to grow again, to be produced anew.
· Calfa
Աստուստ դարձեալ երկրորդ տարակուսանս վերաբուսանին մեզ. (Անյաղթ պորփ.։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
· Calfa
Վերագրէ (աստուածաբանն) զճառն ի յայտնութիւն քրիստոսի, եւ սկսանի ի ծնունդն քրիստոսի։ Ղուկաս զաւետարանն եւ զգործսն առաքելոցն՝ զյունացս աշխարհէն վերագրէ (առ թէոփիլոս ի յոյն լեզու)։ Վերագրէ ղուկաս ի հրամանէ սուրբ հոգւոյն. եւ եղեւ ասէ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ։ Որպէս վերագրէ երանելին պետրոս, եթէ կերաք եւ արբաք ընդ նմա յարութեան։ Որպէս վերագրեաց երանելին մովսէս, թէ տեսանիցէք զկեանս ձեր կախեալ զփայտէ։ Վասն քո վերագրեաց սողովմոն, փայտ կենաց է ամենեցուն. (Կամրջ.։ Փստ առ զքր։ Զքր. կթ. ծն. Զքր. կթ. հմբ. Զքր. կթ. խչ.։)
Յաղագս հաւատարմութեան վերագրեցի ի նմա ձեռնագրով իմով։ Զոր առեալ բացի, եւ գտին վերագրեալ ձեռամբ իմաստասիրին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
· Calfa
Զի՞նչ է հաշտարանն, եւ ընդէ՞ր վերադիր կոչէ զնա։ Վերադիր ասի վասն ի վերայ կալոյ եւ ի վերայ հաստատելոյ մտաւոր աշխարհին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 60։)
Նովին համեմատութեամբ Վերադիր կոչի եւ տարբերութիւն ամսոց ըստ այլեւայլ հաշուի ազգաց.
ՎԵՐԱԴԻՐ ՏՈՄԱՐԱԿԱՆ. ἑπαίτος, ἑπακταί, παρεμβολή intercalatus, intercalatio, epacta. Չափ մետասան աւուրց՝ որովք առաւելու արեգակնային տարին քան զլուսնականն. երբ զայս յաւելուած ամ ըստ ամէ հաշուես, եւ ՟լ ՟լ ի բաց թողեալ, գտանես զմնացեալն, այն կոչին եւ է վերադիր տարւոյն։ (Սարկ. տոմար.։ Զքր. կթ.։ Վանակ. տարեմտ. եւ այլն։)
to fly away, to take flight;
— յերկինս, to be borne to heaven.
· Calfa
Յերկինս վերաթեւել։ Վերաթեւեալ ընդ առաջ քրիստոսի։ Վերաթեւել ի տեղի անկելոց հրեշտակաց։ Վերաթեւեալ ելանէ յանմարմնականացն դադարս։ Առ փրկչական մարմինն վերաթեւեալ ամբարձցիս։ Վերաթեւեալ ի վերին աշտարակն սիոն. (Նեղոս.։ եւ Ճ. ՟Գ.։ Շար.։ Զքր. կթ.։ Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Յհ. կթ.։)
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
· Calfa
Վերակոչէ զնա ի կարգ սարկաւագութեան. դարձեալ վերակոչեն ի քահանայութիւն։ Մի՛ զանկատարս հոգեւոր եւ մարմնաւոր հասակաւ վերակոչեսցէ յաւստիճան եպիսկոպոսութեան. (Վրք. սեղբ.։ Շ. ընդհանր.։)
contemplation, meditation, elevation of the mind, intellect or thoughts.
· Calfa
Զտեսողականսն զօրութիւնս՝ ցուցանել զառ ի յաստուածայինն լոյս երկատեսակն վերահայեցութիւն։ Զթաքունն եւ զխորհրդականն վերահայեցութիւն աշակերտին սիրեցելոյ։ Օտար յամենասրբազանէն վերահայեցութենէ եւ հորդորութենէ. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
aloud, loudly.
· Calfa
Յետ այսր ասէ եպիսկոպոսն վերաձայն։ Եւ երգեն վերաձայն սկիզբն պատարագին. (Մաշտ.։)
to uplift, to stretch;
to carry up, to elevate, to raise.
· Calfa
ՎԵՐԱՁԳԵԼ. ἁνατείνω, ἑπιτείνω intendo, extendo, traho, eveho. Ի վեր ձգել. ի բարձունս անդ տարածանել. ձկտել. ձգել.
elevation, height, excellence, sublimity.
· Calfa
Թերեւս եւ ոչ մեք ի խնդիրս ի տարակուսանաց իսկ ի վերամբարձութիւն գայաք. (Դիոն. երկն.)
to praise aloud, openly, to extol, to cry up, to celebrate.
