herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.
· Calfa
Կրթեաց քարոզովքն եւ մարգարէիւք իբրեւ կաթամբ. (Եզնիկ.։)
preaching;
—ն, proclaimer, herald.
· Calfa
Լուուցանեն իբրեւ քարոզական բարբառեալ ձայնիւ։ Սա մեզ խըրատ՝ օրըստօրէ քարոզական. (Պիտ.։ Երզն. ոտ. երկն.։)
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
· Calfa
Եւ այն՝ որ ասացն շմաւոնի ի ժամանակի, իբրեւ քաւեացն զնա, ե՛րթ յետս. (Եփր. համաբ.։)
to detach, to separate, to extrange, to remove, to take away;
— ի ստենէ զորթն, — զմանուկն ի կաթին սովորութենէ, to wean;
— զսիրտ յաշխարհէ, ի հեշտութեանց, to wean or detach one's heart from worldly matters.
· Calfa
nose;
— կենդանեաց, snout, muzzle;
մեծ, փոքր, սրածայր, շրջեալ, տափակ —, a large, big or bottle, little, pointed, turned up, snub or fiat nose;
զ—ս, ի վեր տանել, to turn up the nose, to look scornful, haughty;
այսրէն ընդ ս-ն դառնալ, to get into the nose, to go the wrong way in swallowing.
· Calfa
palate;
liking, caprice, fancy;
ընդ քմաց, by whim, humorously, capriciously, fantastically;
ի քմաց, according to one's fancy, liking;
ընդ քիմս ժպտիլ, to laugh constrainedly, from the teeth outward;
լեզու նորա ի քիմս իւր կցեցաւ, his tongue clove to his palate.
· Calfa
Լինի նոցա իբրեւ կեր ի քիմս կարթի (յն լինի նոցա խայծ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)
perspiration, sweat;
fatigue, labour, hard work, toil, hardship;
— մահու, death-sweat, perspiration preceding death;
առատ, կծու, գարշահոտ, թթու —, copious, acrid, fetid, sour or unpleasant perspiration;
ընդ — մտանել or հարկանել ի քրտան լինել, to sweat, to perspire, to transpire, to be all in a perspiration;
ի քրտունս համակիլ, ողողիլ յաւի, քրտան, to be all over in a sweat, to be bathed in perspiration;
քրտամբք երեսաց հայթայթել զկեանս, to earn one's bread or livelihood by the sweat of one's brow;
հարայ ընդ — ցուրտ, I fell into a cold sweat;
— ցուրտ ընդ անդամսն իջանէր, a cold sweat ran from all his members;
cf. Ապաժոյժ;
cf. Թաթաւիմ.
· Calfa
Քրտամբք երեսաց քոց կերիցես զհաց քո։ Հոսէին ի նմանէ քրտունք իբրեւ զկայլակս արեան։ Մինչեւ ի հիւանդս տանել ի քրտանէ նորա թաշկինակս։ Իբրեւ զձի ընդ քիրտն մտեալ։ Մի՛ դիւրին ինչ ջան համարիջիք, կամ սակաւ քրտանց եւ տքնութեանց արժանի.եւ այլն։
Եղեւ քիրտ նորա իբրեւ զշիթք արեան. (Եփր. համաբ.։)
cf. Քնածեայ.
· Calfa
Միայնակեաց քնած անկցի ի չարիս. իսկ որ արթունն է՝ իբրեւ զճընճղուկ կեայ. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Քնէած.
· Calfa
Միայնակեաց քնած անկցի ի չարիս. իսկ որ արթունն է՝ իբրեւ զճընճղուկ կեայ. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
lyre;
viol, harp;
Lyra;
— հարկանել, to play on or sound the lyre.
· Calfa
Արարիչն միաբանեաց (զհոգի եւ զմարմին) իբրեւ քնարահար ընդ քնարի, զի շարժեսցի եւ շարժեսցէ զակն ի տեսանել, զռնկունս ի հոտոտել, զքիմսն ի ճաշակել, զլեզու ի խօսել, զխելսն յիմանալ. (Եղիշ. հոգ.։)
lyrist.
