to earn one's livelihood.
· Calfa
Զօրհասական արջոցն բերելով նմանութիւն, որ յաւուրս ձմերայնոյ արմատովք արմատովք պարենաւորեալ, ի մէջ կենաց եւ մահու անցեալ որջանանա ի բոյնս իւեանց։ Առ ծովեզերբն զամառային ժամանակն պարենաւորեալ առկայանան (կենդանիք). (Արծր. ՟Բ. 7։ ՟Գ. 7։)
bolt;
padlock;
bar, cross-bar;
curtain-rod.
· Calfa
(ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց չը-կայ վկայութիւն) «զսպանակ, նիգ, սողնակ» ՍԳր. (իսկ Բառ. երեմ. էջ 269 մեկնում է «մարդակ»)։
Զխորանն եւ զտախտակս նորա եւ զպարզունակս նորա։ Արար պարզունակս յանփուտ փայտից՝ հինգ առ մի սիւն։ Եւ արար զմիջին պարզունակն թափանցանց ի մէջ սեանցն ի կողմանէ ի կողման։ զերկուս օղամանեական նոցա արար ոսկիս, յորս մտանիցեն պարզունակքն. (Ել. ՟Լ՟Է. 11։ ՟Լ՟Զ. 31=34։ ՟Լ՟Թ. 32։ ՟Խ. 17։)
ՊԱՐԶՈՒՆԱԿ որպէս ռմկ. չաթը, պինա. Կազմած շինուածոյ պարզեալ տարածմամբ ի վերայ հիման եւ որմոց.
Սկիզբն արարեալ շնութեան ի վերայ հիման տեղւոյն՝ կամեցաւ ձգել ի վերոյ զպարզունակն. (Ոսկիփոր. հին.) (նորն, զպարունակն)։
to take the air, tone or manners of the Parthians, to speak in Parthian.
· Calfa
գալիլեացիք էին պետրոս եւ անդրէաս. եւ անդրէն վաղվաղակի պարսկանային եւ պարթեւանային ։
of great merit, praiseworthy, glorious.
· Calfa
Նշան պարծունակ մահու յաղթողին. (Նար. խչ.։)
to be modest, to lead a chaste life, to know how to compose one's demeanour;
to be moderate, reserved or circumspect, to abstain, to be sober.
· Calfa
Բայց եթէ կերակրովք իսկ պարկեշտանայցէ, եւ այլովք անդամօքն ոչ պահիցէ. (Մանդ. ՟Գ։)
Որ ի զոհս հնոյն մերձենային՝ որպիսի սրբութեամբ պարկեշտանային. (Լմբ. պտրգ.։)
Ուղիղ հաւատով պարկեշտանայք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մի է հայր մեր աստուած ասէին. յայսմ պարկեշտանային, ի պատուոյ եւ ոչ յուղղութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
vn. gr. to be circumflexed.
· Calfa
ՊԱՐՈՒԿԱՆԱԼ ՊԱՐՈՒԿԻԼ. իբրեւ պարուկաւ ոլորտանալ ձայնի յառոգանութեան. Եւ արդ պարուկանայ ձայն ըստ այսքան յեղանակս։ նախ բնութեամբ պարուկին՝ է՛ եւ ո՛վ. իսկ երկրորդ անգամ՝ պատահմամբ պարուկին ամենայն երկբարբառք ... իսկ երրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձանն եւ ի սուր ձայնորդս ... չորրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձայնն ի զօրութենէ ենթադատութեանն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։) Տ։ եւ Պարոյկանալ։
orb, sphere, circle, circuit, orbit;
— բան, circumlocution, periphrasis, roundabout phrase;
cf. Խումբ.
· Calfa
(ի կալ մնալ արեգական եւ լուսնի յաւուրս եւ յեսուայ եւ եզեկիայի) բոլորիցն եւ վեհագունիցն եւ պարունակացն այսպէս բերեցելոց, ոչ ընդ նոսա շրջագայէին պարունակեալքն. (Դիոն. թղթ.։)
Անցուցանեն ընդ վեց պարունակս, եւ հանեն զնա յեօթներորդ պարունակն. (Ճ. ՟Գ.։)
Որք իջուցանեն յերկրորդ պարունակն. (Լմբ. պտրգ.։)
Յեօթներորդ պարունակն ի ներքոյ ջրամած հաստատութեանդ. (Ճ. ՟Գ.)
Այսօր ցնծացան պարունակք հրակերպեան զուարթնոցըն, ի վերուստ հպատակէին հրամանաց տըղային. (Շ. տաղ.։)
Պարունակ բանիւ ցուցանել ի իւրաքանչիւր էութենէ կամ զօրութենէ. (Դիոն. երկն.։)
(Ազգի ազգի հերձուածք) մինչեւ ցաւուրս երանելւոյն եպիփանու, զորս յիւրում սրբազան մատենին յիշատակէ, զոր Պարունակացն անուանեն. (Մագ. ՟Ա.։)
περιέχων, -χουσα, -χόν continens caetera complexu suo, orbs circumdans. Ինչ մի պար ունօղ եւ պարփակօղ Մի մէջ իւր զայր իրս, որպէս կամար, շրջանակ երկնից.
Anchoraton, treatise by St. Epiphanius against heresy.
· Calfa
Պարունակացն անուանեալ գիրք սրբոյն եպիփանու.
Եպիփան եպիսկոպոս կիպրացւոց զպարունակախօսն գրեաց։ Նոյն եպիփան ի պարունակախոսն ասէ. ինքն աստուած՝ ինքն մարդ. ոչ շփոթեալ միութեամբն, այլ զերկոսին ի միասին խառնեալ զերկրայինն ընդ աստուածութեան. (Ասող. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 21։)
comprehensive.
