confusedly, tumultuously, disorderly, at random, right and left, right or wrong, helter-skelter, pell-mell;
— բանք, rigmarole;
— խօսել, to bungle, to stammer out.
Խառնիխուռն առ ամենեսեան ճառէ զերանութիւնսն։ Ոչ խառնիխուռն ասաց, թէ եկն եհաս արքայութիւնն, այլ թէ ի վերայ ձեր. (անդ. ՟Ա. 8. 15։ ՟Բ. 16։)
grasshopper.
Իբրեւ զթրթուր խառնիճաւն հանդերձ հասեալ ի վերայ ծառոց. (Արծր.։)
mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony
Խառնուածք բնութեանն փոփոխին ըստ հասակին աւ ըստ ժամանակին։ Ոչ զնոյն ունիմք անձն, այլ ըստ խառնուածին։ Բնութեամբ առողճք եւ հիւանդոտք, են ի խառնուածէն. (Նիւս. բն.։)
cf. Խառնուած;
— զօրաց, engagement, conflict;
— գետոց, confluence of rivers.
Զի արդ երկինք հաստեցան, կամ յորմէ՞ հիւթոյ, եւ կամ զինչ նորին խառնումն. (Աթ. ԺԲ։)
steep, cragged, rocky.
Ըստ օրինակի գազանեղէն աշտարակաց խարակաձեւ հաստատեալ կան. (Վեցօր. ՟Թ։)
to fix, to establish, to found;
— զնաւն, to cast anchor;
— զյոյս իւր յիմն, to fix or anchor ones hopes on.
Հաստատել իբրեւ ի վերայ խարսխի կամ որպէս զ խարիսխ. անշարժ հաստատել. առկայացուցանել. կացուցանել. ամրացուցանել. սահմանել. կր. ամրանալ.
սիւն եւ նեցուկ նորին ամրոցի հաստատ պնդութեամբ դու խարսխեցար. (Նար. խչ.։)
Ի քրիստոս հաստատեալ խարսխեցան. (Լմբ. սղ.։)
darkness, obscurity;
grief, sorrow, affliction;
blindness, delusion, ignorance;
hell;
devil;
dark, obscure, gloomy, murky;
ընդ —, ի —ի, in the darkness, darkly;
խաւար աղջամուղջ, utter darkness;
խաւար շօշափելի, darkness that could be felt;
խաւար գիշերոյ, the shades of night;
— ******խաւար տգիտութեան, the darkness of ignorance;
ի խաւար դառնալ, to get or to grow dark, to become obscure;
ընդ խաւար գնալ, to walk in darkness, to be ignorant of;
բաժին խաւարին առնել, to condemn, to damn;
խաւար կալու զամենայն երկիր, darkness covered the whole earth;
cf. Ըմբռնիմ.
Խաւար ի վերայ ադնդոց։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ խաւարին, եւ կոչեաց աստուած զլոյսն տիւ, եւ զխաւարն կոչեաց գիշեր։ Եղիցի խաւար ի վերայ երկրիդ եգիպտացւոց, խաւար շօշափել։ Լոյս մերժեալյերերաց խաւարի։ Լոյսն քո քեզ խաւար դիպեցաւ։ Աստուած իմ լոյս արա ինձ ի խաւարի։ Լոյսն ի խաւարի անդ լուսաւորէ, եւ խաւար նմա ոչեղեւ հասու։ Եթէ լոյսդ որ ի քեզ է, խաւար է, եւ այլն։ Խաւարն ոչ այլ ինչ է, քան եթէ օդ անլոյս, եւ ստուեր տեղեաց ինչ. (Վրդն. ծն.։)
obscure, gloomy, dark.
