sowing.
· Calfa
Զկատարեալ զօրութեանն իւրոյ, որ ունի մասն, ի սերմնավարութիւն, արկցէ յերկիր ի սերմանէն. (Փիլ. սամփս.։)
power of conception;
act of procreation.
· Calfa
Հաւատովք սառա սերմնարկութիւն ընկալաւ տարաժամ չափօք։ Զի՞նչ իցէ սերմնարկութիւն. յընդունել զսերմն ընկալաւ զօրութիւն մեռեալն եւ ամուլն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)
having procreative or generative virtue, fecund, prolific.
· Calfa
Ոչ բնաւորեցաւ ոչինչ պտղաւոր եւ սերուն կատարելաբերել վատթարին հոգի։ Առ դիւրընկալ եւ բեղնաւոր եւ սերուն փոփոխելով փոխանակ այնր, որ յառաջ սակաւ մի էր ամլութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 209։)
solidity, firmness, hardness, constancy;
fixation.
· Calfa
Երկինն վերին կալաւ սերտութեամբ զտարերս ընդ ինքեամբ. (Շիր.։)
to nail, to stud, to fasten with a nail, to fix well;
to attach, to stick.
· Calfa
Կնգութիւն եւ ապրի ի վիրէ սեւեռեալ ... այսինքն տարրացեալ, եւ իբր նիշ հաստատուն մնացեալ. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Սթափեցուցանեմ.
· Calfa
Զբաժակն սրտմտութեան զոր արբերն, եւ սթափեցեր (կամ թափեցեր). (Ես. ՟Ծ՟Ա. 17.) (յն. դատարկեցեր, կամ ունայնացուցեր)։
cf. Սիրաբուխ.
· Calfa
Ի սիրոյ սէր ծանուցեալ, սիրաբողբոջ տարփմամբ լցեալ. (Նար. տաղ ծն.։)
loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.
· Calfa
Սիրելութիւն եւ հակառակութիւն։ Հակառակութեան եւ սիրելութեան։ Աստուածային տարփանօք յաղթէր ամենայնի, որ ինչ միանգամ ազգակցութեան եւ ծծնդոց անուանք, եւ սիրելութիւնք. (Փիլ.։)
Եւ հայր ի վերուստ ասէ զսիրելութիւն որդւոյ։ Ուր առ հայր աղաչանս մատուցանէր, զկատարեալ սիրելութիւն յուզանէր. (Յճխ. ՟Ի։ Մամբր.։)
Ի սիրելութիւն եւ ի բարեկամութիւն եկեսցէ։ Մի ընդունայ եւ դատարկ լիցի սիրելութիւն քո առ իս. (Յհ. իմ. ատ.։ Արծր. ՟Գ. 3։)
to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.
· Calfa
heart;
heart, soul, mind, intellect, memory, intelligence;
courage, spirit, heart;
heart, inmost thought;
heart, centre;
առ սրտի, through anger;
սրտի դիւր, ease, pleasure, contentment, satisfaction;
բարութիւն, խստութիւն սրտի, kindness, hardness or obduracy of heart;
լքումն սրտի, faintheartedness, despondency;
ուղիղ, անկեղծ սրտիւ, sincerely, openheartedly, openly;
բոլորով սրտիւ, ի բոլոր սրտէ, յամենայն սրտէ, սրտի մտօք, with all one's heart or soul, heartily, with good will, willingly, voluntarily;
կրթել զ—, to form the mind or character;
հեռացուցանել յանձնէ զ—ս, to alienate good will;
գերել զ—, to captivate, to gain the heart or affection;
յինքն արկանել զ— ուրուք, to gain a person's good;
յափշտակել զ—ս, to charm or gain all hearts;
գորովել, ժառանգել զ—, to touch, to move, affect or stir, to possess the heart;
իջանել ի խորս սրտին, to descend into one's heart;
թափանցել ի խորս սրտին, to penetrate the inmost recesses of one's heart;
տալ, նուիրել զ— իւր, to give one's heart;
խոտարեցուցանել զ—, to pervert, to deprave the heart;
խօսել ընդ սրտի, to speak to the heart;
