cf. Սառնակերպ.
· Calfa
Սառնակերտ. սառնատեսակ.
Ջրեղէն կամար երկնագոյն կապուտակ սառնաձեւ. (Ճ. ՟Բ.։)
surrounded or covered with frost or ice, frozen, ice-bound.
· Calfa
ՍԱՌՆԱՄԱԾ եւ ՍԱՌՆԱՄԱԾԵԱԼ. Մածեալ սառամբ կամ որպէս խառն ընդ սառի. սառնախառն. սառնապատ.
Զեգիպտացւոց խստութիւն սառնամած հրովն մտչեալ. (Տօնակ.։)
Մեղաց ձմեռն էառ վախճան, սառնամածեալ ախտքընսուզան. (Լմբ. ի շնորհ.։)
very cold, icy, freezing.
· Calfa
Զմտաւ ածէր զբնուի աշխարհի, զի պարզ եւ սառնամանուտն էր, եւ զժամանակն՝ զի ձմերային էր. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Էարկ ի տարտարոսն սառնամանուտ։ Յամենայն հողմոյ չարութենէն, եւ յամենայն սառնամանուտ (կամ սառամանուտ) ձմերայնոյ։ Ախտք գէճք եւ հրայինք, սառնամանուտք արիւնակերպք. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ. եւ յուդ. ՟Գ։ Մարաթ.։)
ՍԱՌՆԱՄԱՆՈՒՏ կամ ՍԱՌԱՄԱՆՈՒՏ. κρυμώδης frigidus. Որ յինքեան բերէ զսառնամանիս. սառնական. ցրտագին. դժնդակ.
icy, glacial;
crystalline.
· Calfa
Օդն խաւարչտին գոլով եւ սառնային բնութեամբ. (Արիստ. աշխ.։)
Հողմ սառնային եւ թանձր, որ եւ զնա եթեր կոչեմք. (Շիր.։)
Սրբեալ մաքրէ եւ նօսրացուցանէ զսառնային գիջութիւնքն։ Ի լեռնային պաղ եւ սառնային երկրի. (Վստկ.։)
Կազմել արեգակն՝ սառնային բիւրեղեայ. (յն. մի բառ). (Պտմ. աղեքս.։)
παγετώδης, κρυστάλλινος glacie sive gelu adstrictus եւ crystallinus. Սառնական. սառնակերպ. սառնատեսակ. ցրտագին.
cf. Պաղիմ.
· Calfa
Հոգւոյս իմոյ՝ որ սառնացաւ ի շինչոյ աշխարակուլ վիշապին։ Ջերմացո՛ զսառնացեալ հոգիս իմ ի գործս բարեաց։ (Մարաթ.։)
Սառնացեալ ազգամութեամբն, եւ ոչ բնաւ ջերմանայ աստուածային սիրովն։ Սառնացեալ ի սիրոյ աստուծոյ։ Մեղօք սառնացեալ վայր։ Որք սառնացեալ են ի գթոյ, եւ բորբոքեալ բարկութեամբ. (Լմբ. ժղ. Լմբ. պտրգ. Լմբ. յայտն.։)
Վասն սառնացեալ բարուց ուսումնականաց մերում ազգի. (Մեծոբ.։)
πήγνυμαι, καταπήγνυμαι congelasco. Որպէս սառն լինել. սառնուլ. պաղիլ. հովանալ. սառ կըտրիլ, պաղիլ.
ice-shaped or crystal-shaped.
· Calfa
Նման սառին. սառնակերպ. սառնաձեւ. սառնատեսակ.
Երեւեցաւ քեզ ծովագոյն սառնանման տեսիլ աթոռոյն։ Կայր աթոռ ծովագոյն սառնանման։ Երեւեցաւ նմա խաչ սառնանման։ (Փարպ.։ Մեծոբ.։ Հ=Յ. եւ Հ. յուլ. ՟Ը.։)
built with ice.
· Calfa
Յիշելով զսառնաշէն պարիսպն եգիպտական կարմիր ծովուն. (Փարպ.։)
cf. Սառնամած.
· Calfa
Սառամբ կամ սառնամանեօք պատեալ. սառնամած. սառնամանուտ.
Սառնապատք, ձիւնաթաղք։ Տապանայր ծովն սառնապատ լճիւն. (Ագաթ.։ Շար.։)
Ի ձմեռային սառնապատ եղանակաց։ Յաւուրս սառնապատ ձմեռայնոյ. (Զքր. կթ.։)
extremely cold, freezing, glacial, icy, chilling.
· Calfa
Սառուցիչ եւ սառուցեալ որպէս սառն. սառնային. սառամանուտ.
Սառնասառոյց ցրտութեան օդոցն շնչմունք. (Ասող. ՟Գ. 21։)
Ջերմն լիցի փառաբանութիւն մեր, եւ մի՛ սառնասառոյց սրտիւ. (Ի գիրս խոսր.։)
Հողմ տապախառն զոլով, կամ սառնասառոյց։ Ի դաժանութենէն ձմեռնային սառնասառոյց (գրեալ էր՝ սառնակառոյց) օդոյն. (Նանայ.։ որպէս եւ Խոր. ՟Գ. 68.)
յօրինակս ինչ,
Ձմեռն սառնակառոյց. ա՛յլ ձ. սաստկասառոյց։
Սառնասառոյց պաղին կողմնանքն հիւսիոյ. (Տօնակ.։)
icy, cold, stony, cruel.
