Definitions containing the research ակն : 3462 results

Որկոր, ոյ

s. fig.

oesophagus, gullet, throat;
gluttony;
զկնի —ոյ երթալ, to give oneself up to gluttony.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչինչ գովեմք (զկերակուրս), որ զկնի որկորից՝ զուգապատուացն, մանաւանդ եթէ անպատուացն։ Լեզուին եւ որկորիցն զկնտընտոցի օրինակն ունելով. (Առ որս. ՟Ը։ Նիւս. բն.։)


Որձ, ից

adj.

male.

· Calfa

NBHL (2)

Մատակներն բաժանես ի յորձիցն։ Ջա՛նք դիր, որ զամէն որձ մեղուն սպանանես. (Վստկ.։)

Զոհալն էգ է. մուշթարին եւ մառեխն եւ արեգակն որձ են, զօհրայն եւ օտարիտն ընդ որձն որձ են, եւ ընդ էգն էգ. (Տօմար.։)


Որձաքար, աց

s. adj.

granite, free-stone;
cf. Որձաքարեայ.

· Calfa

NBHL (1)

Զորձաքարս ձեռամբ ձեւել ըստ կամաց։ Կառոյց զնիզակն յորձաքարի. (Վրդն. պտմ.։)


Որմզդական, ի, աց

adj.

Jupiter's, belonging to Jupiter;
— դիք, Jupiter, Jove, Bacchus;
— տօն, feasts in honour of Castor and Pollux;
— հուր, sacred fire of the Persians;
fire-worship, Persian sect;
— քաղաք, Diospolis.

· Calfa

NBHL (1)

ՈՐՄԶԴԱԿԱՆ ՀՈՒՐ, կամ ՄՈԼՈՐՈՒԹԻՒՆ, է Կրակապաշտութիւն պարսից, կամ կրակն պաշտեալ՝ որպէս մասն արեգական, կամ յորմզդէ ումեմնէ թագաւորէ սահմանեալ, որ եւ վռամական կոչի. եւ կամ որպէս Շանթ արամազդայ.


Նոմիկոս, աց

s.

lawyer, jurisconsult;
president.

· Calfa

NBHL (1)

Երեք վկայքն՝ որք լինին զկնի նոմիկոսին, որ գրեաց զթուղթն (կտակի)։ Ոչ ոք է կարօղ շրջել զգրեալ կտակ թագաւորական նոմիկոսով։ Լիցի կտակն՝ նոմիկոսին ձեռնագրով. (Մխ. դտ.։)


Նոյն, նորին, նովին, նովիմբ

pron. adj. adv.

himself, herself, itself;
he, she, it;
even, equal, identical;
ditto, do, idem or id;
the same, of the same kind, after the same manner, equally, conformably, identically;
մի եւ —, the same;
ի —, ի նմին, together, all at once;
ի —, — ընդ —, ընդ —ս իսկ, ի մի եւ ի —, ի նմին ժամանակի, -ժամայն, —հետայն, soon, very soon, quickly, in the same moment, immediately, directly;
— գործել, to identify.

· Calfa

NBHL (4)

Նոյն միանգամայն եւ զիւր իսկ պատիւն ակնարկէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

Որպէս բոլորն ի մարմնի, նոյն նման բովանդակն ի ծոց հօր. (Ոսկիփոր.։)

Արդ զսա ակնունիմ արձակել, որպէս նոյն հետայն զանձնէ ստուգեցից. այսինքն իսկ եւ իսկ ընդ ստուգելն. (Փիլիպ. ՟Բ. 24։)

Նոյն օրին հատուսցես զվարձս նորա, եւ մի՛ մտանիցէ արեգակն ի վերայ այնորիկ. (Թուոց. ՟Ի՟Դ. 15։)


Նոյնաբար

adv.

identically;
uniformly, equally.

· Calfa

NBHL (1)

Միակն ի միոյն յանսկիզբն էին անեղ ծնեալ նոյնաբար՝ անժամանակ որդին. (Շ. տաղ.։)


Նոյնքանի

adv.

as much.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյնքանեօք ճրագարանօք խորանին աշտանակն. (Սարգ.։)


Նոյնօրին

adv.

in the same day;
immediately, forthwith.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյն օրին հատուսցես զվարձս նորա, եւ մի՛ մտանիցէ արեգակն ի վերայ այնորիկ. (Թուոց. ՟Ի՟Դ. 15։)


Նոյնօրինակ

adj. adv.

like, the same;
—, զ—, cf. Նոյնպէս.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ միշտ նոյնօրինակ է, ոչ է չար, քանզի միշտ նոյնօրինակն՝ բարւոյ է իւր (այսինքն յատուկ). (Դիոն. ածայ.։)


Նորագիւտ

adj.

new-fangled, newly invented or discovered, new, recent, modern.