· Calfa
Ասէ զխելապարտակն. քանզի այսպէս անուանեն զպարունակական խելացն՝ զպարուտակ. (Նիւս. կազմ.։)
Ինքնաշարժ՝ շարժող այլոց. պարունական՝ անպարունակ։ Պարունական ամենայնի. իսկ ինքն զպարունակելի. (Դիոն. ստէպ.)
Զտանն ի ներխո մուծանելով ձեւ, վասն գոլոյն պարունակական բնակեցելոյն ի նմա. (Մեկն. ղեւտ.։)
Հասարակաց (է) սեռի եւ տարբերութեան՝ պարունականն (գոլ) տեսակաց. (Պորփ.։)
Մեր քահանայապետութիւնս ասի եւ է պարունական իրողութիւն ամենեցունց իւրոցն սրբազանից։ Պարունակականն օրհնաբանութիւն ամենասրբազանիցն զանձնաւորականս մեր ունակութիւնս յոդաւորապէս դնէ։ Աստուածագոյն գոհութիւն քահանայապետական՝ որպէս պարունական ի մեզ եկելոցն յԱյ սրբազանիցն պարգեւաց. (Դիոն. եկեղ.։)
περιεκτικός, περιληπτικός continendi vel comprehendi vim habens, complectens. Պարունակող. բովանդակիչ. պարագրող. պարփակօղ. պարառօղ. բագձաձական.
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
· Calfa
ՊԱՐՈՒՆԱԿԵԼ. Պարաւանդել. պարապնդել, շուրջանակի կապել.
Ամենայն էքս ի բարւոյ են, եւ յամենայն էս է, եւ զամենայն պարունակէ բարին. (Դիոն. ածայ.։)
Սաստէր այնոցիկ՝ որ զպարունակօղսն անպատուեալ զտաճարն եւ զսեղանն, պատուեցին յատուկ զպարունակեալսն առ ի նոցանէ զպատաագն եւ զոսկին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Երկին պարունակէ զաշխարհս. (Սհմ. ՟Ա։)
Զանհասն հրեղինաց ի հողեղէն յարկն պարունակեաց։ Ի վիմի փակեցաւ պարունակողն երկնից. (Նար. կուս. եւ Նար. յովէդ.։)
Ոչ պարունակեալ ես ընդ կանոնաւ ... ոչ պարադրեալ ընդ փոքրկութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Գ։)
Խաչ աստեղեայ յերկնից՝ պարունակեալ գրով. ասէ, այսու յաղթեա՛. (Խոր. ՟Բ. 80։)
Արուեստն պարունակէ զգործ արուեստաւորին. (Եւագր. ՟Ի՟Թ։)
Յայտնագոյն բարեպաշտութեանն ապացոյցք են, զորս պարունակենն տէրունական գիրքն. (Փիլ. իմաստն.։)
Պարունակի անհատն ի տեսակէն, եւ տեսակն ի սեռէն. պարունակէ եւ տարբերութիւն զտեսակն, եւ այլն. (Պորփ. ստէպ։)
Եթէ սուզ իցէ (բանն), իբրու ոչ պարունակօղ զիմաստս ... պարսաւեալ լինին. (Իգն.։)
Ո՞ր բան կարէ զայսր կեղոյ չարի ընդարձակութիւն պարունակել. (Լմբ. ատեն.։)
ՊԱՐՈՒՆԱԿԵԼ. Շրջապատել իբրու սահմանաւ, եւ Պատել ո՛ր եւ է օրինակաւ.
Եւ ոչ՝ որպէս ոմանք ասացին՝ եթէ ովկանոսի պարունակեալ է զամենայն. (Խոր. աշխարհ.։)
(Ծով) ոչ ի լերանց պարունակի սահմանաւ, եւ ոչ մի ինչ ցամաքային էութեամբ. (Պիտ.։)
Պարթեւք կոչեցան՝ պարունակեալք ի չորից ազգաց. (Վրդն. պտմ.։)
Պարունակեալ պահէին զճանապարհ ծառոյն կենաց։ Սերովբէն բոցեզէն հրանիւթ պարունակէր։ Հեզաբար թեւապարեալ՝ պարունակեալ ծածկեն զգէմս յահէ փառաց քոց (հրեշտակք). (Շար.։)
Հնարաւորեալ իւրեանց փայտս իբրեւ զանուրս՝ չուանօք պարունակեալ շուրջ զոտամբ՝ դիւրաւ ընթանան ի վերայ ձեանն. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Ամենայաղթ զօրութիւն կենդանարմատ քո փայտին յառաջագոյն երեւեալ ի բաբելովն ի հնոցին քառակերպեան նշանիւ պարունակէր զբոց հնոցին ի սուրբ ի մանկանցն. (Հարցնափառ.։)
περιέχω contineo, comprehendo, complector, circumdo, cingo. Շուրջանակի ի մէջ առեալ ունել. պարագրել. բովանդակել. ընդ իւրեւ փակել. ամփոփել.
contents;
capacity.