ասել ի սրտի իւրում, to say within oneself, to say in one's heart;
սրտի մտօք վաստակել, to labour heartily, to take to heart, to occupy oneself seriously with;
— ի բերան շրջել, to seek painfully for;
սրտի դիւր լինել, to be in a state of contentment or tranquillity, to feel pleased, comfortable, contented;
զեղուլ զ— իւր առաջի աստուծոյ, to open one's heart before God;
հայրական, մայրական, գողտր, զգայուն, խաղաղ or անդորր, խաղաղաւէտ, երախտագէտ, ազնուական, բարի, ազնիւ, վսեմախոհ, վեհ, անվեհեր —, paternal, maternal, tender, feeling or sensible, calm, pacific, thankful, noble, good, excellent, elevated (high-minded), great, intrepid or dauntless heart;
անզգայ, ապերախտ, խիստ, ապականեալ, վատ, անգութ, անողորմ, չար, լքեալ —, unfeeling or insensible, ungrateful, flinty or obdurate, spoilt or corrupt, craven or dastard, hard(hearted), unmerciful or pitiless, cutting, drooping, dejected or despondent heart;
խորհուրդք մեծամեծք ի սրտէ գան յառաջ, great thoughts take their rise in the heart;
—ն բաբախէ, թնդայ, the heart palpitates;
արկ ի — իմ, he placed in my heart, he inspired me;
անկցի գութ ի — քո, let your heart be touched;
նուաղեալ էր — նորա, his heart was weak;
հրճուէր ի սրտի, he rejoiced from the bottom of his heart;
եթէ ուրուք — առնուցու կերիցէ, let him eat it if he has the heart to, if he has courage enough;
— իմ գելանի, my heart is moved;
— ի բերանն էր, he struggled with death;
որ յաչաց հեռացաւ՝ ի սրտէ հեռացաւ, out of sight, out of mind.
· Calfa
cf. Սինկղիտոս.
· Calfa
Հաճոյ թուեցաւ հերակղի եւ ամնեայն սիւնկղիտոսիցն (կամ սիւնկղիտոսին)։ Մեծաց խորհրդոցն խորհրդակիցք են, որք սիւնկղիտոսք կոչին։ Զհրաման թագաւորաց քոց եւ զսիւնկղետոսին կատարեա յիս. (Արծր. ՟Բ. 3։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Ճ. ՟Բ.։)
to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.
· Calfa
Սլացաւ նա ի թեւս հողմոռց։ Սլասցին իբրեւ զարծուխս յօժարութեամբ ի վերայ կերակրոյ։ Սլասցի, եւ տարացեսցէ զթեւս իւր ի վերայ ամրոցացն նորա։ Յածել թեւոցն յառաջադէմ սլանայ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 1։ Ամբ. ՟Ա. 8։ Երեմ. ՟Խ՟Թ. 29։ Իմ. ՟Է. 11։)
cf. Սխալակումն.
· Calfa
Դեռ երեք ժամ է, եւ ոչ աղայոց է ժամ ուտելոյ, թող թէ կատարեալ արանց արբեցութեան եւ սխալակութեան. (Տօնակ.։)
drunkenness, intoxication.
· Calfa
Դեռ երեք ժամ է, եւ ոչ աղայոց է ժամ ուտելոյ, թող թէ կատարեալ արանց արբեցութեան եւ սխալակութեան. (Տօնակ.։)
cf. Հսկայաձեւ.
· Calfa
Զգերեզման շիրմին սանատրկոյ արքային ոչ կարացին բանալ վասն անհեթեթ սկայագործ հաստաշինած ճարտարագործ արարածոցն. (Բուզ. ՟Դ. 24։)
primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.
· Calfa
Սոքա չորից տարերք մասունք ըսկզբնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Սկսանիմ.
· Calfa
Զոր նախ քան զյաւիտեանս սկզբնաւորեաց, եւ ի լրումն ժամանակի կատարեաց։ Այնուհետեւ սկզբնաւորէր ի վարուցն յառաջատութիւն. (Սկեւռ. ես. եւ Սկեւռ. լմբ.։)
Շնորհեա կատարել զսկզբնաւորեալ մատեան մաղթանաց. (Նար. ՟Բ։)
cf. Սկտեղսկտեղ.
