to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
· Calfa
Քերեցին զամենայն մարմինն մինչեւ յորկերս. (ՃՃ. եւ Հ. ստէպ։)
ՔԵՐԵԼ.ξυράω, ξυρέω rado, glubo, ad cutem tondeo. Քերանօք տանջել. դզել զմարմինն.
to flay, to strip, to excoriate, to peel off;
to make, to compose, to write;
to versify, to poetize.
· Calfa
Քերթեալ է, որ ըստ հնչման յատկութեան նմանակի ասացեալ է. (Թր. քեր.) ուր օրինակ դնի ի հյ. անյարմար. ո՛րդոն, խաղմ, վրդով, յոյզ. այլ ի յն. ասի, ո՛րդոն, խոխոջ, կրճտումն, շչիւն, շաչիւն, շառաչիւն։
Դարձեալ՝ քերթեալ կոչի, որ ըստ արուեստական հնչմանն յարմարին. որպէս՝ փողք կտընդոցք, քնարք. տաւիղք, սրինգք։
cf. Քերթուած.
· Calfa
Ճարտասանութեան, կամ քերթողութեան. (Պերիարմ.։)
Ներ առմանն, եթէ հոմերոս քերթո՛ղ է, եւ ոչ եւս ճշմարիտ՝ ասել, եթէ է հոմերոս. քանզի սակս քերթողութեան՝ ըստ պատահման, այլ ոչ ըստ ինքեան՝ զհոմերսնէն էն ստորոգի. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Բարձրագոյն է քերթողութիւն քան զքերականութիւն՝ որչափ ոգի քան զմարմին. (Մագ. քեր.։)
cf. Քերովբիմ.
· Calfa
Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)
Դէմք քերովբիմացն ի միմեանց կողմ հային։ Կառս Աստուածոյ զքերոբիմսն նկարագրէ։ զսերովբիմն, եւ զկնի զքերով բիմն մերձաւոր սերովբէից։ Բազմակամբք քերովբէիւք։ Անպատում աթոռ ասիուածութեանն ասէ զքերովբէսն։ Քերովբէից, եւ մարմնաւոր քերովբէ. (Փիլ.։ Առ որս.։ Սարգ.։ Անյաղթ բարձր.։ Խոսր.։ Շար.։)
cf. Քերովբիմ.
· Calfa
Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)
Դէմք քերովբիմացն ի միմեանց կողմ հային։ Կառս Աստուածոյ զքերոբիմսն նկարագրէ։ զսերովբիմն, եւ զկնի զքերով բիմն մերձաւոր սերովբէից։ Բազմակամբք քերովբէիւք։ Անպատում աթոռ ասիուածութեանն ասէ զքերովբէսն։ Քերովբէից, եւ մարմնաւոր քերովբէ. (Փիլ.։ Առ որս.։ Սարգ.։ Անյաղթ բարձր.։ Խոսր.։ Շար.։)
cherub;
cherubim.
· Calfa
Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)
Դէմք քերովբիմացն ի միմեանց կողմ հային։ Կառս Աստուածոյ զքերոբիմսն նկարագրէ։ զսերովբիմն, եւ զկնի զքերով բիմն մերձաւոր սերովբէից։ Բազմակամբք քերովբէիւք։ Անպատում աթոռ ասիուածութեանն ասէ զքերովբէսն։ Քերովբէից, եւ մարմնաւոր քերովբէ. (Փիլ.։ Առ որս.։ Սարգ.։ Անյաղթ բարձր.։ Խոսր.։ Շար.։)
s. bot. heathpease, ervum, orobus, bitter vetch, fitch.
· Calfa
պ. քէսէնէ, քիւշէնէ, քիւշնէ. թ. ագ պուրլագ. ὅρωβος ervum. իտ. ervo, moco, rubiglia. Ունդ իբր վայրենի ոլոռն, որ լինի սպիտակ, եւս եւ կարմիր, եւ դեղին.
chlamys, mantle, cloak.
· Calfa
Արկին զնովաւ քղամիդ կարմիր։ Մերկացուցին ի նմանէ զքղամիդն կարմիր։ Զգեցուցանեն նմա քղամիդ կարմիր եւ (այսինքն) ծիրանիս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 23. 36։ Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 17։)
Աղեքսանդրոս ... քղամիդաւն ծածկեալ զմարմինն դարեհի. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Քմախորժ.
· Calfa
Զարդարիչ քմաց, այսինքն ախորժելի. յարմարեալն ըստ քմաց ասողին կամ լսողին.
sleep-begetting, somniferous, soporific;
— դեղ, narcotic, opiate.
