to be emancipated, set free;
to be of age, to do without help.
· Calfa
Որք ձերբազատեցան, լինին այնուհետեւ անձնիշխանք. (Մխ. դտ.։)
ἁφίεμαι emancipor. Ձերբազատ լինել. ինքնանալ.
form, shape, figure;
formula, form;
mould, model;
plan, design;
dress, costume, apparel, garb;
attitude, deportment, bearing, carriage;
countenance, look, demeanour;
figure;
ի — ժառանգաւորի, in the garb of a clergyman, in clerical attire;
ի — սոսկական, in private clothes;
պարզ or անպաճոյճ, ազնուական ունել —ս, to have simple, noble, gentlemanly or ladylike manners;
— տալ, to give a shape to;
առնուլ զ— կրօնաւորական, to become a monk;
զայս — օրինակի, in this way, thus, so;
գրեաց — բանից օրինակ զայս, he wrote a letter thus conceived, or in these terms;
ի — առակաց, allegorically.
· Calfa
Ողորմելի ձեւով։ Եղկելի ձեւով։ Ըստ ձեւոյդ։ Ըստ նմին ձեւի. (Պիտ.։)
Քննելի է (յերաժշտութեան) ձեւ բառի, եւ երգ, եւ դաշինք, եւ կաքաւք։ Բայց զի՞նչ զգեղեցիկ ձեւն, կամ զդաշն գոլ պարտ է ասել երբէք. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Դիմոսթենէս տեսեալ զտգէտն ի ձեւ (կամ ի ձեւի) գիտնոյ՝ ասէ. երեւելիդ ինձ (լիցի), եւ գիտելդ՝ թշնամեացն իմ. (Պիտառ.։)
Յայսպիսի ձեւ լինի նկարագրեալ։ Աշխարհս չորեքեզերեան ունելով ձեւ. (Շ. մտթ. եւ Շ. բարձր.։)
Սուրբ ձեւոյն արժանի լիցիս։ Առնուլ զձեւ ուխտի։ Զկերպարանս ձեւոյ սրբութեան. (Մաշտ.։ Վրք. հց. ստէպ։)
Որ առ երկրաչափսն տեսանին ձեւք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 194։)
cf. Կերպարանեմ.
· Calfa
Ի թաբոր ի լերինն ձեւացուցեր զքոյ բնութիւնդ անտանելի գոյացութեամբ։ Ձեւացուցանէր մովսէս զօձն պղնձի. (Շար.։)
Օձն ձեւացուցանէ զցանկասէրն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 48։)
to form, to figure, to fashion;
to model, to cut out, to shape;
to cross, to get over or across.
· Calfa
ՁԵՒԵԼ. որպէս Ձեւով իւիք առնել. որ լինի կտրելով. եւ այլն. ձեւել.
(Տիգրիս) ձեւէ զկողմանս արեւելից. (Շիր.։)
horse-breeder.
· Calfa
Ի ձիընթացսն նոյն ինքն է ձիաբոյծ։ Եւ զձիաբուծիցն է տեսանել փոյթս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 77. եւ Փիլ. լիւս.։)
Ոմանք ձիաբոյծք, եւ վաճառականք, եւ վաշխառուք։ Ի ձիս եւ ի ջորիս յօրանալ, ձիաբոյծս լինելով. (Կանոն.։ Տօնակ.։)
hippopotamus, river-horse.
· Calfa
Ելին ձիագետիք, եւ յափշտակեցին զարս. (Պտմ. աղեքս.։)
combat on horseback, cavalry fight.
· Calfa
Երամակ փղաց բուծանէր առ ի ձիամարտութիւն հակառակիր օգնականութիւն. (Փիլ. լիւս.։)
Ի պատերազմունս, ի ձիամարտս. (Փիլ. լին.։)
hippodrome, circus;
course, race-ground.
· Calfa
Ի ձիարձակարանէն արփայագնաց լինէր. (Խոր. ՟Գ. 55։)
ՁԻԱՐՁԱԿԱՐԱՆ ἰπποδρόμος hippodromus;
circus, in quo habentur certamina equestria, seu curulia. որ եւ ՁԻԸՆԹԱՑՔ, ԿԱՌԸՆԹԱՑՔ. Տեղի ասպարիսի, ուր լինի արձակումն ձիոց յընթացս.
equitation.
