Խոստովան եղեւ, եւ ոչ ուրացաւ. խոստովան եղեւ, եթէ ես ոչ եմ քրիստոսն։ Խոստովան եղե, եթէ օտարք եւ պանդուխտք են յերկրի։ Ամենայն լեզու խոստովան լիցի աստուծոյ։ Ամենայն լեզու ց լիցի, թէ տէր յիսուս քրիստոս ի փառս աստուծոյ հօր. եւ այլն։
Խօսօղք բազումք յաստուածայնոցն ... եւ Խօսօղն ո՛չ ըստ հաճոյից հոգւոյն ... եւ խորհուրդք խօսողին հային յօտարն. (Խոր. Բ. 90։)
ԽՕՍՕՂ. εὕλαλος bene loquens, eloquens. Քաջախօս. յստակախօս. ճարտար ի խօսս.
ԾԱՒԱԼԱԿԱՆ ԾԱՒԱԼԱՅԻՆ. διχυτικός fusilis liquidusque. Որ ինչ է ծաւալե՝լի, կամ ծաւալեալ. հեղանիւթ, եւ ընդարձակատարած.
γένεσις, γενέθλια, γενεθλιαλογία, genitura, natalitia, positus caeli tempore nativitatis. Ծննդաբանութիւն աստղահմայից. ախտարք. աստղն՝ ընդ որով ասեն զոք ծնեալ, եւ նովին յօդեն գուշակութիւնս բախտից.
Օտար ամլութեան ծնունդ ընդունել. (Կիւրղ. ղկ.։)
θελητής, θεραπευτής studiosus, officiosus. Արարօղ կամաց այռոց. կամակատար. հռու. հնազանդ. ջերմ պաշտօնեայ. մտադիւր ծառայօղ.
ԿԱՄԱՐԱՐ ասի եւ Աստուած, զի առնէ զկամս երկիւղածաց իւրոց. կամ որպէս անվրէպ կատարօղ զկամս իւր, զի կամաց նորա ոչ ոք կայ հակառակ.
Եւ կամ որպէս Սաբաւովթ, այսինքն (Տէր) զօրութեանց, որք անվրէպ կատարեն զկամս աստուծոյ.
Այգի կամարարի տունն իսրայէլի է։ Այսպէս ասէ տէր կամարար. (Եփր. աւետար.։)
Կատարեալ է զօրութիւն, եւ ոչ փոխառուք կարօտականք ընդունին ի նմանէն ինչ. (Եփր. համաբ.։)
Կեղերջական տրտունջ տոչորեալ սրտի։ Զհօրէն իւր գրէր բանս կեղերջականս։ Բազում տարակուսանս եւ կեղերջականս։ Ոչ անտեղի գտանէ զկեղեջականս՝ որք ի նմանէ ասացեալք յաղագս հալածչաց իւրոց. (Մագ. ՟Հ՟Ը. եւ ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
Ո՛ խաւար թանձրատարած՝ կորացուցիչ երկադիտակս զդայարանացս. ((որ լինի եւ կորացուցիչ) Պիտ.։)
Եթէ մուկն զհաղորդատուփն կտրէ (զփայտեղէն), եւ զհաղորդն ուտէ, քահանայն վասն անհոգութեանն տարի մի ապաշխարեսցէ. (Կանոն.։)
եւ չ. ՀԱՅԹՀԱՅԹԵՄ կամ ՀԱՅԹԱՅԹԵՄ. իբրու ἑπινοέω excogito κατασκευάζω struo եւ այլն. Հնարիլ. հնարել. ճարտարել. պաճարել. ջանալ. դարման դտանել. նիւթել, (իբր հիւթիւթել, եւ սեթեւեթել) կցկցել. կրկտել. ճարել, ճարճարակ ընել, դատիլ.
