to allegorize, to make use of parables;
to confront, to compare, to resemble;
to expbse to public censure.
Առակեսցես տանն դառնացողաց զառակս զայս։ Ո՞չ ապաքէն զայս ամենայն առակ զնմանէ առակեսցեն։ Որո՞վ առակաւ առակեսցուք զնա. (Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 3։ Ամբ. ՟Բ. 6։ Մրկ. ՟Դ. 30։)
Յայտնեաց զպոռնկութիւն իւր, եւ առակեաց զամօթ իւր. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 18։)
peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.
καθ’ ἐαυτόν, -την, καθ’ ἱδίαν, καταμόνας. solus, solum, seorsum, privatim, distincte, singulatim. Զատաբար. ուրոյն. մեկուսի. միայնակ. միայն ընդ միայն. զատ, զատ զատ, մինակուկ, ինքնիրեն.
to retire, to withdrow.
χωρίζομαι. separor. Առանձինն լինել. մեկուսանալ. զատանիլ. կամ Որոշիլ՝ որպէս բաժանիլ. մէկդի քաշուիլ, զատուիլ.
Ի լառն բարձու առանձնանալ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
axis;
pivot;
passage.
Ըստ առանցից կողմանց որմոցն առ ի վերին կողմն, որոց ելանիցեն ի վերնայարկսն։ Առանցք ի մէջ կողմանց տանն։ Առանցիւքն եւ խորշիւքն ընդդէմ հիւսիսոյ. (Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7. 9. 11. 12։ ՟Խ՟Բ. 1։)
proposition, object;
purpose, resolution.
joint, commissioner, assessor;
cf. Առաջիկայ.
Թեւոցն սլացմամբ զառաջակայս բոցեղէն դիմացն ծածկելով. (Անան. եկեղ։)
vanguard, van;
guard;
— նաւաց, pilot, steersman.
Առաջապահք նաւաց յափն ծովու կացցեն. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 29։)
proposition, proposal, project, question;
establishment, introduction, motion;
arrangement;
theme;
problem;
discourse;
—ք, premises.
Առաջարկութիւնս իմ ոչ է մեկնութիւն. (Կամրջ.։)
before, in presence of, in front of, opposite;
forward;
— իմ, before me, in my presence;
գնալ —, to go before, to precede;
— առնել, դնել, արկանել, to propose, to assert, to project, to offer, to represent, to produce to decree, to exhibit, cf. Յառաջարկել, cf. Յառաջադրել, cf. Առարկանել, cf. Մատուցանել;
to explain, to declare;
— կալ, to present one's self, to appear, to resist, to oppose, cf. Դիմադրել, cf. Տոկալ;
— կայ, which is or are in front, forward, before;
որ —ս կայ խրատ, the present maxim;
կամքն — կան ինձ, I have the will before me;
ինձ չարն — կայ, the ill is near me;
զոր ասել կայ մեզ —, what we have to say;
ամենեցուն մեզ յանդիման լինել կայ —, it is necessary for us all to appear before.
Ես երթայց առաջի քո։ Եւ ինքն եկեսցէ առաջի նորա հոգւով եւ զօրութեամբ եղիայի։ Առաքեաց զնոսա առաջի իւր։ Առաջի իմ եղեւ։ Առաքեալ եմ առաջի նորա. եւ այլն։
first;
prior, antecedent;
ancient, primitive, chief;
previous, original;
precocious;
in the first place;
—ք, ancestors, predecessors, the ancients;
cf. Նախնիք;
յառաջնմէ, յառանջնում, before, at first.
Յառաջնմէն մաքրեսցի ծննդենէն. (Ածաբ. պենտեկ.։)
իբր Անդրանիկ յեղբարս. եւ Երախայրիք ի խայրիս. առաջինեկ.
Առաջին յերիցն։ Քահանայն առաջին։ Մի յառաջին իշխանացն։ Ընդ առաջին բարեկամսն։ Զառաջին սիրելի աւագաց իւրոց։ Որ կամիցի ի ձէնջ առաջին լինել. եւ այլն։
author, creator;
captain, chief, conductor, guide, escort, director, guardian, rector;
ordinary principal, provost, overseer, prelate, superior, father;
— կարգել, to set over.
