cf. Վիմափոր.
Մեկուսացեալ նոցա ի յայրն քարափոր, եւ անդ իջին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
Մեկնեցաւ ի նոցանէ իբրեւ քարընկէց մի. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 41։ Մեկնեցաւ յինէն քարընկէց մի. Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Քարակոփ.
Զքարկոփ եկեղեցին ... ընդ բեմաւն դարանս գործեալ քարկոփս ... Տեսին ի ներքոյ եկեղեցի քարկոփ չքնաղաշէն. (Ուռպ.։)
thin-bearded.
Մարկոս էր հասակաւն քարց, եւ անմորուս. (Հ. մեհեկի ՟Ի՟Զ.)
cf. Քարշահետ.
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
Ի քարշել մերձակայ յաւիտենիս՝ ո՞չ ապաքէն ի յետին ժամանակս ասեմք մարդանալ զբանն Աստուածոյ Մեկն. (ղեւտ.։)
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
Ի պաշտաման եկեղեցւոյ քարոզութիւնք, եւ աղօթք քահանայականք. (Խոսր.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
ἰλαστήριον propitiatorium. Վայր եւ գործարան քաւութեան. որպէս տաճար, եկեղեցի, խաչ եւ ամենայն սրբազանեալ տեղի. եբր. քէֆօրէթ, քաֆօրէթ. որ եւ ՔԱՒՈՒԹԻՒՆ.
Բնակք եւ եկք հետեւեալք ի քաւարանն ի մաղթանս։ Ժողովարան բանաւոր հօտի ... եւ մեղաւորաց քաւարան։ Ի յարկի սրբութեան ... հրեշտակաց բնակարանիս, եւ մարդկան քաւարանիս. (Շար.։ Պտրգ.։)
Գեղեցկապաճոյճ մեզ քաւարան կազեմալ (զեկեղեցի), եթերանըման կամարակապ զարդիւք. (Նար. տաղ.։)
Շինեաց զպայծառակերտ քաւարանն սուրբ։ Ի դուռն քաւարանին սրբոյ մերձ եկեալք. (Յհ. կթ.։)
Քանզի եկերեցի սուրբ՝ քաւարան է մեղաւորաց. (Պիտառ.։)
magian, magician, wizard.
magic;
astrology.
Վասն յովսեփայ չէ՛ ասել ումեք վարժ զնա գոլ քաւդէութեան, յորմէ երազոցն լինել ասեն տեղեակս եւ մեկնիչս. (Սարկ. մարդեղ.։)
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
Քաւեսցեն զսեզանն, եւ սրբեսցեն զնա. (Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 26։)
expiation, atonement, pardon, propitiation;
— or, սեղան, քաւութեան, libation;
propitiatory;
զոհ քաւութեան, offering.
Արասցե՛ս զքաւութիւնն խնկակալ յոսկւոյ սրբոյ։ Լինիցին քրոբէքն՝ մի ի միոջէ կողմանէ, եւ մի ի միւսմէ կողմանէ քաւութեանն։ Արարին զքաւութիւնն ի վերայ տապանակին։ Յանդիման քաւութեանն՝ որ է ի վերայ տապանակի վկայութեանն։ Ամպով երեւեցայց ի վերայ քաւութեանն. (եւ այլն։ Իսկ Եզեկ. ՟Խ՟Գ. մեծ եւ փոքր քաւութիւն կոչին գաւիթք տաճարին։)
expiatory.
Թաց արտասուօք զքաւութիւնաբեր բնակութիւն։ Զօրինակն քաւութիւնբեր եւ մեղսաքաւիչ տէրունական մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)
cf. Քահանայապետ.
Ժորովրդեանն հանդերձ քաւչապետաւն՝ եղեալն յեկեղեցին մուտ. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Քեզոյն.
Արարէ՛ք ձեզ բարեկամս ի մամոնայէ. զի գարձեալ քո քեզոյն (յն. քո՛յդ) լինիցի ուղղութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
of or by thyself;
thou alone.
Արարէ՛ք ձեզ բարեկամս ի մամոնայէ. զի գարձեալ քո քեզոյն (յն. քո՛յդ) լինիցի ուղղութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
to govern, to be at the helm, to steer.
եւ ն. Վարել զքեղի, վարիլ քեղեաւ. զեկավարել. զեկավարիլ.
steered;
steersman, helmsman.
Քեղեաւ վարեալ. ղեկաւ վարելի. ղեկավարեալ.
furnished with a rudder.
πηδαλιωτός clavatus. Ղեկաւոր, որպէս Նաւ՝ որ ունի զքեղի այսինքն զղեկ, ղեկաւ ամրացեալ.
cf. Քենեկալ.
grammarian;
grammar;
*spelling-book, primer.
