Քաղթնատն գոլ. թլուատութիւն.
Որ առ քաղթնատեան թոթովէին, ստէպ կրթութիւն զկաղ լեզու նոցա էած յուղղութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
Յորժամ զգրիչն հետեւեցուցանէ ընդ ուղիղ քանոնական գիծն. (Մխ. ապար.։)
κανονικός canonicus, regularis. Կանոնական. որ ինչ է ըստ ուղղութեան քանոնի.
Զարէս վասն արին գոլոյ, զհերմէս վասն քաջախօսնակ ճոռոմաբանութեանն ... Աստուածս անուանեցին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Որ հանէ զքէնն յայլմէ. քինախնդիր. եօճ՝ խարէզ հանօղ.
Մախանք ի քինահանաց։ Վասն ոխակալաց եւ քինահանաց. (Մանդ. ՟Դ. ՟Ժ՟Բ։)
Մի՛ լիցի ժողովք չարաց պաշարողաց՝ քինահան հրոսողաց. (Յհ. կթ.։)
Չարայուշ քինահանութիւն։ Ի քինահանութիւնս յոժարեցուցանէ սատանայլ առնուլ զվրէժս ի զրկողաց։ Ո՛չ անձամբ ինչ պահանջել քինահանութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Բ։)
Քինահանութեան անարգանաց շապհոյ։ Քինահանութիւն վրէժխնդրութեան արարեալ։ Ոչ իսպառ քինահանութեամբ վարիլ առ հարկատուսն եւ առ հնազանդս իւրեանց. (Արծր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 2։ ՟Դ. 11։)
Զքինհանութիւն եւ զնախանձ ի բա՛ց մերժեսցուք։ Զքինահանութեան ախտն ի սրտէդ արմատախի՛լ արասցես. (Ոսկ. մտթ.։ Ճ. ՟Գ.։)
որ գրի եւ ՔԷՆԱՀԱՏՈՅՑ. Հատուցանօղ զքէնա վրիուց կամ չար ընդ չարի. քինահան. քինախնդիր.
Քինահատոյցք չարեաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Յաղթօղն կոստանդիանոս զքսանեմեակն ի նիկոմիդացւոց քաղաքին կատարեաց։ Ճշմարտ թուօղն ժամանակաց եւսեբի պամփիլեայ աւարտաբանէ ի քսանեմեակն ոստանդիանոսի. (Խոր. ՟Բ. 85։ Ասող. ՟Ա. 1։)
ՔՍԱՆԱՄԵԱԿ կամ ՔՍԱՆԵՄԵԱԿ. εἱκοσαετία vicennalis, tempus viginti annorum . Քսաներորդ ամ իշխանութեան կայսեր, թագաւորի եւ այլն. յորում լինէր նաւակատիք ուրախութեան, որպէս եւ ի տասներորդ եւ երեսներորդ ամի, եւ այլն.
Որպէս Օրինաւոր. օրինական.
Զօրինաւորական եւ զհոգեւորական աւանդիցն ասէ. (Մամբր.։)
the third letter of the alphabet and the second of the consonants. It is sometimes confounded with or used for the letters կ and ք;
three;
third.
· Calfa
Տառ բաղաձայն՝ ի կարգէ իսպառ անձայնից, անուանեալ գիմ, որ ի յարիլն ընդ ձայնաւոր՝ տայ հնչիւն փափկիկ, նուրբ քան զք, եւ թաւ քան զկ, այլ առաւել մերձաւոր սմին եւ լծորդ.