ἠγεμών, ἠγούμενος, ἁρχηγός, προηγούμενος, προεστώς. dux, princeps, praeses, rector, praepositus, praefectus եւ այլն. Առաջինն կամ գլխաւորն յամենայն տնտեսութիւն քաղաքական եւ եկեղեցական. վարիչ. ուղղիչ. թագաւոր. իշխան. վերակացու. հեղինակ. եպիսկոպոս. վանահայր. պարագլուխ. զօրագլուխ. եւ այլն։
Առ եզեկիայիւ հրէից առաջնորդաւ։ Ընդ պարսիկ առաջնորդաւ վարիլ. (Խոր. ՟Ա. 22։)
Առաջնորդքն մեր եղեն խորհրդազգածք. (Դիոն. եկեղ.։)
Ըստ առաջնորդին իւրոյ աւանդութեան՝ աստուծոյ եւ աստուածայնոցն հպել։ Ի գիր հանել զնա, եւ զառաջնորդն նորա։ Ընձեռեն առաջնորդի ընծայման. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։)
ἁρχιγετής, ἑξηγετής. author, expositor, interpres. Նախկին մատենագիր, շարագիր. մեկնիչ. պատմիչ. օրէնսուսոյց.
belonging to a prelate;
that conducts, that regulates.
Հոգի ուղիղ առաջնորդական. (Ածաբ. պենտեկ.։ եւ) (Շար.։)
to Conduct, to lead, to guide, to command, to head, to rule, to govern, to direct, to escort, to accompany.
Կամ որպէս յն. Ղեկավարել.
conduct, command, governance, direction;
provost-ship, prelature.
κυβέρνησις. gubernatio, προστασία, praefectura, πρωτεῖον, primatus, եւ այլն. Իշխանութիւն առաջնորդական. վերակացութիւն. ղեկավարութիւն. հրամանատարութիւն. զօրավարութիւն. առաջինն գոլ յիմիք կարգի. գլխաւորութիւն. եպիսկոպոսութիւն. վարդապետութիւն. (եւ իբր ի թանձրացեալն՝ Առաջնորդ).
Յովհաննէս տեղի տայր քրիստոսի գլխաւորութեանն եւ առաջնորդութեանն։ Մե՛ծ է առաջնորդութիւն եկեղեցեաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 14։)
forward, before;
— կողմանէ, in front of, in presence of;
յառաջոյ քան, before.
Իսկ առաջոյքս ի յատկագունիցն մինչեւ ի սեռականագոյնսն եկեալք ի վեր՝ սեռք ասին եւ տեսակք. (Պորփ.։)
narrator, fabulist;
mythologist;
romancer;
quack, story-teller.
Առասպելաբան բաղբանջանք, կամ ուսումն, կամ գիտութիւն. (Անան. եկեղ.։ Արծր. ՟Գ. 5։ Ճ. ՟Ա.։ Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
abundance, plenty, superabundance, exuberance, copiousness;
fulness, repletion;
fertility, fecundity;
անչափ —, profusion.
Հոգեկան ընչիցն առատութեամբ. (Յհ. իմ. ատ.։)
to object, to oppose.
Խնդիր ոմանց՝ որ ի սուրբ տէրունեան գիրս կայ՝ առարկելոց, լուծանէ եւ մեկնէ. (Փիլ. տեսական.։)
cf. Առարկանեմ.
Խնդիր ոմանց՝ որ ի սուրբ տէրունեան գիրս կայ՝ առարկելոց, լուծանէ եւ մեկնէ. (Փիլ. տեսական.։)
objection;
proposition;
purpose.
փոխանակ գրելոյ ըստ յն. Փոխառութիւն. իսկ ըստ հյ. ձայնին լինի որպէս Ի մէջ արկումն. կամ որպէս Պատահումն ի վերայ եկեալ.
redundant, superfluous, excessive;
trascendent;
more, rather;
too much;
— եւս, more, over and above, besides, so much, the more, cf. Աւելի, cf. Առաւելապէս, cf. Առաւելագոյնս, cf. Մանաւանդ;
— քան, more than;
— քան զ—, —ագոյն, more and more, too much;
— եմ, լինիմ, գատնիմ, cf. Առաւելում.
