to gather, to pluck, to pick.
զի՞նչ եւ ամովս. ո՞չ այծս արածէր, եւ կծուէր մոլաթուզս։ Այծարած, որ մոլաթուզ կծուիցէ. (Ածաբ. առ որս. ՟Ը. եւ Ածաբ. պենտեկ.։)
cf. Կծութիւն.
ԿԾՈՒՈՒԹԻՒՆ δριμύτης, πικρότης acrimonia, acerbitas. որ եւ ԿԾՈՒԹԻՒՆ. Կծու գոլն. բա՛րկ թթուութիւն. դառնութիւն. եկ կծողութիւն.
cf. Կղեր;
clerical, priestly.
ԿՂԵՐ ԿՂԵՐԱԿԱՆ ԿՂԵՐԻԿՈՍ. Ասի եւ Գղեր. եւ Գղերիկոս. յն. κλῆρος clerus. որ է Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ Ուխտ եկեղեցւոյ. վիճակաւորք. Ժառանգաւորք. եւ κληριός clericus. Ոմն ի ժառանգաւորաց. եկեղեցական ոք. եւ Ստորինն ի պաշտօնեայս եկեղեցւոյ. որպէս դպիր, կամ փոքր աստիճանաւոր.
Կղերքն ամենայն։ Առ կղերս եկեղեցւոյ։ Հանդերձ կղերիւք. (Բուզ. ՟Դ. 8։ Արծր. ՟Դ. 11։ Յհ. կթ.։)
Ամենայն լրման եկեղեցւոյս, երախայից, հաւատացելոց, եւ կղերիկոսաց. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Կղեր.
ԿՂԵՐ ԿՂԵՐԱԿԱՆ ԿՂԵՐԻԿՈՍ. Ասի եւ Գղեր. եւ Գղերիկոս. յն. κλῆρος clerus. որ է Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ Ուխտ եկեղեցւոյ. վիճակաւորք. Ժառանգաւորք. եւ κληριός clericus. Ոմն ի ժառանգաւորաց. եկեղեցական ոք. եւ Ստորինն ի պաշտօնեայս եկեղեցւոյ. որպէս դպիր, կամ փոքր աստիճանաւոր.
Կղերքն ամենայն։ Առ կղերս եկեղեցւոյ։ Հանդերձ կղերիւք. (Բուզ. ՟Դ. 8։ Արծր. ՟Դ. 11։ Յհ. կթ.։)
Ամենայն լրման եկեղեցւոյս, երախայից, հաւատացելոց, եւ կղերիկոսաց. (Լմբ. պտրգ.։)
clerkship;
holy orders.
κλήρωσις clericatus, sortitioin officium Ecclesiae. Վիճակաւորութիւն կամ ժառանգաւորութիւն եկեղեցւոյ. եկեղեցական կարգ եւ պաշտօն վերին կամ ստորին.
ընծայել ի կղերիկոսութիւն եկեղեցւոյ. (Ճ. ՟Գ.։)
insular.
Զուգեալ ըստ երկաքանչիւրոցն ոչ անօգուտ երթեւեկ բերիւքն, զցամաքայինսն բնակելոց հատուցումն. (Պիտ.։)
marble-roofed.
պղատոնական պաղպաջուն կճեայարկ տաճարացն լուսափայլն ձեղուն. (Անան. եկեղ։)
hoof.
ὀπλή ungula, uguis quadrupedum եւ այլն. Եղունգն թաթից չորքոտանեաց. պճեղ. Տե՛ս (Ել. ՟Ժ. 26։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 7։ Սղ. ՟Կ՟Ը. 52։ Միք. ՟Դ. 13։ Եզեկ. ՟Ա. 7։ ՟Ի՟Թ. 11։ ՟Լ՟Բ. 13։ ՟Լ՟Դ. 1ր։)
Իբրեւ զշաւիղս կճղակի որթուն. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Թաթահերձ.
Կճղակահերձացն՝ որ խառն ընդ այլսն, եւ վարք սծբոցն որիչ են ի պղծոց։ Կճղակահերձն առանց որոճելոյ պիղծ է, եւ որոճողն առանց նորա. (Մեկն. ծն.։)
cf. Թաթահերձ.
Կճղակահերձացն՝ որ խառն ընդ այլսն, եւ վարք սծբոցն որիչ են ի պղծոց։ Կճղակահերձն առանց որոճելոյ պիղծ է, եւ որոճողն առանց նորա. (Մեկն. ծն.։)
cf. Կմախիք.
Ոռնան եւ ողբան եւ գուժեն իբրեւ կմախիս մեռելոյ յն. իբրեւ ի ճաշ մեռելոյ. ἑν περιδείπνῳ . գուցէ ընթերցեալ է մերս՝ περιδείδων , ահաբեկ, որպէս կմախ եդեալ ի խրտուիլակ։
to grow effeminate, to become enervated, feeble, cowardly.
