cf. Թթուութիւն.
subacid, sourish;
weak or small wine, thin watery wine.
Ամենեւին ջուր (ըմպելի), բայց միայն եթէ թթուիկ յեօթներորդում աւուրն. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
acidity, sourness.
sorrel.
Բանջար թթու ախորժական. (որ եւ ռմկ. թրթռիչ, թթուարաղ) Ըստ Բժշկարան. գառնադմակիկ. .... եւ ըստ Ստեփ. լեհ. իբր ի Գաղիանոսէ, խոտ թթուագին եւ դառն, բայց հոտաւէտ։
shovel;
blade of an oar, oar;
rudder, helm;
bagnio, hulks;
թի պարտիզի, spade, shovel;
թի փռան, a baker's shovel;
թիակ կրակարանի, fire-shovel;
— փայտեայ, wooden shovel.
Յորթ (կամ յորդ կամ յարդի) եւ ի թի ծառայելոյ (կամ, եւ ի թիոյ ծառայութենէ). յն. քո՛ւֆինոս, է կողով. ռմկ. քիւֆէ։ Գուցէ թարգմանն մեր ընթեռնոյր քօ՛փի, որ է թիակ։
cf. Թի.
plated metal, plate, lamina;
tin, tin-plate.
cf. Թեկն.
Ի բարդութիւնս եւ յածանցս միայն գտանի. իսկ առանձինն գրի ըստ ձեռագրաց միշտ Թեկն, կամ Թէկն, թիկան, կամբ. տե՛ս ի վեր. որպէս եւ զկնի տեսցես ԹԻԿՈՒՆՔ։
having one's back injured, or one's shoulders out of joint.
Ոյր թիկունք են խլեալ, մաշեալ, տեռեալ. կռնակը քեղրթած.
chine, back-hone, back.
μετάφρενον scapula, dorsi pars retro septum sita Միջավայրն թիկանց. քամակ. կռնըկի մէջտեղը.
Ոմանց զսուրն ի վերայ սրտին դնելով՝ ընդ թիկնամէջն հանէին. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Դ.։)
frock, mantle, plaid.
Զամոնի թիկանոցն փաթադեալ ընդ պարանոցն. (Վրք. ոսկ. հին ձ. (իսկ նորն, եւ տպ. զարկանելիսն պարաւանդեալ)։)
back, shoulders;
back, hind part;
aid, succour, assistance;
բարձրացաւ քան զամենայն ժողովուրդն թիկամբք չափ ի վեր, he was taller than all the people from the shoulders upward, (head and shoulders taller than all the people);
ձեռին ուրուք լինել ի վերայ թիկանց թշնամեաց իւրոց, to place ones hand on the necks of one's enemies;
to put one's enemy under, to subjate;
—նս դարձուցանել, to turn the back, to take to flight, to flee, cf. Արհամարհեմ, cf. Փախչիմ;
—նս տալ արեւելից, to turn to the west;
—նս առնել or —նս օգնականութեան առնել, to form an alliance, to enter into an alliance, to confide in, to recur to, to rely on;
զ—նս հաստ առնել, to strengthen one's self, to be reinforced;
ի —նս հասանել, կալ, իջանել, to fly to the rescue, to send aid or reinforcements, to give a helping hand;
դառնալ ի —նս or ի —նս կոյս, to turn back, to turn one's back, to fly;
ի —նս առաքել, to send back, away;
— նաւին, poop;
ի թիկանց, ի —նս or ի —նս կոյս, զթիկամբք, behind, from behind, backward.
Յոքնականն բառիս ԹԵԿՆ կամ ԹԷԿՆ, թիկան. զոր տեսցես. (լծ. լտ. թէ՛րկում). ὧμος, ὡμία humerus. մանաւանդ νῶτος, νώτον dorsum, tergum Թիակք կենդանւոյ ի վերնակողմն քամակին՝ ուսովքն հանդերձ. ուսք. նուս. ողն. քամակ. յետին կողմն. կուռն. կռնակ, էտեւի կողմը. օմուզ. (յն. օ՛մօս. եւ նօ՛դօս)
Ջեռան թիկունք նոցա։ Վահան պղնձի ի վերայ թիկանց նորա։ Ձեռն քո ի վերայ թիկանց թշնամեաց քոց։ Զթիկունս ետու ի հարուածս։ Լի էին աչօք թիկունք նոցա։ Յետս ընդդէմ ոչ դառնային ի թիկունս իւրեանց.եւ այլն։
ԹԻԿՈՒՆՍ ԴԱՐՁՈՒՑԱՆԵԼ. ἁποστρέφομαι, τὰ νῶτα ἑπιστρέφω tergum verto ռմկ. կռնակ դարձընել. որպէս Արհամարհել, եւ Ամաչել, մանաւանդ փախչել.
