judicious, wise, prudent.
ՔԱՋԱԽՈՀ եւս եւ ՔԱՋԱԽՈՀԱԳՈՅՆ ՔԱՋԱԽՈՀԱԿ. Քաջախորհուրդ. խոհական. իմաստուն.
good sense, wisdom, prudence.
εὑβουλία bonum consilium, prudentia. Խոհականութիւն. իմաստութիւն. խորհուրդ քաջ.
good furniture;
strong or iron constitution.
Զբանականին քաջակազմութեան օրէնս տարորիշ (յանբանից) յարդարէ. վասն զի անբանքն ոչ ունին՝ որով արգելուն զհեշտութիւն. (Լծ. ածաբ.։)
sightliness, comeliness.
εὑμορφία pulchritudo. Բարետեսականութիւն. գեղեցկութիւն.
very pleasant, most agreeable.
εὑδόκιμος, εὑάρεστος probus, probatus, acceptus, valde geatus, bene placens. Բարեհաճոյ. հաճոյական. ընդունելի.
cf. Հօրամոյն.
ըստ յն. բարեհայր. էւբա՛դօր. εὑπάτωρ . որպէս մականուն Եւպատովր, որ եւ ՀՕՐԱՄՈՅՆ ասի. որպէս թէ բարի հօր բարի զաւակ. թէպէտեւ երկոքեան չարք էին.
very erudite, well versed, skilful, very learned;
bachelor;
— գիտունեանց, bachelor of sciences;
— լինել իմիք, to be well acquainted with, to be a connoisseur in, to know thoroughly.
Քաջահմուտ կամեցեալ լինել ընթերցողաց (այսինքն կամիմք՝ զի լինիցին)։ Չլինելն քաջահմուտ արքայութեան երկնից եւ յարութեան։ Յարուեստական եւ քաջահմուտ բժշկի դեղոց ողջացայք. (Խոր. ՟Բ. 65։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։ Երզն. լուս.։)
fortune, prosperity, felicity.
Կատարեցելումն եւ վարեցելումն բնութեամբ քաջամասնութեամբ։ Աիական քաջամասնութեան հանգէսք. (Փիլ. լին.։ Յհ. կթ.։)
warlike, martial, brave soldier.
Կամ իբր Արիական.
bravery, valour.
Արիական մարտ. նահատակութիւն. արութիւն քաջութեան.
Բազում արիական քաջամարտութեամբ ընդ իւրեաւ նուճեալ։ Յաղթել քաջամարտութեամբ։ Իբրեւ զյեսու քաջամարտութեամբ. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 7։ Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
sharp-mindedness, genius intelligence, sagacity.
Ունիս քեզ օգնական եւ յոյս քաջամտութեան զտէր. (Աթ. սղ.։)
victorious, bright, signal;
famous conqueror.
καλλίνικος victor egregius. Բարեյաղթ. յաղթական. տիրապէս յաղթօղ. քաջ.
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
Քաջայարմար վայելչականօք ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս։ Պայծ առանայ եւ արեգակն՝ հանդերձ բոլոր եւ քաջայարմար աստեղօք. (Անան. եկեղ.։ Զքր. կթ.։)
fitness, aptitude, right proportion;
adaptability;
harmony.
εὑαρμοστία concinnitas, lepos. Բարեյարմարութիւն. յանկաւորութիւն. վայելչականութիւն, ճահաւորութիւն. դաշնակաւորութիւն.
great hope or assurance.
Մի՛ ի խնդամտութիւնս ի բաց ընկեսցուք զերկիւղն, եւ մի՛ ի տրտմականս զքաջայուսութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
well disposed, very willing, very diligent.
πρόθυμος promptus, sedulus, alacer. Բարեյօժար. պատրաստական. զուարթամխո.
quite ready.
εὑτρεπής paratus. Պատրաստ ամենայնիւ. պատրաստական.
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
Եւ իբր ա. Արիական. հզօր.
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
εὕτονος validus, tenax, firmus εὑθαλής bene instructus. Կարի պինդ. հաստապինդ. պնդակազմ. արի. արիական. տոկուն. կարկամ. ամուր, դիմացկուն, հաստուն, պիրկ.
