tabernacle, tent, booth;
hut, lodging, cabin, vine-arbour;
scene, stage;
— մրգապահաց, fruit-house.
σκηνή scena, tentorium, tugurium. Բնակարան ի վայրի՝ կրկտեալ յոստոց, (որ է ռմկ. տալ) յեղեգանց եւ յայլոց թեթեւ նիւթոց. հիւղ. խուղ. յարկ. օթարան. խորան. վրան. հովանի. տնակ, խուց .... իսկ վր. տալա՛վարի ՝ է տանիք.
dwelling together;
cf. Վրանակից.
Յուղեւորութեան վրանակիցք եւ տաղաւարակիցք պիտանացու են։ Որք մարգարէիցն են տաղաւարակիցք, եւ առաքելոցն աթոռակիցք. (Փիլ. ել. ՟Ա. 5։ Կիւրղ. ի կոյսն.։)
cf. Տաղաւարիմ.
Բանն մարմին եղեալ՝ տաղաւարեաց ի մեզ։ Որ մարմին եղեւ, եւ տաղաւարեաց ի մեզ։ Համաքատակի ընդ խորանին աբրահամու, յորում տաղաւարեաց աստուած երկու հրեշտակօք։ Առ աբրահամ եկն, եւ ի խուղն տաղաւարեաց. (Ճ. ՟Գ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Բրսղ. մրկ.։)
to give, to present, to offer;
to concede, to grant, to bestow;
to provide, to furnish, to lend;
to give up, to deliver, to abandon, to expose;
to make, to render, to produce, to cause;
— զանձն, to apply to, to addict oneself to;
to give oneself up to, to abandon oneself;
— խօսել, to cause to speak;
— պատասխանի, to answer, to reply, to respond;
cf. Պատասխանի;
չ— դուլ եւ դադար, to give neither peace nor rest, to disturb continually;
— իշխանութիւն, to invest or intrust with authority;
վկայագիր, անցագիր —, to deliver a certificate, to grant a passport;
մրցանակ, վարձս —, to decree rewards, to award prizes or premiums;
— ածել, to cause to bring;
— գերեզմանի, to bury, to inter;
— ի բանտ, to put in jail or prison, to imprison;
ժողով —, to come together, to assemble, to reunite, to meet, to hold a meeting;
քարամբք —, to strike with stones;
տաց զքեզ յազգ մեծ, I will make of you a great nation;
տացէ քեզ տէր լինել, may you be!
չէ տուեալ ամենեցուն, it is not every one that can;
զորս ընդ ձեռամբ ձերով ետու, which I put in subjection to you;
ես ետու տանել զուլդ, I have sent the kid;
հօրն իւրում ետ տանել, he sent to his father;
տուր բերել ինձ փայտս մայրս, send me cedar wood;
ետ զանձն իւր երթալ, he went;
զլէգէոնս այսոցն՝ անդնդոց տայ, he sends the legions of devils into the pit;
զպատիժս տայցեն յաւիտենից տանջանաց, they will suffer eternal punishment;
զմեզ ի կորուստ եւ յոչէութիւն տան, they load us with evil and annihilate us;
մի տայք մեռանել, do not leave to die.
Տալ զպտուղ, զժառանգութիւն, զփրկութիւն, զցնծութիւն. ըստ սրտի. ըստ գործոց. եւ այլն։
master of a house, head of a family;
landlord, house-holder;
patriarch, chief of a tribe or race;
— տարւոյ, the Sun's house.
Եթէ զտանուտէրն բէեղզեբուղ կոչեցին, ո՛րչափ եւս առաւել զընտանիս նորա։ Ծառայք զտանուտեառնն։ Առն զտանուտեառնն։ Տրանջէին զզտանուտեռնէն (կամ զզտանուտեառնէն)։ Ասասջի՛ք զտանուտէր տանն.եւ այլն։
declinable.
Զուղղականն, եւ զտապալականն. (Մագ. քեր. (ուր Երզն. հոլովական դնէ)։)
adorned with leaves or foliage.
Ծառք տերեւազարդք։ Անպտուղ ծառս տերեւազարդս. (Վեցօր. Վրդն. սղ.։)
cf. Տեւականութիւն.
Որպէս զտունկս մաքրել եւ յատանել, որ պտուղն բերել կարէ ի տեւութիւն։ Տեւութիւն ազգակից է յիշատակի։ Համբերութիւն տեւութեան. (Փիլ.։)
cf. Տեւականութիւն.