· Calfa
Սեռքն յոլովանան՝ ընդ ինքնեամբքն տեսակացն պարունակութեամբ. (Պորփ.։)
Զի թէ ի տեղւոջ է, ապա ի պարունակութեան է. եւ անմարմինք ոչ պարունակին. (Պիտառ.։)
Որպէս սկիզբն եւ բովանդակութիւն ամենայնի, որպէս պարունակութիւն էիցս։ Իսկ զթիկունսն (ծանիր նշանակիչ) զպարունակութիւն ամենայն կենդանարար զօրութեանցն. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. երկն.։)
Որպէս եւ ի կիւրղ, գնձ. յռջբ. ուր ի յն. ասի, պարունակող, պարունակեալք, ի հյ. դնի՝ պարունակութիւն, պարունակութիւնք։
περιοχή comprehensio, continentio, ambitus. Պարունակելն, իլն. պարունակումն. պարունակ. Զի եւ ոչ հայր ի տեղւոջ, եւ ոչ որդի ի պարունակութեան իմիք. (Բրս. երրորդ.։)
Կամ τὸ συνεκτικόν vis quae continet. Պարունակիչ գոլն. բովանդակիչ զօրութիւն.
to imitate or become Persian, to adopt the Persian tongue tone or manners.
· Calfa
Գալիլեացիք էին պետրոս եւ անդրեաս. եւ անդէն վաղվաղակի պարսկային եւ պարթեւնային. (Կոչ. ՟Ծ՟Է։)
to be chief or head, commander, to command, to reign over, to bear sway over.
· Calfa
Պետանայր ամս ՟Լ։ Պետացեալ ամս երկու. (Ասող. ՟Բ. 2. 5։)
to become elevated, to appear high;
to take ill, to be or get angry;
not to deign to.
· Calfa
Բարձրանալ որպէս սար. բարձրամտիլ. դժուարիլ. զայրանալ, զչարիլ.
Ասացէք ցեղեկիա. եւ սարանայր կոչել զեզեկիա՝ արքայ. (Ոսկ. ես.։)
Այսպիսի ամպ՝ երկրաւոր անձրեւօք մօրտացեալ՝ եւ չարանայ սակաւ շառաչուկ մերոյ լեզուոյս ընդունել. (Սեբեր. ՟Թ։)
vine-trellis.
· Calfa
կամ նաև սարփինայ, սար-բնայ «խեչակ, բոյսը բարձրացնելու նեցուկ» Վստկ. 56, 61, 63, 181. արդի գրականում «խաղողի որթը վրան բարձրացնելու համար շինուած փայտեայ կազմած, թրք. ասմա-լըխ»։
= Կաոմուած է պրս. ❇ sar «գլուխ» ︎ binā «շէնք» բառերից, sar «գերան. սիւն, կազմածի փայտ, նեցուկ» նշանակու-թեամբ գործածուած ենք գտնում Ղրբ. սար «գորգ գործելու կամ ջուլհակի ոստայնի ամենաբարձը գերանը, որի վրայից կա-խուած են հինածները», վրաց. სარი սարի «որթատունկի տակի նեցուկը», հյ. սարի «կայմ, սիւն», վրաց. სარვა սարվա կամ მოსარა մոսարվա «որթատնկի տակ յենարան դնել».-իսկ binā, որից արևել. թրք. bunā նշանակում է «որթատունկի առջև բարձրացած թումբի թեք մասը կամ լանջը, որի ետին գտնւում է որթատունկը». գործա-ծական է նաև Սալմաստի հայոց բարբառում։ Ամբողջը փոխառեալ է պարսկերէնից, որի գոյութեան ապացոյց է ասոր. [syriac word] sarbinā «ցից կամ սարբինայ», գործածուած արդէն Սիր. իբ. 18 (Brockelm. Lex. syr. 505բ)։ -Աճ.
ՓՈԽ (borrowing) Թրք. գւռ. Եւդ. ❇ särpánδ̄ «սարբինայ» (Յուշարձան 329)։ Հայերէնից փոխառեալ պէտք է համարել ի ձայնի պատ-ճառով։
produced by the laurel, lauriferous, bay.
· Calfa
Սարդենասեր անպահ պահանգաց. (Նար. խչ.։)
arbour, vine-arbour, bower.
· Calfa
տե՛ս Սարբինայ։
cf. Սարբնայ
adorned, furnished with wings.
· Calfa
ՍԱՒԱՌՆԱԶԱՐԴ ՍԱՒԱՌՆԱԶԱՐԴԵԱԼ. Զարդարեալ իբր թեւօք կամ փետրոք եւ սաղարթիւք. գեղեցկատարած, շրջազարդ, եւ թեւապարեալ. հովանաւորեալ.
Առադրեալ քարինք իբր յեսուայ՝ սաւառնազարդ հիմունք սիոնի. (Գանձ.։)
Բուրաստանք ի ստածօղ օդոց սաւառնազարդեալք, ի գագաթունս բերելով ծայրից զծաղկանց զանազանութիւնս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Քերովբէիւք սաւառնազարդեալ պարծածակի թեւօք. (Անան. եկեղ։)
whirring, flapping the wings, flying about, hovering, soaring.
· Calfa
Ի սաւառնաթեւից յարաթռելոց սրովբէից։ Սաւառնաթեւիցն՝ առաքելոցն համանմանեալ՝ դասուց. (Շար.։ Շ. գանձ վերափոխ.։)
Զօրքն հրեզինաց սաւառնութեւաց։ Իբրեւ զարծուի սաւառնաթեւ սլացեալ յօգս. (Գանձ.։ Ոսկիփոր.։)
Սաւառնաթեւեալ հասնէին (զուարթունք)։ Սաւառնաթեւեալ սլացեալ քոյին կառաւարացն։ Հրանիւթեայ սեռիցն անըմբնելի ահիւ սաւառնաթեւալք։ Վեցթեւեան սերովբէք, որք սաւառնաթեւեալք աղաղակեն անլռելի ձայնիւ. (Ճ. ՟Ժ.։ Գանձ.։ Անան. եկեղ.։ Մաշտ.։)
Հոգին սուրբ սաւառնաթեւեալ էջ ի վերայ փառակցին իւրոյ յիսուսի. (Տօնակ.։)
humming, buzzing.
