cf. Վերնագիր.
Վերագրաւն, վարդապետականաւն ... վերագիրն, զի բաւական իցէ միով կարգիւ զամենայն գրոցն գիտել զմիտս. (Մագ. քեր.։)
Միթէ ո՞չ բերես ի քեզ զտիրական պետն, եւ կամ զիշխանական վերագիրն. (Ոսկիփոր.։)
Բաւական է վերագիր միայն սաղմոսիս ցուցանել զխնդրելին։ Որոյ վերագիրն՝ արձանագրութիւն կոչի դաւթի. (Դամասկ.։)
ՎԵՐԱԳԻՐ. Վաւերական թուղթ, պատճէն.
to cry out, to exclaim;
to predict;
— առ աստուած, to invocate divine help.
ἁναβοάω exclamo. Ի վեր կամ բարձր գոչել. վերաձայնել. կարդալ. քարոզել. վկայել.
Փառատրողական երգաբանութեամբ հոգէզուարճ նուագարանօք վերագոչեսցու՛ք. (Թէոդոր. կուս.։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
Վերագրէ յիւրում աստուածաբանական մատենին. (Ճ. ՟Ա.։)
ՎԵՐԱԳՐԵԼ. Ընծայել. սեպհականել. վերաբերել. յարաբերել. վերածել. ձգել. ուղղել. յարմարել. համարել. առդնել. առնել. կացուցանել, փոխել. տե՛ս եւ ԳՐԵԼ, եւ ՎԵՐԱԳՐԵԼ.
Արիստոտելէս զայնոցիկ (կենդանեաց եւ տնկոց) լինելութիւն վերագրէ արեգական եւ կենդանատեսակացն շրջագայութեան. (Նիւս. բն. ՟Խ՟Բ։)
cf. Վերադառնամ.
Յինքնական պատիւն վերադարձեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
anastrophe;
ileus, iliac passion, miserere, anaphora.
Յայսմ աւուր վերադարձումն է պատուական նշխարաց սրբոյն իգնատիոսի (ի հռովմայ յանտիոք). (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ի՟Թ.։)
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
ἑπίθεμα quod super imponitur. Ի վերայ կամ ի վեր եդեալ ինչ. որպէս յաւելուած, նուիրական. եւ Բարձր դրիւք.
ՎԵՐԱԴԻՐ. Յօդ քերականական. աթր. աթեր. յն. ա՛րթրօն. ἅρθρον articulus.
ՎԵՐԱԴԻՐ ՏՈՄԱՐԱԿԱՆ. ἑπαίτος, ἑπακταί, παρεμβολή intercalatus, intercalatio, epacta. Չափ մետասան աւուրց՝ որովք առաւելու արեգակնային տարին քան զլուսնականն. երբ զայս յաւելուած ամ ըստ ամէ հաշուես, եւ ՟լ ՟լ ի բաց թողեալ, գտանես զմնացեալն, այն կոչին եւ է վերադիր տարւոյն։ (Սարկ. տոմար.։ Զքր. կթ.։ Վանակ. տարեմտ. եւ այլն։)
Կա՛լ զնոյն թուական, եւ արա վերադիր հոռոմի ամսոց. եւ լինի մի թիւ վերադիրն. (Արշ.։)
ՎԵՐԱԴԻՐ. Է եւ անուն երաժշտական խաղի։ (Ոսկիփոր.։)
to impose, to put upon, to add, to join.
Ի ձեռն իւր ինքեան վերադրեաց ի նա զիւր սրբազանն ներգործութիւն եւ զօրութիւն։ Որքան ինչ է հօր եւ որդւոյ, աստուածապետականին հոգւոյ հասարակաբար եւ միեղինապէս վերադրեն։ Մեծն եւ փոքրն վերադրի ամենեցունց պատճառին։ Օրհնութիւնս վերադրել ամենայնի պատճառին. (Դիոն.։)
to fly away, to take flight;
— յերկինս, to be borne to heaven.
