Գագիկ Արծրունի աղերսահայց յարքայէ Սմպատայ լեալ՝ առ ինքն զքաղաքն Նախջուան խոկայր դարձուցանել. (Յհ. կթ.։)
Որ աղճկամարդ այրիքն են, ի նոցանէ ի բա՛ց մերժեաց։ Ուսուցանել եւ խրատել զաղջկամարդսն. (Եփր. ՟ա. տիմ. եւ Եփր. տիտ.։)
Ամբաստանէ զաղջկամարդաց այրեացն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Անտի է պառաւանց յայրատութիւն, եւ աղջկամարդացն գիջութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Կնամարդի. այր կանացի բարուք. միւէննէս. (Շաւասպ առ Շապուհ ասէ)
Աղջկամարդ, ի բա՛ց լեր յասպատակէ ասպարիսիս, եւ այր կանացի զքեզ ծանի՛ր. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Հրաման տայր Վեհդենշապհոյ ամբարապետի։ Հասանէին յանկարծակի բազմութիւնք դահճացն յամբարապետէն. (Փարպ. ստէպ։)
Խոնարհեցուցեր զանձն քո, եւ ասացեր, թէ ամբարտաւանեցի։ Մի՛ ամբարտաւանէք, այլ ընդ խոնարհս զիջանիցիք։ Բարձրացաւ սիրտ նորա, եւ ոգի նորա զօրացաւ յամբարտաւանել։ Կամեցան հպարտանալ, ամբարտաւանել։ Յամբարտաւանիլ (կամ նել) ամբարշտին՝ այրի աղքատն. եւ այլն։
Ի բաց ոստուցեալ՝ վայրենապէս ամբարտաւանէ։ Ի սակաւուն տըւչութիւն դոյզն փառաւորիլ ոչ ամբարտաւանիս։ Ամբարտաւանեցայ փոշիս շնչաւոր. (Նար.։)
Սեղան ամենալից՝ խորտկօք։ Երկիր է սեղան ամենալից, եւ հանդերձ եւ կերակուր։ Վայրք ինչ բազում, եւ ամենալիցք։ Զքաղաք մի մեծ եւ ամենալից։ Երկինք են սենեակ, եւ երկնից առագաստքն ամենալիցք. (Ոսկ.։)
Յայրարատեանց յամենալից գաւառին։ Յայրարատեան գաւառն եւ յամենալից աշխարհն, որ նման է դրախտին Աստուծոյ ամենալից ամենայն պտղովք. (Մեսր. եր.։)
Քաղցրութեամբ երգոց, եւ ամենալցոյցն հոտով զժահահոտ դիւացն հոյլս փախստականս ի վայրացն առնէին. (Ճ. ՟Ժ.։)
παντέλεια. summa perfectio, integritas, ingens sumtus Որպէս ծայրագոյն կատարելութիւն.
եւ մ. Բնակեալ յամուրս, կամ յամուր վայրս. եւ անքո՛յթ ապահովեալ. ապահով տեղ նստած. ապահո՛վ. էմին.
ԱՄՐԱԽԻՏ ԱՌՆԵԼ Տալ թաքչել յամուր տեղիս. խիտ առ խիտ լնուլ ի խորշս թաքստեան. ծակուծուկ տխել. յն. դնել ի ծածուկ վայրս, կամ ի փապարս եւ այլն.
Այնգունակ գլխաւորել, կամ կոչել, կամ երթեալ հասանել։ Եւ այնգունակ՝ էր ինչ, զոր ծերունին մեկնէր հայր, եւ էր ինչ որով ես, եւ այլն. (Պիտ.։)
Անդանդաղն գոլ. ժրութիւն. փոյթ. իշկիւզարլըգ, համարաթլըգ, զայրէթ.. Diligentia.
Ել յայս աշխարհէս, յոր անզգայաբար կեայր։ Ուտէ եւ ըմպէ անզգայաբար. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Է։)
Վայրենի եւ անընտանի իշխանութեանն գործ գործէ։ Զանընտանիսն եւ անձեռնընդելս։ Զանցուցանելով եւ զանընտանեացն զվայրենագունօքն. (Փիլ.։)
Իբր անընդել. վայրենի. ἁνήμερος, ἁτίθασσος. immansuetus.