· Calfa
Ի սերէ ի բնէ սառնանման. սառնակերպ. սառնային.
Ջեռուցանօղք զմերս սառնասեր սրտիցս անբորբոք շիջումն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։) (կամ Սառնասէր. պաղեալ հովացեալ ի սիրոյ)։
caught in the ice, frost-bound or ice-bound.
· Calfa
Սուզիչ կամ սուզեալ ի մէջ սառին կամ սառնամանեաց. սառնասառոյց. սառնամանուտ.
Յայսմ սառնասոյզ եղանակի։ Ի ձմեռնային սառնասոյզ ձիւնախաղխաղ սառնամանեացն. (Յհ. կթ.։)
adj. chem. hyaline, glassy;
cf. Սառնակերպ.
· Calfa
Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
Մաքուր գետ կենդանի ջրոյ՝ սառնատեսակ. (Յայտ. ՟Ի՟Բ. 1։)
cf. Սառնակերպ.
· Calfa
Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
Մաքուր գետ կենդանի ջրոյ՝ սառնատեսակ. (Յայտ. ՟Ի՟Բ. 1։)
cf. Սառուցանեմ.
· Calfa
Տալ սառնանալ. սառուցանել.
Ցուրտ ասացի, որ է ագահութիւն եւ անգթութիւն. զի սոքա սառնացուցանե՛ս զանձինս զրկողաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4.) (յն. ըստ իմաստից)։
to increase in force, in intensity, to be strengthened by, increased, to grow;
to be enraged, very angry;
— մարտին, to become exasperated, to grow most ferocious;
—նայր հրաման թագաւորին, the king's order was pressing.
· Calfa
Սաստկանայր ջուրն։ Սովն եւս քան զեւս սաստկանայր։ Սաստկացան քան զիս։ Սաստկացաւ բանն արքայի առ յովար։ Սաստկացաւ քան զնա պատերազմն։ Սաստկանայ ի տանջանս անիրաւաց։ Սաստկացաւ ի վերայ նորա անօրէնութիւն։ Հրաման թագաւորին սաստկանայր։ Ձայն փողոցն սաստկացեալք յոյժ։ Մատս զուրիա ընդդէմ սաստկացեալ պատերազմին։ իբրեւ մարտն սաստկացաւ.եւ այլն։
Սաստկանայր գործ դառնութեան պատերազմին։ Սաստկացեալ ի նա աստուածային սիրոյն ջերմութիւնն. (Եղիշ. ՟Ը։ Իգն.։)
κρατέω, ῥπικρατέω, ὐπερισχύω , κατισχύω, ἑπιτείνομαι invalesco, praevaleo, intendor եւ այլն. Սաստիկ լինել, բուռն եւ ուժգին գտանիլ. զօրանալ. առաւելուլ. առատանալ. յորդել. զայրանալ.
Satan, demon, devil, evil spirit;
cf. Սատան;
cf. Բանսարկու.
· Calfa
. ի հլ. «հակառակ, դիմակաց. չար ոգի, դև» ՍԳր. Եզն. Կոչ. որից սատա-նայածին Եզն. սատանայական Ոսկ. մ. բ. 13, 26. Ագաթ. սատանայակիր Ագաթ. Կռ-րիւն. սատանայատր Ոսկ. մ. բ. 26. սատա-նայոտ Եփր. ա. տիմ. 240. սատանայութիւն Եզն. ևն։
= Ասոր. [syriac word] sātānā «սատանայ» բառից, որ փոխառեալ է եբր. [other alphabet] sātān «հակառակորդ, սատանայ» ձևից. ծագում է եբր. [other alphabet] stn=արաբ. [arabic word] štn «թըշ-նամութիւն անել, կռուիլ» արմատից. հմմտ. արաբ. [arabic word] šaytān «սատանայ» = հթովպ. [other alphabet] sadatān, որ փոխառութեամբ տարածուած է բազմաթիւ լեզուների մէջ. ինչ. յն. σατανάς, լտ. satanas, ռուս. caтанa, հսլ. sotona ևն. տե՛ս նաև սատան։-Հիւբշ. 316։
Հները ծանօթ էին արդէն բառիս ծա-գումին. հմմտ. Սատանայ յեբրայեցւոց և յասորւոց լեզուէ խոտորեալ թարգմա-նի. Եզն. էջ 52.-Սատանայ անուն ի խստութենէ հակառակութեանն անուա-նեցաւ. Կոչ. 12.-Սատանայդ բայ եբ-րայականաւն զապստամբն ազդեցուցա-նէ. Իրեն. հերձ. 204.-Սատանայ... ըօտ եբրայեցւոց բառիցն՝ հակառակ թարգ-
մանի... և ամենայն՝ որ բարւոյ (հա-կառակ) կայ, սատանայ անուանի. Յճխ. էջ 228.-Սատանայ ըստ եբրա-յեցւոցն ընդդիմակաց կամ հակառակ ասե. Մեկն. ղկ.-Սատանալ անուն յեբրայեցւոցն ի մերս թարգմանելով՝ հակառակ ասի. Շնորհ. մտթ. էջ 76։ Նորերից ուղիղ մեկնեցին նախ Schrö-der, Thes. 45, յետոյ ՀՀԲ և ՆՀԲ (դնում են եբր. satān բառեռ)
ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Կր. Մրղ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. սատանտ. Ասլ. Խրբ. Մշ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. Տիգ. սադանա, Մկ. սmտmնա, Այշ. սmդmնա, Հճ. Սվեդ. սադանօ, Զթ. սադանո, Հմշ. սադօնա, Ագլ. Երև. Շմ. ստանա, Գոր. Ղրբ. ստա՛նա, սուտա՛նա։ Նոր բառեր են սատանաբոյն, սատանաքոլ, սատանորդի, սատանոց, որոնք ոչ թէ սատան ձևից են ծագում, այլ սատանայ բառից կրճատ-մամբ։-Ագլ. բառս նշանակում է նաև «սարդ, մամուկ»։
Սատանայ ըստ եբրայեցւոց բառիցն՝ հակառակ թարգմանի. եւ ամենայն՝ որ բարւոյ հակառակ կայ, սատանայ անուանի. (Յճխ. ՟Ի։)
Եղեն յորոգայթ մեծ, եւ ի խափան սրբութեան եւ ի սատանայ չար տանն իսրայէլի հանապազորդ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 38։)
Երթ յետս իմ սատանայ, գայթագղութիւն իմ ես. (Մտթ. ՟Ժ՟Զ. 23։)
Սատանայ անունն ի խստութենէ հակառակութեան անուանեցաւ. (Կոչ. ՟Բ։)
Սատանայ ըստ եբրայեցւոցն ընդդիմակաց կամ հակառակ ասի. (Մեկն. ղկ.։)
Եկն. եւ սատանայ. եւ ասէ տէր ցսատանայ։ Ետ պատասխանի սատանայ. եւ այլն։ սատանայ կացցէ ընդ աջմէ նորա ... զգեցաւ զսատանայ։ Սաստեսցէ ի քեզ տէր՝ սատանայ։ փորձել ի սատանայէ։ Առեալ ածէ զնա սատանայ։ կատարեալ զամենայն փորձութիւնս սատանայի.եւ այլն։
Չարասէրն սատանայ իբրեւ զզօրաւար ի մեջ նոցա երեւէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
զլեզուսն գործարան տուեալ սատանայի։ Դրունք դժոխոց՝ սատանայ եւ կամարարք իւր. (Շ. ընդհանր. եւ Շ. թղթ.։)
(Ի գիրս Սատանայ՝ միշտ է եզակի, նոյն ընդ Սադայէլ. իսկ ռմկ. ասի սատանայ, սատանաներ՝ որպէս դեւ, դեւք. դիւանք)։
Այլ առաւել՝ որպէս διάβολος diabolus, calumniator. սեպհականեալ անուն է դիւի, եւ մանաւանդ գլխոյ դիւաց, որ եւ սադայէլ (այսինքն հակառակ աստուծոյ). բանսարկու.
cf. Սատանայակիր.
· Calfa
cf. Սատանայակիր.
Զի՞նչ կայ սրբեցելոց պաշտօնէից, եւ սատանայազգեաց դիւամոլ կոծողացն. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։)
incited to, possessed by a devil.
· Calfa
Զինեալ սատանայիւ. դիւազգեաց.
Չկարաց զգալ յապշութենէ սատանայազէն պղտորեալ մտացն. (Փարպ.։)
treating or dealing with the devil.
· Calfa
Որ խօսակից լինի սատանայի իբր գործակից.
Եւ եննոքա սատանայախօսք, եւ դիւակոչք. (Կանոն.։)
born of Satan.
· Calfa
Ծնունդ սատանայի կարծեցեալ.
Զի եթէ այնմ հնար ինչ էր, ոչ երբեք դադարէր սատանայ ի կանանց սատանայածինս ծնուցանել. (Եզնիկ.։)
devilish, satanical, diabolical.
· Calfa
Սատանայական խրատ, կամ ուսմունք, կամք, ամոխք, որոգայթք, պատերազմունք. (Եղիշ. ՟Գ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Մաքս. ի դիոն.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։ Բրս. հին ճշ.։ Ժմ.։)
Երկնաւոր հովիւն յայտնեցաւ, եւ զսատանայական գայլն ի հօտէն փախստական արար. (Ճ. ՟Գ.։)
Սատանայական իսկ անկողին է ի թշնամուս եւ ի բամբասանս ջերանիլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
ի մասն սատանայական խաւարի մնացեալքն ոչ կամեցան լուսաւորիլ. (Շ. թղթ.։)
ի սատանայական դիւապաշտ սպասաւորութենէն. (Ագաթ. ձ.) (հին տպ. սատանայապաշտ դիւական)։
διαβολικός, σατανικός diabolicus. Սապհական սատանայի, կամ բանսարկութիւն. տես եւ ԴԻՒԱԿԱՆ.
possessed by a devil, raging, furious, demoniacal.
· Calfa
Կրօղ յինքեան զսատանայ. սատանայազգեաց. սատանայոտ. դիւազգեաց. այսահար. եւ Սատանայական.
զերծուցանել զնոսա ի գարշելի դիւցական սատանայակիր բարուցն ճիւաղութենէ. (Ագաթ.։)
Սատանայակիր (կամ սատանայակուր) եւ դիւամոլ ազգեացն. (Կորիւն.։)
Սատանայակիր մեղօք կապեալք եւ պնդեալք. (Նար. յովէդ.։)
enticed, allured by the devil.
· Calfa
Կերակուր եւ որս եղեալ սատանայի. իբր նոյն ընդ վ. (=ՍԱՏԱՆԱՅԱԿԻՐ)
Սատանայակուր եւ դիւամոլ ազգացն. (Ագաթ.։)
Սատանայակուր եւ դիւամոլ ազգ կախարդացն. (Կաղանկտ.։)
evil-minded, as wicked as the devil, very malicious, diabolical, devilish.