· Calfa
Սօսիւն. սօսափիւն, սաւառնաձայն, թեւաձայնել. (Հին բռ.։)
Սաւառնաձայն հնչմամբ զլեառնն թնդեցուցանէին. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Չորեքկերպեան ... սաւառնաձայնեալ օդապարիկ թեւատարած. (Գանձ.։)
cf. Սաւառնիմ.
· Calfa
Եթերընթաց գնացիւք սաւառնացար ի յերկինս. (Տաղ.։)
Եւ պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապատութեամբ սաւառնացեալ թեւոց սլացմամբ. (Նար. խչ.։)
surrounded or covered by wings.
· Calfa
քերոբիմք շուրջ զքաւութեամբն հովանաւորեալք՝ սաւառնապատ թեւոքն գեղազարդեալք. (Անան. եկեղ։)
spread (wings).
· Calfa
Սաւառնատարած թեւօք՝ հրաձորձ տարածեալ ցնդմամբ. (Տաղ.։)
cf. Պատառաբոյծ.
· Calfa
Սեղանաբոյծքն յառատութեան վայելեն, եւ ես փշրանաց ոչ լինեմ արժանի. (Ոսկ. ղկ.։)
cf. Սեղանակապուտ.
· Calfa
Զնոյն ինքն զսեղանապիղծ զտաճարակապուտ զգանձի տամբն արկանէին փախստեայ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 42։)
Այսպիսիքս սեղանազերծք են. (Բրս. հց.։)
Եւ դատ զսեղանազերծիցն եւ զտաճարակապտիցն տայ. (Երզն. մտթ.։)
ἰερόσυλος sacrilegus. Գող՝ որ զերծու կողոպտէ զսուրբ սեղան. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ռմկ. սրբապիղծ.
cf. Սեղանադիր;
waiter, servant;
house-steward;
temple-erector.
· Calfa
Հանգո զքո խոհարարն, տուր դատարկութիւն սեղանակազմին, դադարեցո եւ զձեռն մատռուակին. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Ոչ երկեայ յօրինակէ սեղանակազմին, որ ընդ փափկութեանն պապակէր. (Սկեւռ. աղ.։)
Զկազմիչ վկայութեանն խորանի զմեծն մովսէս, եւ զսեղանակազմն հեղիաս զնախանձայոյզ փառանցն աստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
sacrilegious, impious;
profaner, spoiler.
· Calfa
Բազում տեղի պատրաստեաց զանձն սատանայի տաճարակապուտ սեղանակապուտ գողութեամբն. (Ոսկ. ես.։)
Որպէս սեղանակապուտ դատեսցի։ Սեղանոյ եւ կենացն հաղորդ զսեղանակապուտն (զյոդա) էառ։ Տէրն զմատնչին ոստ լուաց զսեղանակապտին (կամ զսեղանակողոպտին)։ Որ սղանակապտին է բան. (Բրս. հց.։ Ածաբ. աղք.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։ Պիտ.։)
Մեք ոչ կարեմք սեղանակապուտ լինել մերոյ փրկութեանն. դուք ձեզէն եղէք սեղանակապտուք աստուածային օրինացն. (Ճ. ՟Բ.։)
Կամ իբր Սեղանակապտական.
ἰερόσυλος sacrilegus. Կապտիչ սեղանոյ սրբոյ. սեղանազերծ. սեղանակողոպուտ. տաճարակապուտ. գող եւ դաւաճան ի սրբազան իրս. սրբապիղծ գող.
commenal, messmate, fellowboarder.
· Calfa
Ընչե՞ղ են, մի թշնամանեսցես զպահսն՝ առնուլ զնա սեղանակից. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
Կէսքնսեղանակիցք լինին։ Սեղանակիցք եւս նոցա իցեն։ Սեղանակից լինել նմա. (Վեցօր. ՟Է. ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Սեղանակից մեզ քրիստոս լիցի։ Արժանացոյց բնակակից եւ սեղանակից առնել. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Իգն.։)
commensality.
· Calfa
Սեղանակիցն գոլ.
Անմեկնելի յինքեան խորհրդոյ արար ի վերնատանն զերկոտասան աշակերտսն ըստ սեղանակցութեան։ Սեղանակցութեամբն զփափկութիւն եւ զհանգիստն նոցա նշանակետաց. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Սեղանայօրէն.
· Calfa
cf. Սեղանակազմ (ըստ ՟ա. նշ).
Եւ արդարեւ ագռաւոց գործ է զսեղանայարդարս եւ զխոհակերս իմանալ, եւ շանս անյագաց. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
head waiter, butler, chief steward;
carver.
· Calfa
Որչափ կոտորուածք ի բարեկեցութեանն տենչանացն գործին, որչափ յամճաբերացն եւ խոհակերացն եւ ի սեղանայօրինացն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)
to be formed into an altar-table, to become a sacrifice.
· Calfa
Ճշմարտապէս անմահի ելով սա զենումն, եւ պատարագի զենարան եւ սեղան, ըստ նմին նոյնպէս եւ զխաչանալն եւ զսեղանանալն կալցի. (Անյաղթ բարձր.։)
traitor, domestic traitor, betrayer;
one guilty of sacrilege, profaner.
· Calfa
Որ նենգէ ընդդեմ սեղանոյ տանուտեառն. դաւաճան ընդդեմ հացին՝ յոր վայելեաց. սեղանակապուտ.