Երկիր խաւարին եւ մթին։ Էր օրն խաւարին եւ մթին։ Եւ ո՛չ ի տեղւոջ խաւարին երկրի։ Խաւարին լերինք, կամ ճաանապարհք, կամ գանձք։ Ապա ակն քո չար է, ամենայն մարմինդ խաւարին եղիցի։ Չգուցէ մասն ինչ խաւարին։ Ահ խաւարին հասանէր ի վերայ նորա։ Խաւարին կապանօքն արկեալ ի տարտարոսն.եւ այլն։
low, vulgar, plebeian;
— or — ամբոխ՝ մարդիկ, the mob, the rabble, the populace.
ὅχλος (լծ. թ. հալգ ). turba. (որպէս թէ խուժմուժ, կամ խապա սապա) Խուռն կամ հասարակ ամբոխ մարդկան. խառնիճաղանճ. ռամիկ. խոսկական. հասարակ.
to remove, to displace, to dislodge;
to move, to change;
to shake, to cause to totter;
to ruin;
to refute, to confute;
to emigrate;
— զոսկերս, to dislocate, to disjoint, to put out of joint;
— բանիւք, to tease, to annoy, to torment with idle gossip.
Խախտեցին խորտակեցին զորդիսն իսրայէլի։ Խախտէք զիս բանիւք։ Խռովեցուցին զձեզ բանիւք՝ խախտել զանձինս ձեր։ Խախտեցաւ երկիր յերեսաց նորա։ Խախտեցան եւ գնացին։ Տառապեալդ եւ խախտեալդ։ Ժամանակ խախտողաց քոց։ Խախտեցար ի տեղւոջէ քումմէ։ Խախտիցեմ զքեզ գնալ ընդ մեզ։ Ոչ եւս խախտացից զժողովուրդ իմ լիսրայէլ յերկրէ՝ զոր ետու նոցա։ Զկտակն յառաջագոյն հաստատեալ ոչ կարեն խախտել.եւ այլն։
destruction;
displacing, removal;
emigration;
— ոսկերաց, dislocation, luxation.
Այսքանում վայելուչ կարգի հասուցանել խախտումն. (Պիտ.։)
immature judgment, puerility.
Կղայական կամ տհաս մտածութիւն.
unripeness, crudity;
sourness, harshness, cruelty;
sedition, rebellion.
ὡμότης cruditas ἁπειρία imperitia Խակն գոլ. հասութիւն պտղոյ. կամ հասակի, կամ մտաց. անկատարութիւն. անհմտութիւն.
Առ թերի խակութիւն հողոյս, եւ կատարելութիւն հաստողիդ։ Համբակսգ խակակութ պորտոյն խակութեան. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Ծ՟Դ։)
Տղայութիւն աստ ոչ զհասակին տղայութիւնն ասէ, այլ զմտացն խակութիւն։ Ո՛չ եթէ առ տգիտութեան ինչ, եւ ոչ առ խակութեան, եւ ոչ վնաս տխեղծ հասակի. (Ոսկ. գաղ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Ետես զհանճարոյ կամացն իւրոց ի նոսա զխակութեանն զանհասութիւն. (Ագաթ.։)
Մնաանկականի քոց տիոց , եւ անհասութեան խակութեանդ լեալ տարփանք. (Խոր. ՟Ա. 32։)
childish, playful.
Անխարդախ հասակ խաղակաց է. յորմէ եւ խաղակն նախկին անուանեցաւ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 188։)
cf. Խաղաղ;
supplimentary vesper service;
certificate of poverty;
— Ովկիանոս, the Pacific Ocean;
— զոհ, peace-offering.
living in peace.
Զքսուն եւ զերկխօսն առ հասարակ անիծանիջիք, զի խաղաղակեացս կորոյս. (Սիր. ՟Ի՟Ը. 15։)
to pa cify, to calm;
to conciliate, to reconcile.
Եբարձ զմերն պատուհաս, եւ խաղաղացոյց զմեզ ընդ հօր. (Սկեւռ. ես։)
very calm, peaceful, tranquil, serene.
