extremely well built or done, wonderful, astonishing, surprising;
masterpiece;
եօթն —ք, the seven wonders.
Հրաշակերտ շինուած, վայելչութիւն, տեսիլ, յարութիւն, եկեղեցի, պարիսպ. (Եղիշ.։ Յհ. կթ.։ Արծր.։)
of fire, fiery, igneous;
empyreal, celestial, spiritual, angelic;
—ք, the angels;
— երկինք, the Empyrean.
Հրեղէն վէմք. կամ պարիսպ, կառք, երիվրաք, զոհք. (Եզեկ. ՟Ի՟Ը. 14. 16։ Զաք. ՟Բ. 5։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 15։ Յայտ. ՟Թ. 17։)
of or belonging to horses;
horseman, rider;
sand-piper.
Ձիաստաց ի ձիական մարմնոց։ Ձիական ախտք։ Ձիական ասպարիսօք կամ ուժգնութեամբ. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. այլաբ.։ Վրդն. երգ.։ Արծր. ՟Ե. 2։ Լմբ. սղ.։)
hippodrome, circus;
course, race-ground.
ՁԻԱՐՁԱԿԱՐԱՆ ἰπποδρόμος hippodromus;
circus, in quo habentur certamina equestria, seu curulia. որ եւ ՁԻԸՆԹԱՑՔ, ԿԱՌԸՆԹԱՑՔ. Տեղի ասպարիսի, ուր լինի արձակումն ձիոց յընթացս.
hippodrome;
races, horse-races.
Ձգէ զպարիսպն շուրջանակի իբր ձիարշաւանօք. (Արծր. ՟Ե. 7։)
cf. Ձիընթացարան.
Ի ձիընթացս ասպարիսին հատին զգլուխ նորա. (Հ=Յ. յնվր. ՟Գ.։)
little valley, dale, dingle, glen.
Անցանել ընդ ձորակն։ Առ ոտամբ լերինն ի ձորակի մի ամրոջ։ Հովտաձեւ ձորակին։ Ո՛չ ի ձորակի, այլ ի լերինն։ Մերձ առ պարիսպ քաղաքին հուպ առ ձորակին. (Ագաթ.։ Խոր.։ Վրդն. ծն.։ ՃՃ.։)
to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.
Իբրեւ զպարիսպ քարեայ ձուլեալ արձանացոյց. (Երզն. մտթ.։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
ἕπαλξις, ἁνάλημμα, χάραξ , προτείχισμα propugnaculum, altitudo, agger, antemurale եւ այլն. Արձան՝ այսինքն սիւն կամ կոթող կանգնեալ ի վերայ գերեզմանի մեռելոց. ... եւ ամենայն բուրգն, ամբարտակ, աշտարակ ի պարիսպ եւ յապարանս՝ իբրեւ մարտկոց կամ իբրեւ զարդ եւ յիշատակ.
Եթէ պարիսպ եցէ, շինեսցուք ի վերայ նորա մահարձանս արծաթիս (կամ մարտկոցս արծաթեղէնս)։ Կախեցէք զսա առաջի մահարձանաց պարսպաց քաղաքիս։ Անկան մահարձանք, եւ կործանեցան պարիսպք նորա. (Երգ. ՟Ը։ 9։ Յուդթ. ՟Ժ՟Դ. 1։ Երեմ. ՟Ծ. 15։ տե՛ս եւ Ես. ՟Ի՟Ա. 11։ ՟Ի՟Գ. 13։ Երեմ. ՟Լ՟Գ. 4։ Ողբ. ՟Բ. 8։)
gymnastic;
gymnastic-master.
Վարժիչք եւ մանկամարզք զայսոսիկ՝ որ յասպարիսաց նահատակութիւնս ընթանան, յառաջ ածելով. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.
Յաւելոյր երիսպարիսպս ներքնոյ քաղաքին, եւ երիս արտաքնումն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
interior, internal, innermost.