Փափկացեալ փախստական, սեղանանեգ սարտուցեալ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
fond of good eating.
· Calfa
Ոյր սեղանն է լի բազում սպասուք. ծառայ սեղանոյ կամ որովայնի. սեղանակազմ (ըստ ՟Բ նշ)
Մեծատունն փափկասէր, արբեցօղ, եւ լիախորտիկ, եւ սեղանասպաս. (Ոսկ. ղկ.։)
banker, changer;
տալ or արկանել զարծաթ ի —ս, to place money in a bank at interest, to put out money to interest.
· Calfa
Պարտ էր քեզ արկանել զարծաթդ իմ ի սեղանաւորս։ Ընդէ՞ր ոչ ետուր զարծաթ իմ ի սեղանաւորս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 27։ եւ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 23.) (ուր ըստ յն. ասի ի սեղան)։
Որ զհաւատացեալ (ինքեան) արծաթ բանին ի քէն՝ արկ ի սեղանաւորս յոգիս որդւոց մարդկան. (Շար.։)
Իբրեւ անհմուտ սեղանաւորք՝ պատուեն զխոտան դահեկանն, եւ խոտեն զլաւն. (Գէ. ես.։)
Սեղանաւորք էաք, եւ ի միասին էին ամենայն ինչք մեր. թուի վաճառակից եւ սեղանակից։
to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.
· Calfa
Սեղանաւորեցից զանապական կերակուր՝ հոգւոց պարարիչ։ Զանձն իւր ոչ զօրեաց յագեցուցանել, այլ օտարաց սեղանաւորեաց. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. սղ.։)
Որ եւ զիմանալին սեղանաւորաց հաց գիտութեան եւ գինի իմատութեան. (Գր. հր.։)
Քաղցք եւ ծարաւի եմք կենացն բանի, եւ լիապէս մեզ զայն ոչ ոք սեղանաւորէ. (Ճ. ՟Բ.։)
Որ զայլս սեղանաւորէ, եւ ինքն ի նմանէ մխիթարի. (Մեկն. ղկ.։)
Զոր օրինակ ի համադամս կերակրոց առաջի իւրեանց ունելով սեղանաւորել, ընտրութեամբ ճաշակելեացն զմի յախորժակացն առ ինքն առեալ՝ անփոյթ առնէ զբազմութենէ կերակրոյն. (Շ. թղթ.։)
Որդանցն այնոցիկ սեղանաւորիլն ի մարմնոյ քո՝ լիցի առ քեզ յիշատակեալ. (Կլիմաք.։)
to soak, to water;
— զգետինն, զտունկս, to water the ground, the plants.
· Calfa
ποτίζω potum praebeo, rigo, irrigo որպէս թէ Բաժակաւ արբուցանել. իմա՛ Ոռոգանել զտունկս՝ փոս բանալով ի ձեւ բաժակի առ արմին. փոս բանալով ջրել.
Թողուլ ինչ երկրագործին դարման՝ խնամոց գործ, իբրու թէ բաժակել զնա, շուրջ խնամել, կակղել, բրել, փոս հատանել, ջուրբ ոռոգել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 14։)
Կա՛մ նուրբ երկրի հերձածով գնաց ջրոյ անցի գործեն անարգել, կամ շուրջ զծառովն բաժակելով, զի մնալով ի նմա ջրոյն, զայն՝ որ հազիւն ոռոգանէին, ջեռուսցեն. (Փիլ. յովն.։)
Տաժանէ (որթն զերկրագործն) ի բրելն եւ ի բաժակելն, զաւելորդ ուղէշս յապաւել, ջուրբ արբուցանել։ Տանել զյանձանձանս աճեցմանն՝ միայն շուրջ զինքեամբ բոլորակաբար բաժակելովն, եւ այնպէս անկարօտ ի վտակացն ոռոգմանէ դարմանեալ սնանի. (Պիտ.։)
cf. Արեւագալ.
· Calfa
Յամենայն երկրի ընդ արեւածայրս ցօղ անկանի. (Եզնիկ.)
Ընդ արեւածայրս արկանէ ցօղ մանրացօղ ի ժամանակս ամարայնոյ. (վեցօր. ՟Զ։) (Շիր.։)
tanned;
— լինել, to be sun-burnt.
· Calfa
Կիզեալ յերեսաց արեւու. արեգակնակէզ՝ ըստ ՟Բ նշ.
who worships the sun.
· Calfa
Արեգակնապաշտ. որ պաշտէ զարեւ իբրեւ զԱստուած. երկրպագու արեգական. արեւ պաշտօղ.
Ժպրհեցան ասել արեւապաշտքն, թէ ի նորա տեսչութենէ է ամենայն. (Վեցօր. ՟Դ։)
that has appeared or shone in the East.
· Calfa
Յարեւելից նշանակեալ ծագմամբ, կամ երեւեալ.
adj. s. Oriental;
—ք, արեւելիք, the orientals;
the eastern regions.
· Calfa
Բնակեցուցանէ յարեւելեայ ուսոյ մեծի լերինն. (՟Ա 29։ Արեւելեայ պատուհանիւք. Արշ. վերջ։)
Ազնուական քան զամենայն արեւելեայսն։ Զարեւելեայսն եւ զեդոմայեցիս։ Մադիամ եւ ամաղէկ, եւ որդիքն արեւելեայց։ Լեառնն արեւելեայց. (Յոբ. ՟Ա 3։ Ես. ՟Ժ՟Ա 14։ Դտ. ՟Զ 3. 33։ ՟Է 12։ Ծն. ՟Ժ. 30։)
s. pl. East;
sun rise;
eastern regions, the orientals;
դարձուցանել յարեւելս, to set towards the East;
կորուսանել, շփոթել զարեւելս, to turn from the East.
