ. եւ ՟Ի՟Ա։)
Նուաղ էին միտք գիտութեան նորա։ Նուաղ եմ յաստուծոյ յանբաւ յարդարութենէն, բայց մարդկանս արդար եմ ըստ քոյում վկայութեան։ Նուաղ է քան զքեզ (ո՛վ սուրբ կոյս՝) քերովբէական կառքն։ Երկիրդ հեռի է, եւ մեք անկար ի նուաղ կենացս եւ ի պանդխտութենէս։ Զի՞նչ քան զհեշտութիւն՝ սնոտի եւ նուաղ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 39։ Իսիւք.։ Եփր. ծն.։ Զենոբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
cf. Նուաղեցուցանեմ.
Տրտմութիւն աշխարհական նուաղեցուցանէ զմիտս։ Զաչաց ներգործութիւն նուաղէ մէգ. (Նեղոս.։)
Լուսոյն առաւելութիւն ծանրացեալ՝ նուաղեցուցանէր զաչաց տեսութիւն։ Արգելոյր զճառագայթս արեգականն, եւ նուաղեցուցանէր։ Զեօթնաջահետն աշտանակն լուսոյ նուաղեցուցին յանձինս իւրեանց. (Ոսկ. մտթ.։ Ագաթ.։ Եղիշ. դտ.։)
to cause to languish, to make languid, to weaken, to enfeeble, to debilitate, to enervate, to cause to pine away;
to darken, to obscure, to dim;
to eclipse;
to diminish.
Տրտմութիւն աշխարհական նուաղեցուցանէ զմիտս։ Զաչաց ներգործութիւն նուաղէ մէգ. (Նեղոս.։)
Լուսոյն առաւելութիւն ծանրացեալ՝ նուաղեցուցանէր զաչաց տեսութիւն։ Արգելոյր զճառագայթս արեգականն, եւ նուաղեցուցանէր։ Զեօթնաջահետն աշտանակն լուսոյ նուաղեցուցին յանձինս իւրեանց. (Ոսկ. մտթ.։ Ագաթ.։ Եղիշ. դտ.։)
to subdue, to vanquish, to conquer, to master, to keep under, to subject, to subjugate, to enslave, to reduce to slavery;
յինքն —, to take possession of, to make oneself master;
— զզայրոյթ, to repress one's anger or resentment.
Նուաճեցի անդրէն զաշխարն իմ։ Նուաճիցե՞ս զնա ծառայ յաւիտենական։ Զամենայն մարմինս նոցա նւաճեմք։ Նուաճեսցի երկիրն առաջի տեառն.եւ այլն։
Սակաւիկ ինչ նշանակաւ նուաճեալ զհայցօղն (տեսութեան իւրոյ), եւ զբնականն աներեւոյթ պահել. (Ագաթ.։)
cf. Նուաճումն.
Ետես զօրէն նուաճութեանն խստագոյնս եւ շինականագոյնս մերձենալ ի նա. այս փխկ սովորական ընտանի հանդիպմանն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 30։)
subjection, enslaving, submission, obedience;
detention, possession.
Ետես զօրէն նուաճութեանն խստագոյնս եւ շինականագոյնս մերձենալ ի նա. այս փխկ սովորական ընտանի հանդիպմանն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 30։)
to speak submissively.
ՆՈՒԱՍՏԱԲԱՆԵԼ. Նուաստս եւ ցածունս բարբառել՝ ի չափու ունելով զանձն.
celebration of mysteries, sacrifice, oblation.
τελετουργία, ἰερουργία consecratio, sacra functio. Գործ քահանայական. կատարողութիւն. սրբազնագործութիւն.
police captain, sheriff.
Եմուտ նուիրակապետն, եւ ասէ. ահա եկին. ասէ թագաւորն, ածէ՛ք ի ներքս։ Նուիրակապետն պատուականագոյն է։ Նուիրակն ... եւ նուիրակապետն. (ՃՃ.։)
consecrating, sacrificing;
priest.
ἰεροτελεστής sacerdos, sacrorum collator, qui sacris initiat. Կատարիչ նուիրաց եւ նուիրական իրաց, կամ անձանց. սրբազնակատար. նուիրագործօղ. քահանայ.
Աստուածայնոցն կամ սրբազանիցն նուիրակատարից։ Զհամակարգսն քո աստուածատեակ նուիրակատարս։ Աստուածասէր նուիրակատարն յայտնաբանօղ է աստուածապետականին ընտրութեան։ Աստուածապետականն մեր եւ առաջին նուիրակատարն՝ մարդասէրն Յիսուս. (Դիոն.։)
holy or great month.
ἰερομηνία, ἰερονουμηνία sacrum novilunium, sacra luna, calendae. Նուիրական նորամսութիւն. սրբազան ամսագլուխ կամ կաղանդ.
to offer, to present, to give;
to dedicate, to vow, to devote;
to ordain;
to consecrate;
to sacrifice;
— or — նուէրս, to pour out libations to;
— զանձն, to devote, to sacrifice oneself;
— զդիս, to honour idols with offering;
—եալ, to be ordained or consecrated;
— կռոց, consecrated to idols.