· Calfa
Զոր բարձեալ տարան, սկուտեղամբ տուան. (Գանձ.։)
Զարծաթեղէն սկտեղն ետ։ Առ սկտեղն արծաթի, եւ տար ընդ քեզ յարքունիսն։ Տալ ինձ սկտեղբ այսու զգլուխն յովհաննու. (Ճ. ՟Բ.։)
to begin, to commence, to initiate, to set about, to enter upon, to start, to make one's outset;
to give the signal for or of, to fall to, to undertake, to propose, to put in train;
to be born, begun or commenced;
վերստին —, to begin again, anew, afresh or over again;
to recommence;
տալ —, to cause to commence.
· Calfa
Սկսնու, եւ կատարէ եւ կնքէ զաղօթս իւր, եւ սիրտ նորա ոչ զգայ՝ զոր ինչ ասացին շրթունք նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
beginner, novice.
· Calfa
Ինքնեամբ առանձինն սկսող կատարելագունիցն եղեալ։ Սկսող փոխանորդելով ի նախաստեղծէն՝ երկրորդ ազգիս նահապետն նոյ. (Պիտ.։)
Զի եւ ոչ գործ ամենայն եւ արուեստ ի միոջէ սկսողէ աւարտեալ կատարեցաւ ի սկզբանէ, այլ ի բազմաց. (Մխ. դտ.։)
cf. Սկսումն.
· Calfa
Յայսմ սկսուածոյ՝ որ ունի կատարումն։ Սկիզբն ճանապարհի ոչ ճանապարհ է, եւ ոչ սկսուած տանն՝ տուն։ (Վեցօր. ՟Ա։)
beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.
· Calfa
Անդէն ի սկսման ծննդեանն։ Յաղագս սկսմանցն տարւոյն հակառակաձայնեն՝ սկսմունս հակառակ դնելով. (Փիլ. ել.։)
cf. Պաշարեմ.
· Calfa
Սղարեալն նեղի ի թշնամեաց իւրոց։ Օտար թշնամիք արտաքոյ սղարելով զքաղաքս՝ ոչ յաղթեն դիւրաւ. (Բրսղ. մրկ.։)
empty, void.
· Calfa
κενός vacuus. Որոյ մէջն է սին՝ թափուր՝ դատարկ. մէջը պարապ.
to become empty, to be emptied.
· Calfa
κενόομαι evacuor, exhaurior, evanesco, consumor. Սին լինել. դատարկիլ. պարպիլ.
Դատարկացեալք եւ սնացեալք ի շնորհաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
useless, vain, futile, frivolous, worthless;
chimerical, idle.
· Calfa
Ցանկացան իբրեւ գարեղէն նկանակի՝ աստուծոց օտարաց սնոտւոց։ Յուսացեալ են ի սնոտիս, եւ խօսին զունայնութիւն։ Անձինք մեր տաղտկացեալ են ի սնոտի հացէս։ Սպասեցի ամսոց սնոտեաց։ Սնոտիք պատահեսցեն նմա։ Սնոտիս զսնոտւովք պատէք։ Ի վերայ սնոտի յուսոյն նոցա։ Մի՛ յուսալ ի մեծութիւն սնոտի.եւ այլն։
fond of futilities, running after vanity, occupied with trifles.
· Calfa
Ոչ հաւանեալ աղաւաղել զփրկութիւն ընդ սնոտիասէր կենացս, որով կատարեցան։ Կիսակտուր կենօք վճարեալ զսնոտիասէր կեանս վախճանեցաւ. (Յհ. կթ.։)
nutrition, nourishment, alimentation;
nutriment, aliment, food, maintenance, subsistence;
feeding;
nurture, instruction, education;
տեղի սննդեան որբոց, orphan-house.
· Calfa
Լիցի օտարանացօք, եւ տեղի սննդեան որբոց, եւ ծերոց եւ անունողաց տածումն. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Յիշեցէք զհոգեւոր սնունդ իմ, որ զձեզ աւետարանաւն ծնայ։ Բարձեր զանհասն բնութեամբ ի գիրկս քո սննդեամբ. (Ճ. ՟Ա.։ Շար.։ 3)
creeping;
superficial (roots).
· Calfa
Կէսք ի ծառոց խորարմատք են եւ տարածատակք, եւ կէսք սողկագնացք եւ նորաբոյսք են. (Վեցօր. ՟Է։)
to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
· Calfa
Սովոր է չարն ի ձեռն այլոց սողոսկել զայսպիսի սպրդումն բանից։ Խորագէտն սուզեալ կորուսանէ զիւր վնասն, եւ ճարտարութեամբ բանին սողոսկէ զմիտս լսողացն ի վերայ վնասուն դիւրին պատճառաւ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)
cf. Ստապատում.
