Definitions containing the research ուխ : 1939 results

Կանխագիտութիւն, ութեան

s.

foreknowledge, prescience, gift of prophecy.

· Calfa

NBHL (1)

πρόγνωσις praenotio, praescientia πρόνοια providentia եւ consultum, industria. Կանուխ կամ կանխաւ գիտութիւն հանդերձելոց, յառաջ գիտութիւն. իբրու սեպհական աստուծոյ՝ ասի.


Կանխագոյն

adv.

already, before, previously, formerly, antecedently.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՆԽԱԳՈՅՆ. մ. πρότερον prius. Յառաջագոյն. կանխաւ. նախ. կանուխ, կանուխկեկ, առաջուց.


Կանխաժաման

cf. Վաղահաս.

· Calfa

NBHL (1)

Կանուխ ժամանեալ. վաղահաս. կանխեալ.


Կանխահաս, ից

adj.

early, precocious, premature, forward.

· Calfa

NBHL (1)

πρόϊμος maturus, tempestivus. Կանուխ հասեալ, այսինքն հասունացեալ. վաղահասուկ. կանուխ հասած.


Կանխարկ

adj.

thrown down or fallen early.

· Calfa

NBHL (1)

Կանուխ ընդ առաւօտն արկեալ, իջեալ.


Կանխաւ

adv.

before, antecedently, formerly, anciently, in bygone times.

· Calfa

NBHL (2)

Ի կանուխ ժամանակէս հետէ.

(ի գործիականէ բառիս Կանուխ) ὅρθρον, πρωί diluculo, mature, praemature πρότερον, πάλαι prius, antea, olim. Կանխելով. վաղ քաջ ընդ առավօտն. եւ Յառաջագոյն. ի սկզբանէ. երբեմն. վաղագոյն. փութով. կանուխ, կանուխկեկ, եւ առաջուց. Տե՛ս (Երեմ. ՟Ի՟Զ. 5։ Սոփ. ՟Գ. 5։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 16։ Եբր. ՟Ա. 1։)


Կանխեմ, եցի

vn.

to rise or get up early;
to arrive early, before daybreak;
to hasten, to hurry, to make haste, to arrive beforehand, to anticipate, to go or get before, to precede, to get the start of, to outstrip;
— ըստ առաւօտն, to rise with the dawn, to get up at day-break;
— ունել, to preoccupy — ի կատարումն ըզձից ուրուք, to anticipate one's desires or wishes.

· Calfa

NBHL (1)

ὁρθρίζω mane, vel diluculo surgo. Կանխաւ կամ կանուխ յառնել վաղքաջ ընդ առաւօտն. վաղայարոյց լինել. առաւօտել. կանուխկեկ ելլալ պառկելէն.


Կանխութիւն, ութեան

s.

priority, anteriority;
anticipation.

· Calfa

NBHL (1)

Բուսանել կանուխքն ըստ կանխութեան, եւ անագանքն ըստ անագանութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)


Կանկար, ոյ

s.

thistle-head;
ընտանի —, artichoke;
տակ —ի, bottom of an artichoke;
միս —ի, artichoko-chard;
—ի խէժ, cf. Կինաբարիս.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՆԿԱՐ որ գրի եւ ԿԱՆԿԱՌ, ԿԱՆԳԱՌ, ԿԱՆԳԱՐ. ռմկ. եւս կանկառ. պ. քէնկէր. σκόλυμος scolymus, cardui genus, carduus altilis seu sativus, cinara, ris իտ. carcioffo, articiocco. Բանջար փշոտ գնդագլուխ, վայրի, եւ ընտանի. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Կանճոխ

s.

rod, stick, switch;
pole, perch.

· Calfa


Կանոն, աց

s. arith.

rule, regulation;
order, method, law, ordinance, precept, statute, regimen;
model, example;
canon;
հանրական —, as a general rule;
ըստ —ի, according to rule;
strictly, regularly;
ըստ —աց, canonically;
— լինել, to serve as a rule or precept;
պահել, լուծանել զ—, to keep, to break the rules or regulations;
— երից, rule of three, proportion.

