purulent, full of pus or sanies, ichorous, sanious, putrid, rotten, fetid.
Սրբեա՛ յանձնէ իմմէ զանեզրական կոյտս շարաւածոր մեղաց իմոց։ Ժահահոտ եւ շարաւածոր արիւնախառն մեղաց իմոց. (Մարաթ.։)
to range, to arrange, to set or put in order, to dispose;
to marshal;
— զմարգարիտս, to string pearls;
— զնշանագիրս, to compose.
Հիւսէ պսակ ոսկեղէն, եւ ապա ի ներքս շարէ մարգարիտս եւ ականս մեծագինս. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
to move, to remove, to set in motion, to stir, to cause, to move;
to agitate, to shake, to flutter, to stagger;
to excite, to provoke, to rouse the feelings of, to move, to touch;
— զգլուխ, to shake or toss one's head;
— զամենայն քար, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
— զսիրտ, to affect, to move to pity.
Որ շարժին եւ փոփոխի՝ չէ էական։ Որ էն եւ շարժէ զամենայն, ինքն ոչ շարժի եւ ոչ փոփոխի. (Եզնիկ.։)
mobility.
Առանց որոյ ո՛չ է շարժողութիւն կամ ընթացութիւն։ Եթէ զփականս շարժողութեան շրթանցս բացից. (եւ այլն։ Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Խ՟Է. ՟Հ՟Ը. ՟Հ՟Թ։)
mobility;
motion.
Չորս զգայութիւնքն հանդերձ շարժութեամբ (տեղականաւ). (Անյաղթ պորփ.։)
Շարժութեան տեսակք են վեց. լինելութիւն, ապականութիւն. աճելութիւն, նուազութիւն. ըստ տեղւոյ փոփոխութիւն. այլայլութիւն։ Եւ է պարզաբար շարժութեան՝ դագարութիւն ներհական. (Արիստ. շարժ.։)
moveable, moving;
versatile, unsteady, unsettled;
առաջին —, the primum mobile;
— ի հողմոյ, shaken by the wind;
— եւ անշարժուն ստացուածք, personal and landed property.
κινούμενος mobilis, qui movetur. Ունակ շարժման. շարժական. որպէս ինքնաշարժ.
Եւ որպէս Երերուն. փոփոխական. դիւրաշարժ. յողդողդ. եւ Շարժեալ. ցնցեալ.
to contain, to enclose, to conserve;
to continue, to last.
Իջանելով ի յատկագոյնսն՝ հա՛րկ է բաժանելով զնոսա միշտ ընդ բազումսն գնալ, եւ ելանելով ի տեսականագոյնսն՝ հարկ է շարունակել զբազմութիւն (այսինքն հաւաքաբար առնուլ) (Պորփ.։)
to slant, to slope, to incline;
to go astray, to turn aside or away, to deviate, to swerve, to go out of one's way;
շեղեալ անկիւն, oblique angle;
շեղեալ քառանկիւն, rhomboid.
Շեղեալ էր աներասանակաբար յապստամբութիւն։ Եթէ ի մարմինն կոյս շեղեսցի, զանասնոցն առընկալցի վարս յինքն։ Բանականն շեղելով ի նիւթ չարանայ. (Պրպմ.։ Նիւս. բն.։ Մաքս. ի դիոն.։)
heap, mass, pile, stock, hoard, accumulation;
— ցորենոյ, stack, rick;
— խոտոյ, hay-cock, mow;
— — or —ս —ս, cf. Շեղջաշեղջ;
— կուտել, կուտել —ս —ս, to heap up, to pile up.
Որ բնաւ սակաւ ժողովեաց, տասն շեղջ. (ուր եբրայականն ասէ, տասնզ քոռ) (Եփր. ել.։)
massed, accumulated, heaped up;
in piles, masses or heaps.
Զշեղջաշեղջ դիականցն անկելոց առ միմեանս. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 23։)
accented.
Ունակ շեշտի, կամ սաստկական.
to aim or level a blow at;
to accentuate.