· Calfa

NBHL (1)

Նորագիւտ եւ դեռահասակ ժամանակն ստիպէր առնել այնպէս։ Զստեղծեալ առ ի քէն նորագիւտ բանս եւ իրս. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)


Նորագործեմ, եցի

va.

to renovate, to renew;
to restore;
to do something new, extraordinary, miraculous.

· Calfa

NBHL (1)

νεουργέω, καινουργέω, καινουργίζω , νεοποιέω novum facio, renovo, innovo, res notas edo. Նոր գործել. իբր նոր ինչ հաստել, նորակերտել. նորոնգել. նոր ինչ առնել արտաքոյ կարգի, կամանակնունելի.


Նորագործութիւն, ութեան

s.

renewing;
a miracle, an extraordinary or marvelous thing, deed or act.

· Calfa

NBHL (1)

καινούργησις, καινουργία, καινούργημα innovatio. Նորագործելն, իլն. նոր գործ անակնկալ.


Նորածին

adj.

new-born;
regenerate;
springing up afresh, budding anew;
—ծնեալ յաւազանէ, just christened;
կին —ծին, recently delivered woman.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչդեռ նորածին իցէ, մանկանցն յայտարարութիւնք՝ լացն եւ աղաղակն։ Զարու կամ զէգ զայժմիկ նորածինն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Նորահրաշ, ի, ից

adj.

cf. Նորանշան.

· Calfa

NBHL (2)

παράδοξος inopinatus, admirabilus, mirus, excellens, egregius. Նորութեամբ հրաշալի. նորանշան. անակնունելի. հիանալի. հրաշափառ. խելքէ դուրս՝ վեր.

Ի նորահրաշ արեգակնէ։ Նորահրաշ շուշան վերաբուսեալ ի փշոց. (Տաղ.։)


Նորանամ, ացայ

vn.

to become new, to be renewed;
—նայ լուսին, it is new moon.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն ի լուսնին նորանալն խաւարի։ Խաւարումն արեգական լինի ի նորանալ լուսնի. զի ընդդէմ անցանէ. (Վանակ. հց. եւ Վանակ. տարեմտ.։)


Նորապսակ

adj.

newly crowned;
— հայրապետն լեւոն ժգ, Leo XIII, lately raised to the pontificate.

· Calfa

NBHL (1)

Մատուցանէր ապա զնամակն արայական՝ նորապսակ հայրապետին. (Ժող. հռոմկլ.։)


Նորատունկ, տնկոց

adj. s. fig.

newly planted;
young, small plant;
neophyte.

· Calfa

NBHL (1)

Պատանեակն, եւ նորատունկն՝ որ ակն ունէր առագաստին. (Մաշկ.։)


Նորացուցանեմ, ուցի

va.

to make new, to renew, to renovate.

· Calfa

NBHL (1)

Նորացուցանէ այնուհետեւ զյիշատակն մեր. (Ոսկ. մրգր. ՟Գ։)


Նորոգ

cf. Նոր.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ ակն խաղայցէ, բնական ազդեցութեամբ՝ վասն զնորոգ ոք տեսանելոյ լինի ասեն նշանակ. (Եզնիկ.։)


Նուագ, աց

s.

music, song, air, tune, melody, strain;
sonnet;
cup, goblet, bowl, mug;
fashion, manner;
bout, time;
երեքսրբեան —, trisagium, agiology;
յօրինել —ս, to modulate, to sing;
հեշտացուցանել զ—ս, to make a sweet concert or harmony;
զյաղթութեան —ս երգել, to sing an epinicion, a triumphal song;
fashion, manner;
bout, time;
զառաջին —ն, յառաջնում —ի, the first time;
ի բազում —ս, ի —ս բազումս, յայլ եւ այլ —ս, more than once, several or many times, over and over again;
ի միումն —ի, once, at once;
all at once;
զմի — եւս, once more;
վասն միոյ —ի, առ մի —, for once;
զայս մի եւս —, more, once again;
յերկարագոյն —օք զբանիւք անկանել, to be prolix, to prolong the discourse;
յերկարագոյն —օք, long, a great while or time;
զվեց օրն մի մի —, once a day for six days;
լուր զայս վերջին —, hear for the last time;
cup, goblet, bowl, mug;
— ոսկի, golden cup or goblet.