Մոլեկան ախտին երկիր եպագ սամփսոն, եւ անդէն մերկացաւ ի շնորհացն, եւ կնատեցաւ, եւ լքաւ. (Եղիշ. դտ.։)
sesame, sesamum.
Ձիթենի եւ ընկուզի եւ բեւեկնի, եւ շուշմայի՝ զոր մեք կնճիթ (կամ կնջիթն) ասեմք. (Սանահն.։)
to grunt.
ԿՆՉԵԼ կամ ԳՆՉԵԼ. Խանչել որպէս կինճ, եկ կանչել. Ճչել.
to become bald.
Ամենայն գլուխք կտացեալք (կամ կնդացեալք). (Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 18։)
baldness, depilation;
chondrine.
Ի կնդութեանն սփռել դէպ եղեալ բորոտութիւնն. (Մեկն. ղեւտ.։)
baptizing, confer-ing baptism;
the Institutor of the Sacrament, of Baptism.
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
Նախարարքն հայոց կշռեցին քաղաքապետին երկոտասան հազար դահեկանս. (Զենոբ.։)
Ուղիղ վերացան, մինչեւ կշռեցան ի հայէին երուսաղէմի. այսինքն դէպուղիղ հայէին ի վերուստ. (Նչ. եզեկ.։)
steel-yard;
cf. Նժար.
Վեց դահեկանի կշռորդ զունկին ասացին. եւ զունկին երկու սատեր. (Նչ. եզեկ.։)
reproach, upbraiding, reprimand, admonishing, reproof, reprehension, rebuke, scolding, chiding;
correction, admonition;
adjuration.
Համաձայնել երեմիայի ի կշտամբանս չարեաց հրէիցն. (Նախ. եզեկ.։)
to reproach, to reprove, to scold, to reprimand, to admonish, to chide, to reprehend, to rebuke, to censure;
to correct, to punish;
to raise an outcry against, to cry out, to inveigh against;
to adjure, to exorcise.
ἑλέγχω, ἑτάζω, αἱτιάομαι, ἑγκαλέω increpo, redarguo, corripio, culpo, objurgo եւ այլն. Յերեսս կամ յանդիման հարկանել զյանցանս. յանդիմանել. սաստել. պատուհասել. մեղադրալ. խրատել. մեկին վրայ փլչիլ. քշպել, չեխել. Տե՛ս (Սղ. ՟Խ՟Թ. 8։ ՟Ճ՟Դ. 14։ Յոբ. ՟Ժ՟Գ. 10։ ՟Ժ՟Ե. 6։ Իմ. ՟Դ. 20։ ՟Ժ՟Բ. 12։ Տիտ. ՟Ա. 9. 14. եւ այլն։)
Չէ՛ պարտ կշտամբել կամ երդմնեցուցանել՝ որ ոչ յեպիսկոպոսաց համարձակութին ունին կամ աստիճան ինչ։ Ոչ յեկեղեցւոջ եւ ո՛չ ի տուն չեն իշխան կշտամբել. (Կանոն.։)
to veil.
կին կողպատեալ գլխով մտցէ յեկեղեցին, եւ ոչ բացաւ գլխով. (Մարթին.։)
to set up, to erect an -.
Կոթողս կոթողէիր (յն. (առնէիր) յամենայն հրապարակս քո. Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 3։)
cf. Կոխ.
— առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
Խաշինք իմ զկոխան ոտից ձերոց ճարակէին. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 19։)
Կոխան առնել զքաղաքս, կամ զերեսս երկրի, զգեստս, զազգս. (Ես. ՟Ժ. 6։ Յուդթ. ՟Բ. 6։ Եզեկ. ՟Լ՟Բ. 2. ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 6։)
cf. Կոխան;
լինել ի —, to be trodden under foot;
տալ ի —, to give to be trampled on.
Տալ, կամ առնել կամ լինել ի կոխումն. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 7։ Ես. ՟Ի՟Բ. 18։ եւ ՟Ե. 5։ ՟Ժ՟Դ. 25։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 4։)
to beat, to strike, to reiterate blows.
Կոծել զանձն քարամբք, կամ զկուրծս, կամ զերեսս, կամ զստինս. կամ զհորմս. (Մրկ. ՟Ե. 5։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 13։ Եզեկ. ՟Ի. 43։ ՟Ի՟Գ. 34։ ՟Ա. Կոր. ՟Թ. 26։)
Կոծեսջի՛ք զերեսս ձեր։ Կոծեսցին յերեսս իւրեանց. (Եզեկ. ՟Ի. 43. եւ ՟Ծ՟Զ. 9։)
to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.