· Calfa
Ի զբօսանաց՝ ի ձիաւորութեանցն որսոյ։ Զնոյն ինքն զմարգարէն կառս ասէ իսրայէլի, եւ ձիաւորութիւն. (Նիւս. ի սքանչ. եւ Նիւս. երգ.։)
Ձիքն ի ձեռն ձիաւորութեանն հաճեցեալք եւ օգտեալք՝ վեհագոյնք լինիցին. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
riding;
stadium;
—ք, horse-races, races;
course.
· Calfa
Արուեստ ձիընթացին յայնժամ յայտնի լիցի, յորժամ անփորձ ձիօք յաղթեսցեն. (Կլիմաք.։ (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։))
s. bot. olive.
· Calfa
Բարձեալ էր զամբիղ լի հացիւ եւ ձիթապտղով. (Վրք. հց. ձ։)
olive-tree, olive;
— վայրենի, wild -;
ծաղիկք —նւոյ, olive-blossom;
լեառն —նեաց, Mount of olives.
· Calfa
Տերեւ ձիթենւոյ։ Տերեւս ձիթենեաց։ Թափեսցին ձիթենիքն քո։ Իբրեւ զձիթենի պտղալից։ Ի լեառն կամ ընդ զառ ի վերն ձիթենեաց, եւ այլն։
Ի լերինն ձիթենեաց էր գալիլեա անուն փոքր լեռնակ բլրաձեւ. (Մեկն. ղկ.։)
snow;
հատ ձեան, snow-flake;
մանր, խոշոր —, fine snow;
large flakes;
հալեալ —, thawed -;
կոյտ ձեան, snowdrift;
հիւս ձեան, snowslip;
մոյկ ձեան, snow shoe;
սպիտակ իբրեւ զ—, as white as snow, snowy white;
— գայ, իջանէ, it snows;
—ն դիզանի, the — gathers;
— բազում եկն, it had snowed very hard, there had been a heavy fall of -;
ձեան գնտակս արձակել, ձգել, to snow-ball.
· Calfa
Ձիւն լինի ի թանձրացեալ ամպոց բեկմանէ, նախասառոյց ջուրն ի փոփոխմանէն հատումն առեալ, եւ գործեալ լինի հատումն փրփրատեսակ եւ սպիտակագոյն. (Արիստ. աշխ.։)
Անհնար է ի ձիւնէ (այսինքն ի ձեանէ) ելանել բոցոյ. (Կլիմաք.։)
bearing snow;
great abundance of snow;
snow storm;
calamity, evils, pain, grief.
· Calfa
Ձիւնաբերք, եւ կարկուտք։ Ձիւն յաճախ ի վայր բերեալ՝ ձիւնաբեր անուանեալ եղեւ։ Զարմանալի ձիւնաբերից հոսմունքն. (Արիստ. աշխ.։)
Եւ ձիւնաբեր բերմունք լինին ձմեռնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
covered with snow, snow-clad.
· Calfa
Եղեմնապատ սառամբ լինիք, եւ ձիւնաթաղ ամբողջ պահիք. (Շ. եդես.։)
laden with snow.
· Calfa
ՁԻՒՆԱԽԱՂԱՂ կամ ՁԻՒՆԱԽԱՂԽԱՂ . Ուր ձիւնք խաղաղին, կամ հալին, եւ կամ խաղան իջանեն.
snow-ball-tree.
· Calfa
Իսկ ի Բժշկարանս եւ ի Հին բռ. Ձիւնծաղիկն, եւ Ձնծաղկիտակն մեկնի բառիւքս այսոքիւք. սորընջան, սիւրիւնճան, մախմուր չիչէկի, հիւզպէ, խըլպուզ, խլօպուզ. եւ խալխայ խնծոր։ Ի սոսին բերի կոչեցեալն յայլոց Կողքիսեան ծաղիկ. զի Մենինսքի ունի այսպէս. colchicum, colchicus flos. մախմուր լինէկի, հիւզպէ. colchicum ephemerum, hermodactylus. սիւրիւնճան.
fishing, fishery;
fisher's calling.
· Calfa
Ի ձկնորսութեան լինել (այսինքն պարապել)։ Հրաժարել ի ձկնորսութենէ։ Արուեստ ձկնորսութեան։ Մարդկային ձկնորսութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։ Նանայ.։ Շ. մտթ.։ Նիւս. երգ.։)
to become winter, to grow cold, to be as cold as in winter;
to be exposed to the rigors of winter;
to inure oneself to cold;
to be a prey to adversity, to be exposed to life's tempests;
cf. Ձմերեմ.