Ի ներքսագոյն քան զպարիսպն։ Ի ներքսագոյն սրսկապանի խորանին։ Ենտոս լիբիա, որ թարգմանի ներքսագոյն լիբիա։ Սահմանի ներքսագոյն եթովպիաւ. (Խոր. ՟Բ. 36. 71. եւ Խոր. աշխարհ.։)
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
Գունելն արծնելն եւ նկարելն։ Ետես արս նկարեալս յորմս, պատկերս քաղդէացւոց նկարեալս գրչաւ ի նկարս։ Ի վերայ ձեռաց իմոց նկարեցի զպարիսպս քո։ Նկարեսցես ի նմա զքաղաքն երուսաղէմի ... նկարեսցես զտունդ եւ պատրաստութիւն իւր.եւ այլն։
cypress;
cyprus.
aim, butt, level, end;
premium, prize;
object, goal, end, scope, view, purpose, design, intent;
կէտ —ի, aim;
ուղղել ի —ն, to take aim at, to aim, to level at, to point;
հարկանել ի —ն, to hit the mark;
to attain one's end;
առնուլ կամ յափշտակել զ—ն, to obtain the premium, to win the prize.
Բազումք են, որ անցանեն յասպարիսին, եւ այր քաջ եւ առաքինի առնու զնպատակն. (Մծբ. ՟Է։)
shining like gold, as bright or resplendent as gold.
foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
Մեծ քաղաքն անտիոքայ է ութ ասպարիսաց, եւ ոտից ՟Հ՟Բ. (Պտմ. աղեքս.։)
granite, free-stone;
cf. Որձաքարեայ.
Շինեցէ՛ք զպարիսպդ յորձաքար վիմաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 11։)
intellectual, spiritual;
mental, ideal.
Լցոյց զշտեմարանս մտաւորականս։ Գնասցո՛ւք զճանապարհս մտաւորականս եւ հոգեւորս՝ հոգեւոր ասպարիսին. (Համամ առակ.։)
premium, prize or reward;
fight, combat;
տանել զ—, to win, to carry the prize, to bear away the bell;
— առնուլ, to get, gain or obtain a prize.
ἇθλον certaminis praemium. Յաղթանակ. վարձ եւ պսակ մրցանաց. բրաբիոն յասպարիսի նահատակութեան. փոխարէն.
giving the victory.
Որ (այսինքն պարիսպն) այսպէս յաղթատուր ստացողացն խոստովանեցաւ լինել. (Պիտ.։)
circle, hoop;
border, contour, outline, circumference;
frame, frame-work, sash;
enchasing;
turn, circuit, ring;
cycle;
—ք երկնից, the spheres;
— կենդանական, the zodiac;
բեւեռային —, polar circle;
—ք ապարանից, gallery, terrace, promenade;
սիւնք —օք or —աւ, peristyle;
—աւ, in a circle, in a ring, circularly, cf. Շուրջանակի.
Կենդանական շրջանակ (զոդիակոս)։ Որ շրջանակօք ի միմեանց վերայ բազմօք եդեալ։ Շուրջ զնովաւ լամբար իմն շրջանակ սքանչելի։ Խոհականութիւնն եւ արծութիւն կարեն պարիսպս եւ շրջանակս արկանել զհակառակօք չարեացն. (Փիլ.։)
surrounding, ambient;
turn, round, circumference, compass, outline, circuit, fence, wall, enclosure;
periphery, circumference.
Շուրջ պատօղ եզր՝ որպէս զպարիսպ.
Պարիսպ կամ պարիսպք շրջապատ. (Վեցօր. ՟Է։ Շար.։ Երզն. լուս.։)
to surround, to compass, to encircle;
to envelop;
շրջապատիմ.
enclosed all round;
surrounded, invested;
enclosure, fence, close.
Եղեն ի պարիսպ շրջափակ եկեղեցւոյ. (Գէ. ես.։)
cf. Շոճի.
Շոճի ծառ զտեւակութեան ունի զնշանաւ եւ զիմաստասիրութեան, յամարանի եւ ի ձմերայնի միշտ սաղարթացեալ. վասն որոյ եւ զժուժկալսն ի մրցմունսն առ ասպարիսօք՝ շոճի ուտովք պսակէին. (Նոննոս.։)
pine, pine-tree, fir-tree;
պիստակ շոճւոյ, pine-cone;
—ք, —իք, pine-grove.
Շոճի ծառ զտեւակութեան ունի զնշանաւ եւ զիմաստասիրութեան, յամարանի եւ ի ձմերայնի միշտ սաղարթացեալ. վասն որոյ եւ զժուժկալսն ի մրցմունսն առ ասպարիսօք՝ շոճի ուտովք պսակէին. (Նոննոս.։)
round, circular;
in a circle, circularly, round about;
ելանելի —, winding-stairs, spiral-staircase.