Անկցորդն լինել. ի բաց որոշումն. զատումն. մասնակից չըլլալը. այրըլըգ. το ἁκοινώτον. incommunicabile esse.
Աշխարհածնիւն հայրենեացն սեպհական ոգի գտեալ. (Կորիւն.։)
Տրդատ, որ աշխարհածնունդ հայրենեաց որդի գտանէր. (Ագաթ.։)
Յաստեղագիտական եւ քաղդէաղանդն կարծեաց օրինեց։ Աբրամ թարգմանի հայր վերամբարձ, երեւեցուցանէ զաստեղագիհականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. իմաստն.։)
Յաստուածամարտութիւնն անկարացեալ (Կային՝) յեղբայրասպանութիւնն փոփոխեալ անկաւ. (Բրս. բարկ.։)
Զոր ատեամն՝ զայն գործեմ։ Որ զիս ատեայ, եւ զհայրն իմ ատեայ։ Ոչ ատեայր յերէկն եւ յեռանդ։ Ատեայր եւ թշնամութեամբ կայր ընդ կողմն իսկայէլի. (Հռ. ՟Է 15։ Յհ. ՟Ժ՟Ե 23։ Օր. ՟Ժ՟Թ 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Է 26։)
Զմտա՛ւ ած, ո՛րչափ բաւական են քուք այրւոյ՝ յորժամ զհարստէ քուքայցէ. (Սեբեր. ՟Թ։)
Եւ ոչ մի ոք առ սա բաւականաբար ըստ առաւելութեան եւ կամ նուազ զօրութեան կալաւ հաւասարութիւն։ Որով եւ յամենայնի առնուլ զխնդրելին՝ բաւականաբար զօրանայր. (Պիտ.։)
Նստէր ի սուրբ եկեղեցւոջն ի վերայ բեմբին՝ մերձ առ սեղանն Աստուծոյ ի սուրբ կաթուղիկէին (սուրբն Սահակ ի սարկաւագութեան)։ Կանգնեալ երեւեցաւ ինձ յերկրի բեմբ չորեքկուսի ամպեղէն։ Եւ ահա կայր ի վերայ բեմբին՝ սեղան չորեքկուսի ականակապ։ Եւ ընդ ահեկէ բեմբին տեսի աթոռ մի բարձր. (Փարպ.։)
Եթէ ի բժշկանոց երթայիր, եւ վէրս ինչ, կամ ցաւս ունէիր, եւ այլն։ Որք ի բժշկանոցն երթան, չէ՛ պարտ վայրապար անդր երթալ։ Անամօթք եւս եղեւ յապաշխարողական բժշկանոցին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. եւ եփես. եւ Ղկ.։)
Զտէրն մեր եւ զեղբայրն ըստ մարմնոյ բնութիւնակից եւ փրկիչ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Ը։)
Յամառին, եւ բռնաւորին, եւ ի վայր ջանան արկանել քան զի՛նչ արժէ վաճառն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
ԵՂԵՐԴ ԵՂԵՐԴՆ ԵՂԵՐԴԱԿ ԵՂԵՐԴՆԱԿ. κιχώρη, κιχώριον cichorium, intuba, endivia իտ. cicoria, radicchio, indivia. ռմկ. եւս էղրտակ, ըղէրտակ. Բանջար դառն եւ ախորժ. որպէս եղէգ, եւ դառնիճ. որ լինի աղցան օգտակար մաքրիչ արեան։ Ասի եւ Ասորեակ. Վայրի եղրդակ, Վայրի հազար, Հինդք, Ճարճրուկ. (Մխ. բժիշկ.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
Պատուիրեցի քեզ անտի եւեթ չուտել։ Այնու եւեթ նմանեսցուք նոցա։ Բայց զի ուտիք եւեթ անցից։ Եւ նա լուռ եւեթ կայր։ Երթիցն արք եւեթ։ Բայց զայս եւեթ բանս արասցես ինձ. (եւ այլն.) յորս երբեմն չդնի ինչ ի յն. վասն որոյ ի մեզ ստէպ վարի ի զարդ որպէս թարմատար։
Եթէ դու՝ եւեթ առ վայր մի (այսինքն առ վայր մի եւեթ) կարասցես յանձն առնուլ. (Փարպ.։)