· Calfa
Ի միշտ ձմեռնացեալ ծովէս զերծանիմք յազատութիւն. (Կլիմաք.։)
cf. Ձմերային.
· Calfa
Յառաջ քան զձմերական փոփոխմունս լինելոյ. որ է ձմեռնամուտ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եւ ձիւնաբեր բերմունք լինին ձմեռնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.
· Calfa
Աղքատանայ զվերջին աղքատութիւնն, եւ մերկ ի մեծի ձմերանին լինի, ուր փախուստ ոչ գոյ. (Համամ առակ.։)
Զի մի՛ լինիցի փախուստն ձեր ձմերանի։ Զի մի՛ ձմերանի լինիցի այն. (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 20։ Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 18։)
Ցրտահար սառուցեալ ի ձմերայնի լինէր. (Յհ. կթ.։)
house or place serving to winter in;
winter quarters, barracks.
· Calfa
χειμάδιον hibernaculum. Տեղի ձմերելոյ, ուր լինի անցուցանել զձմեռն. ձմերանոց. եւ Ձմերելն. ձմռնոց.
propped, supported;
arbour, vine-arbour, bower, trelliswork;
— յօրինել, զարդարել, to prop or support a vine, to adorn with arbours or bowers, to enclose with trellis-work, to embower.
· Calfa
Ձողաբարձ յօրինէր արդարն զձեռսն պտղալիցս. (Գեննանդ.։)
traversing a valley (river).
· Calfa
Ի վերայ մկանանց կոհակալիր ձորաբաժին կուտակմանց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
clothed, covered with clothes.
· Calfa
Ձորձապատ (կամ ձորձապատատ) արարեալ կռփահարէին։ Ի ձորձապատ լինել գլխոյն. (Զքր. կթ.։ Լմբ. սղ.։)
to be fit for making clothes.
· Calfa
Ձորձ լինել, որպէս դնի ի յն. կամ ըստ լտ. ի ձորձ լինել. նիւթ լինել զգեստու.
clothing and boots or shoes.
· Calfa
ՁՈՐՁՄՈՅԿ ՁՈՐՁՈՅԿ. Կամ է նոյն ընդ Ձորձիկ. կամ Ձորձ եւ մոյկ. անշուք ագանելիք անձին եւ ոտից.
to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.
· Calfa
ՁՈՒԼԵՄ χωνεύω, χύω conflo, fundo, formo. որ գրի եւ ՁՈՒՂԵԼ. ՁԻՒՂԵԼ. Հալել զհրահալելիս, եւ հեղլով ի կաղապար՝ թանձրացուցանել ի ձեւ ինչ. կազմել ձոյլ ինչ. պնդացուցանել. մածուցանել. սառուցանել. միացուցանել. թափել.
offering, gift;
mystery, mysticism;
sacrifice;
votaries of Venus, persons dedicated to obscene rites;
—ս առնել, to offer.
· Calfa
Մի՛ արասցէ ինչ քեզ ձօնի։ Մի՛ լինիցի ձօնի ի դստերաց իսրայէլի. (Օր. ՟Ժ՟Զ. 22։ ՟Ի՟Գ. 17։)
τέλος, τελισκόμενος, τελεσφορός sacra, arcana, teleta, initiatio, consecratio եւ consecratus, initiatus. Ձօնելի կամ ձօնեալ ինչ. նուէր հեթանոսական.
offering, gift;
dedication, sacrifice.
· Calfa
Ի սկսանելն եւ յաւարտելն զձօնմունսն ի տօնին դիոնիսեայ, նոխազօք մեծարեալ լինէր. (Երզն. քեր.։)
the eighteenth letter of the alphabet, and the thirteenth of the consonants;
ninety, ninetieth;
It has much affinity with the letters խ and լ, and is sometimes confounded with them, for example : մժեղ — մժեխ, բաղդ — բաղտ;
In foreign words with a comma placed above, it is always pronounced լ.
· Calfa
Նշանն որպէս փշիկ՝ է ի վերայ այնց գրից, որոց գլուխ որպէս ղատի է, եւ չէ ղատ, եւ ոչ լիւն. զի որք որպէս զղատ զնա խօսեցնեն, այն աւե՛ր է եւ շաղփաղփ, եւ որք որպէս զլիւն խօսեցնեն, այն թանձր է եւ անյարմար։ (Արիստակ. գրչ.)