· Calfa
Վերապատմել տիեզերաց զաւետարանն փրկութեան։ Ելին քարոզք ընդ տիեզերս անստուերաբար բարբառով բանի վերապատմել զաստուածութիւն համագոյ. (Զքր. կթ. ննջ.։ Զքր. կթ. կուս.։ Ժող. շիրակ.։)
director;
bishop.
· Calfa
Տարագիր է յաստուածաբանութենէ օտար վերատեսուչ (իբր օտարատեսուչ, այսինքն որ խառնի յայլոյ տեսչութիւն). եւ իւրաքանչիւրոք ի կարգի պաշտաման իւրոյ կացցէ. (Դիոն. թղթ.։)
to palliate, to veil, to cover, to cloak, to shroud.
· Calfa
Ի հաւատոց մերկացեալքն զայս երկուս աւանդութիւնս մտօք վերարկեսցեն, թէ աստուածեղէն է ջեռնուլն սիրով։ Զի զօտարացեալսն ի հաւատոցն վերարկեսցէ բանիւն ճշմարտութեան։ Մորթով եւ մսով վերարկեաց ... Եթէ զմերկս զգեցուցի, վերարկեսցէ. (զիս։ Մամբր.։ Սարգ. յկ. է։ Մաշկ.։)
Զլոյս վերարկեալ որպէս զօթոց։ Վասն մեր ի խանձարուրս շարունակեցաւ վերարկօղն փայլակնատարած լուսոյն. (Ժող. շիրակ.։ Զքր. կթ.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
· Calfa
Ի բաց հրամայէ առնուլ զոսկեհուռ վերարկուն, եւ ձեռն ի ներքս տարեալ՝ զննէ զամենայն մարմինն. (Եղիշ. ՟Ը։)
to transport, to convey, to bear or carry on high, to transform.
· Calfa
Մարգարէն ընդ ինքեան վերափոխեաց զանհնազանդութիւն հեթանոսաց ի կատարեալ հնազանդութիւն հօր. (Անան. ի յովնան.։)
to receive, to accept.
· Calfa
Տէր աստուած մեր զբազկատարած զաղաչանս ծառայից քոց վերընկալիցս. (Պտրգ.։)
receiving, containing, sustaining, carrying.
· Calfa
Եղեր վերընկալ աստուածային բանին։ Խաչն յիրաւի սեղան, սեղան, զի եղեւ վերընկալ տէրունական մարմնոյ ճշմարիտ պատարագին։ Սա է փայտ կենաց, եւ սեղան վերընկալ տէրունւոյ մարմնոյն ճշմարիտ պատարագին. (Շար.։ Ագաթ.։ Մաշտ.։)
epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.
· Calfa
Սաղմոսս այս եւ աղօթք դաւթի են ըստ վերնագրին յայտարարութեան. (Յհ. իմ. ատ.։)
varnished;
flowery, redundant.
· Calfa
Ոչ ունի ճարտարութիւն մեր բանքս ճախարակեալ բոլորեալ լեզուաւ, եւ ոչ բարբառս վերնազարդս. (Վեցօր. ՟Զ։)
great coat, over-coat or upper-coat.
· Calfa
Զվերնազգեստս իւրեանց տարածանէին (կուսանք). (Վրք. հց. ձ։)
the highest floor, garret, attic;
palate;
պատուհան —ի, garret-window;
բնակիչ —ի, garretteer.
· Calfa
Ի վերնայարկն սրահէ խորհրդակատարն վայրէ (որ է վերնատուն սիովնի)։ Ի վերնայարկս սրահն հոգեկիր։ Ընդ վերնայարկ անձեռագործ երկնից կամարաւ. (Նար. ՟Հ՟Ե. Նար. գանձ եկեղ. եւ Նար. խչ.։)
prep. adv. up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.
· Calfa
Կատարեալ պսակեցան ամենայն շինուածքն վիմօք ի ներքոյ եւ ի վերոյ. (Մծբ. ՟Ա։)
high, superior;
ի —, from above, from on high, from heaven;
from the beginning;
— ի վայր, from top to bottom;
անդուստ ի —, from ancient times, from the beginning;
ի — եւ ի սկզբանէ այնպիսիք էին, they were so from the beginning;
յառաջագոյն ի — գիտէի զայս, I knew that long since.
· Calfa
Ի մի կանգուն կատարեսցես զնա ի վերուստ։ Խօսեցայց ընդ քեզ ի վերուստ ի քաւութենէ անտի։ Եդ զքաւութիւն ի վերայ տապանակին ի վերուստ։ Ի վերուստ մինչեւ ի վայր։ Ի վերուստ են իջեալ.եւ այլն։
born after;
posthumous.