Իբրեւ տապարօք շեշտակի շեշտեալ զծառ. (Յհ. կթ.։) (Իսկ ըստ քերականաց՝ Սրել կամ սո՛ւր հնչել զձայն։)
water-grasshopper.
Կոթ շերեփոյ. եւ անուն թշչնոյ, կամ թռչնական միջատի. (թուի այն՝ որ թռչի ի վերայ գետոց դաշտի)
of fawn colour, reddish, leonine, light, tawny.
Շիկին, կամ դեղնին, կամ այսպիսեացն գունոց ոչինչ ներհական է, թէպէտեւ որակք են. (Արիստ. որակ.։)
cantilena, song, ditty.
եբր. շիր. Շարական. երգ. տաղ. նուագ. խաղ.
Ընդ առաջ եղեն նմա արք գեղջն երգօք եւ պարուք (կամ պարաւորքն), որք ի հոտիլ դիականցն՝ շէր հանեալ ասէին. կերին գայլք զմարմինս. եւ այլն. ուստի եւ անուն գեղջն կոչեցաւ Շիրենիք, որ յառաջն կոչիւր Կենաց վայրք. (Մամիկ.։)
cf. Խայթոց.
Զտիրական դէմս երեսաց շիթոցօքն հարեալ կուրացուցանէր. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
cf. Շիկնիմ.
Դու ընդ քրիստոսի խաչեալդ ո՞չ շիկնիս բացական ի նմանէ լինել. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Շճուկ.
ՇԻՃ եւ ՇԻՃՈՒԿ, կամ ՇՃՈՒԿ. Քամեալ կամ կտրեալ եւ ապականեալ հիւթ. մզեալ ջուր կաթին՝ թանի՝ մածնոյ. եւ Ցորեան անձրեւակաթ. քամուածք, քամուկք.
Շիճ՝ ապականեալ ցորեան է յանձրեւոյ. եւ որպէս շիճուկ թանի թթուեալ է. վասն որոյ ասէ յովբ, ուղեղ նորա շճեսցէ. (Գրչ. արիստակ. եւ Գրչ. գէ.։)
living in a village;
burgher, villager.
Որ կեայ ի շինի. շինական. ռամիկ։ (Ագաթ.։)
Բանն համաշխարհական, որ կայ ի լեզուս շինակեաց արանց, եթէ՝ Որ գիտէ զչափ անձին իւրոյ, մարգարէ է. (Տօնակ.։)
inhabited, peopled;
flourishing, prosperous.
Յապականութիւն դարձուցանէր զշինանիստ քաղաքացն եւ աւանացն ցանկալեաց. (Ագաթ.։)
constructed, made, done or got up with art, artificial.
Շինեալ. արհեստական, շինծու, շինած.
to go out, to be extinguished or quenched;
to be dimmed, obscure;
to pass away, to cease, to be buried in oblivion;
to cool, to grow cool, to be quenched, to become extinct;
to die peaceably.
Շիջաւ դարձեալ մարգարէութիւն, որպէս այլ բարիքն։ նշանքն շիջան, զի մի՛ հաւատքն ապականեսցի. (Մխ. երեմ.։)
extinguishable.
σβεστικός իբր σβεστός extinguibilis. Շիջական. շիջանելի դիւրաւ. անցաւոր.
cf. Շիջումն.
Ի ծագման արեգականն՝ աղօտագունից փայլմանց լինի շիջումն. (Անան. ի յովնան.։)
extinction;
annihilation.
Ի ծագման արեգականն՝ աղօտագունից փայլմանց լինի շիջումն. (Անան. ի յովնան.։)
languid, effeminate.
Շիտիտի, տապազէ, անուն իգացելոյն եւ կանացեացն եւ անարական պղծիցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
entombed, buried.
Ի դադարման եղծման շիրմաւոր, արարչական բանին սպասաւոր. (Նար. մծբ.։)
acute cry, shriek, scream.
Ջայլանք, կոծ, լալիք, ողբք, կականումն, շիւանք։
cf. Շեփոր.