ὐπερκείμαι. excello, superjaceo. (Առակ. ՟Լ՟Ա. 29։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 46։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 58։ ՟Բ. Կոր. ՟Ա. 5։ Փիլիպ. ՟Ա. 9. 26։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 14։)
Պաշտօնեայք քրիստոսի՞ իցեն, առաւել եւս ես. եթէ վաստակօք, առաւել. եթէ գանիւք, եւս առաւել։ Մի միայն ի գալստեան իմում, այլ առաւել եւս այժմ։ Ես եկի, զի զկեանս ունիցին, եւ առաւել եւս ունիցին. եւ այլն։
growth, increase, addition, augmentation, redundancy, superabundance, superfluity, exuberance, diffusion, transcendency;
enhancement of price;
excess;
prerogative, distinction, superiority.
Պօղոս ասէր, ես ոչ եկի առաւելութեամբ բանից. (Սեբեր. ՟Դ։)
morning, early;
յառաւօտինսն, every morning.
Կիրակէի աւուր առաւօտինքն։ Յերեկորինս եւ յառաւօտինս (պաշտամունս). (Յհ. իմ. ատ.։)
very early in the morning.
Զարթեայց առաւօտուց։ Առաւօտուց տեսջիք զփառսն տեառն։ Մատուցանել ողջակէզս առաւօտուց եւ երեկորին. եւ այլն։
envoy, messenger;
apostle;
emissary;
missionary.
Ընրեաց ի նոցանէ երկոտասանս, զորս եւ առաքեալս անուանեաց։ Զորս եդ աստուած յեկեղեցւոջ, այս են. նախ՝ զառաքեալս։ Նշանք առաքելոյ գործեցան ի ձեզ. եւ այլն։
apostolic.
Առաքելական եկեղեցի, աթոռ, պատիւ, սահման կամ քարոզութիւն, գլուխ, կանոն, բան, հաւատք, դաս, գւոնդ, արիւն, հարսն, բուրաստան. եւ այլն. (Ժմ.։ Շար.։ Ագաթ.։ Կոիւն։ Խոր. հռիփս.։ Յհ. կթ Նար.։ Մագ.։ Եպիփ. եւ այլն։)
who fills the office of anapostle.
Երանելին թեկղ ի պարուն կանանց առաքելուհի. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։ եւ ՃՃ.։) ուր վասն փոտինայ գրի Առաքեալուհի.
to send, to dispatch, to expedite;
անդրէն —, to send back, to return.
Առ աստուած առաքել զբարեկամութիւն. եւ այլն։
Որ զյորդանանու սրավարժ վայրեկութիւն ի թիկունս առաքեցեր. այսինքն յետս դարձուցեր. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
virtuously;
bravely, courageously.
Առաքինաբար ի վերայ եկեալսն ընդունել. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
to labour, to strive, to take pains, to have or show bravery;
tu be virtuous.
Նորեկ եղբայր առաքինանայ, եթէ համբերեսցէ թշնամանաց եւ նախատանաց. (Վրք. հց. ՟Ը։)
who loves virtue or bravery, virtuous.
Ամենայն ուրեք մտերմութիւն ընտրի առ առաքինասիրէն աստուծոյ. (Մեկն. ղեւտ.։)
valiant, courageous;
virtuous, honest.
ἁνδρεῖος, ἑνάρετος, γενναῖος , ἅριστος. virtute praeditus, fortis, generosus, optimus. (արմատն է ի հյ. արի, եւ աք. այսինքն ոտք կամ արագ. եւ ի յն. ա՛ռի, լաւ, արագ. եւ առէդի՛, ոյժ, զօրութիւն, առաքինութիւն. Արի. ժիր. աջողակ ի գործս արութեան եւ լաւութեան. քաջ. զօրաւոր. ընտիր. ճարտար. բարի. ազնիւ. հանճարեղ. բանիբուն. բարեգործ. բարեկրօն. բարեպաշտ.
Եւ իբր Առաքինական. արիական. գովելի. բարեկարգ. վայելչական.
to bring, to carry;
to present, to offer.
Զանմահ կենդանութիւն մահկանացուացս առբերելով բաշխէր. (Անան. եկեղ։)
pole (of a coach).
