flowing or issuing from one side.
· Calfa
Ի կողահոս արեան աղբերէն։ Բանայր զկողահոս աղբիւրն. (Շար.։)
pleurisy.
· Calfa
Թէ խարտեաշ մաղձն յինքն ժողովի, կողացաւույիւն առնէ. (Բժշկարան.։)
cf. Կողացաւ.
· Calfa
Թէ խարտեաշ մաղձն յինքն ժողովի, կողացաւույիւն առնէ. (Բժշկարան.։)
groaning, moaning, wailing;
plaintive, mournful, querulous;
lamentable, sorrowful;
painfully, sorrowfully, most sadly, lamentably, pitiably.
· Calfa
Եւ պաղատանք յոյժ կողկողագին. (Գանձ.։)
whining, groaning, tears, lamentation, complaint;
compassion, pity.
· Calfa
ԿՈՂԿՈՂԱՆՔ որ եւ ԿՈՂԿՈՂՈՒՄՆ. Կողկողիլն. ցաւագնումն, պաղատանք. եւ Կարեկցութիւն.
ծանօթ առեալ (կուսին) զտէրդ րաբունեան որդեակդ յոյժ կողկողանօք. (Տաղ յար.։)
to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.
· Calfa
Ողորմ եւ ցաւագին աչօք հայել, լալ. հեծել, պաղատիլ. հալիլ, մաշիլ. ողիկ ողիկ գալ .... թերեւս ի կող, կամ ողն բառէ, եւ այլն. յն. այլազգ. κολαβρίζομαι disrumpor, conteror.
cf. Կողմնակի.
· Calfa
Առ շեղ նոցա կողմանակի հարուածքն լինէին. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Կողմնակի.
· Calfa
Իբր յաղբերէն յայնմանէ վիժելով կողմանաւոր, եւ ոչ դէպ ուղիղ. (Փիլ. լին.։)
"cf. Ի կող լինիմ."
· Calfa
Յետ աղօթիցն ծերունիքն կողմանին. (Փիլ. տեսական.։)
partisan.
· Calfa
Աշակերտ նեստորի էին, եւ կողմնածուք նորին աղանդոյ. (Ոսկիփոր.։)
to cry, to scream, to squall, to shriek, to screech;
to bawl, to groan, to complain, to lament.
· Calfa
ՃՉԵՄ κράζω, ἑκκράζω, γοάω, ὁλολύζω եւ այլն. clamo, vociferor, gemo, ejulo, ululo եւ այլն. որ եւ ՃԻՉԵԼ. կականիլ. գուժել. աղաղակել առ ցաւոց.
Ճչէր յերկնելն։ Առ ցաւս իւր ճչիցէ։ Ճչեա՛ եւ աղաղակեա՛, եւ գո՛յժ տուր։ Աղաղակաւ կոծով ճչելով։ Ճչէին առ գերեզմանս մեռելոցն։ Կանայք ճչեսցեն։ Իբրեւ զծիծառն այնպէս ճչեցի. (Ես.։ Երեմ.։ ՟Գ. Մակ.։ Իմաստ.։ Ես.։)
cf. Ճպռան.
· Calfa
Անարիւն ճիպռանց նմանեցին, որ երգոյն քաղցրութեամբ առանց կերակրանաց ապրին. (Եղիշ. ՟Ը։)
loaded with clusters of grapes, abounding in grapes.
· Calfa
Ոչ այգի խաղողաբեր ողկոյզաբոյծ ճռախիտ քաղցրապտուղ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25. (յն. քաղցրածոր ողկոյզ մշակէր)։)
cf. Ճռուողեմ.
· Calfa
Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)
ՃՌՈՒԵՄ ՃՌՈՒՂԵՄ ՃՌՈՒՈՂԵՄ ՃՌՈՒՈՒՂԵՄ. περιλάω, στρουθίζω garrio. գրի եւ ՃԸՌՂԵԼ. ճՌՈՂԵԼ. որ եւ ՃՆՃՈՒԵԼ, ՁԱԳԵԼ. Ձայն հանել թռչնոց փոքրկանց, եւ հնչել ճիւաղաց ձայնս պէսպէս. ճի՛վ ճի՛վ կամ ճը՛ռ ճը՛ռ կանչել.
to chirp, to cheep, to pip, to twitter, to chirrup, to warble, to sing.