Ի քակտել տան զքաջապինդ ի գործս առաքելալականս։ Ընդ քաջապինդ արշաւանաց երիվարին. (ՃՃ.։)
Զարիական մրցմունս նորա, եւ զքաջապինդ հանդէսս։ Քաջապինդ քաջողջութեամբ սրտի ընդդէմ նորա արիաբար շահատակեալ. (Յհ. կթ.։)
Քաջապինդ հաւատով, եւ յորդորական սիրով. (Եփր. աղ.։)
Քաջապինդն ի հաւատս։ Քաջապինդ հաւատովք հարկանէին զբարձրակոհակ կոյտս ջուրցն։ Քաջապինդ երիտասարդութեամբ զբանն Աստուածոյ յին քեանս բնակեցուցին։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին՝ քաջապինդ զօրութեամբ արդելու զվնասն առ ի նմանէ։ Եւ զոր յաղագս ճանապարհին քաջապինդ լինելոյ. (Վրդն. ծն.։ Լաստ ՟Ի՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
solidity, firmness;
vigour, sustained effort, unflagging force.
Ունի եւ առիւծն զխրոխտականն եւ զքաջապնդուիւնն. (Եւագր. ՟Բ։)
stout-hearted, courageous, intrepid, fearless;
courageously.
Եւ (առաւել ըստ նախնեաց՝) իբր Քաջասրտական. արիական. անվեհեր.
good nurture or education.
Լինելութիւնք եւ քաջասնութիւնք կենդանեաց եւ տնկոց։ Թանձրացեալք խուժադուժական ազգին ոստք քաջասնութեամբք. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
very suitable, very decent;
very elegant, handsome, charming.
εὑπρεπής, -ός decorus, decens, speciosus, formosus. Բարեվայելուչ. կարի վայելուչ եւ պատուական. յոյժ վայելչական եւ յարմար. գեղեցիկ. շքեղ. չքնաղ. սիրուն, ըռինտ, աղուոր, օրինած.
Արքայութիւն երկնից քաջավայելուչ պսակք արդարութեան պատուականք։ Զատս զքաջավայելուչն ի դժուարատեսակէն. (Բրս. հայեաց.։)
Զյոյժ քաջավայելուչ՝ պատուականութեամբ զբարգաւաճեալն ի տունկ ձիթենի. (Պիտ.։)
high-born, of good birth, noble, illustrious.
որ եւ ՔԱՋԱՏՈՀՄ. εὑγενής nobilis, generosus εὑπατρίδης patricius. Քաջազգի. բարետոհմիկ. ազնուատոհմ. ազնուական. առաքինի.
Քաջատոհմիկ էր ըստ յոբայն։ Հոգ արար աբրահամ քաջատոհմիկ միածնին յաղագս ամուսնութեան՝ ազնուական լծակցութեան։ Զի մի՛ ժանտանայցէ քաջատոհմութիւնն՝ փոխանորդութեամբ ծառայական ազգին խառնակեալ. (Նիւս. թէոդոր. եւ Նիւս. երգ.։)
high birth, nobility.
εὑγένεια, τὸ εὑγενές nobilitas. Բարետոհմութիւն. ազնուականութիւն.
very brave, valiant, doughty.
Յաւէտ քաջ. երեւելի քաջութեամբ. արի. արիական. յաղթական.
majesty, magnificence.
Զի՞նչ առաւել քաջափառութեան եւ բարեբախտութեան գոլ ասացից ի տանն յայն։ Մեծութիւն, քաջափառութիւն, պատիւք։ Զապականելոցն զամենեցուն աստուստ քաջափառութիւն կարծել. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ածաբ. աղք.)
noble, high born, illustrious.
γενναῖος . որդի քաջի. քաջատոհմիկ. ազնուական (իբր մականուն. (յն. զէննէ՛ոս. լտ. որդի գեննէոսի)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
Տարաւ եւ զգազաւոն՝ կասկածեալ յառնն քաջութենէ։ Յերիտասարդական քաջութիւն հասեալսն.
fine-branched.
Ձեռք իմ բաւական եւ քաջուղեշ, որ նիզակաւ եւ սուսերաւ զբազումս առնէր սրտաթափ. (Կեչառ. աղեքս.։)
great learning, vast erudition, well grounded knowledge;
fondness for science, learning well.
Առ ի քաջուսումնութիւն ոչինչ այլ այսպէս օգնական լինել երեւի, որպէս հաստատունն գիտել զայնս՝ զոր ազդեցուցանէ ուսուցօղն ... Քաջուսումնութեամբ դիւրաւ զճշմարիտն կամեցեալ քննել. (Փիլ. լիւս.։)
courageously;
keeping well the rules.