· Calfa

NBHL (2)

Ըստ այսու կանոնի։ Ի չափու իւրում կանոնին կացցէ։ Յայսմ կանոնէ ուխտի։ Ի բարեվիճակդ քո կանոնաց։ Ոչ փակեալ ես ընդ օրինօք, ոչ պարունակեալ ես ընդ կանոնաւ. (Նար.։)

ԿԱՆՈՆ որ եւ ԿԱՆՈՎՆ, ՔԱՆՈՆ, ՔԱՆՈՒՆ. Բառ յն. κανών canon, regula, forma Գանօն. Չափ ուղղութեան՝ իբրեւ զլծակ կամ զմէտ կշռոց. ուղիղ ձեւ ուղղիչ այլոց. գիծ ուղղաձիգ. եւ Փակեալն ի մեջ գծից. աղիւսակ. ցանկ. որոշեալ գլուխ բանից. սահման. կարգ. օրէնք, եւ օրինակ նախատիպ. ... եբր. մէսուքա որ եւ ցանկ, պատնէշ։ Զպէսպէս առմունս յայտ առնեն վկայութիւնք նախնեաց։


Կանոնեմ, եցի

va.

to regulate, to determine, to order, to dispose, to arrange;
to prescribe, to decree, to constitute, to establish;
to canonize.

· Calfa

NBHL (1)

Քսանական կանոնեալ զգլուխս ի ժողովոյն. (Յհ. կթ.։)


Կապակցութիւն, ութեան

s.

bond, conjunction, connexion;
coherence, relation, concatenation.

· Calfa

NBHL (1)

Կապակցութիւն ուխտի. (Արծր. ՟Բ. 5։ ՟Գ. 13։)


Կապիճ, պճաց

s.

cab, bin, ephah, bath;
bezel, mounting, setting;
—ք աչաց, socket or orbit of the eye;
—ք կօմկաց, vamp of a shoe;
iron greaves, armor for the legs;
— ատամանց, socket, alveolus.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՊԻՃ ԱՉԱՑ. Աման կամ ընդունարան աչաց. որ եւ ԱԿՆԱԿԱՊԻՃ. բոյնն տեսանելեաց. աչքին խօվուխը, ծակը.


Կապտեմ, եցի

va.

to despoil, to depredate;
to plunder, to loot, to collect booty, to rob, to strip, to deprive of, to bereave.

· Calfa

NBHL (1)

Զկանուխն ոչ կապտեցի պտուղ. (Նար.։)


Կառան, աց

s.

cable.

· Calfa


Կառափեմ, եցի

va.

to strike on the head;
to behead, to execute, to decapitate.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՌԱՓԵՄ որ եւ ԿԱՌԱՓՆԱՏԵԼ. Զկառափն հարկանել, եթէ՛ գլխատելով, եւ եթէ կռփելով, եւ տանջելով. գլխուն զարնել, եւ գլուխը զարնել՝ կտրել.


Կառափնատեմ, եցի

va.

to wound or strike on the head, to knock down.

· Calfa

NBHL (2)

Զգլուխն՝ որ պսակելոյ արժան էր, կառափնատեալ, ի մէջ բազմականացն բերէին. (Երզն. մտթ.։)

κεφαλαιόω in capite vulnero եւ այլն. Կառափել, հատանել կամ կիսատ առնել զկառափն. գլխատել. եւ Կռփել. հարկանել քարամբք. վիրաւորել. ջաղխել. մահուչափ տանջել. գլուխը կամ գլխուն զարնել, ջախջախել, սախտել, ծեծել փետել.


Կատակերգակ, աց

cf. Կատակերգ.

· Calfa

NBHL (1)

Զմենանդրոս ասեմ զգլուխ կատակերգակացն։ Զյոյժ հռչակելոյ կատակերգակիս մենանդրի. (Պիտ.։)


Կատակութիւն, ութեան

s.

cf. Կատակ.

· Calfa

NBHL (1)

Մի նորոգէք ի տանէ զկատակութիւն, հող ի գլուխ լերուք ի վերայ կատակութեանց ձերոց. (Միք. ՟Ա. 10։)


Կարգադրեմ, եցի

va.

to put in order, to order, to dispose, to arrange.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած որ կարգադրեաց հարցն զթլփատութիւն, նոյն ինքն եւ ասաց, եդից ուխտ նոր. (Աթ. ՟Թ։)


Չորեքմարմին

adj.

four-bodied (fabulous animal).