կ. մանաւանդ թէ զկնի ն տառի՝ գ հնչի կակուղ որպէս կ. վասն որոյ եւ անխտիր գրի, անգիւն, անկիւն. վտանգ, վտանկ. ժանգ, ժանկ. տունգ, տունկ. եւ այլն. որպէս եւ գայթակղիմ, գայթագղիմ. կղերք, գղերք։
Գ. Ուրեք ուրեք լինի լծորդ եւ ընդ ք. զոր օրինակ թագչել, թաքչել. չոքայ, չոգայ. փափագ, փափաք։
Գ. Ի տառադարձութեան դնի փոխանակ յն. ղամմա. արաբ. ճիմ. եբր. կիմէլ. ասոր. կօմալ. լա. ճէ, կամ կա. զոր օրինակ, գաբրիէլ, գեհովն, գողգոթա, եւն։
Առ փափկութեան տառիս գ, երբեմն յայլ լեզուս նոյն բառ գտանի առանց այսր տառի. զոր օրինակ, գառն, գարուն, գիտեմ, գինի. ըստ յն. ասի, առին կամ առնիօն, էար կամ ար, իտէօ, իտա, ինօս, եւն։
Որպէս նշանակ թուոյ, ՟Գ., ՟գ. է Երեք, կամ Երրորդ։
brutal, heastly, like a beast.
· Calfa
Գազանեղէն զայրացումն, կամ մոլեգնութիւն։ Արիւնապարտ մարմինն գազանեղինին. (Արծր. ՟Բ. 1։ ՟Դ. 11։)
thrown before wild boasts.
· Calfa
ԳԱԶԱՆԸՆԿԷՑ ԱՌՆԵԼ. Ընկենուլ առաջի գազանաց.
brutality, bestiality;
fierceness, ferocity, inhumanity, barbarity, cruelty, rage, madness.
· Calfa
θηριότης feritas, ὡμότης crudelitas, θυμός furor Բնութիւն կամ բնաւորութիւն գազանի. եւ Գազանաբարոյութիւն. անգթութիւն. կատաղութիւն. սրտմտութիւն. հայվանլըգ, վահշէթ, եավուզլուգ.
Գազանութիւն գազանաց. (Իմ. ՟Է. 20։)
abounding in wild beasts.
· Calfa
Ուր է բազմութիւն գազանաց. որ եւ ԳԱԶԱՆԱՒԷՏ, ԳԱԶԱՆԱԿՈՒՏ.
obscure, that is not clear or open.
· Calfa
Իբր Անբաց. փակ. դժուարաւ բանալի, կամ բացատրելի. խրթին. դժուարիմաց.
difficult to cure.
· Calfa
Դժուարաբոյժ իսկ են, եւ անբոյժք։ Պարտ է գոլ ... իբրու յաւետագոյն՝ կա՛մ դժուարաբոյժ, եւ կամ մանաւանդ ամենեւին անբոյժ՝ առաքինութիւնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ե. եւ ՟Ը։)
rare, curious, difficult to find.
· Calfa
Դժուարագիւտ դատաստան, ժամանակ, եւ այլն. (ՃՃ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Եւս. քր.։ Պիսիդ.։ Լմբ. եկեղ.։ Երզն. քեր.։ Բրսղ. մրկ.։)
difficult, painful.
· Calfa
Զամենայն անհնարս եւ զդժուարագործս՝ աստուծոյ միայն աւանդեմք. (Վեցօր. ՟Գ։)
Դժնեայ եւ յոյժ դժուարագործ է անզգամացն անիշխանութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 73.) իմա՛, անբերելի է անտէրունչ մնալն յաստուծոյ։
difficult to be untied or explained.
· Calfa
Դժուարալոյծ կապանք, կնճիռն, խարդախութիւնք, հնարաւորութիւնք. (Նոննոս.։ Գէ. ես.։ Վանակ. յոբ.։ Մաքս. եկեղ.։)
hard of hearing, rather deaf;
inexorable, hard, inflexible
· Calfa
(իբր կր). Դժուարաւ լսելի. զոր ծանր է լսել. կամ Դժուարին առ իմանալ, հաւատալ.
Դժուարալուր լուտանք, երգ, պատմութիւն, դարձուած բանից, հնարք, սքանչելիք. (Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Զքր. կթ.։ Վեցօր. ՟Է։ Սկեւռ. ես.։)
that brings forth with difficulty.
· Calfa
(իբր ներգ). Որ դժուարաւ եւ բազում երկամբք ծնանի զզաւակ.
burdensome, onerous, heavy;
difficult, painful, vexatious.