Որպէս զտունկս մաքրել եւ յատանել, որ պտուղն բերել կարէ ի տեւութիւն։ Տեւութիւն ազգակից է յիշատակի։ Համբերութիւն տեւութեան. (Փիլ.։)
pike-staff, shaft of a spear;
rest of a lance.
cosmical, universal, general, oecumenical.
Զի՞նչ է կաթուղիկէն. տիեզերական։ Տիեզերական կոչի վասն տիեզերական հաւատացելոց. (Խոսր.։)
market, bazaar;
mercery.
Գնել ինչ՝ որ ի վաճառանոցն ծախին։ Զամենայն կշիռս եւ զչափս վաճառանոցին ուղղեաց։ Շրջէր ի քաղաքն, եկն ի վաճառանոցն։ Ի վաճառանոցէ աստի գնասցուք։ Անկաւ ի փողոց վաճառանոցին։ Բոցն զփողոց վաճառանոցին կիզեալ ապականէր. (Մխ. դտ.։ Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Ա.։ Ոսկիփոր.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. եւ է։ Վրք. ոսկ.։)
gain, lucre, profit;
cf. Շահավաճառութիւն;
կենցաղօգուտ —, benefit that commerce confers on the world.
Գնեմ սակաւոյ, եւ վաճառեմ շատի. եւ առնեմ վաճառաշահութիւն։ Ի նաւաստիկ վաճառաշահութեանց դիւրաւ ճանաչի։ Թողին զվաճառաշահութիւն իւրեանց։ Զվաճառաշահութիւնսն արհամարհելով։ Արգելու ի վաճառաշահութենէ շահից։ Եթէ յուղեգնացութեանդ վաճառաշահութիւն ինչ յուսալի է. (Վրք. հց. ձ։ Պիտ.։ Անան. ի յովնան.։ Նանայ.։ Սոկր. է. 46։ Մագ. ՟Թ։)
woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.
ՎԱՅ ՎԱՂՈՒՑ. պ. վավեյլա. ջուղ՛՛. վա՛վելա.
woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.
ՎԱՅ ՎԱՂՈՒՑ. պ. վավեյլա. ջուղ՛՛. վա՛վելա.
cf. Վայելք;
վայել է, վայել են, վայելէ, վայելեն, to befit, to become, to be beseeming or seemly, to be proper;
ոչ — են, it is not fit, it is unbecoming.
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
convenient, suitable, proper, congruous, pertinent, decent, becoming, fit;
well made or shaped, comely, elegant, prepossessing, genteel, pretty, graceful;
enjoyable, enjoying;
—ս, elegantly.
Սաւուղ եւ Յովնաթան սիրելիք եւ գեղեցիկք եւ վայելուչք։ Վայելուչ են երգք Իսրայէլի։ Կին քո որպէս զայգի վայելուչ։ Զի՞ բարի կամ զի՞ վայելուչ, զի բնակին եղբարք ի միասին. (՟Բ. Թագ. ՟Ա. 23։ ՟Ի՟Գ. 1։ Սղ. ՟Ճ՟Ի՟Է. 3։ ՟Ճ՟Լ՟Բ. 1։)
Բարուիք միշտ սովոր են յուղացուցանել զվայելուչսն, եւ ի ստահակութիւն ածել. (Ոսկ. ես.։)
highly ornamented, elegantly adorned.
Զհրաշափառ եւ զվայելչազարդ տեսիլ փառացն աստուծոյ։ Պտուղք գեղեցիկք, քաղցրահամք եւ վայելչազարդք։ Վայելչազարդ տեղին՝ որ կապուտաքարն անուանի. (Զքր. կթ.։ Երզն. լս.։ Ասող. ՟Գ. 6։)
becoming, elegant.
Վայելչական փառք, կամ կարգ, շնորհք, պատիւ, անուն, գործ, պտուղ, տունկ, սրահք, ծնողք, տիւ. (Զքր. կթ.։ Յհ. կթ.։ Նար. հդ. եւ կուս։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։ Երզն. մտթ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պիտ.։ Ժմ.։ Խոսր.։)
suitableness, proportion, propriety, decency, conveniency;
decorum, dignity, nobleness;
comeliness, elegance, grace, beauty, splendour;
enjoyment, use;
delight, pleasure, advantage;
— երեսաց, comeliness, loveliness, attractiveness.
Գեղեցկութիւն, զօրութիւն, վայելչութիւն հեշտ ցանկութեանց։ (Վիճակ մեծամեծաց) ունի յինքեան վայելչութիւնս եւ ոչ միոյ իրիք բարւոյ։ Զպտուղն երեր. որոյ զհետ պէտք երթան եւ վայելչութիւն. (Փիլ.։)
ferocious, fierce, wild, savage, inhuman, cruel.