Եթէ այն հաւատո՛յ է, եւ այս հաւատարիմ է. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
ՀԱՒԱՏՈՅ իբր արժանահաւատ. πιστός credibilis. հաւատալու արժանշ հաւատալու բան ըստ յն. եւ լտ. հաւատալի կամ հաւատարիմ չ
ՀԵՌԱԿԱՅՈՒԹԻՒՆ ՀԵՌԱԿԱՑՈՒԹԻՒՆ ՀԵՌԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. διάστημα distantia. Հեռաւորութիւն, եւ միջոց. տարակացութիւն. անջրպետ.
ՀԻՒՂԷ կամ ՀԻՒԼԷ եւ հիւղ կամ հիւղեայ. Բառ յն. ի՛լի կամ իւլէ. ὔλη materia, hyle. յորմէ եւ sylva. Նիւթ. հիւթ. տարր. մանրամաղ փոշի. շամանդաղ.
Խնամ տարան խօսից եւ բայից ստուգապէս ճշմարտախօսութեան. (Երզն. քեր.։)
Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)
Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)
Ասիցեն, թէ՝ եւ ձեւոցն կատարմունք նախայայտնիք են, եւ մակացողացն ճանաչին. (Նիւս. բն.։)
(Մեծատունն) մաղկատելով ի տարտարոսին, եւ հառաչմամբ հայցէր զօգնութիւն. (Գանձ.։)
Եղիցի վկայութիւն ի վերայ ծածուկ եւ գեղեցիկ մտաց մատուցչին։ Ամենայն պատարագ կրկին դառնան առ մատուցիչն իւրեանց։ Սէր եւ գութ եւ աղօթք մատուցողացն. (Եփր. ել. Եփր. ղեւտ.։)
Յիշեա՛ եւ զպատարագիս մատուցանողս։ Պատարագին մատուցանողն՝ յայտ է, որ զխորհուրդն կատարէ. (Խոսր. պտրգ.։)
Ոչ է պարտ յօտարաց՝ առանց յանձնարարական թղթոյն ի քահանայութիւն մատուցանել. (Կանոն.։)
Ձկտեցոյց տարածեաց դատաւորն զհարցանելն իւր ի վերայ ամենեցուն, որպէս զի որսասցի ի նոսա զյանցուցիչն ամենեցուն. (Եփր. ծն.։)
Եղիցին քարոզք փոխանակ խաչահանուացն, եւ աւետարանիչք փոխանակ յապաղեցուցչաց. (Եփր. հռ.։)
Առաւել յոխորտաբար եւ քաջափոյթ ձեռնարկութեամբ զգործն ի կատարումն աւարտեաց. (Խոր. ՟Դ. 58։)
ՅՈՐՍԱՅՍ ՅՈՐՍԱՅՍԵԱԼ (լծ. Երես. թ. եիւզ ). ὔπτιος supinus . Յերեսս ի վեր. ի վերայ թիկանց. տապաստ անկեալ՝ երես ի վեր. գետնատարած՝ ի վեր հայելով. պրկեալ կաշկանդեալ, անշարժ. անհոգ. յուլութեամբ. երեսն ի վեր՝ կռնըկի վրայ պառկած.
Գրի եւ ՈՐՍԱՅՍԵԱԼ. իբր Պրկեալ, տարածեալ. եւ Ամփոփեալ. ընկրկեալ.
Գրի յումպէտս եւ ՆԱՅ, նորայ. նոքայ, նոցայ. իբր թարմատար յ ՝ անձայն. այլ եթէ յարեսցի զկնի եւ յօդ, յայնժամ պահելի է տառն յ՝ հանդերձ ձայնաւոր հնչմամբ.