· Calfa
Մեղաց բեռինք դժուարակիրք են քան զամենայն բեռինս. (Եղիշ. երէց.։)
Զմարմինն դժուարակիր եւ հզօրագոյն ընկալեալ։ Կողիցն դիրք ընդգրկէ զմէջն, եւ դժուարակիր գործէ. այսինքն անվնասելի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
rough, trugged, impracticable
· Calfa
δύσβατος impervius, inaccessus Դժուարագնալի. անկոխ.
Դժուարակոխ զամենայն առնելով թշնամեացն, իսկ ի բարեկամացն մանաւանդ դիւրակոխ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Արագ ընթանայ ի դժուարակոխ մթին շտեմարան խորին դժոխոց. (Նար. խչ.։)
warlike, invincible.
· Calfa
Բռնամարտիկ տեղի.. եւ դժուարակռիւ. (Ոսկ. գծ.։)
Ոչ թողու ի դրունս զթշնամին դժուարակռիւ լինել. (Շ. մտթ. ՟Ե. 17։)
δυσμάχητος vix expugnabilis Ընդ որում կռուիլն է դժուար. անպարտելի. անառիկ.
discontented, disgusted, weary;
disgusting, unpleasant, disagreeable, tiresome.
· Calfa
Քաղցր է ամենայն մարդկան արեւելք. իսկ տրտմօղ անձին եւ այն դժուարահաճ է. (Նեղոս. տրտ.։)
Եթէ թշնամի դէպ լիցի գոլ, զդժուարահաճելի զոգւոցն զախտ յառաջագոյն զեկուցանէ (աչք)։ Դժուարահաճոյ այնոցիկ՝ որ զյապահով հանդարտութիւնն սիրեցին, դրակցութիւնքն։ Վասն որոյ եւ ծառայքն նմա դժուարահաճոյք եւ խռովարարք էին. (Փիլ.։)
disgut, bitterness.
· Calfa
Տտպութիւն. դառնութիւն. համ անախորժ եւ խորշելի.
Այնու փոքր դժուարահամութեամբ (դեղոց) զերծանի ի բազմաժամանակեայ հիւանդութենէն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
obscure, difficult to understand.
· Calfa
Այլ առաւել, δυσαλώτατος perdifficilis captu Դժուարաւ հասու լինելի, դժուարիմաց. հասկընալը դժար.
Քան զիմանալին դժուարահաս զսա (զնիւթն առաջին) ասելով՝ ոչ ստեսցուք. (Պղատ. տիմ.։)
incredulous, obstinate, stubborn.
· Calfa
χαλεπαίνων, δυσαποσπαστῶς ἕχων saevus, acerbus, implacabilis Անհաւան. անամոքելի.
Բարկանալովն ոչ շահիմք. (զդժուարահաւանս. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
Որ դժուարահաւանքն են (օրինաց), այնոցիկ պատուհասս հասուցանել։ Քաջահաւան լինիցի ... որ դժուարահաւանն է. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Թ։)
Դժուարին եւ դժուարահաւան լինիցի բնակեցուցողին եւ օրինադրին. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
difficult to colloot.
· Calfa
Դժուարահաւաք եւ տաժանելի է գիւտ ժամանակաց. (Խոր. ՟Ա. 4։ եւ Սամ. երէց.։)
impracticable, difficult, painful.
· Calfa
δυσχερής manibus aegre tractabilis. difficilis, arduus Յոր դժուար է ձեռնարկել. դժուարին.
inaccessible, steep, cragged.
· Calfa
ԴԺՈՒԱՐԱՄԱՏՈՅՑ ԴԺՈՒԱՐԱՄԱՏՉԵԼԻ. δυσπρόσιτος accessu difficilis Յոր կամ առ որ դժուարին է մատչել, մերձենալ. անմատոյց.
cf. Դժուարակռիւ.
· Calfa
Դժուարամարտ եւ անառիկ. (Նոննոս.։)
Դժուարամարտ օգնական. այսինքն անյաղթելի. (Նիւս. կուս.։)
cf. Դժուարակռիւ.