Ասպականի էր եւ վայրագ։ Եւ առ այոքիւք վայրագօքս է անքաղաք եւս, եւ փախստական յօրինաց, եւ ուղիղ վարուց անճաշակ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 165։)
in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.
Այլ վայրապարքն յայսպիսեաց աստի ինչ ոչ ուղղեցին։ Զայս վասն վայրապարացն արգելաք. ապա թէ ոչ՝ չեն ինչ ի հակառակացն այս։ Մատնեն մահու, եւ ոչ վայրապար մահու, այլ անարգ մահու. (Իգն.։)
wild;
rustic, unmannerly, clownish, boorish, ill-bred, uncivil, savage, ferocious, fierce.
Հաւուց վայրենեաց (այսինքն ցամաքայնոց) եւ ջրականաց (այսինքն ջրայնոց)։ Թագաւորաց վատասրտաց, թուղամորթաց, վայրենեաց (յն. բարբարոսաց). (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Կրակարան;
— ապակւոյ, focus;
— օդամուղ, draught chimney.
work, labour, toil;
pains, trouble, fatigue;
merit, worth, service;
profit, gain, earnings;
tired, fatigued;
— ծառայութեան, service rendered;
— ձեռաց, handiwork;
— արքունի, military service;
գիրք —ոց, Geoponics;
— առնել, to tire, to fatigue, to weary;
— լինել, to labour, to work, to toil, to work hard, to strive, to fatigue or tire oneself with, to be fatigued or tired.
ՎԱՍՏԱԿ. գ. իբրու ռմկ. ոճով. Շահ. պտուղ աշխատութեան.
Յիւրաքանչիւր ամի բառի ի ծառոց վաստակն իւրեաց. այն է պտուղ կամ բերք։
to work, to labour at, to do;
to gain, to acquire, to earn;
— զերկիր, to till, to dig, to cultivate.
cf. Վաստակիմ.
Վաստակեաց յուղեւորութեան մարմնոյ։ Վաստակեցաւ որպէս մարդ. (Յհ. իմ. երեւ. Շ. ընդհանր.։)
bad, wicked, vile, low;
cowardly, weak, pusillanimous, dastardly, craven-hearted, unmanly, poor-spirited or mean-spirited;
idle, lazy, slothful, sluggish;
damage, loss, hurt, ruin, misfortune;
— անուն, infamy, brand of infamy;
— արանց, the most cowardly of men, the basest of wretches.
Ի կարօտութեան է ամենայն վատ։ Ճանապարհք վատաց կցեալ են փշովք։ Ե՛րթ առ մրջիւն ո՛վ վատ։ Մինչեւ ցե՞րբ յորսայսեալ կաս ո՛վ վատ։ Զվատ յորժամ յուղի առաքես, ասէ, առիւծ ունի զճանապարհս։ Ծառայ չար եւ վատ.եւ այլն։
fainthearted, chickenhearted, fearful, timid, timorous, pusillanimous, cowardly, craven;
ընդէ՞ր —ք էք, why are you fearful?.
Վատասրտաց, թուղամորթաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
badly, ill.
Ոչ վատթարս բժիշկս զմեզ կարծէք ... եթէ վատթարապէս եւ եթէ ուղղապէս զայգ կարծէք. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
to dissipate, to consume, to use up, to lavish, to scatter, to dilapidate, to fritter away, to waste, to run through, to exhaust;
— զինչս, to waste one's substance or goods, to squander away one's fortune.
Մէգ եւ մառախուղ ի մէջ խաշանաց իւրոց վատնելոց. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 12։)
unfortunate, ill-fated, unlucky;
inauspicious.
Վատաբախտ կամ չարագուշակ ոտիւք. այաղը ուղուրսուզ.
sagum, great coat;
cassock, brigandine, coat of mail, hauberk, hocqueton, cuirass.
Զգեցոյց սաւուղ դաւթի զվարապանակս իւր. եւ ած դաւիթ զսուսեր իւր ընդ մէջ ի վերայ վարապանակացն։ Մերկացաւ յովնաթան զլօդիկն՝ որ զիւրեւ, եւ ետ զայն դաւթի. եւ զվարապանակս իւր։ Եւ յովաբ զգեցեալ էր վարապանակս զրահից. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 38. 39։ ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։)
cf. Վարատեցուցանեմ.