· Calfa

NBHL (1)

Ծնանել եւ ցուլս մարդագլուխս, եւ շունս չորեքմարմինս. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Չուան, աց

s.

twine, string, cord, rope;
line, halter.

· Calfa

NBHL (1)

Կախեաց զնոսա չուանաւ ընդ պատուհանն։ Արկցուք չուանս ի գլուխս մեր։ Փոխանակ կամարացն՝ չուան գօտի։ Գանձս ընտիրս վանդակեալս չուանօք. (Յես. ՟Բ. 15։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի. 31։ Ես. ՟Գ. 14։ Եզեկ. ՟Ի՟Է. 24։)


Չքիմ, եցայ

vn.

cf. Չքանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Վերակացուքն չարեաց իբրեւ զծուխ անյայտ եղեն եւ չքեցան. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Չքոտիմ, եցայ

vn.

cf. Չքանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Սեւագունդք դիւացն աներեւոյթք եղեալ՝ չքոտեալք ի տեղւոյն՝ իբրեւ զծուխ պակասեցան։ Որպէս փոթորկեալ հողմ ուժգին յոյժ չքոտեցաւ։ Անդէն չքոտեցաւ այսն չար ի միջոյ նոցա։ Չքատէին (դեւքն) ի նոցանէ՝ յորս էինն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Գ.։)


Պալար, աց

s.

aposteme, imposthume, abscess, suppuration, pustule;
— երանաց, bubo.

· Calfa

NBHL (1)

Կոչեցեալ էր երիվարն այն Ցլագլուխ, վասն զի ունէր ի բարձին իւրում պալար այլագոյն՝ զարջառի գլխոյ կերպարանս ունելով. (Պտմ. աղեքս.։)


Պախ, ից

adj. s.

sodden, boiled;
boiled beef.

· Calfa

NBHL (1)

Միս եփեալ ի ջուր. caro elixa. իտ. lesso. խաշած միս. (Իսկ պ. բուխտէն ՝ է եփել).


Պախարակեմ, եցի

va.

to blame, to reprove, to rebuke, to reproach, to find fault with, to reprobate, to disapprove, to condemn, to censure.

· Calfa

NBHL (1)

ἑξουδενόω nihili facio, contemno, sperno ἑπιτιμάω, καταγινώσκω reprehendo, objurgo μέμφω, καταμέμφομαι incuso, vitupero, vitio verto λαμβάνω, -ομαι deprehendo, corripio. Ընդվայր հարկանել (իբր ընդ վախս). անգոսնել. աղարտել. պարսաւել. թշնամանել. ստգտանել. բամբասել. քամահրել, վար զարնել (լծ. պ. բուխտան. եւ հյ. պախել, բախել, առակել) cf. ՊԱՀԱՐԿԵՄ.


Պախուց, խցոյ

s.

halter, bridle;
թափել զպակուց or պախուցաթափ լինել, to break from the halters.

· Calfa

NBHL (1)

Արկցես պախուց ի գլուխդ. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Լ՟Ա.։)


Պակաս, ից

adj. adv.

defective, imperfect;
ի՞ւ իւիք — իցեմ, զի՞նչ եւս — իցեմ, what do I still want for ?
զի՞նչ — է քեզ, what do yon want for ?
— առնել, to do without, to dispense with;
to diminish;
to deprive of;
to destroy, to kill;
less;

· Calfa

NBHL (1)

Գտին զգլուխսն վեց հազար, պակաս երկու (թուով). (Մամիկ.։)


Պակասեմ, եցի

vn. ast.

to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ? to be eclipsed.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ինչ պակասի ի նոցանէ։ Պակասեալ էր ի Սառայէ լինել ի կանանց օրինի։ Պակասեալ Աբրաամու՝ մեռաւ։ Պակասեաց արծաթ։ Պակասեցին ռոճիկք, ջուրք, կեանք իմ։ Պակասեսցին որպէս ծուխ՝ զի պակասէ.եւ այլն։


Պակասեցուցանեմ, ուցի

va.

to lessen, to diminish, to decrease, to reduce;
to deduct, to restrict;
— ի միջոյ, to take away, to deprive of life.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ պակասեցուցանէք զաղ ուխտին. իմա՛ դադարեցուցանել։


Պահ, ուց

s.