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն (ընդդէմ) տէրունական գրոց. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
Երթա՛յք դուք ի գեղդ, որ ընդդէմ ձեր կայ։ Առաջի տապանակին վկայութեան՝ ընդդէմ վկայութեանն։ Ընդ կողմն արեւելից՝ ընդդէմ քաւութեանն։ Կայր Յիսուս ընդդէմ գանձանակին.եւ այլն։
Զվարագոյր վերին կամարին՝ բանայր ընդդէմ Նախավկային. (Գանձ.։)
Զոր ընդդէմ իմն մարգարէանայ հայրն. սա, ասէ, հանգուսցէ զմեզ. որ եղեւ ո՛չ հանգիստ, այլ ջնջումն. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Որ յանհնարին ցաւս ընդերկարեալ է։ Ոչ ընդերկարեաց նախահայրն մեր ի դրախտին։ Ընդերկարին յարդարութիւնն հաստատուն եւ անշարժ խորհրդովք. (Լմբ. սղ.։)
Զեղբայր մի ձեր աստ առ իս թողուցուք։ Թողի ի ձեռաց։ Թողից զայգի իմ, եւ մի՛ յատցի եւ մի՛ բրեսցի։ Եթող նշխար։ Թողից զպարարտութիւն իմ, կամ զքաղցրութիւն իմ։ Ոչ թողցէ զքեզ, եւ ոչ ընդ վայր հարկանիցէ։ Գուցէ թողեալ հօր մերոյ զէշսն՝ եւ զմէնջ հոգասցէ։ Զշառաւիղ արմատոյ դորա թողէ՛ք յերկրի։ Թողին զուխտն Աստուծոյ։ Թողցեն օտարաց զմեծութիւնս իւրեանց։ Մի՛ թողուր զիս Տէր Աստուած իմ։ Սիրտ իմ եթող զիս։ Իբրեւ կամեցաւ մտանել յամբոխն, ոչ թողին զնա աշակերտքն.եւ այլն։
ԹՈՂԱՆԻԼ կամ ԹՈՂՈՒԼ. թողաւ. ղան. եւ այլն) ἁφίημι , ἁνίημι, ἑάω, καταλείπω relinquo, sino, mitto, permitto, demitto, remitto, omitto Թոյղ կամ թոյլ տալ. իբր ի վայր կամ ի բաց դնել. ընկենուլ. զանց առնել. լքանել. առնել՝ զի մնասցէ կամ անկցի. թողացուցանել.
Ի բազում խռովութենէն՝ որ կայր ի սրտին, չէր կարօղ զձայն թողուլ (արձակել, հանել)։ Յորժամ թողոյր (այսինքն աւարտէր) զաղօթսն յեկեղեցին, վաղվաղակի փախչէր ի սենեակ իւր. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Գ։)
Թո՛ղ ինքն նախ երթայր եւ առնոյր զթագաւորութիւնն. (Եզնիկ.։)
Երկինք ոչ են անարատ առաջի նորա, թո՛ղ թէ այր գարշ եւ անսուրբ։ Եթէ մեծ ինչ բան խօսեցեալ էր ընդ քեզ մարգարէին, ո՞չ ապաքէն պարտ էր առնել. թո՛ղ թէ զի ասաց, լուացի՛ր, եւ սրբեսցիս։ Զհրեշտակս դատիմք, թո՛ղ թէ զերկրաւորս. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 16։ ՟Դ. Թագ. ՟Ե. 13։ ՟Ա. Կոր. ՟Զ. 3։)
Զի մի՛ ի ժամանակեան յայրն յայն (բեթղեհեմի) մուծցէ զմեզ, այլ յառագաստ նորա յաւիտեանս յաւիտենից։ Զշաբաթս եւ զամենայն օրէնս ժամանակեանս։ Զշաբաթն եւ զամենայն ժամանակեան օրէնսն. (Եփր. ծն. եւ Եփր. օրին.։)
Իբր խաղողախոտ. (ըստ յն. σταφίς uva passa, որ է չամիչ). Ազգ խոտոյ նման վայրի որթոյ. staphis, pituaria.
Աստուած եդ ի մեզ զխեղճ մտացն անվրէպ յանդիմանիչ. Զի քան զամենայն օրինակս խրատու հզօրագոյն է։ Որ ոչ գիտէր զանձին խեղճ։ Խեղճ մտացն չտայր թոյլ. (Մխ. երեմ.։)