· Calfa
Մանրագոր ... խառնեալ ընդ այլ արմատս՝ քնածու լինի քնահաաաց. (Եզնիկ.։)
lyrical;
— քերթողութիւն, lyric poetry.
· Calfa
Եւ որպէս Բարեյարմար կարգ տիեզերաց.
cf. Քնէած.
· Calfa
Աւելի արիւնն թանձր գործ է զմարդն, եւ կարմիր, եւ քնուկ. խարտեաշ մաղձն՝ դեղին գործ է եւ թեթեւքուն. (Ոսկիփոր.։)
pretty ways, mincing manner, smirking, prettiness, nicety, daintiness;
caress, endearment, fondling.
· Calfa
Թէպէտ եւ կան մարմնով, այլ ոչ վարին ըստ մարմնոյ քնքշանա։ Յաղերս դառնայ այնուհետեւ, այսինքն յողոքել իմն քնքշանօք։ Առ ծնօղսն քնքշանօք է. (Եղիշ. երէց.։ Գէ. ես.։ Վրդն. ես.։)
va. fig. to veil, to cloak, to shroud.
· Calfa
ՔՈՂԱՁԵՒԵԼ. Ի ձեւ քօղոյ յարմարել. պատրուա արկանել. պատրուակել.
done, produced by thee.
· Calfa
Ի քէն նիւթեալ. կամ նիւթ. քոյին մարմնոյ եղեալ.
sister;
nun.
· Calfa
Փառասիրոթիւն զարծաթասիրութիւն ծնածի ... Իսկ քոյր նորա հեշտացողութիւն յղացեալ՝ զգիջութիւն ծնանի, եւ սա զշնութին։ Քորք քերց դստերք երկուցն ցանկութեանց (ընչից եւ մարմնոյ) աւելի ժանտագոյն զտեսակսն ունին. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to scratch.
· Calfa
Որ զականջս վասն մարմանջելոյ քորիցեն։ Բազում ժամս ընդ քոշքոտելն հանեմք։ Մագլօքն քորէ։ Որ բանեալ չարեաւն ի նմին քորիցի. (Սեբեր. ՟Զ։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Վրդն. ծն.։ Եւագր. ՟Ժ։)
ψώχω, θρίβω frico. Քերել շփել զմարմաջս. քէրմըշտըկել.
cf. Քեռորդի.
· Calfa
Որ եւ ըստ մարմնոյն եւս ազգակից տեառն՝ քուեր որդիք. (Տօնակ.։)
to send to sleep.
· Calfa
Զամենայն մարմնական շարժմունս քունեցուցանելով՝ մերկ եւ մաքուր մտօք աստուածային արթնութեամբն ընդունի զաստուծոյ զձայնն. (Նիւս. երգ.։)
s. bot. bittervetch;
cf. Գինձ.
· Calfa
ՔՈՒՇՆԱՅ կամ ԳՈՒՇՆԱՅ. արմտիք ինչ, ոպէս սեաւ որոմն ի չափ գնձոյ՝ բուսեալ ընդ ցորենոյ.
· Calfa
Յամենայն արմատեաց քուռ քուռ։ Կանոն.։
Հոգւոյս զյիսունըն մար ձիթին, մարմնոյս ըզքսան քուռ ցորենին. (Յիսուս որդի.։)
purse, little bag, satchel;
pack, packet;
— արծաթոյ, purse, flat-purse, money-bag, billcase, portfolio;
— հասարակաց ունել, to have the same, or a common purse.
· Calfa
Հմայք էին, որ ընդ պարանոցաւ եւ ընդ արմնակաւ ձեռաց գիր գրեալ, եւ քսակով կարեալ ապէին. (Նչ. եզեկ.։)
purser, agent, major-domo, steward.
· Calfa
Ասէին, ա՛յս յուդա, որ վասն հաւատարմութեան իւրոյ քսակակալ էր նորա, սա եկն, եւ մատնեաց զնա մեզ ի մա (Ճ. ՟Գ.։)
icosahedron.
· Calfa
εἱκοσάεδρος, εἱκοσαεδρής qui viginti basibus constat. Ըստ երկրաչափից՝ Ձեւ կամ մարմին, որ ունի քսան նիստս իբրու խարիսխս.
terrifying, striking with horror, making one's hair stand on end, horrible, fearful, awful.
· Calfa
Յիշատակաւ հարման հեղուսիցն՝ քստմնափուշ տաժանատեսիլ ոգեպահանջից. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
cf. Քստմնափուշ;
cf. Սխրալի.