ԹԻԿՈՒՆՍ ՏԱԼ. Արհամարհել, ի բաց դառնալ. եւ Փախչել. կռնակը դարձընել, երես դարձընել.
Եւ որպէս Յենուլ, ապաւինիլ. կռնակը տալ ուրիշի, կրթնիլ.
Դուք թիկո՛ւնս տուք Աստուծոյ ըստ իմումս խորհրդակցութեան. (Կանոն.։)
Յղեաց Շմաւոն ի թիկունս նմա արս ընտիրս մարտիկ պատերազմօղս. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 26։)
ԹԻԿՈՒՆՍ ԱՌՆԵԼ. Նեցուկ եւ օգնական ինքեան առնել. յենուլ եւ յարիլ յայլս իբրեւ ի ձեռնտուս եւ ի նիզակակիցս. իրեն կռնակ ընել. Տե՛ս (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 1. 12։ ՟Ժ. 23։ ՟Ժ՟Բ. 8. 16։ ՟Ժ՟Դ. 24։ Ես. լ. 2։)
Ի ԹԻԿԱՆՑ. Ի ԹԻԿՈՒՆՍ. ԶԹԻԿԱՄԲՔ. Յետոյ կողմանէ. յետակոյս. կռնըկէն, էտեւէն, դէպ ի կռնակը, ետեւը.
grape-stone.
Թին՝ կորիզ ի բաց ընկենլի. (Վրդն. անդ։)
noise, sound, din, uproar, crash;
resounding, booming, echo;
wriggling, frisking;
— ոտիզ, stamping of the feet;
— հրճուանաց, transport of joy;
—ս առնուլ, to make a noise, to resound;
to wriggle;
to rebound, to jump, to frisk or turn about;
to thrill.
ԹԻՆԴ որ եւ ԹՈՒՆԴ, թընդի, ից. (ռմկ. թունտ) Արմատ Թնդալոյ, որպէս Թնդիւն. շարժումն դղորդմամբ. ձայն դղրդման.
Յորձանօք եւ որոտագոչ թընդիւք սաստկութեամբ դղորդէր զլեառնն. (Նար. յովէդ.։)
to fall in error together, to stray.
ԹԻՒՐԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Թիւրիլ ընդ այլում. կցորդիլ թիւրութեան այլոց.
perverse, malign, wicked.
Թիւրեալ սրտիւ. սիրտը կամ միտքը ծուռ.
to turn aside;
to wrest, to sprain, to wring, to twist, to make crooked, to bend;
to deprave, to pervert, to lead astray.
sprain, twist;
distortion, crookedness;
depravation, perversion.
cf. Թիլ.
ԹԼԵՐ կամ ԹԻԼ. որ եւ ԹԼԱՑՔ. գրի եւ ՏԼԸՍՄԵՐ. Բառ ռմկ. թըլըսըմ, թըլըսըմլար. Նշանակ սնոտի պաշտաման եւ կախարդանաց, բախտի, եւ այլն.
to circumcise;
զգերեզման —, to desecrate sepulchres and despoil the dead.
περιτέμνω circumcido (յորմէ Պարատել. ըստ Հին բռ. ) Շուրջ կտրել զծայրս անդամոյն. յապաւել. կրճատել. ի բաց կտրել զթլիփն իբրեւ աւելորդ. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 11։ Ել. ՟Դ. 25. եւ այլն։)
cf. Թխատեսակ.
Հօտ ապա այծեաց անթիւ՝ թըխատիպ ի ծովն մխեալ, անդ ի լուսակիզն դարձեալ՝ ելանեն պայծառ եւ չքնաղ. (Տաղ.։)
to make brown, to tan.
μαυρόω obscuro Տալ թխանալ. մթագնել. մթնցընել, սեւցընել.
to sit on eggs, to sit brooding, to hatch, to brood;
to bake.