· Calfa
Տնկեաց Աստուած զդրախտն յեդեմ ընդ արեւելս։ Եւ եղեւ ի խաղալն նոցա յարեւելից։ Բանակեսցին յարեւելից կողմանէ։ Յայսկոյս յորդանանու յարեւելից։ Յորդանան զատուցանէ ի կողմանէ արեւելից։ Յարեւելից երիքովի։ Եկեսցեն յարեւելից եւ յարեւմտից.եւ այլն։
Թէեւ բարկանայցէք, սակայն ի բա՛ց բարձէք նախ քան զմտանել արեգականն, զի մի՛ փոխանակ արեւելից ածեւմուտք լինիցիք. (Վրք. ոսկ.։)
Իսկ քաղցր է ամենայն մարդկան արեւելք. (Նեղոս.) իմա՛ զծագումն արեւու, կամ զկողմն արեւելից ըստ որում ծագօղ արեւու։ Սովին նմանութեամբ ասի Սուրբ կոյսն.
Իբր Արեւելեայք. Բնակիչք կամ աշխարհ արեւելից.
ungrateful.
· Calfa
(որպէս թէ Արեւասուտ) ἁγνώμον ingratus Ապաշնորհ. որ ոչ ճանաչէ զերախտիս կենաց եւ այլոց բարեաց, կամ դաւաճան կենաց. անմիտ, անճանաչօղ, ապերախտ.
a sunny day;
fine weather.
· Calfa
Ոչ հանապազ հանէ (արտաքս մրջիւնն զհատսն), այլ յորժամ գիտէ թէ արեւկայ եւ պարզ իցեն, եւ ոչ անձրեւ. (Վեցօր. ՟Թ։)
s. pl. West sun set;
the western nations;
յարեւմուտս կոյս, westerly, towards the west.
· Calfa
δύσις, δυσμή occasus (solis) Մուտք արեւու, այսինքն մտանելն ի խոնարհելով ի ներքին կիսադունտն. երեկոյ. արեւը մարը մտնալը.
Արեգակն մտանէ յարեւմուտս։ (եւ նմանութեամբ) Արեգակնն՝ որ պարունակեցաւ արեւմուտիւք մարմնոյն. (Լմբ. սղ.։)
west;
—ք, the western nations, cf. Արեւմուտք.
· Calfa
Զամենայն երկիրն, զդաշտայինն, եւ զարեւմտեայն. (Յես. ՟Ժ՟Ա 16։)
westerly, western, west;
հողմն —, west, westerly wind;
կողմն —, west, western region.
· Calfa
Ազդ առնէ յարեւելս արեւմտեանն (ինքնակալ). (Խոր. հռիփս.։)
health;
toast;
ըմպել յ— ուրուք, to give toast, to drink to the health of some one.
· Calfa
Երկարութիւն կենաց.
watch;
want of sleep;
vigilance, diligence, precaution, care.
· Calfa
Արթնութիւն է լուծումն քնոյ, կենդանւոյն շարժութիւն ի բնաւորականն իւր ներգործութիւն. (Վահր.)
Եցոյց ինձ բարձրեալն որպէս արթնութեամբ յայտնապէս. (Փարպ.։)
Մի՛ յարթնութեան կուրութեամբ ընդ խաւար գնար. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եւ Ժրութիւն արթնամիտ. զգուշութիւն. փոյթ. զգաստութիւն. զուարթութիւն. ուշ.
որպէս ձայնակից ընդ ռմկ. արցուք. այսինքն Արտասուք, արտօսր։ (Գրք. հց. ձ. ստէպ։)
— արժան, to coin, to mint;
to stamp, to impress.
· Calfa
Ջնջեա՛ զգիրն, մանաւանդ զարժանսն զոր արժանեաց յոգիսդ սատանայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա 11. յն. զդրոշմս, զորս տպաւորեաց։)
s. pl. dignity, merit;
coin, stamp.
· Calfa
Իբր Արժանաւորութիւն.
Ոչ յոլովագոյն գին հատանել ջանասցեն, այլ իբրու պարզագոյն ի նոյն արժանսն հրամայիցէ տալ այնմ՝ որ պայմանեալ իցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
to cost, to amount, to stand in;
to be worth;
հաւասար —, to be equivalent.
· Calfa
Ամենայն ինչ՝ որ պատուական է, չարժէ զնա. (Առկա. ՟Գ 15։ ՟Ը 11։)
Ի վայր ջանան արկանել քան զի՞նչ (զոր ինչ) արժէ վաճառն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 14։)
Որ զամենայն արժէր, յաղագս ամենեցունցն մեռեալ։ Ոչ ուրեմն արժէր զամենեսին, եթէ էր մարդ սոսկ. (Պրպմ. լ.։)
Ամենայն որ ի վերայ երկրի եւ ներքոյ սորա է ոսկի, զառաքինութիւնն ոչ արժէ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
valiant, valorous, courageous, manly, strong, bold, intrepid, brave;
Արիք, the Persians.
· Calfa
(լծ. ընդ այր, արու, եւ առաքինի. եւ յառնել, արի՛, թ. է՛ր, էրփէկ. եւ յն. ա՛րիս, արէս չԱստուած մարտի. իսկ ա՛րի. ա՛րիստօս. լաւ, ամենալաւ, եւ քաջ). ἁνδρεῖος fortis, ἅριστος optimus vel egregius (sicut Mars), strenuus, γενναῖος generosus Քաջ. հզօր. անմեղկելի. կորովի. իբր կանգուն յոտս, եւ տոկուն իբրեւ զայր. քաջասիրտ.