Յամենայն առաջիկայ քաղաքս խաղաղութեամբ եւ քաջօրէն ազատութեամբ զմուտն առնել։ Քաջօրէն եւ խաղաղական կեանս ախորժեալ՝ ի բարեաց նմանութիւն հայելով (Խոր. ՟Գ. 27։ Փիլ. իմաստն.։)
having four forms.
Զքո ձեւդ քառակերպեալ նշանակեմք ի քարս եւ ի փայտս եւ յամենայն տարրական գոյացութիւնս. (զքր. կթ. խչ։ եւ Գանձ.։)
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
Որպէս Ձեւ երկրաչափական, եւ Համեմատութիւն թուաբանական.
having four angles, quadrangular.
Որպէս Ձեւ երկրաչափական, եւ Համեմատութիւն թուաբանական.
divided in four branches (river).
Քառառաջեայ (կամ քառակերպեան) աթոռ խաչիս է բազմական. (Շ. ոտ. բարձր.։)
cf. Քառասնամեան.
Քառասնամենիւ հաշիլ յապականութիւն։ Եւ զայլս ի քառասնամենից մինչեւ ի յեօթանասունս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 49։ Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)
quadragenarious;
of forty years.
Քառասնամենիւ հաշիլ յապականութիւն։ Եւ զայլս ի քառասնամենից մինչեւ ի յեօթանասունս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 49։ Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)
keeping lent.
Որոյ անվրէպ պահեալ իցէ զքառասնորդական պահս.
cf. Քառաքեաց.
Իբր կենդանի անձնաւոր զշնչականն քառաքայլ պարտեաց. (Նար. մծբ.։)
four-coloured.
Զքառերանգ նիւթս զարդու արքունական ճեմարանիս, զիշխանականին ասեմ մասունս. (Սկեւռ. լմբ.։)
fourth;
quarter, fourth part;
quarter of an hour;
*quadrant;
— լուսնի, quarter;
cf. Ժամ.
Մակբայ՝ թուոց յատկական, երկիցս, երիցս, քառորդ. (Թր. քեր.։)
to liken, to assimilate, to form, to proportion.
Ի մարդականէ ո՞վ քատակեալ՝ որպէս պայծառ արփւոյ նմանեալ. (Շար.։ եւ ՃՃ.։)
plover, pluvialis, lapwing;
or jaundice-bird, icterus, galbula.
յն. խարատրիօ՛ս. χαραδριός charadrius. (վրիպակաւ գրի եւ Քաղադր, Քաղարդ, Քարարդ) եբր. էնաֆա. Հաւ վայրենի, կամ թռչուն ագեղ՝ բարձր սրունիւք՝ դեդերեալ ի հեղեղատս. լինի մեծ եւ փոքր, եւ այն՝ պէսպէս գունով. ունի ձայն անախորժ, եւ է ի գիշերահաւուց. կարծեալ լինէր առ նախնիս՝ բժշկական ունել ազգումն առ հիւանդս. Որպէս եւ պլինիոս յարմարէ զայն այլում թռչնոյ, որ կոչի դալուկն, ἵκτερος galgulus, galbula.
bdellium.
Մոլկազրակ, քարախունկ։ Քարախունկ, թեղօշ ծառոյն խիժ պատուական. (Բժշկարան.։) (Ա՛յլ է եւ թ. գարա քիւննիւք. սեւ խունկ։)
heap of stones.
Առ ի յոյժ թանձրանալ դիականցն անկելոցն իբրեւ զքարակոյտս դերբկաց երեւէին. (Եղիշ. ՟Զ։)
stone-cutter;
paviour's beetle or rammer.
Ի քարահատաց եւ ի փայտահարաց Որպէս զմիճաւորս քարահատաց։ Արուեստիւ՝ գործօղ քարի, եւ քարահատ. (Փիլ. տեսական.։ Զենոբ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Զբազումս ի նդոյ ապականեաց։ Ի կապանս եւ ի քարահատս զբոլոր կեանս իւրեանց ծախեցին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Բրսղ. մրկ.։)
cross-shaped distaff.
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
Ամրանային ի քարանձաւս ամրաշէն բերդից։ Շինեաց եկեղեցի միյամրական քարանձաւին ի կատար քարանձաւին. (Արծր. ՟Բ. 1։ ՟Դ. 11։)
dwelling in a grotto.
Լեռնականս, քարանձաւամուտս, եւ արգելականս հաստատէր. (Ագաթ.։)