Քերթողն քերական արուեստիւն շարակարգէր զգիրս ... քանզի զքերական կանոնսն հաստատաբար մեկնէր։ Առեալ ի նմանէ տունս քերականս, որպէս զի մեկնեսցէ զնոսա ի հռետորականս։ Երեւեցոյց գրով բանս՝ քերականս պէսպէս իմաստիւք զանազանեալ. (Սոկր.։ Վ՛րք բրս։ Վրք. ածաբ.։)
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
Պարտ է հիւրասիրին եւ զամօթն (հիւրին եկելոյ) ի բաց քերել։ Քերէ զայն մեծ հայհոյութիւն նոցա։ Քերէ զվնասն յաստուածակոյս կողմանէ անտի. (Ոսկ.։)
poet;
philologer;
grammarian.
ՔԵՐԹՈՂ. γραμματεύς litterator, interpres librorum. Երեւելի ի դպրութեան. դրական կամ գրագէտ. թարգման. մեկնիչ. վերծանող.
prince or father of poets, of grammarians.
Մովսէս խորենացի, որ կոչեցաւ քերթողահայր։ Մեծ վարդապետին մովսէսի քերթօղահօրն։ Մովսէսի քերթողահօրն՝ յաղագս կարգեաց եկեղեցւոյ. (Ճ. ՟Զ.։ Ասող.։ ՟Բ. 1։ Ի գիրս խոսր.։ եւ Արշ. եւ այլն։)
cf. Քերծում.
Ամենայն ուսք քերծեալք (կամ գերծեալք). (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 18։)
to strip off, to peel, to bark, to pare;
to shave.
Ամենայն ուսք քերծեալք (կամ գերծեալք). (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 18։)
cf. Քինախնդիր.
hatebreathing.
Թշնամի չար քինաւորն եւ նախանձաւորն։ Փակին ի ստորին բանտի քինաւոր ամազեկացիքն։ (Եւս.պտմ. ՟Դ. 15։ Նար. ՟Ղ՟Ա։ Փիլ. լին. ՟Դ. 238։)
caresses, fondling, endearment, coaxing, fawning;
wooing, court, courtship, gallantry;
ածել ի —նս, to tame, to domesticate, to familiarize;
գալ ի —նս, to grow tame, to be tamed;
—նս տալ, ի —նս հարկանիլ, cf. Քծնիմ.
Լաւ է գան բարեկամաց քան զքծինս թշնամեաց. (Ոսկ. ես.։)
lyre;
viol, harp;
Lyra;
— հարկանել, to play on or sound the lyre.
Լուայ զձայն օձին, որ եղեւ քնար սատանայի. (Մեկն. ղկ.։)
bed, couch, sleepingroom, dormitory;
grave, tomb;
— մանկան, crib, cradle.
Իբրեւ ծնաւ, մատուցեալ ոմանց առ ի դայեկել՝ տեսին, զի կանգնեցաւ ի վերայ ոտից իւրոց ի քնարանի անդ. (Ճ. ՟Գ. վրք. նիկող.։)
to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.
delicate, tender, soft, morbid, pretty, darling, mincing;
puss.
μαλακός mollis, effeminatus, remissus ῤᾴθυμος desidiosus βάνασσος illiberalis, inepte magnificus, negligens. Փափուկ. գիրգ. մեղմ. մեղկ. փափկասուն. բարեկեցիկ. Թուլամորթ. պղերգ. նազիք.
fly-flap, fan;
keshotz, flabellum, ringing-instrument agitated by the deacons during the Armenian and Greek Mass.
ՔՇՈՑ ՔՇՈՑԱՆԻ. ῤιπίδιον flabellum, ventilationis instrumentum. Գործի քշելոյ զճանճս. ճանճավան. հովահարիչ. ... իսկ յեկեղեցւոջ Քչոց կոչին բոժոժազարդ ճօճանակք, զոր շարժեն սարկաւագունք առաջի պատարագի. եւ առ յոյնս նա եւ ի ժամ ընծայաբերութեան հովանի առնեն ի վերայ ընծայից. ըստ որում սկաւառակ քշոցաց ունի զպատկեր սերովբէից կամ քերովբէից. գոյր ասէ Գուառ երբեմն եւ առ լատինս ի վանել զճանճս կամ զմժղուկս ի խորանէ՝ նշանակաւ վանելոյ զփորձութիւնս եւ այլն. եւ ապա սկսան վարել լոկ զքշոց փետրակազմ ի փետրոյ սիրամարգի՝ ի պատարագի քահանայապետին. Թո՛ղ զի յոյնք վարէին երբեմն ի տեղի քշոցի եւ զվարշամակաս կամ զ՝ի քրտանէ թաշկինակս.
Զքշոցն բերեն ի սենեկէն ի սեղանն։ Լմբ. (պտրգ.։)
Քշոցացն հարումն զօրինակ ունի սրբոց սերովբէիցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to lop off, to trim, to prune;
to cut, to retrench.
Հատէ՛ք զծառդ, եւ քշտեցէ՛ք զոստս դորա։ Քշտեցից, եւ անկնցից ի վերայ լերինն բարձու. (Դան. ՟Դ. 11։ Եզեկ. ՟Ժ՟Է. 22։)
sister;
nun.
