doing wonders;
much, very.
Օգնականն քո, եւ մեծամեծարարն (կամ մեծամեծարն) հաստատութեան. (Օրին. ՟Լ՟Գ. 26։)
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
Մեծացաւ մանուկն սամուէլ առաջի տեառն։ Որպէս մեծացաւ անձն քո աստ այսօր առաջի աչաց իմոց, այնպէս մեծասցի անձն իմ առաջի տեառն։ Երթալով երթայր դաւիթ, եւ մեծանայր։ Մեծացաւ սողոմոն քան զամենայն թագաւորս երկրի մեծութեամբ եւ իմաստութեամբ։ Մեծացար մեծութեամբ, եւ հասին ծայրք քո յամպս.եւ այլն։
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
magnanimity, greatness of mind, generosity;
great stature, tallness.
Մեծանձնութիւն հասակի. (Պիտ.։)
very profitable, advantageous, lucrative.
Որ յարգեցէք հասէք ի մեծաշահ շահս զքանքարսն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի վախճան մեծաշահ երթան հասանեն։ Ծով՝ շահ մեծաշահ է մեծատանց։ Մեծաշահ օգտութիւնս գտցուք. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Դ. ՟Ե։)
loaded with the highest honours;
magnificent, splendid, grand, pompous, majestic, sumptuous, solemn;
with great honour;
splendidly, pompously, sumptuously.
Մեծաշուք գնդիդ ձերոյ։ Էր եւ անձամբ վայելուչ՝ մեծաշուք եւ բարձրահասակ։ Արքայք մեծաշուքք։ Մեծաշուք եղեւ ի մտանել անդր իւրում. (Եղիշ. ՟Ը։ Արծր. ՟Ե. 12։ Վրդն. պտմ.։ Եփր. թագ.։)
cf. Մեծապանծ.
Եկին հասին նոքա մեծապարծ երեւելի հոգեւորազգաց փառօք ի հայաստան երկիրն. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
Մեծապէս յայտնութեամբ անցուցանել զօրհասն. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 4։ (յն. մեծամասնեայ. μεγαλομερής amplus ).)
Մեծապէս լինի դիւացն խնդութիւն։ Մեծապէս վիշտ հասանէ։ Մեծապէս սատակումն ի վերայ մոգուց հասուցանել։ Ո՛վ քաջք, մեզ այս մեծապէս է, զոր կատարեաց աստուած ի ձեռն մերոյ բնութեանս. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ. ՟Ե։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
cf. Մեծարգի.
Մեծարոյ՝ հասարակաց հօրս վարդապետութիւն։ Մեծարոյքն եւ պատուականքն ընդ առաջ ելանեն (թագաւորին). (Սեբեր. ՟Դ. ՟Զ։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
long day.
Բացագոյն էր իբր մեծօր հասարակօրոյ միոյ հետեւակագնացի առնն ճանապարհի. (Խոր. ՟Ա. 11։)
marauder, freebooter, bandit.
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
ՄԵԿՆԵԼ. φράζω, μεταφράζω dico, indico, doceo, interpretor ἑπιλύω dissolvo, resolvo, explico διασαφέω declaro, explano συγκρίνω dijudico, conjecto եւ այլն. Մեկին առնել, ըստ որում պարզ եւ յայտնի կացուցանել. պարզել զմթութիւն բանից. յայտնաբանել. բացայայտնել, վերլուծանել. թարգմանել. խելամուտ առնել. մեկնիլ, բացատրել, հասկըցընել պարզ կերպով.
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
Զգուշանալ ի ձանձրութեանց դիւէն, որ յոյլվ մեղկութեամբ ի վերայ հասանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
soft, mild, gentle, agreeable, tranquil;
—, —ով, softly, mildly, gently, agreeably.
Մեղմով առ սակաւ սակաւ հաստատել, կամ յառաջ մատուցեալ։ Մեղմով մեղմով ի բաց լուծանէր զհրէական օրէնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30. 41։)
slow-paced.
Կէսքն երագընթաց գնացիւք հասանեն միմեանց, եւ կէսքն մեղմագնացիւքն յամեն եւ անագանեն. (Շիր.։)
hoofed, having hoofs.
Միաճիւք կենդանեացն արագագլորք են. եւ հաստատագոյն երկաճիւքն՝ միւսոյ օգնական մատչելով կճղակացն. (Իրեն. առ Լեհ.։) որպէս յն. μονώνυξ, μονόνυχος ... unicae ungulae, solidas ungulas habens.
dead, deceased, defunct;
dead body, corpse;
ընդ —ս համարել, to believe or take for dead;
օր մեռելոց, All Soul's day;
ցուցակ մեռելոց, register of the dead;
պաշտօն մեռելոց, office for souls in purgatory;
cf. Ննջեցեալ.