Յերկինս վերաթեւել։ Վերաթեւեալ ընդ առաջ քրիստոսի։ Վերաթեւել ի տեղի անկելոց հրեշտակաց։ Վերաթեւեալ ելանէ յանմարմնականացն դադարս։ Առ փրկչական մարմինն վերաթեւեալ ամբարձցիս։ Վերաթեւեալ ի վերին աշտարակն սիոն. (Նեղոս.։ եւ Ճ. ՟Գ.։ Շար.։ Զքր. կթ.։ Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Յհ. կթ.։)
Մարախ նախ քան զվերաթեւելն՝ լերկ. իսկ յորժամ վերաթեւեալ բարձրասցի, յայնժամ վաղվաղակի օդական է.(Ճ. ՟Ը.։)
Բազմանուագ ձայնիւք զերաժշտականացն վերաթեւեն նուագ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Ոգեխառնիմ.
Ի փրկական ճաշակսն վերախառնիլ. (Ժող. շիրակ.։)
reaching the summit or top.
Հրեշտակական զօրութիւնքն, յորս եւ՛ս վերածայրեալք սերովբէիցն բարձրութիւնք. (Ճ. ՟Գ.։)
to elevate, to raise, to bear on high;
to reduce;
— զոք ի զառածանացն, to reclaim a person from disorderly or ill conduct.
Ի հաւատս քրիստոսականս զանձինս վերածէին. (Յհ. կթ.։)
suffumigation.
հերակլիտոս զամենեցունն անձն (այսինքն զաշխարհ՝ ասաց լինել) վերածխութիւն ի խոնաւուտիցն. իսկ զոր յանասունսն (զշունչ)՝ յարտաքուստ եւ ի նոցայոցն վերածխութեան համասեռ բնաւորիլ։ Սրամտութիւն է եռանդն շուրջ զսրտիւն՝ արեան, ի վերածխութենէ մաղձոյ, կամ ի պղտորմանէ եղեալ։ Էութենա հրոյն ոչ կրել զորս ինչ օդոց են, որպէս մինչ ապականիլ ի ձեռն վերածխութեան, կամ թանձրանալն. (Նիւս. բն.։)
cf. Վերածումն.
ἁναγωγή subductio, subvectio, reductio, relatio, disciplina, mysterium, anagoge. Ի վեր ածումն՝ առումն՝ ձգումն. յարաբերութիւն. խորհրդականութիւն.
to cry out, to exclaim;
to implore, to invoke.
Զաստուածային այեցլութիւն եւ զօգնականութիւն յամենայն ժամ վերակարդալ. (Յհ. կթ.։)
superintendent, overseer, intendant, inspector, director;
prefect, governor;
protector, defender, guardian.
Տէր վերակացու իմ, եւ եղջիւր փրկութեան իմոյ։ Վերակացու է ամենայն ապաւինելոց իւրոց։ Վերակացու է նոցա ի ժամանակս նեղութեան։ Ես վերակացու եղէց քեզ։ Վերակացու ճշմարտութեան։ Վերակացու լինի գնացից նոցա։ Վերակացու լիցի (կամ օգնական լինի) արդարոց. եւ այլն։
superintendence, management, inspection, intendance, direction;
prefecture, government;
protection, assistance.
Ոչխարաց վերակացութիւն։ Վերակացութիւն եկեղեցւոյ սրբոյ։ Մի՛ իւրովի առնուլ զվերակացութիւն (վանական). (Նիւս. կազմ.։ Բուզ. ՟Գ. 6։ Բրս. հց.։)
to revive, to be reanimated, to come to life again;
to outlive, to survive.