Իսկ նա՛ արդ ոչ իւրեանց ակնուէին թագաւորելոյ, այլ այլում օտար ազգի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
Հերա ծնիցելոցն յարամազդայ նախանձախնդիր էր. (այսինքն ընդդէմ օտար զաւակաց առնն). (Նոննոս.։)
Նենգաւորութեամբ զմերոյ կորստեան խորհուրդ ի միտ արկանել՝ տարաւ ի գլուխ։ Բանսարկուն ի վար արկեալ զնենգաւուրութիւն իւր։ Նենգաւորութեամբն իւրեանց տարցան ի յօտար երկիր. (Փարպ.։ Սարգ. յկ. ՟Գ։ Ուռհ.։)
Ի մէջ գաւառաւանացն մեծատուն եղեալ քան ըստ նժդեհութեան. (Փիլ. իմաստն.) յն. տարաբնակութիւն.
Կեալն չորս եղանակս առնու, եւ մեռանի. եւ տարին օրինակեալ նհանջի (չորիւք եղանակօք). իսկ նհանջից նհանջ մահն է. (Մեկն. ծն.։)
Երգով երգոցս զխորհրդոցն խորհուրդս ուսուցանել մեզ բարձր բանս նօթճէ (յն. արտաճառէ, կամ խոստանայ)։ Զհեռացեալ վատութիւնն յայտնապէս նօթճէ (յն. աւետարանէ), եւ զպտուղ առաքինութեանն չեւ եւս կատարելապէս ցուցանէ. (Նիւս. երգ.։)
Եւ երբեմն՝ որպէս Նիւթել. հիւսել. հայթայթել. առթել. հնարել. ճարտարել. յարդարել. կազմել պատրաստել.
ՆՕԹՃԵՄ կամ ՆԱՒԹՃԵՄ. εὑαγγελίζομαι, κατεπαγγέλλομαι , καλέω եւ այլն. annuntio, nuncio, profiteor, alloquor եւ այլն. լծ. ընդ հյ. Աւետիչ, կամ Նիւթիչ լինել, եւ ընդ լտ. նօթօ, ծանուցանել, նշանակել կամ նունցիօ, ազդել. աննունցիօ, աւետարանել։ Քանզի վարի երբեմն՝ որպէս Աւետել. պատմել. յայտ առնել. նշանակել. բարբառել. ձայնել.
Ո՞ր ի գազանաց չարագոյն խածանէ. յընտանեաց շողոքորթն, եւ յօտարաց զրպարտողն. (Պիտառ.։)
Ութամասնեայ ոգւոյս մերոյ եղելոյ։ Զենոն ստոյիկեան ութամասնի ասէ գոլ զանձն, տարորոշելով զնա յիշխանականն, եւ ի հինգ զգայութիւնս, եւ ի ձայնականն, եւ ի սերմնականն. (Փիլ. լին.։ Նիւս. բն.։)
Ուխտանենգութիւն սրբոյ աւետարանին եկեալ հասեալ ի վերայ նորա։ Ահա ընկա՛լ զայս ձաղսս՝ ասէր, զոր ետ բերել քեզ ուխտանենգութիւն սրբոյ աւետարանին. (Փարպ.։)
Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)
Որում արթնամիտ խոհականութեամբ ուշադրեալ այսմ ամենայն մտաւոր եւ քաջ այրն վահան։ Ուշադրեալք ուրախալից վաստակով հասանել վարձուցն հատուցման։ Ուշադրեալք ի հրաւիրումն երկնաւոր կոչմանն։ Ճանապարհին ուշադրէին։ Ուշադրելով զամենայն օր, եւ ակնունելով մասին նշխարաց սրբոց ի կատարումն նոցա լինել արժանի. (Փարպ.։)
Առ յոյժ ուղղաձիգ բարձրութեանցն եւ ողորկատարր բնութեանն եւ առոյգութեանն՝ դիւրայարմարք մատուցանելոյ ի պէտս շինողացն փութոյ էին տունկք ոփեացն եւ կաղամախեացն. (Պիտ.։)
Զանարժանս զանկատարս զանջնջելի զչարեացն մեղացն՝ չմոռացական տանջանացն՝ կատարեաց զգործսն. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)