· Calfa
Գունդ զօրականաց, ժողով դժուարամարտիկ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
that dies with difficulty
· Calfa
Սողուն ինչ դժուարամեռ եօթնագլխի. (Ոսկիփոր.։)
inexorable, inflexible.
· Calfa
Զամենայն դժուարամոքելիս քաղցրացուցանես. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
cf. Դժուարութիւն.
· Calfa
Դժուարանալն. դժկամուկութիւն. տհաճութիւն.
Առանց դժուարանաց առնէր զբանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. իբր ռմկ. խաթրին չդիպչելով։)
slow, tardy;
cold;
heavy
· Calfa
Զդժուարաշարժ յուլանալոյն հեղգութիւն. (Պիտ.։)
rough, rugged;
steep.
· Calfa
Ճանապարհորդն տեսանէ հարթահատ դաշտս, եւ դժուարավայրս լերանց. (Ճ. ՟Թ.։)
contentious.
· Calfa
Յոյժ դժուարավիճողք եւ անամօթք։ Ամենայն բան դժուարավիճող եւ պատուասէր. (Առ. որս. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
that sees, comprehends with difficulty;
obscure.
· Calfa
Իմաստքն դժուարատես. (Տօնակ.։)
Աղօտիւք պատկերօք ճշմարտութեանն, եւ դժուարատեսիւք օրինակօք. (Դիոն. եկեղ.։)
Աչքս զոր զարթուցեր՝ նայել ի սքանչելիս օրինաց քո, մի՛ լիցի ապուշ, կամ դժուարատես. (Լմբ. սղ.։)
difficulty or trouble of seeing, of understanding;
obscurity.
· Calfa
Դժուարատեսութեամբն ընդ գեր ի վերոյն քան զամենայն սքանչանայցեմք։ Որքան ինչ մեք հասու եղաք՝ փոքր չափով չափեալ զդժուարատեսութիւնն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Է։)
difficult to impede or hinder.
· Calfa
Թեթեւ է, եւ դիւրաշարժ ի մեղս, եւ դժուարարգելլի վասն երագութեան բնական բերմանն. (Իգն.։)
ԴԺՈՒԱՐԱՐԳԵԼ եւ ԴԺՈՒԱՐԱՐԳԵԼԼԻ. δυσκάθεκτος non facile cohibendus, vix superabilis որ եւ Դժոխարգելլի. Զոր դժուարին է արգելուլ. անարգել. անխափան.
difficult to awake, profound (sleep).
· Calfa
Դժուար առ ի զարթնուլ կամ արթնանալ.
indissoluble, difficult to loose.
· Calfa
Բռնաձիգ եւ դժուարարձակ կորզօղ ունելով բնութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
with difficulty, hardly, painfully.
· Calfa
Դժուարաւ կարէ շիջուցանել, եւ կամ բնաւ ոչ. (Մխ. երեմ.։)
Ի տունս աստուծոյ դժուարաւ (ընթանամք). (Լմբ. ատ.։)
that changes with difficulty, immutable.
· Calfa
Իբրու ճաշակեսցեն զօրինադրութիւն, այնուհետեւ դժուարափոխք լինիցին. (Նոննոս.։)
cf. Դժուարափոխ.
· Calfa
Իբրու ճաշակեսցեն զօրինադրութիւն, այնուհետեւ դժուարափոխք լինիցին. (Նոննոս.։)
rotting with difficulty.
· Calfa
Նիւթն (տապանակի) դժուարափուտ եւ դժուարապատկանելի դէպ եղեւ լինել. (Փիլ. ել.։)
cf. Դժուարարձակ.
· Calfa
δυσκαθαίρετος qui aegre destrui vel vinci potest, δυσδιάλυτος vix dissolubilis Զոր դժուարին է քակել. որում դժուար է քակտիլ, տապալիլ. եւ Դժուարալոյծ օրինակաւ. անխզելի.
difficult to tame, to domesticate.