Թէ ո՛րպէս արժան է զմեռելոցն առնել։ Թէ ձեռնհաս իցէ այրն, զմեռելոյթսն արասցէ (կնոջն). եւ եթէ ոչ իցէ, յիւրոցն (յընչից կնոջն), եւ առն ի ժառանգութիւն մի՛ լիցի. (Մխ. դտ.։)
funeral expenses;
the goods of the deceased.
Թէ ո՛րպէս արժան է զմեռելոցն առնել։ Թէ ձեռնհաս իցէ այրն, զմեռելոյթսն արասցէ (կնոջն). եւ եթէ ոչ իցէ, յիւրոցն (յընչից կնոջն), եւ առն ի ժառանգութիւն մի՛ լիցի. (Մխ. դտ.։)
deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.
Վախճան մարմնոյ ընդ հոգւոյն մեռելութեան հասանէ նմա. (Շ. ընդհանր.։)
to be introduced or brought in, to be adopted.
ἄπτω attingo. Յարիլ. շփիլ. միջամուխ լինել. հասանել. դպչիլ, պլըշտըկիլ.
to be fortified or strengthened by, to be consolidated.
Իբր Հաստիլ ամրութեամբ. հաստատուն կամ հաստաբեստ գտանիլ.
cf. Մետասանեքին.
ՄԵՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ կամ ՄԵՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. (ըստ յն. մետասան ասի) Իւրաքանչիւրն իսկ ի մետասանից. մետասանքն առ հասարակ։
all the eleven.
ՄԵՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ կամ ՄԵՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. (ըստ յն. մետասան ասի) Իւրաքանչիւրն իսկ ի մետասանից. մետասանքն առ հասարակ։
spoiler;
plunderer.
Առ մերկացուցիչսն պատուհաս սպառնացաւ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
cf. Հոսանուտ.
Հոսական եւ անհաստատ կենցաղս. (Նչ. եզեկ.։)
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
Արս եօթն եւ տասն նետիւք հարեալ՝ վերուստ ի վայր հոսեաց. միմեանց զկնի՝ իբր ի սաստիկ մրրկէ վաղահասուկ ի թզենեաց. (Խոր. ՟Գ. 40։)
flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.
Քան զօրէնս հասարակաց բնաւորականս հոսմանց. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)
strong, vigorous, robust;
powerful, potent, mighty.
ՀՈՒԺԿՈՒ գրի եւ ՀԱՒԺԿՈՒ, ՀՕԺԿՈՒ. Ուժեղ. ուժեղակ. կարող հասակաւ եւ արութեամբ. առոյգ եւ արի. քաջ. կորովի. զօրաւոր. հզօր. երեւելի. հոյակապ.
raw, unripe, sour, hard;
half-cooked;
cruel, ruthless, inhuman.
Նոյն եւ ռմկ. եւ յն. օմօ՛ս. ὡμός crudus եւ crudelis. Անեփ. կիսեփ. պինդ. տհաս. խիստ. խակ. եւ նմանութեամբ՝ Անմարդի. անագորոյն. անամոքելի.
harvest;
crop;
summer;
— խոտոյ, hay-making;
ժամանակ հնձոց, reaping, harvest-time, mowing-time;
(խոտոյ) hay-time;
երգ հնձոց, harvest-home;
առատ —, abundant harvest;
ոսկեփայլ, — փունջ —, golden harvest;
յաւուրս հնձոց, in harvest-time.
to approach, to go or come near to.
Հպաւորիմ դաշն հաստատել. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
proximity, vicinity, neighbourhood;
touch;
intimacy;
habit.
Ծննդոցն՝ բնութեամբ գութ ի ծնողացն բնաւորեցաւ, եւ յայտ առնէ զայս եւ անբանիցն հպաւորութիւն, կամ մարդկան առ յառաջին հասակէն առ մարսն կամքն. իմա՛ սովորական ունակութիւն, կամ ունելութիւն առ մարսն։
exaggeration or affectation in dress or ornament, ridiculous medley, dandyism, finery, spruceness, puerile ornament, bibs and tuckers;
affectation, affected ways, mincing air, simpering.
Ուր պչրանք եւ հպտանք եւ արբեցութիւնք, անդ եւ ոչինչ հաստատութիւն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
cf. Համբաւ;
exultation, rejoicing;
solemnity, pomp;
—աւ, solemnly, pompously;
— հարկանել, cf. —եմ;
— լինել, to be heard, published, divulged;
— հարկանիլ, to be spread the fame of;
եւ երթայր — զնմանէ ընդ ամենայն կողմանս, and the fame of him went out into every place of the country round about;
— ընթանայ, it is reported, there is a report, they say;
the report is spread;
it is rumoured.