Խաղաղաւէտ կենդանութեամբ։ Ի պայման միաբանական եւ խաղաղաւէտ սիրոյ հաստատեցի նոցա. (Յհ. կթ։)
to play, to sport, to amuse oneself;
to jump, to leap, to dance, to gambol, to frolic, to frisk about;
to ridicule, to mock, to deride;
to jest, to joke, to play the fool;
to move, to walk, to go, to depart;
to go away, to march, to start on a journey;
to take the field;
to rush at, to swoop down on;
to gush out, to spout forth, to spirt;
խաղասցէ ի վերայ քո Հոգի Տեառն, the spirit of the Lord shall fall upon you;
ամպք զամպօք ելեւել խաղային, the clouds were gathering round;
— ընդ միմեանս, to fall in love with, to be smitten with love;
— զոմամբ, to make game of, to deride, to jeer, to insult;
մուտ եւ ելս —, to go in and out, to frequent;
ընդ ամուրս խաղալով —, to laugh, to scorn, to scoff at fortresses;
— ի պատերազմ, — ի վերայ մարտիւ պատերազմի, to move against, to advance to the attack, to rush to battle;
— բանակին, to decamp;
to change quarters;
յառաջ —, — գնալ, to march, to advance;
յետս —, to retrograde, to retreat;
տիգաւ աչաց — ի վերայ ուրուք, to scowl at, to menace with threatening looks, to frown;
— բանիւք ի վերայ, to apostrophize, to rail at or against some one, to revile, to burst into bitter invectives, to inveigh against;
— գթոց, to pity, to have compassion on;
— ի սնոտիս, to trifle, to waste one's time on trivial occupations.
Ամենեցուն առ հասարակ ի սպասաւորութիւն խաղալ. (Փիլ. Ժ. բան։)
to cause to move, to march, to transfer, to transport, to carry away;
to advance, to drive forward, to push on;
to pour out, to spirt;
cf. Թաւալգլոր.
some, a, an;
somewhat;
really, in effect;
մեծ — է ինձ, it is a great thing for me;
կամէի —, I could wish;
I would.
Ահեղ իմն է տեղիս այս։ Այլք այլ իմն աղաղակէին։ Եթէ վասն այլ իրիք խնդիր իցէ։ Վասն խռովութեան իրիք եղելոյ։ Առանց իրիք յանցանաց։ Ի Նազարեթէ մարթ ի՞նչ իցէ բարւոյ իմիք լինել։ Միթէ կարօտացա՞յք իմիք։ եւ ո՛չ իմիք։ Ազնուականի իմն (այսինքն իմիք իրի) ցանկացեալ են։ Բարկութեամբ իմն (այսինքն իւիք) հասեալ ի տեղի անդր։ Եւ ոչ միով իւիքհանգիստ գտաւ.եւ այլն։
by myself, personally.
գիտեմ յոլով զբարին, որ յաստուծոյ ինձէն հասին. իմա՛ ինձ՛ս, անձին իմում։
nine years of age, nine years old.
ԻՆՆԱՄԵԱՅ ԻՆՆԱՄԵԱՆ. ἑννεαέτης, ἑννεύρος, ἑννεάμυκλος novem annorum, novennis. Ինն ամաց՝ միջոցի կամ հասակի. ամաց ինունց. ինը տարու կամ տարւան.
cf. Իննամեայ.
ԻՆՆԱՄԵԱՅ ԻՆՆԱՄԵԱՆ. ἑννεαέτης, ἑννεύρος, ἑννεάμυκλος novem annorum, novennis. Ինն ամաց՝ միջոցի կամ հասակի. ամաց ինունց. ինը տարու կամ տարւան.
thing, something;
ունիմ — ասել քեզ, I have something to tell you;
յ— ածել, to create;
ամենայն որ — իմ է՝ քո է, all that I have is thine.