· Calfa
ԴԺՈՒԱՐԸՆԴԵԼ կամ ԴԺՈՒԱՐԸՆՏԵԼ. Որում ընտելանալ չէ դիւրին. անսովոր. դժուարին.
cf. Դժուարընդել.
· Calfa
ԴԺՈՒԱՐԸՆԴԵԼ կամ ԴԺՈՒԱՐԸՆՏԵԼ. Որում ընտելանալ չէ դիւրին. անսովոր. դժուարին.
that has trouble in conceiving or understanding;
difficult to understand, ohscure.
· Calfa
Դժուարընկալ լինէր բանն, եւ չախորժելի ամենայն լսողաց։ Յառ բազմութենէ՝ յիշատակացն դժուարընկալք լինիցին (բանքն). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Իբրեւ աւելորդ ինչ բնական եւ դժուարընկալ։ Յորժամ ամբոխի առ ինքն նիւթն (աշխարհի), եւ դժուարընկալ լինի, կրթի ի քակտումն. (Առ որս. ՟Գ։)
to be angry, enraged, vexed, offended;
to have trouble or difficulty.
· Calfa
δυσχεραίνομαι, χαλεπαίνω, δυσαρεστέω , σφαδάζω, ἅχθομαι moleste vel aegre fero, indignor, gravor եւ այլն. որ եւ ԴԺՈՒԱՐԱՆԱԼ. Դժկամակիլ. զայրանալ. նեղիլ. ծանր համարել. չախորժել. ընդդիմութիւն կրել.
Առ ամենայն բան նմանապէս դժուարին. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Յորոց ի վերայ յիրաւի աստուած դժուարեալ։ Յերեսաց նոցա դժուարեալք։ Ոչ դժուարելով ընդ թափառանսն։ Ո՞ ոք ոչ դժուարեալ լիցի յամենայն քաղաքէ վարիլ. (Փիլ.։)
Ջուր միշտ զառ ի վայրն սիրէ գնալ, իսկ զառ ի վերն դժուարի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
difficult to understand, ohscure, unintelligible.
· Calfa
ԴԺՈՒԱՐԻՄԱՆԱԼԻ ԴԺՈՒԱՐԻՄԱՑ. δυσνόητος intellectu difficilis Դժուարին առ իմանալ. մթին. խրթին.
Որ են բանք աստուածային գրոց՝ դժուարիմանալիք. (Շ. թղթ.։)
Ոչ դժուարիմանալիս եւ դժուարուսանելիս նոցա զիմաստսն առաջի արկանեն. (Ոսկ. ղկ.։)
Կամ Որ դժուարաւ իմանայ. δυσμαθής
difficult, hard, impracticable, painful, laborious, fatiguing, grievous, unpleasant, vexatious, thorny, delicate, imposing;
heavy, weighty, onerous, rough, rugged.
· Calfa
ԴԺՈՒԱՐԻՆ որ եւ ԴԺՈՒԱՐ. δύσκολος, δυσχερής, χαλεπός եւ այլն. difficilis, operosus, molestus, gravis, durus, saevus Աշխատալի. տարժանելի. ծանր. խիստ. նեղիչ. սաստիկ. անհնարին. դժկամակելի. դժար, ծանտր.
Եղիցին ամենայն դժուարինք՝ ի դիւրինս. այսինքն անկոխ վայրք. (Ես. ՟Խ. 4։)
Տեսանէր զոմանս այլակերպ երեսօք՝ դժուարինս եւ ահագնահայեացս. (Ոսկիփոր.։)
Ո՞րպէս իցէ եղբայր քո. իսկ նա ասէ. դժուարին. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Դժուարիմ եմ բնութեամբ առ ամենայն անկատար. (Բրս. գոհ.) իմա՛, դժկամակ եմ, դժուարիմ։
vexatious, difficult.
· Calfa
Թէ դժուարոտիցէ եպիսկոպոսն, համարձակեալ լիցի երիցանց. յն. արտուղի կամ հեռագնաց. (Կանոն.։)