Վարատեմ եւ ցրուեմ ես տեսէ զզօրսդ։ Մի՛ վարատեսցէ թշնամին ուխտին մերոյ զոչխարս առաքելական եկեղեցւոյ քում սրբոյ։ Որք նորաձան ուսմամբ իբրեւ պատառող ժանեօք վարատեն (զհօտն քրիստոսի) ի միոյ սուրբ եւ ուղղափառ գաւթէ եկեղեցւոյ։ Որ օցտէ ի ճշմարտութենէ, այսինքն վարատէ. (Եփր. թագ.։ Ագաթ.։ Վրք. ածաբ.։ Լծ. ածաբ.։)
lascivious, wanton, unchaste.
Զասացեալն յարմարապէս առակաւ՝ ուղտուց եւ իշոց վարարից հանգրուանս. (Սարկ. հանգ.։)
to run, to gallop.
(լծ. եւ լտ. վէ՛րկօ, բէ՛րկօ. vergo, pergo. դէմ եդեալ ուղղիլ ի մի կողմն)։
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
Ի վերուստ ամենեցուն վարիչ զաշխարհս զայս ուղիղ վարելով. (Փիլ. յովն.։)
Այս անուն զինքն ուղղակի վարէ, այսինքն անարատաբար կեայ, եւ բարւոք քաղաքավարի. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)
goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.
κυβενήτης gubernator, rector. Որ վարէ. ղեկավար. ուղղիչ. առաջնորդ. քաղաքապետ. իշխան. (ռմկ. կառավար ).
cf. Վարձկանութիւն.
Պահէր զպտուղս եւ զտեղիս նոցա ամս հնգետասան վարձաւորութեամբ. (Ճ. ՟Բ.։)
Մի՛ կար յայլ ոմանս վստահանալով. զի ոչ եթէ սուրբ են աղօթք, որ վարձաւորութեամբ լինի այլում. այլ դու քեզէն փութա՛ առնուլ զպտուղ աղօթիցն. (Մաշկ.։)
mud, mire, dirt;
ընդ — գալ, to get splashed, to be covered with mud.
Ընդ ցիխ (կամ ցեխ) աղբոյն եւ տղմոյն (ի փորի) որդունքն զուղիցին. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
onager, wild ass;
— խանչէ, the — brays.
Ուտել զմիս ուղտոյ եւ ցռոյ (կամ ցռւոյ) եւ նապաստակի. (Կանոն.։)
pale, stake, pile;
peg, pin;
upright, erect, straight;
acute, sharp;
դատապարտել ի —, to sentence to be empaled;
հանել, վարսել ի —, to empale.
ՑԻ՛Ց ի ցից. ա. որպէս Ցցեալ. ի դուրս ցցուեալ. ուղղորդ. ցցած, ցըցւած, շիտակ տնկուած.
chimera, half-bull-half-elephant.
Ի թէոդոսի (մեծի) աւուրս երեւեցան ի հնդկաց գազանք՝ ցլափիղք, եւ ուղտինձք. (Շիր. քրոն.։)
Երեւեցան ի հնդիկս ցլափիղք. (Սամ. երէց.) ընձուղտ։
water-parsley, apium palustre;
white hellebore, veratrum.
Թուփ անպտուղ՝ բարակ եւ նրբին տերեւովք, որ են դառն յոյժ (իբր թ. սապր ) եւ սատակիչ թոչնոց եւ ճճեաց եւ մնոց խաշանց. վարի եւ ի դեղորայս.
to gush forth, to spout out.
ՑՆՑՂԱՆԱՄ ՑՆՑՂԿԱՆԱՄ. Ցայտել իսր ընդ ցնցուղս կամ ցնցղուկս.
cf. Ցնցղանամ.
ՑՆՑՂԱՆԱՄ ՑՆՑՂԿԱՆԱՄ. Ցայտել իսր ընդ ցնցուղս կամ ցնցղուկս.
reflection, reflex, reverberation;
sparkling, flashing, lightening.
(լծ. հյ. ծաւալումն. յն. սէլա՛ս. ճաճանչ) Ցոլելն. ցոլացումն. ցայտումն. հոսանք. բորբոքումն. արծարծումն. ցնցուղ հրոյ, լուսոյ եւ այլն.
reflections;
flashes;
cf. Ցոլացումն.
Ի յամպոյդ լուսոյ ցոլք նշուղից. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
grain of wheat, grain.
Ցորենահատն անկեալ մեռաւ, եւ բազմապտուղ հասկ եղեւ. (Վրդն. աւետար.։)
shock, shake;
— տալ, to shake, to agitate, to stir.
Ցունց տալով մինչեւ եօթն անգամ, եւ ապա հատեալ եղեւ (պտուղն ի ծառոյն). (Եպիփ. ծն.։)