Թխելով թխեսցին ջուրք՝ ըստ օրինակի հաւու, որ թխիցէ զձուս.
card-playing, game at cards;
ընկերակցիլ ի —, cf. Թուղթ.
of paper, like paper;
epistolary, literary;
dative.
ἑπιστολικός epistolaris Որ ինչ հայի ի թուղթս։ Այլ որպէս Տրակական՝ նոյն է ընդ Տրական հոլով, որ ի յունաց կոչի ἑπισταλτικός, -κή իբր Առաքական յումեմնէ առ ոք, կամ թղթով պատուիրական. եւ յայս միտ գրեն (Մագ. եւ Երզն. եւ Նչ. ի քեր.)
carriage of letters.
Պատրաստեաց վաղվաղակի թղթատարս՝ ընթանալ ի թագաւորականն քաղաք. (Ժող. հռոմկլ.։)
Զաւետաւորս եւ զթղթաւորս, որք զհրամանս թագաւորացն շրջեցուցանէին ընդ ամենայն իշխանութիւնս նոցա. (Գէ. ես.։)
Եւ թըմբիւնք (կամ թնդիւնք) եւ պայթմունք եւ ճայթմունք որոտմանց. (Փիլ. իմաստն.։)
the drum-beat, beat of drum.
Գեղեցկապէս փութով փոխեցէ՛ք զմարմնաւոր թմբկահարութիւնս ընդ հոգեւորսն. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
to lull asleep, to make sleepy, drowsy, lethargic, to benumb.
Թմբրեալ ընդարմացոյց. (Շար.։)
cf. Թմբրեմ.
to fall asleep, to doze, to be lethargic, drowsy;
to be astonished, thunder-struck, to get deranged;
— ի գինւոյ, to get intoxicated, to be plunged in drunkenness;
թմբրեալ սիրտ, a sluggish understanding.
numbness, stupefaction;
sleepiness, drowsiness, doziness;
թօթափել զ—, to awake up from one's stupor;
անկանել ի խոր —, to fall in a profound lethargy.
ἕκστασις, θάμβος stupor, sopor, torpor Թմբի՛ր. թմբրիլն. ընդարմացումն. ընկղմումն ի քուն, յարբեցութիւն. հիացումն. պակուցումն. ափշութիւն. յիմարութիւն. թմրութիւն. (լծ. եւ թէմրէ. եւ յն. թա՛մվօս. լտ. թօ՛րբօր, եւ այլն) տե՛ս (Ծն. ՟Բ. 21։ ՟Ժ՟Ե. 12։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 12։)
Ի թըմբրութիւն հրաշիցն. (Շար.։)
cf. Թմբրիմ.
Զարթո՛ ըզթըմրեալս. (Ժմ.։)
to tremble, to quake, to agitate;
to move, to disturb, to get angry;
to beat, to palpitate.
Թընդայր դողայր երկիրն ի բազմութենէն. (Կաղանկտ.։)
cf. Թնդամ;
to resound, to boom, to make a noise or uproar, to echo;
to shake, to agitate violently;
to stun, to stupify with noise, to deafen.
Զսիրտն թնդէ բարկութեամբ. (Մանդ. ԺԱ.) (կամ ըստ նոր ձ. թնդացուցանէ ի բարկութիւն)։
ԹՆԴԵՄ ԹՆԴԻՄ, եցայ. ձ. ἑμπηδάω, ἑξάλλομαι insilio, subsilio, resilio ἁνακινέομαι exagitor Թունդ, կամ թինդ, այսինքն թնդիւն կրել. թնդալ. դղրդիլ, դղորդիլ. շարժլիլ. ընդոստնուլ. սասանիլ բախմամբ. խռովիլ. թընտալ, թունտ ելլալ. (որպէս եւ լտ. թո՛ւնտօ է բախել).
cf. Թնդեմ.