Նիզակն անարի։ ԱՐԻՔ, արեաց. Այսպէս կոչէին զինքեանս պարսիկք եւ մարք, իսկ զօտարազգիս՝ (Անարիս. Եւս. քր.։ Խոր.։ Եղիշ.։ Փարպ.։)
valiantly, valorously, courageously, manly, bravely, strongly, vigorously;
resolutely, generously, magnanimously.
· Calfa
Վատն եւ դանդաղն բնակեալ ի մէջ վատացն եւ խօթիցն. (Հց. աթ. կիւրղ. ստէպ։)
masculine, manly, strong;
valiant, courageous;
— ազդ, the Persian nation.
· Calfa
Արիական արք, կամ քաջ սպառազէնք։ Քաջապինդ արիական. (Մագ. ՟Ժ՟Է։ Շար.։ Տօնակ.։)
ԱՐԻԱԿԱՆՆ. գ. իբր Արիութիւն, կամ արիական մասն հոգւոյ. իբր նոյն եւ ոչ նոյն ընդ ցասմնականին կամ սրտմտականին.
Իսկ ըստ արիականին մասին այսպէս միաւորի արդարութիւն։ Առաքինութիւն արիական մասին հոգւոյ։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին. (Տօնակ.։)
to encourage, to embolden, to strengthen.
· Calfa
Տալ արիանալ. զօրացուցանել. սրտապնդել. քաջալերել. սիրտ տալ.
Փոխանակ արիացուցանելոյ հատեր զյոյս նորա. (Վրք. հց. ՟Զ։)
valour, courage, bravery, boldness, firmness, steadiness.
· Calfa
Յաղագս արիութեան եւ զանգիտութեան։ Ի ձեռն ամենայն չորիցն նոյն հանդիպի, արիութեամբ եւ ողջախոհութեամբ եւ արդարութեամբ եւ խոհեմութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Ա եւ ՟Ժ՟Բ։)
Արիութիւն է առաքինութիւն ցասմնատեսակին։ Արիութիւն (կամ արութեան) է հեղգ գոլ առ զարհուրանսն երկեղիցն, որ մահ սպառնայ. (Արիստ. առաք.։)
Առաքինութիւն ցասմնականին՝ արիութիւն. (Գր. հր.։)
Արիութեանց պարառական, նախնեաց քաջացըն գոլ նկման. (Շ. առ ապիրատ.։)
blood, kin;
— խաղողոյ, unpressed wine, must, wine;
արեամբ ներկել՝ շաղախել, to imbrue with blood, to spot with blood;
— հեղուլ, to shed blood, to kill, to wound;
— հանել, to bleed;
հոսումն արեան, hemorrhage;
կցորդ արեան, who sheds blood with another, consanguineous, of the same blood, related;
cf. Ապաժոյժ.
· Calfa
αἶμα sanguis, cruor Հիւթ կենդանական կարմրորակ՝ սփռեալ երակօք յամենայն մասունս մարմնոյ կենդանւոյն. արուն.
Շունչ ամենայն մարմնոյ արիւն իւր է։ Զմիս արեամբ շնչոյ մի՛ ուտիցէք։ Ձագք նորա թաթաւին արեամբք.եւ այլն։
Որ զրկէն զնոսա, այր արեանց է. այսինքն արիւնահեղ եւ մահապարտ. (Սիր. ՟Լ՟Ա 25։)
ԱՐԻՒՆ ԽԱՂՈՂՈՅ կամ ՈՐԹՈՅ. Քաղցու, մանաւանդ գինի.
Ժամանակ է այս նահատակելոյ . (.. ընդ արիւն գալոյ. Ոսկ. եբր. ՟Ե։ տե՛ս եւ ԱՊԱԺՈՅԺ։)
ԱՐԻՒՆ ՅԱՐՆԷ. որպէս Արենակից. ազգական.
to bleed.
· Calfa
Ծառայից չարաց վասն ի զրկօղսն յարենալ. (Սիր. ՟Խ՟Բ 6.) ըստ յն. գրելի է, զկողսն արիւնել։
watered with blood.
· Calfa
Արեամբ ոռոգիչ, եւ ոռոգեալ. արիւնաշաղախ.
Առ իմէ՞ շախես զընդհանրատարած բնակութիւն արիւնոռոգդ ոռոգմամբ. (Պիտ.։)
sanguine, full of blood.
· Calfa
Նոյն եւ ռմկ. Արիւնազանգ. արիւնաթաթախ.
Յետոյ լուանային զարիւնն (սրսկեալ), եւ ոչ եթէ արիւնոտ մնային. (Ոսկ. եբր.։)
Ոչ եթէ արիւնոտ շրջէր հանապազ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Եւ Արիւնաւոր.
Դառնամազձքն բարկացկոտք լինին, եւ արիւնոտքն ցանկասէրք. (Լմբ. առակ.։)
bloody, full of blood;
sanguinary, bloodthirsty.
· Calfa
(Աչք ի բարկութե) շառագոյն արիւըռուշտ լինին։ Արիւնըռուշտ աչօք հայելով (շան ի թշնամին՝) փրփրով բերանն լի. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լիւս.։)
Կամ Արիւնաշաղախ.