· Calfa
Չարամիտ՝ գործակից սատանայի.
Ոչ է պարտ զայնպիսի սատանայամիասն մարդ անուանել. (Մանդ. ՟Ժ՟Գ։)
to become a devil, to be malevolent.
· Calfa
ՍԱՏԱՆԱՅԱՆԱԼ. Լինել իբրեւ զսատանայ նմանօղ սատանայի.
նեղութեամբք եւ պէսպէս փորձութեամբք, զոր կրեցին ի սատանայէ եւ ի սատանայեցլոց ի մարդկանէ. (Նար. երգ.։)
to cause to become devilish, diabolical.
· Calfa
ՍԱՏԱՆԱՅԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Առնել նման սատանայի.
Զքեզ ինքնին սատանայացուցանես, եւ ի սատանայէ ապրել աղաչես. (Մանդ. ՟Գ։)
cf. Սատանայական.
· Calfa
ցասումն ... զսատանայաւոր թշնամութիւն տայ մեզ ծնանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
things of the devil.
· Calfa
Սատանայական իրք՝բանք. սատանի բաները.
Սատանայի իսկ բերան լինի բերանն՝ որ խօսի սատանայինսն. (Խոսր.։)
devil's nature;
devilry;
malignity;
witchcraft, devilish trick.
· Calfa
բարք եւ գործք սատանայի. բանսարկութիւն. չարութիւն. սատանութիւն.
Սատանայութիւն ոչ էր, մինչ ոչ էր հակառակեալ չարն բարւոյն. (Յճխ. ՟Զ։)
Այնչափ յանդգնեալ սատանայութեան ոգւոյն. (Եզնիկ.։)
to raise to dignities.
· Calfa
Մաքսաւորն սատերանայր, եւ հալածիչն պօղոս բարձրանայր. (Ճ. ՟Գ.։)
sagum, great coat;
cassock, brigandine, coat of mail, hauberk, hocqueton, cuirass.
· Calfa
Զգեցոյց սաւուղ դաւթի զվարապանակս իւր. եւ ած դաւիթ զսուսեր իւր ընդ մէջ ի վերայ վարապանակացն։ Մերկացաւ յովնաթան զլօդիկն՝ որ զիւրեւ, եւ ետ զայն դաւթի. եւ զվարապանակս իւր։ Եւ յովաբ զգեցեալ էր վարապանակս զրահից. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 38. 39։ ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։)
Վարապանակ. լանջանոց կամ վէշմակ։
ՎԱՐԱՊԱՆԱԿ μανδύας genus vestimenti miitaris. որ եւ ՎԱՌԱՊԱՆ. Պահպանակ վառելոցն ի պատերազմ. որպէս ամղան՝ տառատոկ՝ վերարկու՝ թիկնոց եւ լանջանոց. զգեստ զինուորական.
blazoned with a bird.
· Calfa
Ունօղ զնիշ՝ զնշանակ այսինքն զդրօշ վարուժանակի, իբր արու հաւու, արծուոյ, բազէի.
Աղանազգիք՝ աղանադրօշք, արծուէնշանք, վարժնականիշք. (Բուզ. ՟Զ. 2։)
reward, recompense.
· Calfa
Վարձ. մրցանակ վաստակոց.
Զի նոքօք գտանեն զվարձանակս բարեաց. (Եփր. աւետար.։)
cf. Վարձական.
· Calfa
Սեպհական վարձկանաց. վարձաւորական. վարձական.
Յերիս բաժանի առ աստուած սիրոյ համբարձումն. ի ծառայականն, ի վարձկանականն, յորդիականն։ Վարձկանականն սէր, եւ ծառայական, եւ որդիական. (Տօնակ.։ Լծ. նար.։)
so, thus, conformably.
· Calfa
Սոյնպէս. ըստ այսմ օրինակի. եւ Այսպիսի.
Սոյնօրինակ եւ թագաւորն ժամ տուեալ։ Զջրհեղեղէն սւյնօրինակ գրէ։ Սոյնօրինակ եւ որդին ցուցանէ ... Սոյն օրինակ թէպէտ բազում եւ անսպառ իցեն եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 24։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ագաթ.։)
Իբրեւ օձի քարբի՝ զի խնու զականջս իւր, սոյնօրինակ եւ դու խցեր զականջս։ Սոյնօրինակ զամենայնսն գլխատէր. (Բուզ. ՟Դ. 15։ ՟Ի. 15։)
Զսոյն իսկ օրինակ բանից ասացին գիրք առ նա, որպէս եւ առ սայս ասացին. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։)
to fatten, to grow fat, stout, corpulent;
to be puffed up, to become proud, haughty.