· Calfa
Լուայ իբրեւ զձայն քնարահարաց, զի հարկանէին զքնարս իւրեանց, եւ երգէին զերգս նորս. (Յայտ. ՟Ժ՟Դ. 2։)
bed, couch, sleepingroom, dormitory;
grave, tomb;
— մանկան, crib, cradle.
· Calfa
to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.
· Calfa
thy;
adj. poss. thine.
· Calfa
Իմքս ամենայն քոյ են, եւ քոյքն՝ իմ։ Քոյոյ փութոյդ։ Քոյումդ հետեւել խոստովանութեան։ Հրամանաւ քոյով։ Բանիւ քոյով։ Քոյով օժանդակութեամբ։ Քով մեծաւ ողորմութեամբդ։ Պա՛րտ է իբրեւ քոյոյ (այսինքն քոյում) անդամոյ խնամ ունել ընկերին։ Զքոյս ի քոյոցս քեզ մատուցանեմք. (Կիւրղ. գանձ.։ Ոսկ. յհ.։ Աթ. ՟Ը։ Մաշտ.։ Շ. բարձր.։ Խոսր.։ Մանդ.։ Պտրգ.։)
cube, die;
suffrage, vote, ball, ballot;
տուփ քուէից, urn, ballot-box;
տուփ քուէիւք, by an unanimous vote;
— արկանել, տալ ձգել, to vote, to ballot, to come to the vote, to poll.
· Calfa
Ջերկոնս իբրեւ զկամար, եւ իբրեւ զքուայ հաստատեաց. (Ճ. ՟Գ.) (իբր միաչափ կիվոս՝ ընդ ամենայն կողմն հաւասար տարածեալ)։
sleep, slumber, nap, rest, repose, pause;
— մահու, sleep of death;
քաղցր, ախորժ, հան գիստ, խաղաղ, փրկաւէտ, կենսանորոգ, —, soft, agreeable, tranquil, calm, healthy, refreshing slumber;
— թեթեւ, ընդհատ, անհանգիստ, յուղեալ or խռովեալ, դժնդակ, ծանր, վնասակար, մահացու —, light, broken, agitated, troubled, hard, heavy, dangerous, mortal sleep;
ի — լինել, երթալ, քնոյ տալ զանձն, to sleep, to go to sleep, to lie down, to repose;
զքնով անկանիլ, ի — մտանել, to be overcome with sleep, to fall asleep;
ննջել — յաւիտենից, to sleep the sleep that knows no waking;
ի — առնուլ, to send to sleep;
(յորորանի ) to lull or rock to sleep;
խոր — ի լինել, to be in a sound sleep, to sleep soundly;
ճաշակել զքաղցրութիւնս քնոյ, to enjoy sleep;
ի — գտանել զոք, to find a person asleep;
խռովել, ընդհատել, խափանել, զ—, to trouble, to disturb or break one's sleep, to awake, to rouse;
իբրեւ — ընդ արթունս լինել, to be half asleep;
հատանիլ քնոյ յաչաց, to lose one's sleep;
— քաղցրանինջ հատեալ էր յարտեւանաց նորա, calm sleep was unknown to him;
փախեաւ յինէն —, sleep fled far from me;
այս ի — տանի, that causes sleep;
ընկղմեալ ի — թանձրութեան, buried in sleep, fast asleep;
— հատեալ է յաչաց իմոց զցայգ եւ զցերեկ, I sleep neither night nor day, I am sleepless.
· Calfa
scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.
· Calfa
Կարիճն գործի ինչ տանջանաց է՝ նուրբ եւ երկայն իբրեւ զբաղանտն, զոր հայերէն քուքսն ասեն. զոր լնուն աւազով, եւ այնու հարկանեն ի գան. (Կիւրղ. թագ.։)
offensive smell, stink, fetidness.
· Calfa
Որպէս ռմկ. քու՛ռ հոտ. այսինքն Ժանտ հոտ. գարշահոտութիւն. (իսկ իբրեւ ա, Գարշահոտ, տե՛ս ՔՌԻ)
purse, little bag, satchel;
pack, packet;
— արծաթոյ, purse, flat-purse, money-bag, billcase, portfolio;
— հասարակաց ունել, to have the same, or a common purse.
· Calfa
purser, agent, major-domo, steward.
· Calfa
Որ ունի եւ կրէ զքսակն այլոյ իբրեւ մատակարար.
cf. Քստմնիմ.