Աւարտեալ զանօրինականացն զտնտեսութիւն՝ աստուածապէս վերակենցաղեաց. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
Վերակոչեաց զամենեսեան ի մահուանէ յանմահութիւն։ Ի մսուր անբանից բազմի արքայն անմահից, զի զիս յերկինս վերակոչեսցէ։ Վերակոչեաց զհեթանոսս յորդեգրութիւն։ Որք ի հեթանոսաց վերակոչեցան ի քրիստոս ի ձեռն առաքելական քարոզութեան. (Շար.։ Ժող. շիրակ.։ Զքր. կթ.։)
Ի նստիլ քում յընթեռնուլ զաստուածային զգիրս՝ նախ զաստուած վերակոչեա՛ յօգականութիւն։ Ամենայն ուրեք օգնական անձին իւրոյ վերակոչէր զնա. (Վրք. հց. ձ։ Ճ. ՟Գ.։)
meditating, contemplating.
Ոչ մարմնական աչօք, այլ իմացօղ եւ վերահայեաց մտօք զնա նկատեալ տեսէ՛ք. (Լմբ. պտրգ.։)
contemplation, meditation, elevation of the mind, intellect or thoughts.
ՎԵՐԱՀԱՅԵՑՈՒԹԻՒՆ ՎԵՐԱՀԱՅԵՑՈՂՈՒԹԻՒՆ. ἁνάνευσις suspectio ἑποψία visio, aspectus. Վերակնելն. ի վեր ակնարկումն. վերնական նկատումն. խորին տեսութիւն.
Զտեսողականսն զօրութիւնս՝ ցուցանել զառ ի յաստուածայինն լոյս երկատեսակն վերահայեցութիւն։ Զթաքունն եւ զխորհրդականն վերահայեցութիւն աշակերտին սիրեցելոյ։ Օտար յամենասրբազանէն վերահայեցութենէ եւ հորդորութենէ. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
imminence, nearness.
Բաւական բառնալ զխրացս կօշկաց քոց, վերահասու լինել քո անճառ տնօրէնութեանդ. (Զքր. կթ.։)
to uplift, to stretch;
to carry up, to elevate, to raise.
Բաւական է բանի բնութիւն զառաքինեացն յարձակմունսն վերաձգել։ Չորիւք այսոքիւք առ հմտութիւն իրին վերաձգեալ ածցիս. (Բրս. պհ. ՟Բ։ Յհ. իմ. երեւ.։)
to give a helping hand.
ՎԵՐԱՁԵՌՆԵԼ. ἑπιχειρέω manum admoveo, conor. Ձեռն տալ ի կանգնել. եւ Ձեռնարկել. գուն գործել.
repetition, explanation.
Ի ձեռն յոլովից եւ հաւաստից պատկերաց եւ վերաճառութեանց ընդարձակին։ Սրբագրեցելոցն յիշատակարանաց խորհրդական եւ գերազարդ վերաճառութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
defender;
— լինել հայրենեաց, to fight for one's country, in defence of one's native land.
ὐπέρμαχος propugnator. Որ մարտնչի ի վերայ այլոյ, ձեռնտու. օգնական.
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
Պահելով զպատուիրանն՝ յանապականութեան եւ յանմահութեան վիճակն մարմին վերամբառնայ։ Վասն որոյ եւ յայդպիսի պատիւ վերամբարձար։ Գետնաստորս սակաւ մի վերամբարձեալս ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին։ Զխաղաղացեալ ոգին եւ յոյժ վերամբարձեալ՝ շրտուցանէ, որպէս զաչս լոյս կայծակեալ. (Լծ. ածաբ.։ Ճ. ՟Բ.։ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԵԱԼՔՆ. Անսովոր ոճով, որպէս յն. մէդէ՛օռա. μετέωρα meteora, res supra nos apparentes. Եթերականքն. օդային իրք ի վերոյ քան զերկիր. երկնայինք. բարձունք.
Որք բաւականք են տեսանել զվերամբարձեալսն, լուսովն, զամենայն ասեն զաշխարհս ուռճալրացեալ. (Նիւս. կազմ.։)
raised on high, lifted up, ascending;
ascensive;
bearing, carrying in the arms, raising from the earth.