ԿՈԾԻՄ. συγκροῦμαι collidor κυμαίνω fluctuo. Բախիլ (ալեաց կամ յալեաց). Ծփիլ. ալեկոծիլ. յուզիլ.
fifth;
fifthly;
the fifth part.
Չորիր՝ ստուգաբանութեան գիւտ. հինգերիր՝ համեմատութեան տեղեկութիւն։
cf. Հնգապատիկ.
Որպէս Հնգեկին. հնգապատիկ. հնգիցս կրկնեալ. հինկ խաթ.
thursday;
աւագ, մեծ —, holy -;
գէր —, shrove -.
ՀԻՆԳՇԱԲԱԹԻ կամ ՀԻՆԳՇԱԲԱԹ. ἠμέρα διός, πέμπτη dies Jovis, feria quinta Հինգերորդ օր շաբաթու, այսինքն եօթնեկի. հինգշաբթի.
Յերեկոյին հինգշաբաթի՝ անհաս վերնոցըն խոնարհի. (Շ. խոստ.։)
pentapetalous;
cinque-foil, potentilla.
πεντάφυλλον . Բոյս՝ որոյ են հինգ տերեւք, նման անանխոյ՝ թզաչափ եկայն. լինի ի խոնաւ տեղիս, եւ ունի ծաղիկ շիկագոյն. հինգտերեւ, (Բժշկարան.։)
the falling sick together;
compassion, fellow feeling.
Իբր Ախտակցութիւն. կարեկցութիւն.
cf. Հիւանդարան.
indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.
Յորում ժամու հիւանդութիւն նախահօրն պատմի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
material, corporeal.
Որով ամենայն հիւթականն պատկերմունք առ ի յանձնէն արտահալածին. (Մաքս. եկեղ.։)
full of humours, plethoric;
juicy, succulent;
— երկիր, fertile, fruitful land.
Հիւթեղ քան զամենայն երկիր. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Հիւպատոս.
Գիտեմք զքրիսաւորիէ հիպատոս ի հռոմ, բարեկամ պորփիւրի. (Անյաղթ պորփ.։)
the consuls;
cf. Հիւպատոսական.
Դահեկանս ճապաղել իբրեւ զհիւպատեանն հոռմայեցւոց. (Խոր. ՟Բ. 47։)
woven, plaited.
Յայլ օրինակս հիւսածու ասէ, որ է ի հերաց կազմեալ կանանց. (Նչ. եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
tress;
braid;
plait;
— վարսից, tresses, plait of hair.
Էին հերք գլխոյն յերկոտասան հիւսակս բաժանեալ. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Ա.։)
cf. Հիւսիսային.
Կողմանց հիւսիսականաց։ Հիւսիսականաց կողմանց։ Հիւսիսական ազանց, կամ գրոհիս։ Հիւսիսականաց ոլորտից ծագման։ Հիւսիսական ծովուն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 56։ Շար.։ Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։)
north-side, the north, northward;
ի — կղզւոյն, to the north of the isle.
Եւ ընդ հիւսիսակողմ յերկայնութիւն քսան եւ հինգ հազար. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 10.) յն. ընդ հիւսիս. πρὸς βορρᾶν ad aquilonem.
Ի հիւսիսակողմն էր սեղան ողջակիզացն. (Նչ. եզեկ.։)
woven, plaited;
twisted, knit;
open, in open-work;
lace, bone-lace;
գուրպայք —, open-worked stockings.
Հիւսկէն զգործ խորանին եւ վակասին ասէ, որ էր վերտ՝ գործ ոստայնի. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Հիւսեմ.
Ոչ հիւսցին գէսք քո. (Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 17։)
like a guest.
Հիւրաբար մեծարանս առնելով՝ եկի ի տեսանել զքեզ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Հիւրանոց.
Զամենայն ինչս իմ տաց ի հիւրատունս եկեղեցւոյդ ի պէտս աղքատաց. (Վրք. ոսկ.։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
Են բազումք (ի կրօնաւորաց), որք հիւրութեամբ եկեալք յաշխարհ, պատահէ նոցա վախճան. (Շ. ընդհ.։)
eating raw flesh, crudivorous, omophagous;
ferocious.
Զօրէն հմակեր գազանաց. (Նչ. եզեկ.։)
omophagy;
ferocity.
Նմանեցուցին օրէնքն ի ձեռն վայրենի գազանացն զաւազակացն հմակերութիւնս յայտնել. (Մեկն. ղեւտ.։)
talisman, amulet, phylactery;
cf. Հմուտ.
Հմայական գործի, ծրար, գրուած, եւ այլն. cf. ԳՐԱՊԱՆԱԿ. հմայեկ. համայել,. հէմայիլ.
Քակտիչ հմայեկաց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)