Ածեալ պարիսպ շուրջանակաւ պատեաց զնա։ Ապա զորմսն շուրջանակաւ յարուցանէ, եւ ի վերջէ զեղունն ի վերայ արկանէ. (Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ե։)
enclosure, recinct, park, walled in space;
cf. Որմարգել.
Փակարան որմով. որմ. պատնէշ. պարիսպ.
high-built (wall).
Արծարծեա՛ զօրութեամբ քո զթեւս հոգւոյս, զի հնար լիցի ընդ ցանկակատար հրեղէն պարիսպն անցանել ի կեանս սիրողաց քոց. (Բենիկ.։)
to beat down, to cause to fall, to destroy, to demolish, to ruin;
to rout, to defeat, to disperse.
Զոր ոչ հողմք սատանայականք եւ ոչ անձրեւք յորդախաղաց ուղխից բռնութեան կարացին փլուցանել։ Սկսան փլուցանել (կամ փլուզանել) զպարիսպ ամրոցին։ Ի հիմանց փլուսցեն։ Փլուցանել զթումբս շրթանց ջուրցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Լաստ. ՟Թ։ Մխ. երեմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
temptation;
misfortune, calamity;
— ունել, to be tempted to;
ի — արկանել, տանել, to lead into temptation;
յաղթել փորձութեան, to resist temptation;
յաղթիլ, ընկճիլ ի փորձութենէ, to succumb to temptation.
Ո՞չ ապաքէն իբրեւ զփորձութիւն են վարք մարդոյ իվերայ երկրի։ Քրիստոսեւ փրկեցայց ի փորձութենէ, աստուծով իմով անցից ընդ պարիսպս. (Յոբ. ՟Է. 1։ Սղ. ՟Ժ՟Է. 30։)
to be baffled, balked, disappointed, deceived.
Որ զելիոնի պարիսպն շինեցին, եւ ի վարձուցն սնամահակք ելին։ Եբեր փուշ. վրիպեցի ի յուսոյն, եւ սնամահակ ելի յաշխատութենէն. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. ես.։)
to creep, to crawl on the belly, to wriggle;
— ընդ երկիր, to crawl along on the ground;
to drag or draw oneself along.
Սողելով մեղմագնաց քայլիւք մերձեցան ի պարիսպն. (Ճ. ՟Ա.։)
temple, fane, church;
palace, court, hotel;
banqueting-hall;
banquet, feast;
— խորհրդոյ, council-hall, House of Parliament.
Տարցին ի տաճար թագաւորի։ Ի վերայ տաճարի թագաւորութեան իւրոյ ճեմէր ի բաբելոն։ Կործանեաց զպարիսպս աշտարակեայս տաճարաց նորա։ Ի տաճարաց փղոսկրէից.եւ այլն։
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
Որ տեսութիւն իմն բերէր յինքն որպէս զանպարտելի պարիսպ։ Քարոզել յայտնապէս զչքնաղ տեսութիւն. (Յհ. կթ.։ Շար.։)
to haste, to hasten, to be in haste, to make haste, to be quick, to be hasty or precipitate.
Որոգայթ է առն վաղվաղել, եւ յիւրոց ընչից խոստանալ։ Ի սուտ երդումն վաղվաղեն։ Վաղվաղեն հեղուլ զարիւն անպարտ։ Վաղվաղեցին եւ մոռացան զգործս նորա։ Վաղվաղեա՛ կեցուցանել զիս։ Մի՛ վաղվաղեսցէ սիրտ քո հանել բանս առաջի աստուծոյ։ Վաղվաղեաց փութացաւ շինեաց զպարիսպն.եւ այլն։
place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.
Մի՛ ի վայր անկանիք (այսինքն մի՛ լինիք երկրաքարշ)։ Զպարիսպն երիքովն ի վայր շարժեալ. (Սարգ. եւ այլն։)
network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.
Ընդ պարիսպն կախեալ իջուցին վանդակաւ. (Գծ. ՟Թ. 25։)
Ընդ պատուհանն վանդակաւ կախեցայ ընդ պարիսպն. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 33։)
furnished with rails or bars, grated.
Կազմել զվանդակակապ կազմած երկաթեղէն պարսպին (կամ պարիսպն), եւ աղխել զդուռն. (Ղեւոնդ.։ յորմէ եւ Ասող. ՟Բ. 14։)
to grate, to bar, to trellis, to lattice;
— զբեռինս, to cord a bale, to bind up as with netting;
— զգունդս, to levy, to assemble, to muster soldiers.