· Calfa
ՃՌՈՒԵՄ ՃՌՈՒՂԵՄ ՃՌՈՒՈՂԵՄ ՃՌՈՒՈՒՂԵՄ. περιλάω, στρουθίζω garrio. գրի եւ ՃԸՌՂԵԼ. ճՌՈՂԵԼ. որ եւ ՃՆՃՈՒԵԼ, ՁԱԳԵԼ. Ձայն հանել թռչնոց փոքրկանց, եւ հնչել ճիւաղաց ձայնս պէսպէս. ճի՛վ ճի՛վ կամ ճը՛ռ ճը՛ռ կանչել.
Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)
cf. Ճռուեմ;
to speak pompously, magniloquently, arrogantly.
· Calfa
ՃՌՈՒՈՂԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Հնչեցուցանել զձայն թռչնոց, կամ ճիւաղաց.
tallow, suet, fat, grease.
· Calfa
Ջուրն որ ի մարդն աղին աչացն է, զի մի՛ հալեսցի ճրագուն աչաց. (Ոսկիփոր.։)
balancing, oscillation, vibration;
clock, time-piece;
cf. Ճօճք;
cf. Ճօճական.
· Calfa
ՃՕՃԱՆ ՃՕՃ. իբր Ճօճումն. ծածանումն. եւ Ճօճուն, ճօճեալ. դիւրաթեք. ճկճըկում, եւ ճկճըկած, խաղուն.
to oscillate, to vibrate, to balance;
to jog, to wag;
to swing, to rock, to dangle, to move to and fro, to push;
— զնիզակ, զսուր, զգեղարդն, to brandish a lance, a sword, to hurl a dart or javelin.
· Calfa
ՃՕՃԵՄ κραδαίνω vibro, quatio. գրի եւ ՃՈՃԵԼ. Կոծել, ծածանել. շարջլել. տատանել. այսր անդր յածել. ճկել, ճկճըկել, խաղցընել.
to oscillate, to vibrate, to balance, to move up and down, or to and fro;
to swing, to have a swing, to go in a swing;
to see-saw, to have a game at see-saw.
· Calfa
Կոծիլ ի հողմոյ. ծածանիլ. տատանիլ. շարժլիլ. խաղալ. թեքթեքիլ. ծեքծեքիլ. ... (յն. սալէ՛ւօմէ ). σαλεύομαι, κραδαίνομαι dimoveor, agitor, huc illuc agor, vibror ἁναρριπίζομαι excitor.
(Ձկունք) ճօճին պերճն ճեմօք։ ողբոջք խոտոց ճօճին ճեմին ի վերայ երեսաց երկրի ի շնչել քաղցրաշունչ հողմոյ. (Վեցօր. ՟Է. եւ ՟Բ։)
Հասկիցն կերպարանք, (կամ ոճք ցորենոյ) ի քաղցր օդոյն ճօճի ճեմի զօրէն ծովային ալեաց. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
cf. Ճաւշ.
· Calfa
Վրան, եւ զաւշան, եւ այլ սլեհ, որ ոչ գոյ թիւ։ Լցաւ քաղաքն անի ամենայն հասրտութեամբ, մինչ զընտիր ճաւշանն երկու դանկ ծախէին. (Գր. երէց.։)
the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.
· Calfa
Տառ բաղաձայն՝ լերկ, ի կարգէ կիսաձայնից, եւ նայից, անուանեալ Մեն, ըստ այլոց՝ մէմ, միմ, մի, էմմէ, եւ այլն։
Մ. Լծորդ է երբեմն ընդ ն. զոր օրինակ՝ ամբիծ, իբր անբիծ. ըմբերանել՝ իբր ընբերանել. բամբասել կամ բանբասել։ Եւս առաւել՝ բաղադրական մասնիկդ համ, փոխի ստէպ ի հան. զի Հանդէս՝ է իբր համայն տեսիլ. հանգոյն՝ իբր համգոյն. հանուր՝ իբր համուր, համօրէն. հանգանակ, իբր համագայութիւն կամ համարկութիւն. եւ այլն։
Մ. Ունի ազգակցութիւն եւ ընդ այլ տառս, իբր ի զարդ կամ թարմատար եդեալ. որպէս է տեսանել ի բառսդ՝ հաշել, մաշել. հալել, մալել. հաստ, մաստ. ոյն, մոյն. հոյք, մուզ. վարժել, մարզել. աղօթել, մաղթել. աղխամաղխ. եւ այլն։
s. bot. burdock, bur.
· Calfa
ՄԱԳԱՐԻԿՈՆ կամ ՄԱԳԻՐԻԿՈՆ. Անուն խոտոյ, եւ փշոյ։ Գաղիան.։ ξάνθιος, -ον (խարտէշագոյն) xanthium, lappe.
claw, talon, nail, paw;
երկաթի —ք, torturing hooks;
ըմբռնալ մագլօք, to seize with the claws or talons, to clutch, to grapple, to grasp, to hook.