· Calfa

NBHL (1)

Ի միում նուագի կանգնեաց զնիզակն եւ այլն։ Ոչ հակառակեցաւ յետ միոյ նուագին։ Վասն միոյ նուագի. (Խոր. ՟Բ. 79։ ՟Գ. 8. 31։)


Նուազեցուցանեմ, ուցի

va.

to diminish, to reduce in bulk, to make less, to lessen, to reduce;
to deduct, to abate, to retrench, to abbreviate, to shorten;
to lower, to disparage, to depreciate;
to extenuate, to emaciate, to attenuate;
to eclipse, to throw into the shade;
— զդինս, to lower the price, to cheapen;
— զարժէս, to depreciate, to debase the value.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենեցուն զկարգեալ թոշակն նուազեցուցանէին։ Զնոսա ոչ կարաց նուազեցուցանել ի բազմութենէն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)


Նուաղանամ, ացայ

vn.

cf. Նուաղիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Հուրն յարեգակնային ճառագայթիցն լուսակոծեալ նուաղանայ։ Ձայնք մարդկան հեռաւորութեամբքն առ սակաւ սակաւ նուաղացեալք։ Ըստ ոչինչ օրինակի՝ ոգւոցն նուաղանալ եւ կաղանալ. (Փիլ.։)


Նուաղենամ, եցայ

vn.

cf. Նուաղիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Հուրն յարեգակնային ճառագայթիցն լուսակոծեալ նուաղանայ։ Ձայնք մարդկան հեռաւորութեամբքն առ սակաւ սակաւ նուաղացեալք։ Ըստ ոչինչ օրինակի՝ ոգւոցն նուաղանալ եւ կաղանալ. (Փիլ.։)


Նուաղեմ, եցի

va.

cf. Նուաղեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Լուսոյն առաւելութիւն ծանրացեալ՝ նուաղեցուցանէր զաչաց տեսութիւն։ Արգելոյր զճառագայթս արեգականն, եւ նուաղեցուցանէր։ Զեօթնաջահետն աշտանակն լուսոյ նուաղեցուցին յանձինս իւրեանց. (Ոսկ. մտթ.։ Ագաթ.։ Եղիշ. դտ.։)

ՆՈՒԱՂԵՄ, եցի. ն. ՆՈՒԱՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁμυδρόω, ἁμαυρόω, ἁμβλύνω, ἁσθενόω obscuro, hebeto, debilito. Նուաղ կացուցանել. աղօտացուցանել. շլացուցանել. բլշակնել. տկարացուցանել. թալկացուցանել. նուազեցուցանել.


Նուաղեցուցանեմ, ուցի

va.

to cause to languish, to make languid, to weaken, to enfeeble, to debilitate, to enervate, to cause to pine away;
to darken, to obscure, to dim;
to eclipse;
to diminish.

· Calfa

NBHL (2)

Լուսոյն առաւելութիւն ծանրացեալ՝ նուաղեցուցանէր զաչաց տեսութիւն։ Արգելոյր զճառագայթս արեգականն, եւ նուաղեցուցանէր։ Զեօթնաջահետն աշտանակն լուսոյ նուաղեցուցին յանձինս իւրեանց. (Ոսկ. մտթ.։ Ագաթ.։ Եղիշ. դտ.։)

ՆՈՒԱՂԵՄ, եցի. ն. ՆՈՒԱՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁμυδρόω, ἁμαυρόω , ἁμβλύνω, ἁσθενόω obscuro, hebeto, debilito. Նուաղ կացուցանել. աղօտացուցանել. շլացուցանել. բլշակնել. տկարացուցանել. թալկացուցանել. նուազեցուցանել.


Նուաղիմ, եցայ

vn.

to faint, to fail, to lose one's senses, to fall fainting, to fall into a swoon, to swoon or faint away;
to languish, to grow weak, to wear oneself out;
to diminish, to grow less, to decrease;
to become dim, obscure, to be eclipsed;
—ղեալ անկանել, to fall senseless;
—ղի սիրտ իմ, my heart grows faint within me.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն նուաղեաց։ Լոյս լուսնին նուաղեցաւ։ Իբրեւ զաստեղս նուաղեալ եւ ծածկեալ յարեգակնային ճառագայթիցն՝ նուաղին եւ արգելուն զփայլումն ծագման։ Ա՛ռ եւ գնա՛ զարեգակնդ արդարութեան, զի եթէ տեսանիցէ զդա փոքր ճրագն, նուաղի լոյս դորա. (Եւս. քր. ՟Բ։ Շար.։ Նար. յովէդ.։ Եփր. ծն.։)


Նուարտակ, աց

zool.

s. bot. dittander, lepidium, cock's-foot;
fumaria, fumiter, fumitory;
gold-finch.