Նուիրէին ի սպաս տէրունական սեղանոյն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Մի զնուիրեալն յեկեղեցին՝ անձին միայնոյ սեպհականեսցէ առաջնորդն։ Բռնակալաց աշխարհի նուիրեն. (Շ. ընդհանր.։)
money.
Բառ. յն. նօ՛միսմա, յոք. նօմի՛սմադա. կամ նուազական, նօմիսմատդիօն. Դրամ օրինաւոր կամ արքունի.
cf. Նպաստաւոր.
Որ մատուցանէ զնպաստ. ձեռնտու. օգնական. սատար. առիթ. եւ Պիտանի. օգտակար.
(Յաղօթս եկեղեցւոյ) միմեամբք միմեանց օգնական լինել. (եւ նպաստամատոյց՝ առ աստուած. Խոսր.)
cf. Նսեմ.
Լի մթացուցիչ եւ նսեմական պիղծ ուսմամբ. (Յհ. կթ.։)
Զհոգին մթին նսեմական՝ զանկեալ ի հող այս նիւթական։ Եւ զարեգակն անստուերական՝ ի գուբ ծածկեն նսեմական. (Յիսուս որդի.։)
obscure, gloomy, dismal;
— խաւար thick darkness.
Նսեմ եւ ստուերական. խաւարին. մթին.
to darken, to bedim, to blacken, to offuscate, to tarnish;
to eclipse.
Ի վեցերորդ ժամու նսեմացուցնէ զոսկէճաճանչ ճառագայթսն։ Զարփիափայլ ճառագայթս արեգականն խաւարաւ նսեմացոյց. (Զքր. կթ.։)
Ծանոյց թէ լոյսն արարչական՝ նսեմացոյց զլոյսն եղական. (Շար.։)
excrement, dung;
residue, sediment, bottom.
որ եւ ՆՍՏՈՒԱԾ. Աւելորդ բնութեան արտաքսեալ ի նստելն կամ ընդ նստոյս. աղբ. ապաւառ. կու. քակոր. ապականութիւն.
slow-tongued, stammering, stuttering.
Մովսէս եւ եղիա. մինն նրբալեզու (յն. ծանրալեզու, βραδύγλωσσος ) եւ ծանրաձայն (յն. նրբաձայն), եւ միւսն շինականագոյն քան զբազումս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։)
cf. Նրբուղի.
cf. ՆՐԲՈՒՂԻ, եւ ԿԱԾԱՆ. Այլ դու զմիջինն ընթանալով նրբակածան, ի յերկոցունց կողմանց մնասցես անվնասական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
subtile;
cf. Նուրբ.
(իբրու Նրբային, նրբական) cf. ՆՈՒՐԲ.
having but a thin stratum of earth.
Թէ եւ այլ ամենայն թանձրահող եւ քաջաբեր եղեալ էր, ամենայն ելլադական նօսրահող է, եւ կամ տապօք, եւ յաճախ անձրեւօք, եւ կամ այլովք խակագործութեամբք անպտղաբեր լինին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Նօտր՞՞՞գիր.
(գիր) մանր՝ իբր նօսր, կամ սեպհական նօտարաց, եւ երագագիր դպրաց. որ ի յետին դարս հնարեցաւ՝ զկնի բոլոր կոչեցեալ գրոյ հնարելոյ զկնի երկաթագիր ասացեալ հին նշանագրաց.
the twenty third letter of the alphabet, and the eighteenth of the consonants;
five hundred, five hundredth.
Թո՛ղ զի եւ հայկական բառքս Շէն, շուք շատ, շուն, շան, եւ այլն, յայլ բարբառս փոխանցեալ հնչեն, սքինի՛, սչէ՛նա, սքիա, սա՛դիս, քիօն, քնիօս, քանիս. (զոր եւ գաղղ. գրէ քհիէն եւ հնչէ շիէն ) եւ այլն։ որպէս եւ ի մեզ՝ Շիթել, եւ Խայթել՝ են նոյն։
officer on duty for the week, septimarian;
sabbath-eve.
ՇԱԲԱԹԱՄՈՒՏ. Երեկոյն ուրբաթու՝ ուստի սկսանի շաբաթն հրէական. եւ նոյն իսկ օրն շաբաթու՝ տօն հրէական. (որպէս է առ քրիստոնեայս կիրակմուտն, եւ կիրակէն).
Մուտն ի պաշտօն շաբաթական՝ զեօթնեակ մի.
to keep, to observe sabbath;
to cease from work, to repose, to rest;
to be out of work.
Շաբաթանալ արեգական ի իը ամի՝ յաւելուածով եօթն նահանջ աւուրց.
keeping the sabbath;
sabbatarian;
priest whose week it is to officiate;
—ք, weekly fast or abstinence.
Ուր իցէ պահպանութիւն շաբաթու հրէական. շաբաթախտիր.