· Calfa
Ժանիք նորա երկաթիք, եւ մագիլք նորա պղնձիք։ Իբրեւ զհաւու թռուցելոյ յօդս, բաղխելով մագլացն պատառեալ զհողմն թեթւ. (Դան. ՟Է. 19։ Իմ. ՟Ե. 11։)
cf. Մագիստրոս.
· Calfa
Առաքեաց կայսրն առ նա մագիստրիանոսս։ Մագիստրիանոսքն ունէին վանս իւրեանց ի քաղաքին. (Բուզ. ՟Դ. 10։)
furnished with claws, clawed.
· Calfa
Զոր օրինակ զգազան չար եւ մագլաւոր եւ ժանեղ ըմբռնեսցէ ոք, զժանիսն եւ զմագիլսն քաղէ. (Տօնակ.։)
cf. Մագնեստիս.
· Calfa
ՄԱԳՆԵՍՏԻՍ ՄԱԳՆԻՏ. ռմկ. մագնիս. Բառ յն. մա՛ղնիս. կամ մաղնի՛դիս . μάγνης, μαγνήτης magnes Քար կարծր թխագոյն, որ քարշէ յինքն զերկաթ, եւ ունի զբերումն ի հիւսիսային բեւեռ աշխարհի. ժառատ .... cf. ԽԱՆԴՈՒՄԱՆԴ, եւ cf. ԱԴԱՄԱՆԴ.
made or woven of hair, siliceous, hairy;
hair-cloth.
· Calfa
Առցէ զձեւ կրօնից սոցա զմազեղէն պարեգօտն։ Այս մազեղէն քրձովս թաղեա՛ զիս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
in agony, dying, at the last gasp;
— մերձ ի մահ լինել, to be very low, dying, to be giving up the ghost, in the pangs of death, on one's death-bed.
· Calfa
Յարոյց յաղբեւացն, յորում մազակառաչ հիւանդութեամբ անկեալ կայաք. (Լծ. կոչ.։)
to shoot out small fibres.
· Calfa
ՄԱԶՄԶՈՒԿ. Մանրաթել արմատք կամ աղուամզք բուսոց եւ անկոց. ստէպ ի գիրս Վաստակոց. ուր եւ բայիւ ասի Մազմզկիլ, այսինքն արմատս արձակել։
cf. Մագիստրոս.
· Calfa
Զմի յեղբարցն առնէ մաժիստռոս, եւ տայ զթեսաղոնիկն ի ձեռս նորա. (Լաստ. ՟Թ։)
to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.
· Calfa
Զթաղաղսմաւորն եւ զմալեալն եւ զքածաւարոտն եւ զհատեալն մի՛ մատուցանիցես տեառն։ Մի՛ մտցէ մալեալն եւ կրճատեալն յեկեղեցի աստուծոյ. (Օր. ՟Ի՟Գ. 1։)
Քաղցր է, թեթեւ է (լուծն քրիստոսի), ո՛չ մալէ զվիզ, այլ փառաւորէ. (Բրս. մկրտ.։)
ՄԱԼԵԼ. Մանրել եւ կակղել զկերակուր՝ ծասքելով. որպէս եւ աղօրեաց զցորեանն. եւ մտաց որոճել զբանն.
Հաց ի բազում հատից աղօրիւք մալեալ. (Տօնակ.։)
to envy, to be envious or jealous of;
to grudge.
· Calfa
Մի՛ մախասցիս ընդ ուղղեցելումն, որ մախացեալն եղեր (ի բանսարկուէն), եւ մախալ հաւանեալ, եւ յաղագս նորին ի խոնարհ անկար։ Մի՛ մախասցիս ընդ մեզ քա՛ղցր՝ զյոլով կամ զսակաւ բանսդ բարբառեա՛. (Ածաբ. նոր կիր. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
φθονέω invideo, livesco. (լծ. ռմկ. ոխալ, եւ մխալ) Նախանձիլ. խանդալ. յաչաղել. չարակնել. զչարիլ. բախշիլ.
envy, jealousy;
spite, rancour, ill-will, grudge;
անարգ —, livid rancour.
· Calfa
Նախանձ չար. չարակնութիւն. յաչաղանք.
Եւ այս ոչ յաղագս մախանաց. քանզի հեռի է յաստուածային բնութենէն մախանք. (Առ որս. ՟Է։)
malignant, ill-willed, spiteful, rancorous.