guard, guardianship;
guard, sentry, mounting guard;
watch;
watching;
hour, moment, time;
guard, guard-house, post, vedette;
prison;
occupancy;
siege;
— դուռն, cf. Պահակ;
— ընդ —, from time to time;
յայնմ —ու, then, at that time;
ի —ուն յորում, at the time when;
յառաւօտուն —ուն, it was already the morning watch;
ի չորրորդում —ու գիշերոյն, about the fourth watch at night;
ի — աշխարհին, to keep the country;
ի — անձին, to save his life;
— ունել, to guard, to defend;
to mount guard;
ի — արկանել, ունել, ի —ու առնուլ զոք, to arrest, to put in prison;
— արկանել, ի — առնուլ, to besiege, to occupy;
դնել ի — to keep or place in reserve.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաւօտու պահուն։ Ի սկզբան միջնոյ պահուն։ Ել նմա վիճակն (շաբաթաւոր) պահ առ պահ ընդ արեւելս։ Զցայգ պահ արկցուք զմեօք շուրջ։ Որ պահէ զպահս գիշերականս։ Ժամանեցին պահուց աչք իմ։ Որպէս պահ մի գիշերոյ։ Ի պահէ առաւօտու։ Ի պահու իմում կացից։ Ի գլուխ պահուց քոց։ Ի չորրորդում պահու գիշերոյն։ Յորում պահու գող գայ.եւ այլն։


Պահացող

adj.

abstaining, abstinent, fasting.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ բազմականաց գլուխ պահացողին յառաջադրեցաւ իբրեւ կերակուր. (Ժմ. յն.։)


Պահպանական, ի, աց

adj. s.

preservative, defensive;
phylactery.

· Calfa

NBHL (1)

Պահպանական հմայս ի բազուկս եւ ի գլուխս նոցա կապէին. (Նախ. եզեկ.։)


Պաղատումն, ման

s.

cf. Պաղատանք.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ծուխ պաղատման՝ հօրն եւ Աստուծոյ՝ գրաւ հաշտութեան. (Նար. խչ.։)


Պայծառ, աց

adj.

clear, limpid, pure;
clear, serene, clean;
gay;
splendid, sparkling, brilliant, luminous, shining;
bright, polished, clean;
distinct, evident, plain;
illustrious, glorious, farfamed, renowned, celebrated;
ի հանդերձս —ս, arrayed in gorgeous apparel.

· Calfa

NBHL (1)

Կայր եղբայրն այն ի գունդս մարտիրոսաց կարգեալ, եւ պսակ պայծառ կայր ի գլուխ նորա. (Վրք. հց. ՟Գ։)


Պայմանաւոր

cf. Պայմանական.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ ունի զպայման. ուխտական. վճռական. սահմանեալ. օրինաւոր. թէական.


Պայմանեմ, եցի

va.

to agree, to conclude a treaty, to stipulate, to contract;
to article;
to qualify, to limit.

· Calfa

NBHL (1)

Պայման առնել, դնել, դաշնաւորիլ. ուխտել. սէօզ գօմագ, փէյլէմէք.


Պանդխտաբար

adv.

like a pilgrim.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զպանդուխտ. պանդխտութեամբ.


Պանդխտիմ, եցայ

vn.

to emigrate, to leave or quit one's country, to remove from, to be estranged;
to go on a pilgrimage.

· Calfa

NBHL (1)

παροικέω demigro, peregrinor, accolo. որ եւ ՊԱՆԴԽՏԱՆԱԼ. Պանդուխտ՝ տարաշխարհիկ լինել. շրջիլ՝ բնակել յօտար երկրի. յարիլ ի բնակակացութիւն առ օտարս.


Պանդխտութիւն, ութեան

s.

condition of an alien or stranger;
emigration, transmigration, migration;
pilgrimage.

· Calfa

NBHL (1)

ἁποικία, ἁποικεσία, μετοικεσία , παροίκησις, παροικία demigratio, peregrinatio, commoratio extra patriam. Պանդուխտն գոլ. պանդխտիլն. նժդեհութիւն. վտարանդութիւն. գաղթականութիւն. բնակութիւն յօտար երկրի.


Պաշար, աց

s.

provision, viaticum, food, victuals;
victualing, providing, provisions, stores, equipment;
the Holy Sacrament.