· Calfa
Անձուկն՝ ամենայնի դժուարին է, բայց առաւել գիրացելոյն եւ սոնքացելոյն։ Արբենաս եւ փափկանաս, գիրանաս եւ սոնքանաս։ Ի գիրութենէ սոնքանայ մարդ, եւ ի բազում ճարպոյ ելանեն անօրէնութիւնք ։ Սոնքացեալս գիրութեամբ։ Սոնքացեալք ստուարացեալք։ Ստուարացաւ եւ սոնքացաւ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ. Ոսկ. ՟ա. կոր. ՟Ժ՟Գ։ Եղիշ. հայր մեր.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
Ախտիցն՝ յղփացելոց եւ սոնքացելոց՝ ապականեալ լինի ոգի. եւ ապրի՝ գօս եւ ցամաք սոցա եղելոց։ Որ ոք բարձրավիզն իցէ եւ փռնգայցէ՝ սոնքանայ եւ փքնու, իջանէ եւ քակտի. (Փիլ. լին. ՟Բ. 37։ ՟Դ. 100։)
πυκνόομαι densor λιπαίνομαι, παχύνομαι pinguesco ὁγκόομαι turgeo. Ստուարանալ. գիրանալ. թանձրանալ. թաւանալ. ճարպալից լինել. ուռնուլ. փքանալ. սէդ եւ սոնք լինել.
to lay aside, to leave off, to discard;
to give up, to abandon, to renounce, to deprive oneself of;
to be softened.
· Calfa
Սոսկ լինել ըստ քերականաց. եւ Մերկանալ թօթափել յանձնէ զաւելորդս.
Ա, ընդ թաւին թաւանայ ... եւ ընդ սոսկին սոսկանայ. (Ոսկիփոր.։)
Սոսկացեալք են յերկրէս, զգեցեալք զերկինս։ Մերկացիր սոսկացիր ով միայնակեացդ. (Եղիշ. միանձն.։)
armed with a bayonet.
· Calfa
Ոմանք յորսորդաց տիգաւորք էին, եւ սրւինաւորք, եւ ոմանք աղեղնաւորք. (Պիտ.։)
to become a sultan.
· Calfa
ՍՈՒԼՏԱՆԱՆԱԼ. Իշխանանալ. թագաւոր լինել. իշխել.
Զօրանայր ոմն ի թուրքաստանէ, եւ սուլտանանայր՝ դուղլաբաք անուն. (Պտմ. վր.։)
Սուլտանացաւ մահմատ. (Վրդն. պտմ.։ 1)
short spear, javelin.
· Calfa
որպէս սըւնակ Սուին փոքր.
Սուսերօք եւ սունակօք եւ նիզակօք մարտնչէին. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
firmness, constancy, resolution.
· Calfa
Անզգայութիւն ամենայնի, եւ անդրդութիւն ի վաստակոց. (Կլիմաք.։)
inviolable;
cf. Անդժրելի.
· Calfa
ԱՆԴՐԺԱԿԱՆ ԱՆԴՐԺԵԼԻ. Անկողոպտելի. անվնաս.
Անդրժելի է ի թշնամեացն պտուղն ... Անդրժելի ի կիզմանէ արեգական։ Պահել անդրժելի զնոյն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
statuary, sculptor.
· Calfa
Կամ շինեալ որպէս զանդրի. արձանի պէս շինած.
eructation.
· Calfa
Անդրանալն, կամ անդր ի վեր բերումն ստամոքաց. զգայռումն. ործ. անմարսութիւն. սրտի վեր տալն. որ եւ ԱՆԴՐՈՅԹՔ ԳԱՐՇՈՒԹԵԱՆ. իբր տաղտկալի նողկանք. ἁηδία.
uninscribed;
without mark;
unsealed;
not ratified;
without confirmation.
· Calfa
Ոչխար անդրոշմ առանց պատժի (գողոյն) է, եթէ նենգի։ Յորժամ տեսանէ (սատանայ) զհաւատացեալսն, թիկունս շրջէ. յորժամ տեսանէ զոք յանդրոշմաց, համարձակապէս յառաջ պատահէ. (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Անդրուար.
· Calfa
Գրի եւ ԱՆԴՐՈՒԱՐ, ԱՆԴՐՎԱՐ, ԱՆԴՐԱՎԱՐ. վրիպակաւ՝ եւ ԱՆԴՈՒԱՐ. Զոյգք գրաստուց վարողաց զկառս. երիվար, գրաստ, ջորի, մանաւանդ ձգօղ զկառս գահաւորակի. եւ որ ինչ նման է սոցա. ի յն. է՛ զի զոյգք ջորւոց ասի, է՛ զի կառք, եւ այլն։
Որպէս ի դրախտի անդ զօձն անդրուվար արարեալ առ ի զպատուիրանն մոռանալոյ. (Ագաթ.։)
interminable, boundless.
· Calfa
Իմանալին անեզր է եւ անսահման. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
cf. Անեզր.
· Calfa
Անեզրական իմաստութիւն, կամ թագաւորութիւն. գթութիւն, խնամք, չարիք. տանջանք. տառապանք. (Կիւրղ.։ Ոսկ.։ Սարգ.։ Մագ.։)
Անեզրական ունի զյերկարաձգութիւն։ Անեզրական ճանապարհ, ուղեւորութիւն, զօրք. (Շ. բարձր.։ Տաղ.։ ՃՃ.։)
much embarrassed, much perplexed, inextricable, without escape;
— եւ անմուտ առնել, to hem in en all sides, to cut off all means of escape from;
— փողոց, blind alley;
street or court with only one entrance.
· Calfa
Անունդ Սինա՝ ասի անմատոյց. արդ անել եւ անմերձենալի արդարեւ է աստուածային վայրն։ Յանել եւ յանմատոյց եւ սուրբ անդ սերմնն անկցի. (Փիլ. ել. եւ քհ։)
cf. Անել.