Զսիրտն թնդէ բարկութեամբ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա. (կամ ըստ նոր ձ. թնդացուցանէ ի բարկութիւն)։)
sound, noise, detonation;
sound of bells, gingle, clatter;
crash;
թնդիւն արձակել, to resound, to make a noise;
թնդմամբ հարկանիլ, to be perturbed by the uproar, to be alarmed or frightened;
— սրտի, palpitation, throbbing of the heart;
թնդիւն երակի, throbbing, beating, pulsation;
զննել զթնդիւննս երակի, to feel the pulse;
թնդիւն, կայթիւն ձեռաց, clapping;
թնդիւն, դոփիւն ոտից, tramp, trampling;
թնդիւն ժամացուցի, tick, tick-tack;
թնդիւն, գանգիւն զանգակաց, peal;
թնդիւն, բաղխիւն դրան, slam, bang;
թնդիւն, շաչիւն կառաց, rattling;
թնդիւն, թմբիւն, գոռոչ որոտման, peal of thunder, thundering noise, rumbling, roll;
թնդիւն, դափիւն թմբկի, roll;
թնդիւն, շառաչիւն զինուց, clash, clang;
թնդիւն, բոմբիւն հրետից, boom;
թնդիւն, շկահիւն գնդակաց (հրազինուց), whiz.
ԹՆԴԻՒՆ ԹՆԴՈՒՄՆ. ἧχος, ψόφος sonus, strepitus, fragor, strepitus συγκρουσμός collisio κίνησις motus σφυγμός pulsus παλμός vibratio, palpitatio Թունդ. թինդ. դղրդիւն. շարժումն. բախիւն. կոփիւն. շաչիւն. շառաչիւն. թունտ, դփըռտոց.
Եթէ սակաւ մի թնդիւն, ընդոստիմ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Զ ի վեր վազումն սրտիդ, եւ զթնդմունս (կամ զթըդմունս) ի բաց բառնայ. (Բրս. բարկ.։)
Թնդմունք գազանացն։ Ի թնդմանց եւ յառաչս երեւութիցն։ Աչքն, երկիւղի հասելոյ կալելոյ, շարժմունս եւ թնդմունս անկարգս ընդունելով յինքն. (Պերիարմ.։ Սարգ.։ Փիլ.։)
Թնդմամբ յանդընդէն՝ սանդարամետէն ի հնչման ձայնէն։ Եւ ընդ ձայնին ահեղ թնդման, եւ այլն. (Գանձ.։)
cf. Թնդիւն.
ԹՆԴԻՒՆ ԹՆԴՈՒՄՆ. ἧχος, ψόφος sonus, strepitus, fragor, strepitus συγκρουσμός collisio κίνησις motus σφυγμός pulsus παλμός vibratio, palpitatio Թունդ. թինդ. դղրդիւն. շարժումն. բախիւն. կոփիւն. շաչիւն. շառաչիւն. թունտ, դփըռտոց.
Եթէ սակաւ մի թնդիւն, ընդոստիմ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Զ ի վեր վազումն սրտիդ, եւ զթնդմունս (կամ զթըդմունս) ի բաց բառնայ. (Բրս. բարկ.։)
Թնդմունք գազանացն։ Ի թնդմանց եւ յառաչս երեւութիցն։ Աչքն, երկիւղի հասելոյ կալելոյ, շարժմունս եւ թնդմունս անկարգս ընդունելով յինքն. (Պերիարմ.։ Սարգ.։ Փիլ.։)
Թնդմամբ յանդընդէն՝ սանդարամետէն ի հնչման ձայնէն։ Եւ ընդ ձայնին ահեղ թնդման, եւ այլն. (Գանձ.։)
in a hostile manner, offensively.
Զոր ըմբռնեալ ջրոցն թշնամաբար, եւ ո՛չ եղբայրաբար՝ ծախեցին. (Փարպ.։)
injuriously, reproachfully, offensively, outrageously.
Նախատելով թշնամանաբար ասէ ումեք, դըժմիտ. (Երզն. քեր.։)
insulting, provoking;
cf. Թշնամանական.
ԹՇՆԱՄԱՆԱՍԷՐ գրի եւ ԹՇՆԱՄԱՍԷՐ. Սիրօղ թշնամանաց, կամ թշնամութեան. φίλεχθρος inimicitiis indulgens. եւ ըստ վերջնոյս ասի,
to offend, to enrage, to insult, to shock, to affront, to jure;
to reprove, to scold, to upbraid;
— զայլոյ ամուսնութիւն, to violate or defile another's bed.