Աբրամ թարգման հայր վերամբարձ. ցուցանէ զաստեղագիականն։ Հայր վերամբարձ առ վերաբարձ բանի եւ ուսմնական։ Առ վերամբարձսն ամբառնայ ելեալ թեթեւացեալ։ Վերհամբարձիցն ցանկացեալ տեսլեան՝ արփիաճեմ լինելով. (Փիլ.։)
Ի խորանս պետականս վերամբարձ ճոխանային. (Յհ. կթ.։)
cf. Վերամբարձայածու.
ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾ ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾՈՒ. μετεωρολόγος, μετεωρολογικός de rebus sublimibus agens, ad rerum sublimium scientiam pertinens. Որ յածի ի բարձունս, եւ ի բարձր գիտութիւնս. ուսումնական. աստեղաբաշխ. եւ աստեղաբաշխական.
Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ, վերամբարձայածք (կամ վերմբերձայածք) շրջին։ Երեւեցուցանէ զաստեղադիտականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 130. եւ Փիլ. տեսական.։)
star-gazing.
ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾ ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾՈՒ. μετεωρολόγος, μετεωρολογικός de rebus sublimibus agens, ad rerum sublimium scientiam pertinens. Որ յածի ի բարձունս, եւ ի բարձր գիտութիւնս. ուսումնական. աստեղաբաշխ. եւ աստեղաբաշխական.
Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ, վերամբարձայածք (կամ վերմբերձայածք) շրջին։ Երեւեցուցանէ զաստեղադիտականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 130. եւ Փիլ. տեսական.։)
elevation, height, excellence, sublimity.
Յաղթողական վերամբարձութեամբ դրօշիւք հռչակեալք։ (Աստուած) վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Անցամաքելի վերամբարձութիւն շառաւիղս ձգեալ իմանալեացն բարեաց։ Օծանելն իւղով զգլխոյն վերամբարձութիւն. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Հ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
նխ. Ի ՎԵՐԱՅ. նխ. ի ձայնէս Վեր, որպէս իվերին կողման կամ կողմն, ներգոյական եւ տրական նշանակութեամբ. որ եւ ի յ. ἑπί, ἑφ’ super, supra. Տե՛ս եւ ի տառն Վ. վրայ, վըրան, դեպ ի վրայ.
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
Ի վերանալ հայոց թուականութեանս յամս նձ. (Ուռհ.։)
to sit on, to take a seat on, to be seated or placed on;
to mount, to ride.
Ի մսուր ընկողմնեցոյց զվերանստեալն յաթոռս քերովբէականս. (Ճ. ՟Գ.։)
anametrisis.
Օդաչափութիւն. չափ կլիմայից. աստիճան՝ աշխարհագրական եւ աստղաբաշխական.
Վերաչափութիւն առնելով ժամագիտականաւն. (Խոր.։)
to send on high.
Ո՛չ բան ի ձեռն ձայնական գործեաց վերառաքեալ. (Աթ. ՟Թ։)
to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.
Խոնարհեալ ի մերս՝ վերառեր զմարմին։ Առօղ բանն օծանէ զվերառեալ մարդկութիւն իւր։ Զոր վերառեաց մասն ի մեր հողանիւթ բնութենէս իբրեւ զշիւղ ձիթենւոյ։ Անդին յիջանել բանին յարգանդ սուրբ կուսին՝ վերառեաց ի կուսական համբարանէն մասն. (Շար.։ Զքր. կթ. ծն. եւ Զքր. կթ. մկրտ.։ Ժող. շիրակ.։)
Զդրամն արքայական գտի, վերառեալ յաղտից տղմոյ. (Տաղ.։)
director;
bishop.