· Calfa
Հրեշտակք երբ լսեն զանունն աստուծոյ, ուրախ լինին. եւ դեւք ոչ երբէք, այլ առաւել իբրեւ լսեն, քստմնին. (Եզնիկ.։)
like a christian, christianly;
— կեալ, to live, to lead a life worthy of a christian.
· Calfa
χριστιανικῶς ut christianus κατὰ χριστιανισμόν christianorum more. Քրիտոնեապէս իբրեւ զքրիստոնեայ. ըստ օրինակի քրիստոնէից եւ քրիստոնէութեան.
assembled by J.-C.
· Calfa
Որ է գունդ քրիստոսի իբրեւ զօրագլխի հաւատոց. ի քրիստոսէ գնդեալ՝ խմբեալ՝ հաւաքեալ.
worship among the ancient Persians;
good and faithful minister.
· Calfa
Ետ սպանանել զհօրեղբայր իւ զաւակ, եւ յինքն տարաւ զտէրութիւնն իբրեւ զքրտիկար յարքունիս. (Եղիշ ՟Զ։)
air;
weather;
wind, light wind, breeze;
shoe, boot, half-boot;
կանացի օդք, lady's boot;
պարղ, անոյշ or քաղցրասիւք, բարեխառն, հանդարտ, գեղեցիկ, լապ, զով, ծծելի օդ, serene, mild, temperate, calm, fine, good, cool, breathable air or weather;
ցուրտ, չոր, փոփոխական, անհաստատ, վատ, վնասակար, վատառողջ, ժանտ, ապականեալ, խոնաւ, ամպամած, մրըրկայոյզ օդ, cold, dry, changeable, inconstant, bad weather;
deadly or deleterious, unwholesome, infectious, corrupt or foul air or atmosphere;
damp, overcast or cloudy, tempestuous or stormy weather;
կածք օդոյ, the injuries of the weather;
յօդս, ընդ օդս, in vain, vainly, sillily;
at venture or random;
բանք, խորհուրքդ ընդ օդս, idle talk, silly words, empty discourse, vain, extravagant designs, castles in the air;
ընդ օդս խօսել, հարկանել, to talk idly, to beat the wind, to talk to the winds;
— առնուլ, to air oneself, to take an airing or walk;
— փոխել, to have a change of air, to go abroad, to go into the country;
թօնուտ են օդք, we shall have rain;
խաղաղին, պարղին օդք, it is getting fair again, it is clearing up;
cf. Հողմ.
· Calfa
Զամպս օդոց։ Ոգին սփռի իբրեւ զօդ թոյլ։ Իբրեւ զհաւու թռուցելոյ յօդս։ Իբրեւ ի նետէ ձգելոյ ի նպատակ կտրեալ օդն՝ վաղվաղակի յինքն կարկատեցաւ։ Զփոշին ցանել յօդս։ Ըստ իշխանին իշխանութեան օդոյս՝ այսոյ։ Ձայն մեղմոյ օդոյ, եւ անդ տէր.եւ այլն։
traversing, moving, flying in the air.
· Calfa
Ձիոց երկուց լեալ թեթեւ առաւել քան զպիդասոս երագութեամբ անբաւ, զորս ոչ երկրակոխս, այլ օդագնացս համարէին։ Երիվարս իբրեւ օդագնացս իմն. (Խոր. ՟Բ. 59։ Յհ. կթ.։)
swift as the wind.
· Calfa
Ըստ օդաթեւն արագութեան յարձակեալք իբրեւ օձք թեւաւորք. (Ղեւոնդ.։)
pernoctation, passing the night in a place;
sleeping place, lodging, inn;
evening;
առ —, towards dusk, in the evening;
— առնել, to stop or stay with, to logde at;
գնացեալ ընդ անապատ —ս երկուս, journeying two nights in the desert.
· Calfa
Հեռի էին ի կարաւանէն իբրեւ օթիւք հնգետասան. (Եղիշ. ՟Ը։)
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
· Calfa
Իբրեւ զպանդուխտ յերկրի, կամ իբրեւ զբնակ երկրի՝ որ դառնայցէ յօթեվանս։ Ո՞ տայր ինձ յանապատի դոյզն օթեվանս։ Ու՞ր են օթեւանք քո։ Ի տան հօր իմոյ օթեւանք բազում են.եւ այլն։
serpent, adder, snake;
— or — աւազակ, the devil;
— խարամանի, dipsas or dipsade;
— շչէ, the serpent hisses;
cf. Քաղցրութիւն.