· Calfa
ՔՍՏՄՆԵԼԻ գրի եւ ՔՍՄՆԵԼԻ. Արժանի քստմնելոյ. քստմնեցուցիչ. խորշելի. ոսկալի. ահաւոր, ահեղ, եւ սխրալի. քշաքաղելու եւ արմննալու.
cf. Քստմնիմ.
· Calfa
Քստմնեցին հերք իմ եւ մարմինք։ Քստմնեալ լինէին ոսկերքն եւ մարմինքն. (Յոբ. ՟Դ. 15։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 15։)
ՔՍՏՄՆԵՄ ՔՍՏՄՆԻՄ. φρίσσω, ἑπιφρίσσω , ὐποφρικός γίνομαι horreo. գրի եւ ՔՍՄՆԵԼ. Որպէս զքիստ լինել փշաձեւ ցցեալ. փուշ փուշ լինել հրեաց, մարմնոյ, ալեաց ծովու, եւ անձին յերեսաց արհաւրաց եւ անակնկալ իրաց սոսկալ. սարսիլ, եւ սխրանալ. քշաքաղիլ, քուշ քուշ ըլլալ, դողդողալ, արմըննալ.
christian;
*catechism.
· Calfa
Զի մի՛ ի քիստոնէական անուանէդ որոշեսցիս։ Եւ որ այլ եւս կարգք են քիստոնէականք։ Զօրէնս քիստոնէական հաւատոց։ Ի քիստովնական հաւատոցն. Քրիստոնէական զարմից։ Քիստոնէական փրկաւէտ կոչմանս։ Քրիստոնէական կարգովս եւ կրօնիւք։ Զգիրս սրբոյս քիստոնէականս. (Մանդ. ՟Ա։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Ոսկիփ.։ Նար. ՟Լ՟Բ։ Լմբ. սղ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
christianism, christianity;
christendom.
· Calfa
Քրիստոնէութեան սկիզբն, եւ արմատ բարեաց (սուրբ կոյս), զմեզ քիստոնէիցս հանուրց՝ մայր հասարակաց. (Տաղ.։)
warring against J.-C, antichristian.
· Calfa
Որ առ ճշմարտութիւնն է պատերազմ, ստուգապէս քրիստոսամարտք մնացեն։ Յարմատոյ քրիստոսամարտն արիոսի գազան մարդակերպ երեւեալ. (Աթ. ՟Ե. ՟Ը։)
simoniacal.
· Calfa
χριστέμπορος q.d. christi institor, qui christum et ejus doctrinam quaestui habet. Որ շահավաճառ համարի զքրիստոս, կամ ի մարմնաւոր շահ իւր վարէ զքրիստոսի խորհուրդս.
cf. Քրտնիմ.
· Calfa
Մարմնոյ ոչ միայն աչք արտասուեն, այլ բոլոր անդամքն քրտնուն. (Մամբր.։)
cf. Քրքիջ բառնամ;
to itch excessively, to tickle.
· Calfa
ՔՐՔՋԵԼ. Եռեալ կեղոյ. կսկծել. սաստիկ մարմաջել.
to heap up, to accumulate, to increase.
· Calfa
Փափկութիւնն ... բլուրս առ բլուրս զանդամս մարմնոյն քրքռեցուցանէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19.) (յն. զբազում շեղջս չարեաց ժողովէ։)
"the thirty seventh letter of the alphabet, the eighth of the vowels. It was introduced in the Armenian alphabet towards the end of the XIIth century to facilitate or distinguish the two different pronunciations of the syllable աւ, which is generally pronounced ""av"" when followed by a vowel, as աւետարան;
on the contrary, when followed by a consonant, it is pronounced like the English ""o"", as աւգնեմ, աւրհնեմ, աւրէնք."
· Calfa
Բայց իմաստունք անգամ ստէպ վարանէին եւ ցարդ եւս վարանին, թէ ուր դնի ըստ հին գրչութեան, Աւնան, Սաւսան, Սաւսակիմ, Լաւոդէ, եւ այլն, արդեօք իբր աու՞ վերծանելի իցէ, եթէ իբր օ՛. զոր դիւրին է որոշեալ՝ հայելով յայլ լեզուս. զի հիշելի է ըստ նոցա, անուան, սօսան, սուսակիմ, լօոդէ, եւ այլն։ Որպէս եւ վիպակ սովորութեամբ գրեալքն կամ իբր ռամկօրէն հիշեաւ արտաբերեալքն՝ օգոստոս, աւրեղիոս, պաւղոս եւ այլն։ Եւ չեն ինչ զարմանք. զի եւ իտալացիք՝ որոց լեզուն է ռամկականն լատինականի, ասեն օ՛ռօ, կօտէ՛րէ, բա՛օլո կամ բօ՛լօ, ուտիռէ կամ օտի՛ռէ. փոխանակ լատին ձայնիցս՝ աւռում, կաւտէ՛րէ, բաւլուս, աւտի՛րէ, եւ այլն։
august, empress;
— Տիրուհի, Holy Virgin, Queen of heaven & earth.
