chimney;
chimney-flue, funnel, shaft;
մաքրիչ —ի, chimney-sweeper;
յարդարիչ —ի, chimney builder or repairer;
պահպանակ —ի, fire-screen;
մաքրեք զ—, to sweep, to clean a chimney.
to suck, to imbibe;
to suck up, to absorb;
— զօդ, to breathe the air;
թուղթդ ծծէ, this paper blots.
Զխոնաւ օդ փոխանակ ցամաքի առ ի փրկութիւն ծըծեցի. (Փիլ. յովն.։)
conformable;
like, resembling, similar.
Կերպարանակից, եւ բնութենակից.
Կերպակից (կամ կերպարանակից) մեր եղանի. (Խոր. վրդվռ.։)
Կամ Կամակից. միաձայն սրտիւ, նմանակից.
conformity;
likeness, resemblance, similarity.
συμμορφία conformitas. Կերպարանակցութիւն. բնութենակցութիւն. Նմանութիւն.
made of silk, silken, silky
Փոխանակ կերպասեայ ոսկեհուռ հանդերձիցն. (Փարպ.։)
Կերպասեղէն անկողնոյ. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Կերպասեղէն.
Փոխանակ կերպասեայ ոսկեհուռ հանդերձիցն. (Փարպ.։)
Կերպասեղէն անկողնոյ. (Վանակ. յոբ.։)
to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.
Իսկ երբեմն Նմանեցուցանել. որպէս բաղդատել, համեմատել. եւ Կերպարանակից առնել.
cf. Կերպարանեմ;
cf. Կերպաձեւեմ.
Զաներեւոյթսն կերպաւորեաց (յաչս մտաց)։ Հաստիչ ժամանակաց, եւ որ ի ժամանակի են կերպեւորեալք։ Խորհրդոց կերպաւորեցար անորակ։ Զանիմանալին ի դէմս բերեալ կերպաւորեցար։ Զիա՞րդ զերջանկին պարծանս թշուառացելումս կերպաւորեցից. (Նար.։)
fruit-basket.
Լի ողկուզօք էր կթոց երկրագործին. (Վանակ. յոբ.։)
half open.
Թերաքամ կիսաբաց զլոյսն փայլեաց. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
hemicycle, semicircle, half-circle.
ԿԻՍԱԲՈԼՈՐ. ἠμιόλιος, -ον sescuplus, sesquialterum. Քանակ կամ թիւ, որ ունի ի վերայ երկմասնեայ բոլորին իւրոյ եւ զկէսն բոլորին. որպէս ի ՟ժե կայ ՟ժ, եւ կէս նորա է.
half-sphere, hemisphere.
ἠμισφαίριον dimidiata sphaera, dimidium globi. որ եւ ԿԻՍԱԳՈՒՆՏ. Կէսն գնտոյ կամ շրջանակի երկնի, երկրի, աշխարհի.
heretical.
Ապա ոչ ունէր բանական ոգի, որպէս կիսադաւանն ասաց ապողինար. (Թէոդոր. մայրագ.։)
half cut off.
թողեալ զդանակն ի մէջ ձկանն, եւ ոչ եհատ զնա բնաւ (ըստ բոլորին), այլ կիսահատ եւս թողեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ. (տպ. կիսամահ։))
half.
Իսկ ի դիրս Դամասկ. վրիպակաւ Կիսամասն, կիսամասունք, դնի, իբր Նմանամասն, նմանամասունք. ընթերցեալ ի յն. իմիմէրի՛ս, փոխանակ ընթեռնելոյ միօմէրի՛ս։
prime of life.
Ժամանակն՝ որ ի կէս աւուրց ուրուք, կամ ի հասարակել հասակին.
division.
Կէս կամ փոքրիկ ենթամնայ՝ դնելի ի վերջ տողին, ուր անկատար մնայ, բառն. զոր օրինակ. ա-ռա-ւօտ. առ-նել, ա-սել. ե-ղեւ. ճա-նա-պարհ եւ այլն։ Իսկ մեծ կամ կատարեալ ենթամնայն դնի ի ձեռագիրս՝ ի ներքոյ բարդ բառից, որոյ մասունքն են նշանական. զոր օրինակ, բարձ--ընտիր, նոր--ընծայ. եւ այլն։
point, rule, guidance.