· Calfa

NBHL (1)

Շահթառաճ, նուարտակն. որ է արթուխտն, որ է անձխոտն։ Նուարտակ՝ յեղնկան արթուղտ ասեն. շետարաճ. աշապ. սարքուշա. լէպիտիոն։


Նուիրագործեմ, եցի

va.

to sacrifice, to celebrate mysteries;
to consecrate, to offer.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանց նուիրիլ, եւ ոմանց նուիրագործել։ Մաքրի՝ եւ լուսաւուրի եւ նուիրագործի։ Որ զմաքրութիւնն նուիրագործէր աստուածաբանին (Եսայեայ) հրեշտակն։ Զայսոսիկ (զերախայս, զմեղաւորս, եւ զնուիրեալս) պաշտօնեայքն սրբազանիւք զօրութեամբք իւրեանց նուիրագործեն առ ի կատարելապէս մաքրութիւն. (Դիոն.։)


Նուիրակապետ, աց

s.

police captain, sheriff.

· Calfa

NBHL (1)

Եմուտ նուիրակապետն, եւ ասէ. ահա եկին. ասէ թագաւորն, ածէ՛ք ի ներքս։ Նուիրակապետն պատուականագոյն է։ Նուիրակն ... եւ նուիրակապետն. (ՃՃ.։)


Նուս, ոց

cf. Նուք;
ի — երիվարի ելանել, նստել, to mount on horseback, to take horse.

· Calfa

NBHL (1)

ՆՈՒՍ կամ ՆԻՒՍ. (լծ. յն. նօ՛դօս, նօ՛դօն ). νῶτος, νῶτον dorsum, tergum. Նոյն է ընդ Ուս (մանաւանդ կենդանեաց), որպէս շարունակութիւն ուսոց ի թիկունս կոյս. ողն. թիկունք. թիկնամէջք. միջոցն՝ որ յուսոց մինչեւ ի գաւակն. կռնակ.


Նուրբ, նրբից

adj. gr. fig. adv.

subtile, fine, slender, tenuous, lank, thin, slim;
narrow;
subtile;
finespun, subtile, difficult, abstruse, obscure, profound;
subtilely;
— ձայն, shrill voice;
— մտօք, subtle, acute, shrewd, perspicacious.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս օրինակն նուրբ նախադրին, եւ ուխտադրութիւն խորանին. (Նար. ՟Խ՟Դ։)


Նպատակ, աց

s. fig.

aim, butt, level, end;
premium, prize;
object, goal, end, scope, view, purpose, design, intent;
կէտ —ի, aim;
ուղղել ի —ն, to take aim at, to aim, to level at, to point;
հարկանել ի —ն, to hit the mark;
to attain one's end;
առնուլ կամ յափշտակել զ—ն, to obtain the premium, to win the prize.

· Calfa

NBHL (4)

Զնպատակն կուսութեան, եւ զօրինակն երանութեան. (Նար. կուս.։)

Համբերութեամբ հանդիսանայր, զնպատակն յափշտակէր. (Ոսկ. ղկ.։)

Բազումք են, որ անցանեն յասպարիսին, եւ այր քաջ եւ առաքինի առնու զնպատակն. (Մծբ. ՟Է։)

Ամենեցունցն կայ առաջի պսակն, եւ նպատակն յայտնի է։ Բազմաց ճգնելով՝ սակաւք առնուն զնպատակն. եւ բազմաց ընթացեալ՝ սակաւք կարեն հասանել ի կէտ նշանին. (Իսիւք.։)


Նսեմական

cf. Նսեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զհոգին մթին նսեմական՝ զանկեալ ի հող այս նիւթական։ Եւ զարեգակն անստուերական՝ ի գուբ ծածկեն նսեմական. (Յիսուս որդի.։)


Նսեմային

cf. Նսեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զհոգին մթին նսեմական՝ զանկեալ ի հող այս նիւթական։ Եւ զարեգակն անստուերական՝ ի գուբ ծածկեն նսեմական. (Յիսուս որդի.։)


Նսեմանամ, ացայ

vn.

to begin to lower, to darken, to become cloudy;
to be darkened, obscured, overclouded, eclipsed, tarnished.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն նսեմանայ, եւ լուսին ոչ տացէ զլոյս իւր. (Զքր. կթ.։)


Նրբոստ

adj.

thin or slender branches.