· Calfa
Հուսկ վերջածին է եւ կրսերագոյն։ Հաւատացեալ քրիստոնեայք՝ անախտ աւազանիս ծննդեամբ եղբարք են վերջածինք քրիստոսի։ Զդաւիթ ի վերջածին գառանց թագաւոր իսրայէլի վերակոչէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 157։ Վրդն. աւետար.։ Տօնակ.։)
last days, last years of life;
ի —յս, on the wane, at the close of one's life, in one's declining days, in the sere and yellow leaf.
· Calfa
ἕσχατον, -τα novissimum, -ma. Վերջին աւուրք կենաց. կատարած. եւ Յաջորդք.
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
· Calfa
ՎԵՐՋԱՆԱԼ. Հրաժարել. խորշիլ. խուսափել. օտարանալ. ետ քաշուիլ.
to be resolved, to be reducible to its elements.
· Calfa
Կամ զչորս տարերս (ասէ), յորում լուծեալ են մարմինք մարդկան, իսկոյն վերտառանան. (Երզն. մտթ.։)
ἁναστοιχείομαι resolvor in elementa, abeo եւ informo, reformor. Վերտարրանալ. վերածիլ ի նախկին տարերս. եւ Վերստին տարրանալ. միանալ. նորոգել.
to reintegrate, to reduce to elements.
· Calfa
ՎԵՐՏԱՌԵԼ. ἁναστοιχειόω resolvo եւ informo, instauro. որ եւ ՄԱԿՏԱՌԵԼ. Վերստին տարրացուցանել՝ լուծանելով ի տարերս, կամ զօդելով ի մի. քայքայել, եւ կայկայել. նորոգել. ընդելուզանել. հիւսել.
reform, regeneration;
epigram;
inscription;
title.
· Calfa
Կատարածիւս այսու յանգել ամանակն, եւ այսպէս զամենայնին (աշխարհի) վերտառութիւն լինել։ Զվերտառութիւն բաղկացելոցն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
Վերտառութիւն կոչէ զյարութիւն մեռելոց, զոր օրինակ տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբանն, այսպէս եւ ի յարութեան յական թօթափել տարերք մարմնոյն ժողովին հրամանաւն աստուծոյ՝ առնուլ զբանական ոգին. (Շ. բարձր.։)
ՎԵՐՏԱՌՈՒԹԻՒՆ. ἁναστοιχείωσις instauratio, resolutio, redintegrtio. որ եւ ՎԵՐԱՏԱՌՈՒԹԻՒՆ. Վերծանութիւն ի բնիկ տարերս, եւ ի նախկին վիճակ. նորոգութիւն.
six.
· Calfa
Կատարեալ թիւ է, որոյ մասունքն շարադրեալք հաւասար գոն բոլորին. որպէս վեցին. քանզի վեցին մասունքն շարադրեալք՝ զվեցն ծնանին. քանզի ունի կէս զերիսն, եւ երրեակ զերկուսն. (Սահմ. ՟Ե։)
sexennial;
six years old.
· Calfa
Ունօղ զամս վեց. վեց ամաց. վեց տարուան՝ տարեկան.
cf. Վեցերեակ.
· Calfa
Երկոտասան բաղկանայ յերկուց վեցեկաց. եւ վեցեակն առաջին՝ կատարեալ թիւ է. (Մխ. դտ.։)
cf. Վեցեքին.
· Calfa
Կատարեցան սոքա վեցեքենա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որ ոչ զսորա վեցեսեան ունի (հմտութիւնս), մասնական. ծովագնաց է։ Եթէ ոչ զվեցեսեանն ունիցի, ոչ ասի կատարեալ քերթող. (Քեր. քերթ.։)
the whole six;
all the six.
· Calfa
Կատարեցան սոքա վեցեքենա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որ ոչ զսորա վեցեսեան ունի (հմտութիւնս), մասնական. ծովագնաց է։ Եթէ ոչ զվեցեսեանն ունիցի, ոչ ասի կատարեալ քերթող. (Քեր. քերթ.։)
of six thousand years;
six thousand years.
· Calfa
Ի վեց հազարեակս լրումն եւ կատարումն թուեսցէ. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Վեցդարեան.
· Calfa
Ի վեցհազարեան ժամանակին կատարման՝ լինի վախճան կենաց աշխարհի. (Տօնակ.։)
stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.
· Calfa
Վէմն նա ինքն է քրիստոս. նա եւ զշմաւովն՝ զոր եթող փոխանակ ընդ իւր քրիստոս, զի առաջնորդեսցէ եկեղեցւոյ նորա, վէմ կոչեաց զնա. (Եփր. աւետար.։)
Զվիմին մեծի կատարեաց զհրաշս։ Վէմ հաւատոյ պետրոս. (Նար. մծբ.։ Շար.։)
abortive;
abortion.