Փոխանակ նորա զայլ ոք ձեռնադրեսցեն վերատեսուչ հոգւոց նոցա։ Վերատեսուչ հիւսիսական ազինդ. (Վրք. ածաբ.։ Փոտ. առ զքր. կթ.։)
Թագաւոր զաթոռն ոսկիակուռ եւ զվերատեսուչ թողեալ, եւ իջեալ ընդ երկիր թաւալէր. իմա՛ վերադիտական, արքունական։
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
ՎԵՐԱՐԿՈՒ. Ծածկարան անկողնոյ. վերմակ մահճաց. եւ Ակումբ բազմականի. կապերտ. օթոց. գորգ. եւ որ ինչ նման է նոցա. փռոց.
Ընդ ջնջանի եւ ընդ մաշեալ վերարկուի մահճաց (զոր տամք աղքատաց)՝ տայ մեզ զբազմականն աբրահամու. (Եփր. պհ.։)
Բազմեալք ի վերայ բարձր բազմականի եւ ամբարձելոյ եւ յաւելորդաց եւ յանհպելեաց վերարկուացն. (Ածաբ. աղք.։)
cf. Վերաբերեմ.
Սա վերբերէ հըրոյ նման, որպէս բնութիւն է վերնական։ Ձեռըն նոցին կարկառեցէք, եւ ի խորո՛ցըն վերաբերէք (կամ, եւ ի խորոցն ի վեր հանէք). (Շ. յս. որդի. եւ Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
cf. Մակեռակ.
Զերկրաչափականն ի բազմապատիկսն եւ ի կիսաբոլորսն, եւ ի վերեռակաց եւ ի նմանից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
appearance;
superficies, surface.
Անորակն կերպացեալ լինի ծառայական կերպիւ, եւ ամենայն լրութեամբ վերերեւութեամբ կերպարանեալ եւ որակացեալ. (Զքր. կթ. ծն.։)
to receive, to accept.
Զբնակութեան վեհին զփականս վերընկալայք. (Նար. առաք.։)
receiving, containing, sustaining, carrying.
Եղեր վերընկալ աստուածային բանին։ Խաչն յիրաւի սեղան, սեղան, զի եղեւ վերընկալ տէրունական մարմնոյ ճշմարիտ պատարագին։ Սա է փայտ կենաց, եւ սեղան վերընկալ տէրունւոյ մարմնոյն ճշմարիտ պատարագին. (Շար.։ Ագաթ.։ Մաշտ.։)
to repullulate, to shoot or bud again.
ՎԵՐԸՆՁԻՒՂԵԼ կամ ՎԵՐԸՆԾԻՒՂԵԼ. Ի վեր ընձիւղել, շառաւիղել, բղխել.
analysis.
ἁνάλυσις resolutio. Լուծումն բոլորի բաղադրեցելոյ ի պարզ մասունս իւր. լուծականութիւն. քայքայումն. եւ Որոշումն մանրամասն. մեկնութիւն. բացատրութիւն.
Յատուկ վերլուծութիւնք ի հաւաքմանցն առնուլն։ Երկրաչափականացն տեսութեանց եւ՛ շարադրութիւնս ունելով եւ վերլուծութիւնս. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
reading, recitation.
Գրաւորական վերծանութեամբ։ Տէրունական հրամանացն վերծանութեան. (Խոր. ՟Գ. 61։ Խոսր. պտրգ.։)
Ապումուսէ ոմն, որում վերծանութեան յայտնութիւն՝ երիցու որդի ճանաչէր. իմա՛, անուն ծանուցեալ՝ իբր մականուն, կամ թարգմանութիւն անուան։
an Armenian note.
Խաղ կամ խազ շարականի ի ձեւոյն առելա. ոսկիփոր։
providential;
— տեսչութիւն, Divine Providence.
Եղեալն վերին խնամօք կամ տեսչութեամբն աստուծոյ. նախախնամական.
combat, war with Heaven.
Զքրէական վերնամարտութիւն, ի բարձրեալն յանդգնութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Երկնաձիր.
Օգնականութիւնս վերնապարգեւս. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Վայելչականաց՝ վայելման փառաց՝ վերնապար կառանց. (Գանձ.։)