· Calfa
Գիրք ստապատումք։ Ոչ ստապատում ճարտարախօս եղեալ. (Կորիւն. եւս եւ Ագաթ. յն։)
holy, sacred;
pure, clean, exempt, spotless, stainless, immaculate;
divine, godly, innocent;
saint;
*patron;
holily;
—ն սրբոց, the Holy of Holies;
— առնել, to sanctify, to purify;
— առնել զաստուած, to glorify God;
— առնել զանձն, to offer, consecrate or devote oneself.
· Calfa
Որպէս եւ տէրն ի սրբում աւետարանին ասէ. (Նար. երգ.։)
cf. Սոփեստոս.
· Calfa
ՍՈՓԵՍՏ ՍՈՓԵՍՏԷՍ ՍՈՓԵՍՏՈՍ. Բառ յն. սօֆիսդի՛ս. σοφιστής , իգ. σοφίστρια sophista, -tria;
doctus, sapiens, orator եւ deceptor, impostor. Իմաստակ. ուսումնասէր. բանագէտ. հռետոր. գիտնաւոր՝ իրօք կամ կարծեօք. եւ Իմաստակական. ճարտար.
murder, butchery, slaughter, massacre, carnage;
immolation, sacrifice;
իբրեւ զոչխար ի —, like sheep for the slaughter.
· Calfa
σφαγή, σφάγιον, θῦμα mactatio, victima, sacrificium. Սպանումն զոհից. զենումն. զենլի, կամ զենեալ զոհ. արեամբ պատարագումն, եւ պատարագ. եբր. եւ ար. զէպախ, զէպխ.
ruta muraria, wall-rue, harmala.
· Calfa
σφαγή, σφάγιον, θῦμα mactatio, victima, sacrificium. Սպանումն զոհից. զենումն. զենլի, կամ զենեալ զոհ. արեամբ պատարագումն, եւ պատարագ. եբր. եւ ար. զէպախ, զէպխ.
sanguinary, bloody, cruel;
murderous.
· Calfa
Զսպանողական բարս նոցա տարուբերէր եւ զյօժարութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
end, term, extremity;
summit, top.
· Calfa
πέρας, τέλος, ἕκλειψις, ἅκρον terminus, ora, finis, defectio, apex, extremitas. Սպառ. կատար. կատարած. ծայր. ծագ. եզր. վախճան. աւարտ.
service, office, function;
administration;
վարժել ի —, to inure or accustom to service.
· Calfa
Մտերմական ծառայութեամբ կատարէր զբոլոր սպասահարկութիւն նորա։ Յոլով ժամանակս կատարեցին ի սպասահարկութիւնս (առաքեալք)։ Առ սուրբս սպասահարկութեան։ (Զհրեշտակս) քումդ հրամանատրեաց կալ յանդադար սպասահարկութեան։ Սպասահարկութեան ուղղութիւն. (Յհ. կթ.։ Կանոն.։ Նար. խչ.։ Անան. եկեղ.։ Լմբ. պտրգ.։)
to be sent to service.
· Calfa
Քերովբէքն փոխանակ արգելլոյ սպասառաք մարդկան լինէին. (Եփր. աւետար.։)
cf. Սարկաւագանոց;
cupboard for gold and silver plate.
· Calfa
Զկնի արձակելոյ պատարագին՝ ի սպասատունն ողջոյն տաց նմա ... եկեալ ի տուն սպասուն. (եւ այլն. Ճ. ՟Բ.։)
Յետ սրբոյ պատարագին ի սպասատունն տեսցուք զմիմեանս. (Հ. յնվր. ՟Ա.։)
serving, providing, purveying;
functionary.
· Calfa
Սպասահարկու. պաշտօնեայ. կամակատար.
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
· Calfa
Կատարեալ առաքինութիւն խնդրէ ճշմարտութիւն ի սպասաւորաց խորհրդւոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
belonging to servants or to service, servile;
servant.
· Calfa
Առանց յապաղանաց ամենայն արարածք սպասաւորականք զհրամանս կատարեսցեն. (Ագաթ.։)