Քրոբէք թեւական ի տան քաւութեան՝ շեփողք հնչական. (Գանձ.։)
dazzling, flaring;
գեղ —, enchanting beauty.
Կռփիչ եւ շլացուցիչ տկար աչաց լինի պայծառութիւն արեգականն. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Շղարշ.
Բազում եւ երեւելի զգեստս արքունական՝ ոսկէճամուկս, եւ շղարշատեռն հրաշանկարս։ Շղարշատեռ վառիւք զնա զարդարեալ։ Ի շղարշատեռն յառագաստից զնա պճնեալ պայծառացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
cf. Շղարշ.
Բազում եւ երեւելի զգեստս արքունական՝ ոսկէճամուկս, եւ շղարշատեռն հրաշանկարս։ Շղարշատեռ վառիւք զնա զարդարեալ։ Ի շղարշատեռն յառագաստից զնա պճնեալ պայծառացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
very transparent veil, gauze;
crape.
Բազում եւ երեւելի զգեստս արքունական՝ ոսկէճամուկս, եւ շղարշատեռն հրաշանկարս։ Շղարշատեռ վառիւք զնա զարդարեալ։ Ի շղարշատեռն յառագաստից զնա պճնեալ պայծառացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
tumult, trouble, discord;
tumultuous, turbulent, agitated.
(իբր Խմոր այլաբանական) Խառնակութիւն. շփոթ. աղմուկ. խռովութիւն. գժտութիւն.
little dog, bow-wow;
Canis Minor, Canicula, dog-star, Sirius;
բանոնեան —, lapdog;
— որսական, beagle;
— հրացանի, cock;
շնկային աւուրք, dog-days.
dog-muzzled;
Scylla, nymph beloved by Glaucus and changed into the catulus or spotted shark (sea fish).
Կենդանի իրական կամ այլաբանական՝ որոյ կնճիթն կամ ցռուկն նման իցէ քթի շան. դնի որպէս յն. σκύλαξ catulus. որ է շնիկ, սկունդ.
cf. Շնորհալից.
ՇՆՈՐՀԱԼԻ՝ մականուն տուաւ իրաւամբք սրբոյն Ներսեսի կլայեցւոյ ի բազում դարուց հետէ. իսկ մխիթար ապարանցի՝ անխտիր Շնորհալի կամ Շնորհալից կամ Ներսէս Շնորհաց կոչէ զկլայեցին եւ զլամբրոնացին՝ շփոթելով եւ զգրուածս ինչ նոցա։
full of grace, most graceful;
gracious, handsome, fine, beautiful, charming, genteel, fair.
χαριτωθείς, κεχαριτομένος, κεχαρισμένος, -νη, ἑπιχαρίτος , χάριες, χαριέστερος, εὕχαρις gratiosus, gratia plenus, -na, gratior et suavior, facetus, jucundissimus. որ եւ ՇՆՈՐՀԱԼԻ, եւ ՇՆՈՐՀԱՒՈՐ. Լցեալ շնորհօք. ճոխացեալ հոգեւոր եւ մարմնաւոր ձրիւք. շնորհազարդ. բարեշնորհ. սիրուն. գեղեցիկ. վայելուչ. չքնաղ. զուարթ. բերկրեալ, (որ ըստ յն. ասի շնորհացեալ, կամ շնորհաւորեալ) եւ Ուրախարար. աւետաւոր. բերկրական. հաճոյական. զուարճալի.
Զի՞նչ մտածութիւն քան զմեծավայելչութիւն աստուծոյ շնորհալից։ Շնորհալից մտաց՝ սակաւ բանք խրատուց բաւական են յուղղութիւն. (Բրս. հց.։ Յճխ.։)
Վարդապետականզ շնորհալից իմն կանխագիտութեամբ։ Ըստ շնորհալից կրիցն հանել բարեբանութիւն (աստուածոյ) եւ ձայն ցնծութեան. (Պիտ.։)
pure, candid, bright.