Արիստոտէլ ոչ հեղգացաւ բացակապտել զհնարս բանից ի նոցունց իսկ յիրողութեանց, եւ կիտակս՝ այս ինքն է կանոնս առնել ... էին կտակք եւ հնարք հաւաքաբանութեան ի ժամանակս պղատոնի։ Առաքինիքն եւ մեծքն բնութեամբ ոչ ունին պէտս կիտաց (կամ կիտակաց) ... ինքեանք կիտակք յետ նոցայցն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
use, employment.
Զբոլորն ուրասցին զփրկանակն զկիրառութիւնս։ Մարմնական կիրառութեամբն պատրեալն զթշնամին. (Թէոդոր. մայրագ.։)
passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.
Իսկ իբրեւ նշանակ կրաւորական բայից՝ տե՛ս ԿԻՐ։
to prick;
to sting;
to nip, to bite;
to pique.
Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)
cf. Կծանեմ.
Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)
cf. Կծանեմ.
Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)
cf. Կծանեմ.
Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)
sharp to the taste, sour, acid, tart;
pungent, biting, piquant, slandering, rude, satirical.
Սաստիկ եւ կծու դեղոց պէտք էին ի ժամանակին. (Գէ. ես.։)
cuckoo.
Խոլամուկն՝ կըկուի չափ հաւ է. (Վանակ. հց.։)
cf. Կմբեայ.
Գեղարգունս շողացեալ, կմբեթայս վահանացն շրջանակեալս. (Ոսկ. եբր. ՟Զ։)
producing jonc.
Լինի ցորենաբեր փոխանակ կնիւնաբերին. (Ածաբ. մկրտ.։)
siphon.
Քթափողք իբրու գալարեալք, կամ ծորանք ըմպանակաց.
baldness, depilation;
chondrine.
Փոխանակ ոսկի զարդու գլխոյն՝ կնդութիւն։ Ամենայն գլուխ ի կնդութիւն. (Եւս. ՟Է. 18։ ՟Իէ. 31։ Ամովս. ՟Ը. 10։)
Է ինչ՝ որ ժամանակաւոր, որպէս եւ կնդութիւն, եւ սպի ի վիրէ սեւեռեալ։ Ի կնտութենէ եւ յուշիմութենէ. (Անյաղթ պորփ.։)
baptized.
Փոխանակ գայլոյ ոչխար կնքազգեաց. (Ոսկ. ի զաքէոս.։ (ա՛յլ ձ. կնքազգեստ։))
cf. Կնքազգեաց.
Փոխանակ գայլոյ ոչխար կնքազգեաց. (Ոսկ. ի զաքէոս.։ (ա՛յլ ձ. կնքազգեստ։))
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
Կնքեա՛ զտեսիլդ, կամ զգիրդ։ Արգելեալ եւ կնքեալ են բանքս մինչեւ ցժամանակ վախճանի. (Դան. ՟Ը. 26։ ՟Ժ՟Բ. 4. 9։)
Կնքեա՛ զբանս տեսելանս այսորիկ, փոխանակ ասելոյ՝ անյայտութեամբ ծածկեա՛. (Սեբեր. ՟Դ։)
Նշանակաւ խաչին կնքին ճակատք մեր քրիստոնէիցս. (Ղեւոնդ.։)
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
Յորժամ կշռեսցես դու ի գիրս աւետարանի խելամուտ լինիս։ Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի։ Կշռիցէ զհռոմայեցւոց ժամանակսն ընդ յունաց։ Առ նինեաւ կշռի եգիպտացւոց ՟Ժ՟Զ հարստութիւնն. (Եւս. պտմ. եւ Եւս. քր.։)
to reproach, to reprove, to scold, to reprimand, to admonish, to chide, to reprehend, to rebuke, to censure;
to correct, to punish;
to raise an outcry against, to cry out, to inveigh against;
to adjure, to exorcise.
Մերթ՝ կարծի նշանակել որպէս յն. κακοπαθέω . որպէս Վշտամբեր լինել. չարակրիլ.
butter;
cf. Կարագ.
Որպէս աբրահամ որթուն եւ կոգւովն նշանակէր. (Արշ.։)
architrave;
lateral construction;
wood-work, frame work, planks, joists;
back of a house.