· Calfa
Բորբոքին մախողական յաչաղմամբ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Մածնում.
· Calfa
ՄԱԾԱՆԻՄ ՄԱԾՆՈՒՄ. κολλάομαι, προσκολλάομαι , προσπήγνυμαι, συμπήγνυμαι agglutinor, adhaereo, concreso. Մատղիլ. շաղիլ. հոծիլ. թանձրանալ եւ միանալ մասանց. մակագրիլ. պնդիլ. յարիլ. կցիլ. կռուիլ. զանգիլ. պաղիլ. (իրօք կամ նմանութեամբ) կպչիլ, կպչտիլ, բակչիլ, թանձրնալ, պնտնալ
Եւ մի՛ յարձան աղի մածանիցիմք ի վատթար դառնալոյն. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
Յարձան աղի մածնուլ որպէս զկինն ղովտայ. (Շ. ընդհանր.։)
Զի՞ մածար կառուցար (աչօք՝) տեսանելով զիս. (Պտմ. աղեքս.։)
to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
· Calfa
ՄԱԾԱՆԻՄ ՄԱԾՆՈՒՄ. κολλάομαι, προσκολλάομαι , προσπήγνυμαι, συμπήγνυμαι agglutinor, adhaereo, concreso. Մատղիլ. շաղիլ. հոծիլ. թանձրանալ եւ միանալ մասանց. մակագրիլ. պնդիլ. յարիլ. կցիլ. կռուիլ. զանգիլ. պաղիլ. (իրօք կամ նմանութեամբ) կպչիլ, կպչտիլ, բակչիլ, թանձրնալ, պնտնալ.
Եւ մի՛ յարձան աղի մածանիցիմք ի վատթար դառնալոյն. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
Յարձան աղի մածնուլ որպէս զկինն ղովտայ. (Շ. ընդհանր.։)
Զի՞ մածար կառուցար (աչօք՝) տեսանելով զիս. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Մածումն.
· Calfa
Մածեալ ինչ. բաղկացութիւն. հաստատութիւն.
Զաղխեցելոյն (շիրմի) կարել փեռեկել մածուածս. (Պիտ.։)
pasting, gluing, soldering, cementing, conjunction, adhesion, fastening;
coagulation, curdling;
congelation.
· Calfa
πῆξις (լծ. թ. փէքլէնմէք. եւ հյ. պաղիլ) compactio. Մածանիլն կամ մածնուլն՝ իրօք կամ նմանութեամբ. եւ մածուած. փակչիլը, կպչիլը.
curds, curdled milk, clotted cream;
*— ծախեմ, puss in the corner;
*— ծախեմ խաղալ, to play at puss in the corner.
· Calfa
peroration.
· Calfa
Նախկին է նահատակութիւն (նախասացութեան), եւ ապա մականբանքն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
inference, conclusion, conjecture, supposition, hypothesis.
· Calfa
Մաւ ոմանց. կամ մակ այլոց ստորոգել։ Մակ այլոյ ուրուք, եւ այլն. (Արստ. եւ Անյաղթ ստորոգ. եւ Անյաղթ պերիարմ.։)
(սեռ. խնդ) ἑπί super. Ի վերայ. ի. վըրան. Բառս կամ մասնիկս այս ըստ ինքեան է անպէտ՝ հանդերձ բազում մասամբք ածանցից՝ ի բարդունիւնս կամ բաղադրութիւն, այլ պիտանացու եղեալ յուսմունս.
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
· Calfa
Մակագրէ արիստոտէլ (այսպէս). Յաղագս ստորոգութեան. Յաղագս մեկնութեան. Յաղագս վերլուծութեան։ Ոմանք մակագրենն յիւրեանց շարագրածսն զերեւելի ուրուք զանուն վարդապետի։ Այլք գրեն շարագրածս ոմանս, եւ մակագրեն զանուն վարդապետի իւրեանց. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Վերնագիր.
· Calfa
Պիտի մակագրութեան՝ ձայնակից լինել դիտաւորութեան, եւ կարճառօտիւք զնա պարունակել։ Բազում անգամ անհաւաստի գոն մակագրութիւնք. (Անյաղթ պորփ.։)
adjective, epithet;
— անուն, surname.
· Calfa
Մակադրական է, որ ի վերայ իսկիցն եւ կամ առասականացն եդեալ է, եւ յայտնէ գով կամ պարսաւ ինչ. արագ, հեղգ, փարթամ, աղքատ. (Թր. քեր.։)