· Calfa

NBHL (1)

Միաբանեցայ քառասունիցս (ուխտին), եւ ետու զիմ հոգւոյ պաշարն. (Յիշատ.։)


Պաշտպան, աց

s.

defender, patron, protector, favourer;
minister, servant;
— սուրբ, patron saint, patron;
— դատի, advocate, attorney;
— կալ, լինել ումեք, to defend, to protect, to assist.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռս իմանամք զգործս մեր, զի ձեռն՝ գործոյ է պաշտպան։ Զգայարանս իւր կէտն ետ պաշտպան Յովնանու յաղօթելն, զո՛ր օրինակ փող՝ որ բարբառի ձայնիւ հնչողին։ Յաւելու, թէ՝ եւ պաշտպան, որ ծառայական գործ է պաշտելն։ Պաշտպա՛ն (իբր ծառայական) խոնարհութեամբ զարդարութիւնն ի գլուխ եհան. (Լմբ. սղ.։)


Պապ, ի, ու, աց

s.

grand-father, grand-sire, granddad;
pope, pontiff.

· Calfa

NBHL (1)

ՊԱՊ. Սեպհականեալ անուամբ՝ Գլուխն ամենայն պատրիարգաց՝ քահանայապետն Հռովմայ.


Ջրեմ, եցի

va.

to destroy, to efface;
to cancel, to expiate, to absolve;
to water.

· Calfa

NBHL (2)

Ջրել զսէր։ Չջրեաց զմեղսն։ Զդեղս մահու ջրեաց։ Արեւամբն իւրով ջրեալ զթոյն օձին։ Առ ի չջրելոյ զուխտն։ Ջրեսցէ զխայթոցս դժոխոց. (Ոսկ. մտթ.։ տիմ։ խչ։ Խոր. հռիփս.։ Եզնիկ.։ Ագաթ.։)

Ոչ ջրեսցէ զուխտն մեր՝ որ ընդ մահուն. (Գէ. ես.։)


Սադայէլ, ի

s.

the devil, lucifer, satan.

· Calfa

NBHL (2)

ՍԱԴԱՅԷԼ կամ ՍԱՏԱՅԷԼ. (վրիպակ թուի գրելն Սամայէլ). Բառ եբր. իբր Հակառակ աստուծոյ. սատանայ՝ գլուխ դիւաց.

Յերկնից յերկիր կործանեցաւ սատայէլ. Դասագլուխ դիւաց սատայէլ կոչի. (Ոսկիփոր.։)


Սակր, կեր, կերբ, կրով

s.

hatchet, axe;
cf. Սակեր.

· Calfa

NBHL (1)

Ի շահատակելն իւրում հարկան յումեմնէ սակերբ գլուխն։ Կացնօք եւ սակրօք երկբերանովք։ Ըստ իւրում անզգամոլութեանն սակրով վճարի. (Խոր. ՟Բ. 28. 39։)


Սահանախաղաց

adj.

furious as a torrent.

· Calfa

NBHL (1)

Խաղացեալ որպէս զուխսեւ զսահմանս ջուրց.


Սահման, աց

s.

bound, term, circumscription;
bounds, limits, confines, frontier, borders;
extremity, sphere;
definition;
statute, rule, regulation;
decision, determination;
jurisdiction, extent;
department;
neighbourhood, district, provinces;
—ք, outskirts, suburbs;
—ք հակատոյ, articles of faith;
— երկրի, կալուածոց, landmark;
— հատանել, to fix the boundaries of;
յարդար —ս ամփոփել զիմն, to reduce to its proper limits;
— դնել, to bound, to fix bounds to, to limit, to end;
— դնել անձին, to propose, to deliberate, to resolve;
երդնուլ արդումն —աւ, to bind oneself by an oath;
անցանել ըստ —, to overstep, to pass the limits or boundaries;
—աւ ասել, to say briefly;
յաղետալի — հասուցանել, to reduce to a deplorable state;
cf. Զէն.

· Calfa

NBHL (1)

ὄρος, ὄριος, ὄρια terminus, limus, finis, modus ὀρισμός determinatio. որ եւ պ. սաման. Որոշեալ եզր վայրաց եւ գաւառաց. մէջն ծագաց. կողմն. կողմանք. ծագ տեսութեան. չափ եւ նպատակ իրաց. ժամադրութիւն. ուխտադրութիւն. կանոնադրութիւն. կարգ. օրէնք. սընըռ, սինօռ. (ի յն. սինօռօս որ է սահմանակից).