· Calfa
Զսկզբնաչար զդրախտին օձն իբրեւ զաւազակապետ ժանդատեսիլ կալեալ, եւ ձաղածանակ արարեալ ... ուր թագաւորն փառաց պսակեալ ի խաչին՝ յանդիման առնելով զնա ի հայհոյութենէն ի խոստովանութիւն արքայութեանիւրոյ՝ լուծանէ զանէծս, ընդ իւր տանելով ի դրախտն. (Արշ.։)
cf. Օձախած.
· Calfa
Ամենայն օձահար, որ տեսցէ զնա, կեցցէ։ Ի վախճանի իբրեւ զօձահար տարածանիցիս. (Թուոց. ՟Ի՟Ա. 8։ Առակ. ՟Ի՟Գ. 32։)
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
· Calfa
Մի՛ օձտեսցուք զանդամս մեր, որ է գործ մոլեաց։ Օցտելն եւ ճեղքել։ Եւ ոչ մի ի նշանացն այնչափ օձտէր զնոսա՝ իբրեւ զղազարուն։ Չէ՛ հնար դիւի զդեւ հանել. Զի ժողովել սովոր է զիւրսն, եւ ո՛չ օցտել. (Ոսկ. յհ.։)
Օցտօղ, չէ՛ օձ, այլ՝ վարատօղ եւ խրամատօղ իբրեւ զգայլ. (Արիստակ. գրչ.)
ring, slide;
curl, ringlet;
— շղթայի, link;
— ճարմանդի, button-hole.
· Calfa
Արկանէ օղ ոսկի ի պարանոց նորա։ Եթէ դարձուսցես զպարանոց քո իբրեւ զօղ երկաթի (որ եւ անուր)։ Որպէս զչարս օղից չարամանեալ ընդ միմեանս. (Վրդն. պտմ.։ Վրք. հց. ՟Ե։ Երզն. քեր.։)
cf. Ողուն;
delightful, charming, enchanting.
· Calfa
Բառ երկդիմի. զի կամ է Բոլորեալ իբրեւ օղ ի կատարեալ. եւ կամ Արբեցուցիչ իբր օղի. զմայլեցուցիչ.
assistance, favour, protection, goodness, grace;
առնուլ —, to gain one's cause.
· Calfa
Ահաւասիկ սատանայ առ օճան (լս. օջան) մաղեալ զձեզ իբրեւ զցորեան. (Եփր. համաբ.։)
cheer, shout of encouragement;
— առնում, to cheer up, to pluck up courage;
Օ՛ն առ, Օ՛ն առեալ, now! come! cheer up! courage! bravo! օ՛ն անդր, oh fie! for shame! pshaw! avaunt! back ! stand back ! off or away with you! օ՛ն անդր, իբաց կաց, be off! go away! begone! get you gone! օ՛ն արի, rise up! come! օ՜ն եկայք, come along ! օ՜ն եկայք եւ մեք, let us go too;
օ՜ն արիք, arise! get up! օ՜ն եւ օն, so, in this or that way, thus, such;
certainly, to be sure, assuredly;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ ոչ մահու մեռանիցիս, may God strike me if you die not ! օ՛ն եւ օն արասցեն դիք աստուածք եւ օ՛ն եւ օն յաւելցեն եթէ, the gods do so unto me, more also, if...;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ, may the gods load or afflict you withevery evil if ...;
օն իբաց թողցուք, oh too much! leave off ! have done !
· Calfa
օն իսկ իբրեւ որդի աստուծոյ դաւանեաց. (Եպիփ. ծն.։)
foreign, alien;
stranger, foreigner.
· Calfa
Եղեն նոքա ինձ իբրեւ զայգի մի օտարական. (Մծբ. ՟Է։)
to become a stranger, to adopt foreign manners & customs;
to estrange oneself, to go away, to leave;
to be alienated, estranged, disunited, disaffected.
· Calfa