Ունօղ զլոյս եւ զփայլիւն շնորհալի եւ հաճոյական. լուսափայլ.
grateful, obliged, beholden.
Այլ ընդ գովասանական բանիցդ շնորհակալ եմ, եւ ոչ երկիր պագանեմ. (Խոր. առ արծր.։)
granting gratuitously;
given gratis.
Եւ Ձրի շնորհեալ. շնորհական. ձրիական.
narrated gracefully.
Ունիմք եւ զկանոնական յաջորդեալ յառաքելոցն անտի զշնորհապատում գրեալսն։ Ականատես եղեալ կերպարանացն եւ լսող շնորհապատում վարդապետութեան. (Կորիւն.։)
much obliged, very grateful, mindful of benefits received;
— գոհութիւն, gratefulness, gratitude, thankfulness;
— գտանիլ ումեք, -զանձն դաւանել առ ոք, to be indebted for, to owe, to be under obligations, to be beholden to;
— կացուցանել զոք, to oblige a person, to obtain a right to his gratitude;
— եմ բիւրուց խնամոցդ, ով եղբայր, I am grateful to you for all your care, my brother.
Պարտական շնորհին առելոյ. երախտապարտ. երախտագէտ. շնորհակալու. որպէս լտ. obligatus եւ gratiarum memor.
Եւ որ պարտական ունի զայլս վասն շնորհացն՝ զոր արար. երախտաւոր. բարեացապարտ. բարերար. իբր լտ. obligans, qui meritum habet, benefactor.
simoniac.
Վաճառօղ զշնորհս. սիմոնական. եւ Մարդահաճոյ.
simony.
Սիմոնականութիւն.
Վասն սիմոնականութեան, այսինքն շնորհավաճառութեան. (Մարթին.։)
Եւ Առատ բաշխումն կամ ստացումն շնորհաց իբրեւ ի տօնական վաճառս.
granting or granted gratis.
Տուեալ ի շնորհացն աստուծոյ. աստուածապարգեւ. երկնաձրի. եւ Շնորհական. ձրիական. եւ Պատճառ շնորհաց կամ գործի. շնորհատու.
to grant favours, to endue or adorn with favours;
to congratulate, to felicitate, to wish joy, to pay compliments.
Երբ գայր տարին եւ ի կատար ելանէր, ընծայք տային նաեւ սիրելեաց եւ ազգականաց, շնորհաւորելով զառաջիկայն, եւ զանցելոյն գոհանային. (Վանակ. տարեմտ.։)
vegetable;
cf. Կենդանաբոյս.
Տունկք՝ շնչաբոյսք անուանին սննդականաւն եւ աճեցմամբն։ Տունկք աճեցմամբն եւ սննդականաւն՝ կենդանական կոչին, եւ շնչաբոյս, արտաքոյ զգայութեան. (Շ. բարձր.։)
to hiss, to whistle;
to hoot.
զարմասցի, եւ շըչեսցէ, եւ ասասցէ. ընդէ՞ր արար տէր այսպէս երկրիս այսմիկ։ Շչեսցէ, եւ շարժեսցէ զգլուխ իւր։ Տրտմեսցի, եւ շչեսցէ ի վերայ ամենայն հարուածոց նորա։ Շչէին, շարժէին զգլուխս։ Շչէին, եւ կըրճտէին զատամունս իւրեանց։ Վաճառականք ազգաց շչեցին ի վերայ քո. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 8։ Սոփ. ՟Բ. 15։ Երեմ. ՟Ժ՟Թ. 8։ ՟Խ՟Թ. 17։ ՟Ծ. 13։ Ողբ ՟Բ. 15. 16։ Եզեկ. ՟Ի՟Է. 36։)
prodigality, profusion, luxe, waste, dissipation;
debauchery, disorder, extravagance, luxury, excess.
Չարութիւն ցանկականին՝ զեխութիւն եւ շռայլութիւն։ Գործ շռայլութեան է յօժարիլն ի վայելուածս հեշտութեանց՝ ոչ արգելլով բանականին. (Արիստ. առաք.։)