Կառաց եւ սայլից քեղին. ղեկն, կամ աւարտք ղեկաց.
to undo;
to untie, to dissolve, to ruin;
to explain an enigma.
ԱՌԵՂԾԱՆԵՄ ἁπαγγέλλω. enarro, indico, λύω, solvo որ եւ ԱՌԵՂԾԱՆՈՒԼ, եւ ԱՌԵՂԾՈՒԼ. Քակել կամ լուծանել, այսինքն մեկնել զխրթնաբանութիւն, զառակս, զհանելուկս. հանելուքը մեկնել.
dissolution;
explication;
enigma, proverb;
— **** ***, to propose an enigma or charade, to tell a parable, to proverb.
Եւ իբր Լուծումն. մեկնութիւն.
Որ առնիցեն առեղծուածս երազոց. (զոր եւ զկնի ասէ՝ մեկնութիւնս) (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Առեւանգ.
to take away, to carry off.
Յորժամ յեկեղեցւոյ կարգաց ոք ի բաց ելանէ, չկայ յակաստանի. առ եւ գնաց առնէ զնա մոլորութիւնն. (Սեբեր. ՟Ե։)
chain (threads stretched lengthwise on a weaver's loom).
Յարեսցի ի տորգս ոստայնի բարեկաման առիջոյն. (Վեցօր. ՟Զ։)
near, next, close, contiguous, nigh, beside;
նստել — ումեք, to sit near some one;
դիտել —, to observe closely;
— ինձ, near me;
կալ 'ի սպասու — ումեք, to serve some one;
գայ —, he comes near;
տուն նորա է — իմումս, his house is close to mine;
լինել —, to be near or close;
բնակէ նա — այն ինչ պալատի, he lodges quite close to such a palace;
— կալ, to attend, to be present, to wait;
— դնել, to put, to place near, to join.
new found, recent, new fashion.
Ոչ եթէ արդէն իսկ նորոգ ծանուցաւ խորհուրդ եկեղեցւոյ, եւ կարգ որ ի սմա՝ ոչ առժամագիւտք են, այլ յաւիտենականք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.
Ոչ միայն յառաջագոյն գուշակելոցն, այլեւ առժամայն նշանակաւ մոգուցն եկելոց թագաւոր ճանաչիւր։ (Ագաթ.)
occasion, opportunity, accurrence;
subject, cause, matter, motive, convenience, conjuncture, object.
Ի վերին ազատութիւնն մեռ առիթ եղեալ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Բարեկամք փեսային, եւ մաքուր հարսինն առիթք. (Նիւս. երգ.։)
Միջնորդ հարսնածուքն գան, եւ ի խօսից անտի առթացն կաթէ եւ սերմանի սէր փեսային ի սիրտ կուսին. այսպէս եկեղեցւոյ քրիստոնէից առիթք եղեն մարգարէքն եւ առաքեալքն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Առնչութիւն.
Լինիմ եւ առինչ, յորժամ իմ յաջմէ կողմանէ ոք է, կամ յահեկէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to become like a lion.
Առիւծացաւ, եւ ուսաւ յափշտակել։ Առիւծացար ի մէջ ազգաց. (Եզեկ. ՟Ծ՟Թ. 3. 6։ ՟Լ՟Բ. 2.)
to make to become like a lion.
Միւս եւս այլ կորիւն ի կորեանցն իւրոց առիւծացոյց. (Եզեկ. ՟Ժ՟Թ. 5. յն. առիւծ կարգեաց զնա։)
to settle, to fix, to determine.
Առաջնորդութեան աստեղն հետեւեալ՝ եկին առկայացան յերուսաղէմ. (Բրս. ծն.։)
to flame very little, to be nearly extinguished.
to call.
Առձայնեալ զսրբասացութեանցն զձայն. (Անան. եկեղ։)
ready to the hand, handy, manual, portatif;
in part payment, on account;
— տալ, to give in part payment;
— բառարան, pocket dictionary.
Այսր խորհրդոյ առձեռն տեսակք։ Առձեռն երեւոյթ տուեալ զօրինակն։ Օրինակ առձեռն՝ յուսով ակնկալութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. գանձ հոգ. եւ Նար. եկեղ.։)
Զառձեռն պատրաստ եկեալ հասեալ աջողութիւն. (Յհ. կթ.։)