Բան ինչ է ինձ ընդ քեզ։ Զբան ինչ մեծ առ քեզ հասուցանեն, եւ զփոքր ինչ դատաստան ինքեանք դատեսցին։ Բարք ինչ ոչ գոյին նոցա ընդ ասորիս։ Ունի՞ք ինչ կերակուր։ Եբեր մասն ինչ։ Եկին ի ջուր ինչ, ի տեղի ինչ, ի կղզի ինչ։ Օտար ինչ իրք։ Պտուղ ինչ։ Խէթ ինչ։ Բարի ինչ կամ չար։ Ժամանակ ինչ։ անցին աւուրք ինչ։ Շնորհս ինչ հոգեւորս։ Եւ ոչ այլ ինչ արարած։ Եթէ իցէ ինչ յառնն վնաս։ Եւ սա ապիրատ ինչ ոչ գործեաց։ Գործ ինչ ոչ գործեն. եւ այլն։
Ամենայն ինչ նովաւ եղեւ։ Զամենայնինչ ի փառս աստուծոյ արասջիք։ Էր նոցա ամենայն ինչ հասարակաց. ըստ յն. ասի, ամենեցուն, զամենեցուն, ասենայնքն։ Տե՛ս եւ Այս ինչ, Այն ինչ. որ ինչ. Խուն ինչ. Սուղ ինչ. Փոքր ինչ եւ այլն։ Գտանին եւ նախդրիւ հոլովքս.
he;
she;
self;
ես —, myself;
դու —, thyself;
նա —, himself, herself;
ընդ — բարբառել, to say to one's self, to talk with one's self;
յ— գալ, գալ — առ —, to come to one's self, cf. Զգաստանամ;
յ— ամփոփիլ մտաց, to concentrate one's ideas, to collect one's thoughts;
յ— արկանել, to attract, to win, to allure, to draw on, to entice, to gain;
յ— հանել, to snatch away, to possess one's self of, to appropriate;
ինքեան զօրութեամբ, by one's own power or force;
ըստ ինքեան, of oneself.
Երթալ հասանեն ինքեան վկայէ. (Նար. լ։)
Երթեալ հասանեն ինքեանք ինքեամբք ի հարթ եւ ի միատարր տեղի. (Վեցօր.։)
self-sufficient.
Բնութեամբի մարդկայնոցս ոչինչ հաստատուն, եւ ո՛չ հարթ, եւ ո՛չ ինքնաբաւ. (Ածաբ. աղք.։)
voluntary, spontaneous, willing;
wilful, self-willed;
capricious;
voluntarily, willingly, spontaneously;
— կրօնք, superstition;
— անձնիշխանութիւն, free will
Ի վերայ ամենեցուն առաքելով զինքնաշարժն եւ զինքնակամ զօրութիւն. որոց պակասելոց լուծեալ եւ մեռեալ լինի մասն, ինքնակամ շնչոյն անբաժ եղեալ։ Պաճարեաց ինքնակամ շնչովն, որ ի ձեռն ջլացն հասանէ, առ ի շարժմունսն զյարձակումն եւ զզօրութիւն դնելով ի մարմին. (Նիւս. կազմ.։)
Ընտրեաց ինքնակամ հասանել ի տանջանս. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 19։)
fugitive, that flies of his own accord;
— լինել, to take to flight.
self-admiring, self-conceited, self-pleasing, presumptuous, arrogant;
capricious, whimsical;
affected.
αὑτάρεσκος sibi nimis placens. Անձնահաճ. անձամբ անձին հաճոյ. ինքնահաւան. ամբարտաւան. իրէն հասնօղ.
that dies a natural death;
— լինել, to die a natural death.
Որ Ինքնին մեռանի օրհասաւ իւրով՝ առանց բնական մահուան.
to become a man, a free man;
to emancipate one's self;
to exist by itself.
Ինքն ինքեան տէր լինել. ի չափ հասանել կատարելութեան. կամ ուսման. գոյաւորիլ եւ զրգանալ իրաց. եւ կալ մնալ ի նոյնութեան.
that relates himself;
related by himself.