· Calfa
Անելանելի բանտ, կամ բռնութիւն, կամ խաւար. (Սարգ.։ Անան. նին.։)
Աստուածական զօրութիւն եւ մեծութիւն բարձրացեալ, լեռնական, սեպացեալ, անելանելի արարածական բնութեան. (Լծ. կոչ. ձ. (հին տպ. անտանելի)։)
uncreated, uncreate.
· Calfa
Անեղն եւ մշտնջենաւորն Աստուած։ Արդեօք երեւեալքս այսոքիկ են անե՞ղք, եթէ լինելութեան առին սկիզբն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Իմաստն։)
Արձակապէս անեղ եւ միշտ գոյ եւ ինքնակատար։ Արձակաբար անեղ ասի Աստուած. վասն զի ոչ ոք է նորա պատճառ. (Դիոն.) եւ (Մաքս.։)
Մի կարծել զչարն անեղ, կամ յանեղէն Աստուծոյ եղեալ. ոյք տանջին, ապականին, եւ յայտնի տան զցոյցքն, թէ ոչ են անեղք, այլ՝ եղականք. (Անյաղթ ամենայն չար.։)
Մինչչեւ էր արարեալ, ոչ խառնիխուռն ճանաչէր զանեղսն, այլ՝ կարգեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Որ ոչ լինի, այս ինքն չծնանի, չբուսանի. անծին եւ կոյս (թիւ, այն է եօթն).
Յաւուրն եօթներորդի, որ նա ինքն է անեղ եւ անապական. (Եղիշ. յես.։)
Որ չէ եղական, այլ՝ ինքնագոյ, որ էն. Աստուած, եւ աստուծոյքն. ἁγένητος. որ գրի եւ ἁγέννητος (որ է անծին). non factus, increatus. եարատըլմամըշ, զայրի մախլուգ.
cf. Անեղ.
· Calfa
Յանեղականէն լուսոյ լուսաւորեալք։ Առ անեղական բնութիւնն Աստուծոյ. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. ամենայն չար.։)
born of increated God.
· Calfa
Րաբունդ երկնային, Հօր անեղածին՝ Որդիդ Միածին. (Գանձ.։)
made by increated God.
· Calfa
Կերտեալ յանեղէն. աստուածակերտ. Աստուծոյ շինածը.
that cannot be created.
· Calfa
Այլ եւս երեք սեռք մահկանացուք պակաս գոն մեզ՝ անեղանելիք. որոց ոչ եղելոյ՝ երկին անկատար։ Անեղանելիք, այս ինքն տակաւին ոչ եւս եղեալք. (Սահմ. ՟Ա. ի Պղատոնէ։ եւ լծ. հյ։ եւ Մագ. ՟Ե։)
cf. Անեղակերտ.
· Calfa
Յանեղէն Աստուծոյ շինեալ. աստուածաշէն. տիրաշէն. անեղակերտ. Աստուծմէ շինած.
Անեղաշէն դրախտ, կամ հարսնարան. (Շար.։ Խոր. հռիփս։)
incorruptible, indissoluble;
indelible, not to be effaced;
inviolable.
· Calfa
ἅφθαρτος (լծ. անվթար). incorruptus, incorruptibilis. Որ ոչն եղծանի. անեղծանելի. անեղծական. անապական. եւ մշտնջենաւոր. անջինջ. անմահ. անփոփոխ. որ չաւրիր. պօզուլմազ. խալիս, սաղ. իֆսատ օլունմազ.
Անեղծ լոյս, կամ թագաւորութիւն, յարակայութիւն։ Որ ապականացուս աւանդեալ՝ անեղծս ստանաս։ Հրեշտակացն անեղծից։ Անեղծ ի ստեղծման. (Նար.։)
incorruption, indissolubleness.
· Calfa
ἁφθαρσία, ἁδιαφθορία. status incorruptus. Անեղծն գոլ. անեղծ վիճակ. անապականութիւն. մշտնջենաւորութիւն. անմահութիւն. անփոփոխութիւն. եւ անարատութիւն. անկեղծութիւն. իֆսատ օլունմազլըգ.
uncreated state.
· Calfa
Բնութիւն՝ որ զանեղութիւն ունի յինքեան, որ է յատուկ Աստուծոյ, անմահ եւ անապական է. (Շ. ամենայն չար.։)
Անեղն գոլ՝ ըստ ամենայն առման. τὸ ἁγένητον (որ թարգմանի եւ անեղն, եւս եւ անծնելութիւն՝ իբր ἁγέννητον).
Յաղագս անեղութեան, եւ լինելութեան։ Բազում իւիք նշանակելով առեալ լինի անեղութիւն։ Անեղութիւն է՝ որ չեւ եւս եղեալ. իսկ հնարաւոր լինել, եւ դարձեալ անեղութիւն ասի, որ ոչ եղեալ երբէք, եւ ոչ լինել կարող է. ասի դարձեալ անեղ, որ էն եւ գոյր, սակայն ոչ եղեալ յումեքէ. (այն է բո՛ւն անեղն՝ Աստուած). ապա ուրեմն եղիցի ամենայն իրօք անեղութեանն՝ անեղութիւն պատկեր (այս ինքն անեղին՝ անեղ պատկեր). (Կիւրղ. գանձ. ՟Ա։)
Անեղութեանն բան՝ հասարա՛կ դաւանեսցի, որպէս Հօր եւ Որդւոյ, նմանապէս եւ Հոգւոյն Սրբոյ. (Լմբ. հանգ.։)
unblamable.