· Calfa
Ըստ նմանութեան վիժածացն ծննդոց յարգանդէն օտարացն։ Ծանցուք եւ զպանծալիս ձեր զծնունդսդ, մանաւանդ զվիժածոդ. (Առ որս. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։)
to cause to flow.
· Calfa
Անարժանս գործելով՝ վասն սերմանելոյ անկատարս, եւ սերմանս բթելով եւ վիժեցուցանելով. (Փիլ. իմաստն. (յն. մի բառ, որ է բթել, եւ վիժել)։)
abyss, gulf, chasm;
chaos;
hell, the bottomless pit;
grave, tomb;
great distance;
profound, deep;
անդնդախոր —ք ծովու, the depths of Ocean;
— թշուառութեան, depths of misery.
· Calfa
Նմանութեամբ՝ որպէս Խտիր. տարբերութիւն. ֆարգ, արա.
cut from stone;
cf. Քարահատ.
· Calfa
Վիմահատք եւս կոչին որդիք մարդկան. հայեցարու՛ք ի վէմն հաստատուն (յամուլն սառայ), յորմէ հատարուք. տեսանե՞ս զի վիմահատս կոչէ զծնունդս մարդկան. (Սեբեր. ՟Ը։)
interval among rocks, cavern, cave.
· Calfa
Եդաւ ի նմին տեղւոջ՝ ուր կատարեցաւ, ի վիմամիջի միոջ հրաշիւք. (Երզն. մտթ.։)
riches, opulence, abundance, wealth.
· Calfa
Ըստ փարթամութեան գերունակութեան տարբերեալ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
to embrace, to clasp in one's arms, to throw one's arms round, to hug, to fold or lock in one's arms;
to surround, to encircle;
— զմիմեամբք, to embrace mutually;
— զիւիք, to apply oneself, to give oneself up to;
— զփառօք, to be ambitious;
cf. Ծունգ.
· Calfa
Զորով փարեալ (կամ փարեաց) լոյսն համատարած՝ եւ խառնեցաւ ընդ ճառագայթս խաչին։ Որով փարեալ (կամ փարեաց) համարտարած լոյսն զկուսական անձամբ։ Լօյս փառաց փարէր զնոքօք։ Լուսազարդ փայլմամբ փարէր զնոքօք. (Ագաթ.։ Շար.։)
to soften, to become tender, soft;
to become nice, delicate, to get soft or effeminate, to live in idleness, in pleasures, to pamper oneself, to give oneself up to effeminacy or voluptuousness;
— յանկողինս, to throw oneself listlessly or lazily on divans or conches, to sleep in soft beds;
— որովայնիւ, to addict oneself to epicurism;
տօն փափակացեալ, a duly kept feast or festival.
· Calfa
Դատարկացեալ եւ փափկացեալ եղիցի միաշաբաթին. (Կանոն.։)
to soften, to render tender;
to take the greatest care of, to pet, to render delicate, soft;
— զծոմական աւուրս, to banquet on fast days.
· Calfa
Պարարեն զնա, եւ փափկացուցանեն՝ պահեալ յօրն զենման։ Չի՛ք ինչ՝ որ այնպէս գիտէ հեշտացուցանել զմիտս, եւ փափկացուցանել զհոգին, որպէս տեսանելով՝ եթէ ախորժակքն մտաց ի գլուխ ելին եւ կատարեցան. (Սարգ. յհ. ՟Ժ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
Եւ ոչ զծոմականսն դատարկացուցանել եւ փափկացուցանել զաւուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)
bride's man, paranymph.
· Calfa
νυμφαγωγός, νυμφοστόλος pronubus. (որպէս թէ փեսաւոր. ) Փեսահրաւէր. փեսայածու (կամ փեսայաբեր). բարեկամ փեսայի. տարօղ փեսայի. առ հարսն, կամ հարսին առ փեսայ. գլխաւոր ի հարսանիս.
cf. Փերեւերտեմ.
· Calfa
Թէպէտեւ յազգէն իցեն ծնեալ, եւ նորին յորջորջմամբ փերեւեթիցեն, յամենայնէ իսկ տարագիր լինին. (Ոսկ. գաղ.։ Զի ոչ եթէ իբրեւ ի թշնամեաց երկիր երթայցեն ի պատերազմ, այլ իբրեւ յիւրեանց երկրի փերեւետիցին համարձակ. Ոսկ. ես.։)
to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.
· Calfa
Թէպէտեւ յազգէն իցեն ծնեալ, եւ նորին յորջորջմամբ փերեւեթիցեն, յամենայնէ իսկ տարագիր լինին. (Ոսկ. գաղ.։)
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
· Calfa
Նա՝ որ անսկիզբն, ի քէն փթթի մարմնով, սաղարթ տարածէ ընդ տիեզերս երկրի։ Լուսոյն սաղարթք ի հոգեւոր գարունս փթթեալ. (Շ. տաղ.։)