Ոտնաձայն առնէ, զի յոտսն քաւութիւնաբերս հասեալ մարդոյն ինքնապատում (լինելով) յանցանացն՝ փրկութիւն գտանիցէ։ հրեշտակացն իսկ ինքնապատում արարեալ ցանկալւոյն, դանիէլի զիւրաքանչիւր սահմանացն. Որոց բնաւին ինքնապատում յայտարարեալ զմերձաւորութիւն հոգւոյն եսայի. ասէ. հոգի տեառնի վերայ իմ. (Ագաթ.։)
one's own master, absolute, independent;
— եմք գործոց մերոց, we are masters of our own actions.
Զմնաս զայս հասարակաբար առ ամենեսեան տուեալ ... որում ամենայն ոք ինքնատէրեւ բաւական է. (Իգն.։)
to humble or abase one's self, to be humble.
Կանխաւ մաքրիլ եւ խոնարհամտել. եւ քարոզել ի կատարումն հասակին. (Ածաբ. յայտն.։)
to humble, to abase, to subject;
to bring down, to lower, to abate, to depress;
to bow or bend down, to incline;
— զունկն, to lend an ear to, to listen to;
— զանձն, to humble oneself;
to do penance, to mortify oneself, to fast;
— զամբարտաւանութիւն ուրուք, to lower, to abase, to bring down the pride of;
— զաստուած առ մարդիկ, to move God to compassion, to implore divine mercy;
Աստուած խոնարհեցուցանէ զամբարտաւանս, God humbles the proud.
Զախտն նոցա խոնարհեցուցանէր։ Զամենայն զայրացումն եւ հպարտութիւն խոնարհեցոյց։ Ի գալիլեա հասանէին, անդ խոնարհեցուցանելով զհրէական վիշտսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 36։ ՟Բ. 41։)
humility;
deference, submission, humiliation, abasement;
baseness, lowness, inclination, declination.
Առ (կամ ի) խոնարհութեան նորա դատաստան բարձաւ։ Հայեցաւ ի խոնարհութիւն աղախնոյ իւրոյ։ Պարծեսցի եղբայր խոնարհ ի բարձրութիւն իւր, եւ որ մեծատունն իցէ՝ ի խոնարհութիւն իւր։ Որ նորոգեսցէ զմարմին խոնարհութեան մերոյ։ Որչափ ի մեծութիւն հասանիցես, ի խոնարհութեան կա՛լ զանձն քո։ Փրկեա՛ յեղջերէ միեղջերոյ զխոնարհութիւն իմ.եւ այլն։
to rebel, to revolt, to mutiny, to conspire;
— ի հաւատոց, to apostatize, to abjure religion.
Չիք բրաի ինչ որ ապստամբեալ գտանիցի ի նոցանէ. (այսինքն յոր չիցեն ձեռնհաս). (Վեցօր. ՟Է։)
adage, proverb, saying, aphorism, sentence, apophthegm;
axiom, maxim, general proposition, rule, principle;
oracle.
λῆμμα. lemma, sumtum, propositio, apophthegma. Առեալ ի մէջ բան ինչ. որպէս առակ, վճիռ, զրոյց հասարակաց իբրեւ սկիզբն ըստ ինքեան ծանուցեալ, կամ որպէս առակ եղեալ սովորական. եւ ի սուրբ գիրս ՝ Պատգամ տեառն, սպառնալիք. յայտնութիւն. գուշակութիւն. տեսիլ.
proverb, adage;
figure, enigma;
parable, simile, allegory;
apologue, fable;
spectacle;
—աւ, proverbially;
առ —է, to be exposed to public laughter or contempt;
յ—ս տալ, to expose to public attention or censure;
յ—ս, — նշաւակի լինել, to be exposed to public view, to lay open to public contempt;
ըստ —ին, according to the proverb;
— արկանել, —օք խօսել, to tell a proverb, parable, fables;
to proverb;
to give an enigma or charade to guess or divine;
յ— ածել, to give an example, to quote;
յ— գալ, յ—ս լինել, to become proverbial or a proverb.