· Calfa

NBHL (1)

Նռնենին ասէ. ագահ է ակն անկողին եւ ես նրբոստ եւ ծանրապտուղ. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Դ։)


Նօթի, թւոյ

adj.

fasting, hungry, famished, starved.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում աւուրս նօթի էին։ Այս չորեքտասաներորդ օր է, որում ակն ունիք նօթիս կատարել. (Գծ. ՟Ի՟Է. 21. 33։)


Նօթութիւն, ութեան

s.

hunger;
fast, fasting.

· Calfa

NBHL (1)

Քահնայքն զպսակն եւ զկնունքն նօթութեամբ արասցեն յերեղեցիս. (Կիր. պտմ.։)


Շաբաթանամ, ացայ

vn.

to keep, to observe sabbath;
to cease from work, to repose, to rest;
to be out of work.

· Calfa

NBHL (1)

Զկերակուրս խտրեցաք, եւ շաբաթացաք. (Լմբ. յանառակն։)


Շահ, ից, ուց

s.

profit, interest, fruit, gain, lucre;
advantage, good, benefit, utility, emolument;
interest, usury;
— օգտի or օգտութեան, utility;
սէր —ու, love of lucre;
ի — օգտի իւրեանց, for their advantage;
for the benefit of them;
ոչ առ ի — ինչ օգտի բարբառիմ, be sure I speak disinterestedly;
ի —ս հարկանիլ, —ու զհետ լինել, կրթիլ, մտանել, to become avaricious, to be greedy of gain;
— բերել, to be profitable, to profit, to produce gains;
բառնալ զ— ուրուք, to clip a person's profits or gains;
ի — ածել, to invest, to put out at interest, cf. Շահեցուցանեմ;
some dance;
—ս առնել, to dance;
shah;
— պարսից, Shah or king of Persia.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ակնս լուսաւորելովն գործէ մեզ զշահն, նոյնպէս ոգիքն հաւանելով օրինացն. (Գէ. ես.։)


Շահազաւակ

s.

fruit, profit, interest.

· Calfa


Շաղախեմ, եցի

va.

to cement, to plaster;
to smear, to dirty, to soil, to contaminate;
— զձեռս արեամբ, to imbrue one's hands in blood.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ արեգակնայնոյն ճառագայթից բնութիւն ունելով յինքն քարշել զամենայն խոնաւուտ, ոչ ասեն շաղախել արեգականն, զիա՞րդ համարին շաղախիլ աստուծոյ յայսպիսեացս գործոց. (Նիւս. բն.։)


Շամանդաղ, աց, ից

s. ast. med.

fog, haze, mist;
obscurity;
atom, corpuscle;
cosmical matter;
— աչաց, suffusion, cataract.

· Calfa

NBHL (1)

Յստակեմք զակն հոգւոյն շամանդաղ յախտից ... Որք առնեն զակն հոգւոյն շամանդաղ. (Տօնակ.։)


Ուսուցանեմ, ուցի

va.

to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.

· Calfa

NBHL (1)

Զլռութիւն հաւանութիւն լեալ ուսուցանէ առակն. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)


Ուրախարար

adj.

giving or inspiring joy, rejoicing, joyous, pleasant.

· Calfa

NBHL (1)

Արբր մեզ տէր զուրախարար սիրոյ քո զբաժակն. (Շար.։)


Չ (tcha)

s.

the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.

· Calfa

NBHL (1)

Չերդնուլ ... չբամբասել ... չըչարակնել, եւ չցանկալ մարմնոց, չլինել որովայնապարար, չարբենալ. (Ոսկ. մտթ.։)


Չարալեզու

adj.

evil-tongued, slanderous.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զլեզուն սուսեր սատակիչ պատրաստեալ ... զսուրմակն չարալեզու փոխանակ սրբոյն սահակայ կացուցանէ. (Յհ. կթ.։)


Չարայաչաղ

adj.

jealous, meanly envious, ill-wishing, malignant.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր իցէ չար յաչաղանք. չարակն. չարանախանձ.


Չարայոյզ

adj.

perturbing, troubling.

· Calfa