ὐβρίζω, ἑξυβρίζω, ἑνυβρίζω contumelia afficio, convitior եւ ὁνειδίζω exprobro, vitupero, reprehendo. Թշնամաբար անարգել. նախատել, լուտալ. մեծաբանել. կշտամբել. յանդիմանել. ընդ վայր հարկանել. եւ Խայտառակել, տառապեցուցանել. տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Թ. 3։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 43։ Ես. ՟Ժ՟Գ. 3։ ՟Ի՟Գ. 12։ Մտթ. ՟Ի՟Բ. 6։ Մրկ. ՟Ժ՟Զ. 14։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 45։ Գծ. ՟Ժ՟Դ. 5։ ՟Ա. Թես. ՟Բ. 2։ Եբր. ՟Ժ. 29։)
Թողեալ զիւր կին՝ զայլոյ ամուսնութիւնն թշնամանեսցէ. իմա՛, որպէս ռմկ. ըռզին անցնիլ։
insult, affront, offence, injury, outrage;
—նս դնել ումեք, to abuse, to scold, to slang, to revile, to affront;
ի —նս լինել, to be despised, to fall in ignominy or opprobrium;
to be put in the pillory, to be object of insult;
թշնամանօք, injuriously, insultingly, offensively.
cf. Թշնամանամ.
ԹՇՆԱՄԵՆԱՄ ԹՇՆԱՄԻՄ. ἁπεχθάνομαι, ἑχθραίνω, ἑκπολεμέομαι pro inimico habeo, infesnus fio Թշնամի լինել. դառնալ ի թշնամութիւն. թշնամութեամբ լինել ընդ այլս. թշնամանալ.
Թշնամեցա՛յք ընդ մադիանացիսն։ Մի՛ թշնամիցիք ընդ մովաբացիսն. (Թուոց. ՟Ի՟Ե. 17։ Օր. ՟Բ. 9. 19։)
Ոչ երբէք թշնամենալ ընդ առն քերթողականի. քանզի քերթողքն մեծ զօրութիւն ունին առ կարծիսն. (Պղատ. մինովս.։)
Զընկերութիւն մոռացաւ, ընդ ամենեսին թշնամեցաւ (տպ. թշնամանեցաւ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Թշնամեցեալ էր տուն թագաւորին ընդ նմա. (Ճ. ՟Ա.։)
Գանալից քըքօք թշնամեալք. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, թշնամեալք։
cf. Թշնամանամ.
ԹՇՆԱՄԵՆԱՄ ԹՇՆԱՄԻՄ. ἁπεχθάνομαι, ἑχθραίνω, ἑκπολεμέομαι pro inimico habeo, infesnus fio Թշնամի լինել. դառնալ ի թշնամութիւն. թշնամութեամբ լինել ընդ այլս. թշնամանալ.
Թշնամեցա՛յք ընդ մադիանացիսն։ Մի՛ թշնամիցիք ընդ մովաբացիսն. (Թուոց. ՟Ի՟Ե. 17։ Օր. ՟Բ. 9. 19։)
Ոչ երբէք թշնամենալ ընդ առն քերթողականի. քանզի քերթողքն մեծ զօրութիւն ունին առ կարծիսն. (Պղատ. մինովս.։)
Զընկերութիւն մոռացաւ, ընդ ամենեսին թշնամեցաւ (տպ. թշնամանեցաւ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Թշնամեցեալ էր տուն թագաւորին ընդ նմա. (Ճ. ՟Ա.։)
Գանալից քըքօք թշնամեալք. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, թշնամեալք։
unfortunate, melancholy, miserable.
Թշուառականք են, որ ոչ զառաքինութեան փափագումն անապակ ընկալան։ Զմարմին զօրէն գերեզմանի կրելով՝ զթշուառական զոգիսն ի նմա թաղեցին. (Փիլ.։)
to become miserable;
to be miserable.
ταλαιπωρέω miser sum, fio Թշուառ լինել. անկանիլ ի թշուառութիւն. չուառանալ. ապականիլ. վատթարանալ. խեղճ ողորմելի ըլլալ, շէնքը շնորհքը երթալ, աւրըւիլ.
cf. Թշուառաբար.
Թշուառապէս յերկրի աստ վտանգաւոր, ընդ Քրիստոսի սիրով երկնաւոր. (Նար. մծբ.։)
to render miserable.
ταλαιπωρέω, ταλαίπωρος ποιέω miserum facio Ի թշուառութիւն հասուցանել. խեղճ ընել.
Եւ Աւաղել. ախուվախ ընել, լալ.
misery, misfortune, evil, calamity, wretchedness, disastrous state;
ի — անկանել, to fall into misfortune or misery;
դառնալ ի —, to be unfortunate.