որպէս Զրոյց հասարակաց. առած.
to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.
Ոչ եթէ առ ատել հաստատեցեր ինչ. (Իմ. ԺԱ. 25. յն. ատելով։)
Ո՞ ի ձէնջ առ հոգալ իւրում յաւելուլ կարիցէ ի հասակ իւր կանգուն մի. (Մտթ. Զ. 27.) յն. հոգալով, կամ հոգացօղ։
Լինել լուսաւորացդ առ ի ջրեղէն հաստատութեան երկնին։ Առ ի կատարած աւետարանին իւրոյ. (Ագաթ.։)
Առ ի զբարեբախտագոյնսն ի նոցանէն ընդունելով վայելս։ Առ ի յոքնապատիկն վերաբերելով հանդէս։ Առ ի գազանակուր լինելով։ Առ ի հասարակաբար զամենայն սերմանիսն համանգամայն բուսուցանելով. (Պիտ.։)
Յորոց վերայ հասեալ անօրինացն, եւ առականեցին զամուրս նորա. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. որ ի ՟Ժ՟Ը. գրի.)
Յորոց վերայ հասեալ թշնամեացն՝ առակեցին զամուրս նորա։
peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.
Այսոքիկ վասն հասարակացս. իսկ անձին առանձին այս ինչ է. (Յհ. կթ.։)
Ոչինչ իւր առանձին ուրուք պարտ լինել, այլ հասարակաց. (Խոր. ՟Ա. 31։)
peculiar, singular;
lonely, solitary;
own.
Զհասարակաց տէրն կոչել որպէս առանձնակ. (Խոսր.։)
to retire, to withdrow.
Առանձնանալ ի հասարակաց ամբոխէն. (Լմբ. պտրգ.։)
singularity;
propriety.
Զիւրաքանչիւրոցն զառանձնաւորութիւն եւ զյատկական կիրսն առաջի դնել՝ զանձնաւորութիւնն հաստատելոյ վասն էէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
stony, rugged, craggy, uneven, rough;
rugged or rough road.
proposition, object;
purpose, resolution.
Թերեւս հասեալ առաջադրութեան, յոր թեւակոխեացն անիրաւութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 71։)
joint, commissioner, assessor;
cf. Առաջիկայ.
Յառաջակայ խորհրդոյս մեծութեան ոչ ունելով նիւթ բացատրութեան՝ յանհասութիւն ապաւինի. (Սկեւռ. ես.։)
proposition, proposal, project, question;
establishment, introduction, motion;
arrangement;
theme;
problem;
discourse;
—ք, premises.
Դիտաւորութիւն. եդեալն ի մտի. եդեալն առաջի առ առնել, կամ առ ընտրութիւն կամ ի հաստատութիւն.
before, in presence of, in front of, opposite;
forward;
— իմ, before me, in my presence;
գնալ —, to go before, to precede;
— առնել, դնել, արկանել, to propose, to assert, to project, to offer, to represent, to produce to decree, to exhibit, cf. Յառաջարկել, cf. Յառաջադրել, cf. Առարկանել, cf. Մատուցանել;
to explain, to declare;
— կալ, to present one's self, to appear, to resist, to oppose, cf. Դիմադրել, cf. Տոկալ;
— կայ, which is or are in front, forward, before;
որ —ս կայ խրատ, the present maxim;
կամքն — կան ինձ, I have the will before me;
ինձ չարն — կայ, the ill is near me;
զոր ասել կայ մեզ —, what we have to say;
ամենեցուն մեզ յանդիման լինել կայ —, it is necessary for us all to appear before.
Զի յայն՝ զոր առաջի եդ, հասանել կարասցէ. (Եզնիկ.։)
Կրկին ուրեմն կերակուր դնէ առաջի աստուածայինն իմաստութիւն. զմինն հաստատուն եւ յարամնայ, իսկ զմիւսն խոնաւուտ եւ առաջիհեղուկ. (Դիոն. թղթ. Թ։)