Քոյր թովբելայ՝ նոյեմա։ Ասասցես, թէ քոյր նորա եմ։ Ետես ի ձեռսն քեռ իւրոյ։ Լուաւ յռեբեկայ քռէ իւրմէ։ Կին առ քերբ (կամ քեռբ) իւրով մի՛ առցունուս։ Զեղբայրս իմ եւ զքորս իմ։ Ասէ ցնա տուբիթ, մի՛ լցի քեզ տրամութիւն՝ քոյր։ Քո՛յր մեր հարսն։ Քո՛յր իմ հարսն եւ այլն։ Բայց եւ ծնողաց մեր հանդերձ քերբ՝ լիցի յիշումն յաւուր աներբ. (Շ. յիշ. սողոմ.։)
dignity of a —, rural bishopric.
Մեծ քորեպիսկոպոսն դանիէլ ... տեսուչ եւ հոգաբարձու էր ամենայն եկեղեցացն հայոց ... եւ էր սորա ընկալեալ զքորեպիսկոպոսութեան ձեռնադրութիւն աստիճանին ի ձեռաց մեծին գրիգորի. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
to sleep, to repose, to take rest;
to lie with, to sleep with a woman, to know her;
— ընդ հարս, to sleep with one's fathers.
Քունեսցես ընդ հարս քո։ Քունեաց յովաթամ ընդ հարս իւր, եւ թաղեցաւ ի քաղաքին դաւթի։ Քունեաց եզեկիաս ընդ հարս իւր, ե թաղեցին զնա. (՟Ա. Մնաց. եւ ՟Բ. Մնաց.։)
purse, little bag, satchel;
pack, packet;
— արծաթոյ, purse, flat-purse, money-bag, billcase, portfolio;
— հասարակաց ունել, to have the same, or a common purse.
Հմայք էին, որ ընդ պարանոցաւ եւ ընդ արմնակաւ ձեռաց գիր գրեալ, եւ քսակով կարեալ ապէին. (Նչ. եզեկ.։)
purser, agent, major-domo, steward.
Ասէին, ա՛յս յուդա, որ վասն հաւատարմութեան իւրոյ քսակակալ էր նորա, սա եկն, եւ մատնեաց զնա մեզ ի մա (Ճ. ՟Գ.։)
twenty.
Թէ գտցի անդ քսան, ոչ կորուսից վասն քսանիցն։ Այս քսան ամ է, զի է ընդ քեզ։ Քաղս քսան, խոյս քսան, էշս քսն։ Վաճառեցին զյովսէփ իսմայէլացւոցն քսան դահեկանի.եւ այլն։
cf. Քսանամեան.
ՔՍԱՆԱՄԵԱՅ ՔՍԱՆԱՄԵԱՆ. εἱκοσαετής, εἱκοστόν ἕτος viginti annos agens, viginti annorum. որ եւ ՔՍԱՆԵՄԵԱՆ. Ունօղ զամս քսան. քսան ամաց. քսա տարուան կամ տարեկան.
twenty years old;
of twenty years.
ՔՍԱՆԱՄԵԱՅ ՔՍԱՆԱՄԵԱՆ. εἱκοσαετής, εἱκοστόν ἕτος viginti annos agens, viginti annorum. որ եւ ՔՍԱՆԵՄԵԱՆ. Ունօղ զամս քսան. քսան ամաց. քսա տարուան կամ տարեկան.
adorned by J.-C.
Ի սուրբ սիոն ի քրիստոսազարդ սեղանն ջուր բղխեաց վերուստ ի վայր։ Աստուածածիր եւ քրիստոսազարդն վարդապետութեան. (Անյաղթ բարձր.։ Ճ. ՟Գ.։ Անան. եկեղ։)
offered, consecrated to J.-C, holy, divine.
Եւ Այն ինչ՝ որով նուիրի կամ պատարագի քրիստոս. Քրիստոսանուէր սուրբ պատարագիս. (Անան. եկեղ։)
crowned by J.-C.
Այլեւայլ գեղեցիկ խորհրդով ասի եւ զսրբոյ խաչէն եւ զեկեղեցւոյ.
Աստուածազարդ եւ քրիստոսապսակեալ վէմ սուրբ. (Անան. եկեղ։)
hating, detesting J.-C.
Ցոյց չարախօսին եւ քրիստոսատեցին։ Կեղծաւորին լնել քրիստոսասէրք, եւ քրիստոսատեացք են ամենեւին։ Բազումք ի քրիստոսատեցացն։ Նոյնպէս եւ քրիստոսատեաց առնէ. (ճ. Ա։ Կոչ. ՟Զ։ Ածաբ. պենտեկ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Christ's, of J.-C.;
christian, faithful.
sharing in the spirit and knowledge of J.-C.
Քրիստոսիմաստ եկեղեցականաց (կամ եկեղեցականաց) նմանեալք. (Նար. յովէդ.։)
cf. Քրմանոյշ.
Քրմուհեայ անդրէն առնուլ զմարգարէութիւնն հրամայեաց Կացուրդ եղանել աթենայ. եւ զնորին քրմուհի երակլէս բռադատէր։ Անիծանէ եւ քրմուհեացն ըստ սուտ տեսլեացն. պմ. աղեքս։ պիտ։ (Նախ. եզեկ.։)