Զոմանս վանդակեալ, եւ իջուցեալ ընդ պարիսպն. (Ճ. ՟Ժ.։)
to entwine in, to wind around, to involve, to tangle, to knot;
to lay snares, to wait in ambush;
cf. Վարանեցուցանեմ.
Առ նոյն իսկ պարիսպն հասեալ քաղաքին՝ տագնապեալ վարանեցուցանէր զայնոսիկ, որ ի ներքսագոյն պարսպին էին. (Ոսկիփոր.։)
to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.
Առ նոյն իսկ պարիսպն հասեալ քաղաքին՝ տագնապեալ վարանեցուցանէր զայնոսիկ, որ ի ներքսագոյն պարսպին էին. (Ոսկիփոր.։)
exercised, practised, versed, erudite, skilful, accustomed, inured, trained;
exercise, instruction, study, science;
— երիվար, a broken or trained horse;
—ք չափականք, study of mathematics;
— լինել, to be practised or well versed in;
լինել ի —ս ուսման, to be studying, learning;
to be at school or at college;
ի — կացուցանեմ, cf. Վարժեմ;
անցուցանէր —իւք զբազում գիտնովք, his erudition surpassed that of very many learned men;
կատարեցի զ—ս իմաստասիրականին, I have passed in philosophy.
Բազումք ի վարժ անկեալք առաքինութեան՝ ի վախճանին փոխեցան։ Որ ի վարժին կամ ի վարժին կայ։ Որ ի վարժս կան. Վարժք կրթութեան։ Ի վարժից կրթութենէ. Կրթութիւն վարժից (յասպարիսի). (Փիլ.։)
the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.
Իբրու ձայնաւոր յայտնի տեսանի առ նախնիս յանխտիր գրութեան բառիցդ Եգիւպտոս, եգիպտոս, եգւպտոս։ Եթէովպացի, եթիովպացի, եթւովպացի։ Կիւպրոս, կիպրոս, կւպրոս. կիւրակէ, կւրակէ։ Սոյնպէս գրի, կւպարիս, կւրոս, կրիւսոս. իբր կիպարիս, կիւրոս, կրեսոս կամ կրոյիսոս։ Վասն որոյ մի եւ նոյն բառ են Կիվոս, կիբիկոն, կիւբիկոն, քուեայ. այն է ըստ յն. գի՛վօս կամ գի՛ւվօս. լտ. գու՛բուս։ Թո՛ղ զի յոյնք զիփսիլոնի իբր ձայնաւորի զձայն այժմ կորուսեալ՝ հնչեն ի՛, ուր ուրոյն ունին եւ զտառդ ի։ Իսկ ի մեզ մի օրինակ հնչեն գրութիւնք նոր եւ հին, մեւս կամ միւս. հիւր կամ հեւր. աղբիւր կամ աղբեր. առիւծ կամ առեւծ, եւ այլն։
Աղջկամարդ, ի բա՛ց լեր յասպատակէ ասպարիսիս, եւ այր կանացի զքեզ ծանի՛ր. (Արծր. ՟Ա. 15։)
stone's throw.
Անվրէպ առնէին զքարաձիգսն՝ փլուզանել զպարիսպն քարամբք մեծամեծօք. (Կաղանկտ.։)
stone-walled, fortified;
stone-wall.
Ոյր պատուարն կամ պարիսպն է քարաշէն. քարամբք պատեալ. եւ Նման քարեղէն պատուարի.
cf. Քարեղէն.
Պատկերք ձեռաց ճարտարի, ոմն փայտեայ, ոմն քարեայ։ Իբրեւ զարձանս քարեայ տապանի։ Իբրեւ զպարիսպ քարեայ։ Թէ քարեայք էին՝ պարտ էր ի զգայութիւն գալ. (Ագաթ.։ Ածազգ. ՟Զ։ Զենոբ.։ Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)
made of stone, stony, stone.
Պատկերք ձեռաց ճարտարի, ոմն փայտեայ, ոմն քարեայ։ Իբրեւ զարձանս քարեայ տապանի։ Իբրեւ զպարիսպ քարեայ։ Թէ քարեայք էին՝ պարտ էր ի զգայութիւն գալ. (Ագաթ.։ Ածազգ. ՟Զ։ Զենոբ.։ Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)