ՇԱԲԱԹԱՊԱՀ. գ. Պահպանութիւն շաբաթական պաշտաման. շաբաթամուտ.
to cause to keep the sabbath;
to cause to rest or repose from work, to celebrate the sabbath.
σαββατίζω sabbatizo, sabbatum ago. Տալ շաբաթանալ. հանգուցանել. դադարեցուցանել ի գործոյ. եւ Շաբաթանալ.
greedy of gain, grasping;
usurer.
Ոմանք ձիաբոյծք, եւ վաճառականք, եւ վաշխառուք, փոխանակ կրօնաւորութեան՝ շահաժողովք. (Կանոն.։)
vice-roy;
governor;
prefect;
mayor;
chamberlain;
guardian;
— դաշտաց, dryad;
— անտառաց, sylvan, satyr.
Զդիոնիսոս ասեն, թէ այգեաց շահապետ է. եւ զաթենան՝ թէ ձիթենեաց, եւ զմայրեկնասն ամենայն ծառոց շահապետս կոչեն. (Ոսկ. ես.։) (Մայրեկնաս, ըստ յն. մորիոս արամազդ՝ էր շահապետ նուիրական ձիթենեաց)։
cf. Շահավաճառութիւն;
trader, merchant;
— լինել, to trade, to traffic, to deal.
Որք շահավաճառ համարին զաստուածապաշտութիւնն։ Այլ շահավաճառ մեծ աստուածապաշտութիւն է բաւականութեամբ հանդերձ։ Զմեծութիւն ծովու դիեցուսցէ քեզ, եւ զշահավաճառաց առ ծովեզր բնակելոց. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 5. 6։ Օր. ՟Լ՟Գ. 19։)
ՇԱՀԱՎԱՃԱՌ. ա. ἕμπορος mercator, negotiator. Վաճառական. առուտուր ընօղ. պազիրկեան.
cf. Շահատակեմ.
Այնպիսի շահատակող եւ հոգեւոր կուսական տօնախմբութիւն. (Թէոդոր. կուս.։)
gaining.
Վաճառական վատնիչ, շահարար շուայտեալ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
profitable, advantageous, useful, fruitful, lucrative, interesting.
Տարերք առանձինն ապականիչք են միմեանց, եւ խառնեալ ընդ ընկերի՝ օգտակարք եւ շահաւորք. (Եզնիկ.։)
to gain, to obtain, to acquire, to purchase;
to buy.
Բազմաշահ վաճառաւ շահաւորեա՛ զոգիդ քո իբրեւ իմաստուն վաճառական. (Եփր. պհ.։)
profit, gain, advantage.
Ի հացէն որ եղեն նշանքն՝ այնքան ախորժեցին, եւ ոչինչ զհոգեւորական շահաւորութեանցն զհետ չոգան։ Հատն ցորենոյ թաղելով եւ մեռանելով՝ պտուղս եւ շահաւորութիւնս օգտակարս սերմանողին արդիւնաւորէ. (Նանայ.։)
cf. Շահական.
yellow-legged hawk, aesalon, merlin, sparrow-hawk.
Արական՝ շահենի եւ գաւազի, քուպիճ. (Երզն. քեր.։)
to cement, to plaster;
to smear, to dirty, to soil, to contaminate;
— զձեռս արեամբ, to imbrue one's hands in blood.
Եթէ արեգակնայնոյն ճառագայթից բնութիւն ունելով յինքն քարշել զամենայն խոնաւուտ, ոչ ասեն շաղախել արեգականն, զիա՞րդ համարին շաղախիլ աստուծոյ յայսպիսեացս գործոց. (Նիւս. բն.։)
cementation;
dirtiness, contamination.
Ի պիղծ ախտս եւ ապականացու շաղախմունս. (Դիոն. եկեղ.։)
Մի՛ շաղախումն շփեսցի զպատուական ակամբք. (Սարկ. աղ.։)
cf. Շաղակրատումն.
Եւ այլ այսպիսի հեթանոսական եւ յիմարութեան անդնդոց շաղակրատմունք. (Ղեւոնդ.։)
charlatanry, extreme verbosity, prating, chattering.
Եւ այլ այսպիսի հեթանոսական եւ յիմարութեան անդնդոց շաղակրատմունք. (Ղեւոնդ.։)
entwined, conjoined, united;
syllable.
Այլ ես ածից ըզքեզ առ հայր, եւ զնիւթականըդ շաղաշար. այսինքն զմարմինդ զոյգ ընդ հոգւոյդ վերափոխելով. (Ներս. մոկ. ի փոխումն կուսի.։)
ՇԱՂԱՇԱՐ. գ. Նիւթական թարգմանութիւն յն. ձայնիս συλλαβή syllaba. որ է Փաղառութիւն. վանկ. սիղղոբայ. (օրինակքն իսկ առաւել ի դէպ գան յունին, քան հայումս).
to twine, to twist;
to implicate, to involve.
Սնափառութիւն ախտ անբնական, եւ ամենայն գործոց առաքինութեան դիւրաւ շաղապատի. (Նեղոս.։)