Ղ. Դնի ի մեզ, ուր ուրեք յայլ լեզուս է լ. որպէս ղեւի, ղեւոնդ, ղամբար, էղի էղի. եւ այլն։ Իսկ γ տառն յունաց դուն ուրեք լինի ի մեզ ղ. այլ հասարակօրէն փոխի ի գ. զոր օրինակ ղաթոն, կամ ագաթոն. գէորդ, գրիգոր եւ այլն։
Ի սկզբնատառս բառից մերոց դուն ուրէք գտանի ղ. բաց յայլազգականաց վերածելոց ի լիւնէ ի զատ, եւ կամ ի հայկականաց կրճատելոց. զոր օրինակ ղեկ կամ ղեակ, է Ուղղեակ. եւ այլն. որպէս տեսցի ի կարգիս։
cf. Մտադիւր.
· Calfa
Խրախամիտ լիցին, մտադիւրագոյն շրջիցին։ Մտադիւրագոյնս ներքուստ արտաքս մարտնչէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 26։ ՟Ժ՟Բ. 27։)
eagerness, diligence, goodwill, cheerfulness;
մտադիւրութեամբ, cf. Մտադիւր.
· Calfa
Մտադիւրութեամբ ծախեցից, եւ ծախեցայց վասն անձանց ձերոց։ Եւ ոմանք մտադիւրութեամբ իսկ զքրիստոս քարոզեն։ Եւ մտադիւրութեամբ ե՛ւս կայր յաղօթս. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 15։ Փիլիհ. ՟Ա. 15։ Ղկ. ՟Ի՟Բ. 43։)
attention, application, care, heed, heedfulness.
· Calfa
Ոչ ամենայն ոգի ընդունի մտադրութիւն եւ զխրատ։ Խրատ մտադրութեան ընդունել։ Գրեցան առ ի խրատ մտադրութեան. (Փիլ. լին.։)
cf. Մտախորհ.
· Calfa
Ի գաղտնիս նորա մտախորհ լինիցի։ Յայսոսիկ ոչ մտախորհ եղիցի սիրտ։ Յամենայն իրի մտախո՛րհ լեր։ Մտախորհ լինիցի յօրէնս բարձրելոյն. (Սիրաք. ստէպ։)
Խռովէր, մտախոհ լինէր, գուցէ խաբէութիւն ինչ իցէ. (Բուզ. ՟Դ. 8։)
Մտախորհ լինէր առ ինքեան. (Ճ. ՟Բ.։)
Այնուհետեւ աշակերտքն մտախորհք լինէին վասն ինքեանց՝ յոյժ ծանունս զբանն համարելով. (Նանայ.։)
Զայս ամենայն մտախորհ լինիմ ի տուէ եւ ի գիշերի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Բ։)
meditation, ponderation, reflection.
· Calfa
Միտքն ընկալեալ զայպիսի յարձակմունս, ինքեան մտախոհութեամբ զառ ի փափաքելին պատճառ պաճարել շահս մարմնոյն. (Նիւս. կազմ.։)
Տրտմութեան յումեք եղելոյ՝ աչքն մտախորհութեամբ լի են եւ ստրջանօք. (Փիլ. իմաստն.։)
done after reflection.
· Calfa
στοχαστικός conjecturalis. Որ ինչ լինի մտածութեամբ. քննողական. դատողական.
to think, to reflect, to meditate, to ponder, to consider, to muse, to weigh.
· Calfa
Զիւր ամօթն ոչ մտածէ. (Կլիմաք.։)
thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.
· Calfa
Խորթ մտածութեամբ հազիւ հաւանելի. (անդ։)
Բանիւ եւ գործով եւ մտածութեամբ։ Հարցանէր հայրն մինաս՝ զմտածութիւնն ուսանել։ Մտածութիւն մահու զխոկումն մահու ծնանի. (Կլիմաք.։)
considerately.
· Calfa
Մտաւորաբար. իմանալի օրինակաւ. խորհրդով. ըստ տեսութեան կամ տեսութեանց մտաց.
Հոգի մտածօրէն (գործէ), եւ մարմին ներգործօրէն։ Զիմանալիս միշտ առնէ աստուած մտածօրէն. (Ճ. ՟Է.։ Վրդն. ծն.։)
presumptuous;
to one's mind or liking, pleasing.
· Calfa
Եւ որպէս Հաճելի մտաց այլոց.
(Մելիքշահ որդի ալփասլանայ) մտահաճ եղեալ՝ զնորայսն (զհօրն) բասրէր իմացմունս իբր եղեալ հակառակ խաղաղութեան եւ կենաց մարդկան. (Սարկ. պտմ. առ սամ.։)