Զարիւնռուշտ մամոնայսն անդր ի ներքս խճողէր. (ՃՃ.) իմա՛, զարեամբ այլոց շաղախեալս յանիրաւութենէ։
ԱՐԻՒՆԸՌՈՒՇՏ. իբր Արիւնախանձ, կամ արիւնաշաղախ, ներկեալ յարենէ այլոց.
silver;
coin, money, species;
—ոյ տալ, վաճառել, to sell for ready money;
քերել զ—, to take or wear the silver off;
անօթ —ոյ, a silver vase.
· Calfa
ἁργύριον argentum Մետաղ սպիտակափայլ՝ պատուականագոյն յետ ոսկւոյն.( նոյն է եւ յն. լտ. արղի՛ռիօն, արճէնդում.
Ետոն յուդիթայ զամենայն արծաթ խորանին եւ զգահոյսն։ Զիա՞րդ գողանայք ի տանէ տեառն քո արծաթ կամ ոսկի։ Գործել զոսկին եւ զարծաթ։ Զգարշելիս նոցա եւ զկուռս՝ զփայտն եւ զքար եւ զարծաթ.եւ այլն։
Որ սիրէ զարծաթ, ոչ յագեսցի արծաթով։ Արծաթոյ լուիցէ ամենայն ինչ, (այսինքն արծծաթով վճարի) Ժղ. (՟Ե 9։ ՟Ժ 16։)
Օրինակ քաջապէս հնազանդութեանն կենդանի արծաթն մեզ լինիցի, որ ի ներքոյ ամենեցուն գլորի, եւ յամենայն աղտոյ մարմնոյ անկցորդ. (Կլիմաք.։)
bought for money;
slave.
· Calfa
ἁργυρώνητος emptus pecunia, emptitius Արծաթով գնեալն. ըստկով գնած, գնծու
silver-smith;
silver.
· Calfa
ԱՐԾԱԹԱԳՈՐԾ. Գործեալ յարծաթոյ. արծաթի. արծըթէ շինած.
s. pl. mine of silver.
· Calfa
Ո՛չ արծաթանք իցեն եկեղեցիս, այլ՝ բանակեաղ հրեշտակաց, եւ բնակութիւն Աստուծոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ 25։)
melter of silver, silversmith;
melted or mado with silver;
that is entirely of silver.
· Calfa
ԱՐԾԱԹԱՁՈՅԼ. Ձուլեալ յարծաթոյ. արծաթի. արծթէ թափծու կամ շինած.
Պաղպաջունք ոսկիափայլք եւ արծաթաձոյլք. (Տօնակ.։)
silvered.
· Calfa
Ամենայն սիւնք սրահին շուրջանակի արծաթապատք. (Ել. ՟Ի՟Է 17։ եւ ՟Լ՟Ը 17. 19։)
silversmith, who sells silver-plate;
money-changer.
· Calfa
ἁργυροπράτης nummularius Որ վաճառէ զարծաթի դրամս. այն է լոմայափոխ, սեղանաւոր.
silvery, made of silver;
silver plate.
· Calfa
Աստուածս արծաթեղէնս։ Ոսկեղէն սեղանոյն, նոյնպէս եւ զարծաթեղինացն. (Ել. ՟Ի 23։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ը 16։)
Անօթով արծաթեղինաւ. (Մխ. դտ.։)
Ոչ ապականացու արծաթեղինօք. (՟Ա. Պետ. ՟Ա 18.) իմա՛, դրամովք, ընչիւք։
love of money, avarice.
· Calfa
Արմատ ամենայն չարեաց արծաթսիրութիւն է. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ 10։)
to stir, to poke, to blow the fire;
to incense, to animate, to irritate;
to revive, to renovate, to renew.
· Calfa
ԱՐԾԱՐԾԱՆԵՄ ԱՐԾԱՐԾԵՄ. ἁναζωπυρέω exsuscito, ἕξω πύροω excito, accendo, φυσάω sufflo, spiro Իբրու Արթնացուցանել կամ զարթուցանել ստիպաւ. այն է Կրկին վերսին բորբոքել զառկայծեալ հուրն՝ փչմամբ կամ փքովք. հրահրել, վառել.
Նմանութեամբ՝ որպէս Վառ ի վառ նորոգել, շարժել. գրգռել. զօրացուցանել. կազդուրել. ստէպ ի կիր արկանել. վերանորոգել. եւ պայծառացուցանել զիրս ո՛ր եւ է օրինակաւ, իբրու զարթուցանելով ի թուլութենէ կամ ի թմրութենէ, եւ այլն։
Առաքեաց զնա, զոմանս՝ որ տակաւին ճանաչէին զԱստուած՝ արծարծել նորոգել. (Կիւրղ. ծն.։)
Արծարծեալ զմնացեալ իշխանսն գնալ ի վերայ արքային. (Զենոբ.։)
Արծարծել արդեն ի ձեռն ապաշաւանաց զվրիպանացն կորուստ. (Արծր. ՟Ա 1։)
rekindling.
· Calfa
Արծարծելն, եւ իլն (ըստ ամենայն նշ)
Զարծարծումն ցանկութեանց բորբոքէ խօսք կանանց. (Նեղոս.։)
to enamel.
· Calfa
Որպէս թէ Արթնացուցանել կամ արծարծանել փայլմամբ կամ պայծառ գունով. փայլեցուցանել հրով.
Ծեփելն, եւ գունելն, եւ արծնելն, եւ նկարելն, այն ի զարդարիչ անդր հայի. (՟Բ. Մակ. ՟Բ 30։ (յն. երկու եւեթ բայ, ներայրելն եւ կենդանագրելն)։)
that spreads much good scent.
· Calfa
Ոչ յոլովից խառնից՝ զանազան ծաղկանց՝ ըստ հնոյն բազմաբուրեան այլայլութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)