· Calfa
Վախճան կենաց մարմնոյ առեալ՝ ցաւգոստոսի տասըն թուեալ. (Լմբ. ի շ.։)
profitable, useful, lucrative, fruitful.
· Calfa
Մեծ օգտաբեր աշխարհիս հայոց գիւտիս այսորիկ։ Զօգտաբեր հրահանգս մանկանցն։ Զզանազան օգտաբեր խրատուց վարդապետութիւնս։ Զարմանալիս համարել զերկոցունց օգտաբերացս բնութիւն։ Օգտաբեր յարգիս եւ յապառնիս. (Փարպ.։ Պիտ.։ Խոր.։)
useful, profitable, advantageous, favorable.
· Calfa
մարմնոյ կրթութիւն առ սակաւ ինչ օգտակար է. իսկ աստուածապաշտութիւն առ ամենայն ինչ օգտակար է։ Այն է բարի եւ օգտակար մարդկան։ Ամենայն գիրք աստուածաշունչք եւ օգտակարք։ Ոչինչ զանգիտեցի յօգտակարացն չպատմել ձեզ։ Օգտակար առողջութեամբ. քաջառողջաբար. եւ այլն։
cf. Օգուտ.
· Calfa
Քուն ետ յօգնութիւն մարմնոց եւ ոգւոց։ Մատուցանէ օգտութիւնս։ Յօգտութիւն իշխեցելոց. (Փիլ.։)
travelling through the air;
aeronaut.
· Calfa
Նետս արձակեցեր օդաչուս եւ յարմարաթռիչս. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
floating, flying through the air.
· Calfa
Ընդ արծուոյ եւ ընդ բազէի օդապարիկ լինիցի։ Նոյնք ի յօդս օդապարիկք։ Թեւքն զմարմին թռչնոյ օդապարիկ առնէ։ Թռչունն կերակրոյն ցան կութեամբ ի վարմն յօդապարիկ լինելոյն ըմբռնի։ Բոյն է օդապարիկ մտաց մեր յերկային յարկին. (Խոսր.։ Շ. միշտ էիդ.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Օդապար;
balloon, air-balloon or aerostatic-balloon.
· Calfa
Ընդ արծուոյ եւ ընդ բազէի օդապարիկ լինիցի։ Նոյնք ի յօդս օդապարիկք։ Թեւքն զմարմին թռչնոյ օդապարիկ առնէ։ Թռչունն կերակրոյն ցան կութեամբ ի վարմն յօդապարիկ լինելոյն ըմբռնի։ Բոյն է օդապարիկ մտաց մեր յերկային յարկին. (Խոսր.։ Շ. միշտ էիդ.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
to fly in the air.
· Calfa
Մարմին ոչ օդավարի, մարդ երկնագնաց ոչ լինի. (աթ. համաբ։ եւ Գէ. ես.։)
to anoint;
to consecrate;
— ոսկւով, to gild;
— արծաթով, to silver;
— զանձն իւղով անուշիւ, to pomatum, to perfume one's person.
· Calfa
ՕԾԵԱԼՆ, կամ ՕԾԵԱԼՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ՝ կամ ՕԾԵԱԼ ՏԷՐ. Սեպհական անուն Բանին մարմնացելոյ՝ ճշմարիտ քահանայապետին եւ թագաւորին թագաւորաց. յն. Քրիստոս կամ խռիսդօ՛ս. Χριστός Christus. եբր. մաշիախ կամ մէսիա.
trampling serpents under foot.
· Calfa
որ կոխէ զօձս կամ զգլուխ օձի. Խրոխտք միանգամայն եւ հանդարտք ըստ օձակոխն զարմի որթուցն (կամ որդւոցն) եղջերուաց. (Նար. առաք.։)
snake-shaped, snaky;
full of turnings & windings, going or running winding about, zigzag, crankling;
zigzag, crankle.
· Calfa
Զօձաձեւ մարմինն ադամայ զգեցաւ։ Մերկանայ զխորխ մեղացն զօձաձեւ կերպարանն. (Լծ. կոչ.։)
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
· Calfa
Օցտիցեն քերթողքն զյարմարութիւն իսկ եւ ձձեւս առանց դաշանց սոսկ բանս առ չափս դնելով. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Գայլն օցտեաց զիմ դարմանաւորն. (Ոսկ. յաւետիս.։)