Փոխանակ կոզակին ոմանք ասացին, թէ չափեաց զթէէ. եւ զայն վերնասեմ թարգմանեցին, եւ այլք զմուտ դրանն։ Իսկ որ հայերէն թարգմանեցին, կոզակ ասացին զթէէ. եւ կոզակս թէպէտեւ ըստ յունաց (էնտեսմօս) բառին պահանգ լսի, բայց սովորութիւն է քարատաշ արուեստադիտաց, որ մերձ առ դրունս խորանին եւ տաճարին յայլ կարգի քարանցն ի դուրս ձգեն իբրեւ սիւնականի, եւ ի գլուխ դնեն զկոզակսն. ի վերայ որոյ սկսանի զկամարն, եւ հաւասար գտանի լայնութիւն կոզակին երկայնութեանն իւրոյ։
obelisk.
βάσις basis (որ եւ խարիսխ). σκοπός scopus σκόπελος scopulus (դիտակ, նշանակ). σημαία (նշանակ) եւ այլն. (լծ. թ. քիւթիւկ ). որ եւ ՔԱՐԿՈԹՈՂ. Քար կանգնեալ որպէս զկոճղ հաստարմատ. արձան. վէմ. սիւն. նշան. նշաւակ. բուրգն. շիրիմ. յիշատակ. (վր. գոդո՛լի, է աշտանակ).
trampling or stamping upon;
trampled upon, trodden underfoot;
— ճանապարհ, beaten or frequented track, public road;
տալ ի —, to give to be trampled on, to cause to tread on;
երկինք չեւ էին —, no one had as yet entered heaven.
Կոխ ասի հնձանակոխութիւնն, կամ հնձանահարութիւն։
to beat, to strike, to reiterate blows.
Կարծիցես զդէմս սատանայի, կանգնիցես զնշանակ յաղթութեանն. (Ոսկ. եբր. ՟Ե։)
five thousand.
Հինգհազար ոգի։ Մարդիկին թուով իբրեւ հինգհազար։ Օրհնութիւնք հինգհազար։ Տաղանդս կամ խոյս հինգհազար։ Ո՞չ յիշէք զհինգ նկանակն ի հինգ հազարսն.եւ այլն։
pentasyllabic.
Ունօղ զհինգ հեգս. բաղկացեալ ի հինգ վանկից, կամ ամանակաց (այլազգ ի հյ. եւ այլազգ ի յն)
of thursday;
of five weeks.
Հինգշաբաթեան ժամանակս ամենեւին ոչինչ ճաշակեաց. (Վրք. հց. ՟Ի։)
of five days;
thursday, the fifth day;
— ջերմն, quintan, five-day fever.
Հինգօրեայ ժամանակ։ Հինգօրեայ ընթերցուածովք, կամ անսուաղութեամբ, կամ պահօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Արշ.։ Տօնակ.։)
panting, shortness of breath.
Զայսպիսի հինինումն ժողով (իբր նշանակ) տրտմութեան առնեմք, հեծեծումն զնա կոչելով։ Զհինինուն տուրեւառութեան շնչոյն ի ձեռն թոքոյն գործէ։ Կրթումն հինինման այրեցելոյն ջերմամբն յաճախագոյն լինի. (Նիւս. կազմ.։)
old, aged, in years;
inveterate;
— հիւանդութիւն, chronic distemper.
Հին աւուրց կամ աւուրբք. բազմօրեայ. բազմաժամանակեայ. ալեւորեալ. հին.
cf. Որպէս.
Քանակին ոչինչ է ներհական. հիպարքոս, եռականգնումն, կամ մակերեւութոջն. (Արիստ. քանակ. եւ Արիստ. առինչ.։)
cf. Հիւանդարան.
Փոխանակ հիւանդանոցացն յունաց. (Խոր. ՟Գ. 20։)
inhabiting the north, northern, northerly, boreal, septentrional, hyperborean.
ՀԻՒՍԻՍԱԲՆԱԿ կամ ՀԻՒՍԻՒՍԱԲՆԱԿ. Բնակեալն ի հիւսիսային կողմանս աշխարհի՝ հայելով առ սահմանակից ազգս, որք առաւել յայլ ինչ կողմն երեւին.
cf. Դիւթական;
—ն, cf. Դիւթութիւն.
Գրի առնելով, եւ պահպանակս հմայականս. (Կանոն.։)