Հռչակ յաշխարհս այս հասանի. (Լմբ. ի շնորհ.։)
giant.
Զհսկայազուն հասակ (տրդատայ). (Թղթ. դաշ.։)
cf. Հսկայազն.
Զհսկայազուն հասակ (տրդատայ). (Թղթ. դաշ.։)
gigantic, huge, colossal, colossean;
— անդրի, colossus, colosse, colossal statue.
Ունօղ զձեւ հսկայի. վիթխարի. յաղթանդամ եւ բարձրահասակ.
ignivomous, fire-breathing;
burst of flame, eruption, volcano.
Ի ժամանակին ղովտայ հրձիգքն այնք, եւ հրաբուղխք ի վերայ հասին. (Ոսկ. յհ. 44։)
renunciation, renouncing, relinquishment;
abdication;
resigning, resignation;
denial, refusal;
leave of absence;
dismission, discharge;
permission;
parting, leave;
farewell, adieu, good-bye;
— առնել, տալ, cf. Տալ հրաժարական ողջոյն;
to renounce, to give over, to relinquish, to resign;
to retire from, to leave off;
to bid adieu or farewell;
ի —ի կացուցանել, to dismiss, to discharge, to send or turn away;
առնուլ — անդարձ, to bid an eternal farewell, to bid adieu for ever.
Զորս ի հրաժեշտի կացուցանէին՝ հասուցանել յիւրաքանչիւր աշխարհս։ Ի հրաժեշտ կացուցանէին երթալ խաղաղութեամբ յաշխարհն հայոց. (Փարպ.։)
pyramid;
cf. Հրակերպ.
Հուրն հասաւ հոմանունակին հրաձեւի։ Բոցագոյն է աշունն, զհրաձեւն ցրտացուցանելով. (Փիլ. լին.։)
to perish miserably.
(լինել) Չարաչար օրհասաւ մեռանիլ.
cf. Հրամանակարգք.
Հրամանակարգ բանիցն սկիզբն առնել։ Այսոքիկ ի հրամանակարգ (կամ ի կամակարգ) բանից աստուածպատութենէ, եւ ի գործոց բարութենէ։ Ի մտի ձերում անկեալ հաստատեալ կացցեն հրամանակար կարգն աստուածութեան. (Կոչ. ՟Դ։ Ուր թարգմանի եւ Հրամանական կամաց վարդապետութիւն։)
tenet, dogma.
Հրամանակարգ բանիցն սկիզբն առնել։ Այսոքիկ ի հրամանակարգ (կամ ի կամակարգ) բանից աստուածպատութենէ, եւ ի գործոց բարութենէ։ Ի մտի ձերում անկեալ հաստատեալ կացցեն հրամանակար կարգն աստուածութեան. (Կոչ. ՟Դ։ Ուր թարգմանի եւ Հրամանական կամաց վարդապետութիւն։)
command, order, ordination;
leave, license, permission.
Ասեն, եթէ հրամանատրութիւն եղեալ էր առ հոմերոս, թէ յորժամ խնդիր ինչ ոչ կարասցէ լուծանել, յայնժամ մահասցի։ Յաղագս հրամանատրութեան կրիւսոսի. (Նոննոս.։)
admirable, wonderful;
astonishing, surprising.
Տաճար հրաշազան։ Հրաշազան խաչ, կամ պատկեր, եկեղեցի, տեսիլ, յօրինուած, գործք, պատուհաս. (Յհ. իմ. եկեղ. ։ Նար. խչ.։ Ճ. ՟Ա.։ Հ. կիլիկ.։ Արծր. ՟Ա. 15։ Երզն. լս.։ Տօնակ.։ Ոսկ. ես.։ Նչ. եզեկ.։)
extremely well built or done, wonderful, astonishing, surprising;
masterpiece;
եօթն —ք, the seven wonders.
wonderful construction, grand and imposing monument, marvelous work, surprising fact.
Աստուածօրէն հրաշակերտութեամբ նորոգ հաստատեա՛։ Կացուցի ցուցի հաստատելով ի հրաշակերտութիւն միագոյ իրի. (Նար. ՟Ժ՟Թ. եւ Նար. յիշ.։)
cf. Կրակապաշտ.
Եթէ ոչ ակն առեալ էր իմ սրբուհւոյդ նունեայ, կրէիր դու զպատուհասն հարց քոց հրապաշտից։ Քո՛ է տէր յաղթութիւն, եւ ո՛չ հրապաշտից եւ ամբարտաւանից. (Պտմ. վր.։)