· Calfa
Որ չունի ինչ արժանի եպերանաց. անպարսաւ. անբամբաս. ուստի եւ անարատ. ամբողջ. պակասութիւն մը չունեցօղ, անվնաս. լէքէսիզ. զարարսըզ.
Զկլեալսդ զամենեսեան ի մահաբեր որովայնէ վիշապին անեպեր ապրեցուցից։ Կանգնեալ ի մէջ հնոցին ամբողջ մարմնով՝ անեպեր եւ առանց ամենայն վնասու. (ՃՃ.։)
unmusical.
· Calfa
Մնացին այնոքիկ ի ձէնջ, որ աներաժիշտքն էին եւ առանց դպրութեան. (Պղատ. տիմ.։)
ignorance of music.
· Calfa
Արտանուագ ձայն ունելով՝ երգել ձեռնարկիցէ, կրկին աներաժշտութեան ցուցանելով տեսիլ, զայն՝ որ ի գործիսն, եւ կարի յառաջագոյն զայն որ ի բարսն է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
not broken in, unruly;
unbridled, unreined, ungoverned, debauched.
· Calfa
ἁχάλινος. infrenis, effrenis. Արձակ յերասանակէ. անսանձ. լիրբ. եուլարսըզ. կէմսիզ. զապթսըզ.
not bounded by time, eternal
· Calfa
Որոյ չիք երբ. անժամանակ. յաւիտենական. ատենի տակ չընկած.
adj. adv. invisible, hidden, obscure;
ignoble;
invisibly.
· Calfa
Յորժամ ոչինչ զօրանայ երեւելապէս, պատերազմի աներեւակս. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Աներեւակ.
· Calfa
Աներեւակի նետիւք խոցոտեալ։ Որոգայթն գաղտնի, եւ հնարադիրն աներեւակի. (Նար. ԻԳ. ԷԵ։)
Ոչ համբերեմք տանջանացս, զոր կրեմք յաներեւակի. (ՃՃ.։)
cf. Աներեւակ.
· Calfa
Գործարան (հատու) վաղվաղակի մաշելով՝ այնպիսին աներեւան գտանէր, եւ լինելոյ այլ ոչ էր հնար։ Արհեստքն յայնմ ժամանակի աներեւանք էին. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
to cause to disappear, to hide.
· Calfa
Զաստեղս ոչ աներեւութացուցանէ խաւար, այլ յայտնապէս ի գիշերի երեւին. (Փիլ. ել.։)
ἁφανίζω. ab adspectu removeo. Աներեւոյթ առնել՝ կացուցանել. անհետ առնել. ծածկել. նապէտիտ էթմէք. եօզ էթմէք.
disappearing, disappearance.
· Calfa
Անտեսութիւն ինչ եւ աներեւութիւն արարեալ առ ելլենացիսն, իբր թէ տեսանելի ինչ ոչ լինել. (Նոննոս.։)
Երկնայնոցն զարդուց աներեւութութեանն խոնարհագոյնքն դառնան առ գերակայսն. (Մաքս. ի Դիոն.։)
cf. Աներեւութիւն.
· Calfa
Անտեսութիւն ինչ եւ աներեւութիւն արարեալ առ ելլենացիսն, իբր թէ տեսանելի ինչ ոչ լինել. (Նոննոս.։)
Երկնայնոցն զարդուց աներեւութութեանն խոնարհագոյնքն դառնան առ գերակայսն. (Մաքս. ի Դիոն.։)
doubtless, indubitable, sure, certain, unquestionable, incontestable, indisputable;
doubtless, indubitably, certainly.
· Calfa
cf. Աներկբայ.
· Calfa
Զնոյն ինքն նովին սրով աներկբայաբար բառնալ զգլուխս։ Արագապէս եւ աներկբայաբար բառնալ զգլուխն համարձակ քաջութեամբ. (Պիտ.։)
adj. adv. cf. Աներկբայ.
· Calfa
Որով ծանուցեալ լինիս, թէ իցես աներկբայելի։ Ամենաստեղծ աներկբայելի. (Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Ղ։)
certainty, certitude.
· Calfa
Իբրեւ ետես բռնաւորն զաներկբայութիւն հաւատոցն, եւ զաներկիւղ պատասխանիսն. (Արծր. ՟Գ. 2։)
safe, free from danger;
bold, fearless;
certain, doubtless;
infallible, faithful;
safely, in safety;
certainly;
boldly, fearlessly.
· Calfa
Պահել զձեզ անարատս եւ անբիծս հաստատեալ առաջի իւրոց փառաց աներկեւան՝ ցնծութեամբ. (Յուդ. 24. (յն. պահել աներկիւղս ... կացուցանել անարատս ի ցնծութեան)։)
safety;
confidence, security;
boldness.
· Calfa
Զմտացն աներկեւանութիւնն՝ մարմնոյն խոնարհութեամբն հաստատէր. (Երզն. մտթ.։)
adj. adv. fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
· Calfa
Աներկեղ լիցիս ի մահաբեր նետից սատանայի. (Նեղոս.։)
Ի յԱստուծոյ աներկեղին, ի մարդկանէ անամօթին։ Բազմաց աներկիւղից պատճառ կորստեան լինի հոգւոյ. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. ընդհ.։)
ԱՆԵՐԿԻՒՂ գրի եւ ԱՆԵՐԿԵՒՂ, ԱՆԵՐԿԵՂ. ἅφοβος, ἁπτόητος. metu carens, intrepidus. Որ չունի զերկիւղ. անահ. անվախ. գօրգմազ. գօրգուսուզ. պիփերվա.
cf. Աներկիւղ.
· Calfa
Դադարեսցէ աներկիւղ յամենայն չարութենէ։ Եւ ոչ՝ որ ունէր զնոսա մութն, աներկեւղս պահեաց։ Տեսջի՛ք զիա՛րդ աներկիւղ լինիցի առ ձեզ։ Աներկիւղ զանձինս ճարակեն. (Առակ ՟Ա. 37։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 10։ Յուդ. 12։)
Ծանուսցուք աներկիւղ զխնդիրն։ Կեալ խաղաղութեամբ աներկիւղ յամենայն թշնամեաց. (Փարպ.։)
Աներկիւղ գնալ, կամ ապրեցուցանել. (Պիտ.։)
Գնաց ինքն ի բաց անհոգութեամբ եւ աներկիւղս։ Յաներկիւղս յարձակեալ. (Փարպ.։)
Աներկիւղաբար գնացից։ Աներկիւղաբար առնէր պատասխանի. (Յհ. կթ.։)
Որով ամրացեալք՝ աներկեղաբար կոխիցեն զօձս եւ զկարիճս. (Նանայ.։)
fearlessness.
· Calfa
Ընտանացեալ է աղաւնին յաներկիւղութենէ։ Աներկիւղութիւն տուեալ ամենեցուն՝ քորս առնել կանայս. (Փիլ.։)
Կամ անվեհերութիւն. արիութիւն. քաջասրտութիւն. առ ոտն հարկանելն զերկիւղ մարմնաւոր. գօրգուսուզլուգ, ճիրաէթ.
Ընդ համարձակութիւն աներկիւղութեանն զարմանային։ Աներկիւղութեամբ առ ոչինչ համարեցան զհրամանս արքունի։ (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
without hesitation, resolute, certain.
· Calfa
Աներկմիտ պաշտօն առ Աստուած։ Աներկմիտ խնդրողացն զամենայն հայցուածսն կատարէ Աստուած. (Փարպ.։)
cf. Աներկմիտ.
· Calfa
Զհոգւոյն զօրութիւն սովիմբ եւ ի սոյն համարիմք ունել ամենայնիւ աներկմտելի։ Ի մեզ հաստատեալ աներկմտելի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
that cannot be cultivated.
· Calfa
Ոչ մշակեալ, եւ կորդ. չբանած եւ կոշտ հող.
unadorned, without embellishment;
unpolished, uncivilised.
· Calfa
ἅκοσμος. ornatu carens. Մերկ ի զարդուց. անարդ. անշուք.
Անզարդ ի գեղեցկութեանն մասին։ Անզարդ յարտուստն զարդարանաց. (Պիտ.։)
Անզարդ ոգւոց զարդ է նախախնամութիւն՝ յառաքինութիւն հրաւիրելով. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
state of any thing without ornament, disfiguration, despoliation.
· Calfa
Ի բաց ընկեսցուք զայնպիսի զարդս, մանաւանդ թէ զանզարդութիւնն իսկ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Զիա՞րդ ի վաղընջուց նիւթ, այն՝ որ ոչ բնաւ ամենեւին յաշխարհի եւ անզարդութեամբ եղեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Ի խուն վայրկենի կազմեցեր, պատրաստ կացուցեր զանզարդութիւն ամենից եղանակաց։ Ընդ անզարդութեան երկաթոյս՝ պղինձ պճնելի. (Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Բ։)
Մերթ ըստ հոմաձայնութեան յունին՝ Անկարգութիւն. խառնակութիւն.
Եսաւ՝ օրինակ անառակութեան եւ անզարդութեան. (Փիլ. լին.։)
Անզարդութիւն եւ անկարգութիւն՝ աստուածայնոյն կրօնից եւ սահմանաց է լուծումն. (Դիոն. թղթ.։)
childless;
barren.
· Calfa
Անզաւակ ջուր. (Ճշ.) իբր անպէտ կամ վնասակար ի ծնունդ զաւակաց։
to be bereaved of children
· Calfa
ԱՆԶԱՒԱԿԻՄ որ եւ ԱՆԶԱՒԱԿԱՆԱԼ. ἁτεκνόομαι, ἁποκτείνομαι. liberis orbor. Անզաւակ մնալ. անորդի լինել.
state of a person bereft of children;
barrenness.
· Calfa
Որ երբեմն ամուլ ըստ Սառայի՝ անզաւակութեանն տենչանօք տոչորեալ. (Անան. եկեղ։)
ἁτεκνία, ἁγονία. carentia liberorum, orbitas, sterilitas. Զրկումն ի զաւակաց. անորդութիւն. ամլութիւն. անժառանգ մնալն.
at leisure, disengaged, unemployed, undisturbed.
· Calfa
Անզբաղ ունիցի զտեսութիւն ... Անզբաղ կալցի զմիտսն։ Որպէս զբարի բռնամարտիկ անզբա՛ղս կալ զհայցուածսն. (Բրս. հց. եւ Բրս. հայեաց.։)
Անզբաղ կեանս ստանալ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
ἁμετεώριστος. constans, intentus. Ազատ ի զբաղանաց. ոչ ցնդեալ. հանդարտ. անզբօս. գրի եւ ԱՆԸՍԲԱՂ. չցնդած, անշփոթ. տաղտաղասըզ. ագլը պաշընտա, հուզուրլու.