happily.
որ եւ ԵՐՋԱՆԿԱՊԷՍ. Երջանիկ աջողուածով. աջողակի. եւ Աջողակ. բարեբախտիկ.
to prosper, to be fortunate
Երջանիկ լինել. ի բարեբախտ վիճակի գտանիլ. խրախտ լինել.
happiness, fortune, prosperity, beatitude, felicity.
εὑτυχία, εὑδαιμονία, εὑπραγία felicitas Երջանիկ վիճակ. երանութիւն. բարեբաստութիւն.
Երջանկութիւն խոստովանելի ամենայն երկրի։ Զփառս եւ զերջանկութիւն։ Երջանկութիւն եղկելի։ Աշխարհ լոյս մեծ երջանկութիւն։ Ըստ գրոյն երջանկութեան. (Նար.։)
ad. triple;
trebly.
Երեշ օրինակաւ կամ թուով. եւ Երրեակ.
Ոց երրակի սիրով բանին՝ հարցանելով քո յետ ճաշին. (Յիսուս որդի.։)
ternary, three;
trey.
Ընդ առաւօտն հանէր մովսէս զժողովուրդն աստուծոյ երրեկին խորհրդոյն. (Վրդն. ծն.)
Ո՛վ երրեկին զօրութեան եւ կատարելութեան ... որպէս ոմանք յարտաքնոցն իմաստասիրեցին. (Սարկ. լուս.։)
third;
third part;
thirdly.
Իսկ (Գիւտ թղթ.) առ վաչէ.
Նախ զառաքեալս. երկրորդ՝ զմարգարէս, երրորդ՝ զվարդապետս. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 28։)
ternary.
τριαδικός, τρισσός trinus Ուր գտանի ինչ երեք թուով. երրեակ.
to treble, to triple, to repeat three times.
Զնոյն եւ այժմ երրորդէ։ Երրորդեաց զխրատ գոհութեանն։ Այս ուխտս յաստուծոյ՝ որ առ աբրահամ եւ իսահակ, երրորդեցաւ առ յակովբ. (Լմբ. սղ.։)
Trinity;
triplicity.
Ի սոյն յարմարեալ ... զպսակօղ եւ զնորոգօղ անուան էութեան ամենազօր սուրբ Երրորդութեանն ... Հայր, Որդի, Հոգի, ի մի շար դասեալ՝ զթիւն պատուեալ եւ օրհնաբանեալ երիցն ազգակցաց՝ երկոտասան վերանկարէ. (Նար. առաք.։)
ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԻՒՆ, կոչի նիւթապէս Ուր կայցեն երեք թիւք. որպէս, Փիլոն երրորդութիւն ձայնէ զանուանս ենովսայ, ենովքայ, նոյի. եւ դարձեալ աբրահամու, իսահակայ, յակոբայ. եւ զերիս հրեշտակս երեւեալս աբրահամու։ (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Երրորդութեանս մերում խաղաղութիւն առնելով՝ զճմարիտ խաղաղութիւնն խաղաղանայցեմք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
having good colours.
Գեղեցիկ երփնիւ, գունով.
of many colours, variegated.
Որք զծիրանիսն ներկեն, այլովք ոմամբք զընդունակսն ներկուածոյն պատրաստեն, զի մի՛ արտաքս թքցէ զերփնագոյն ծաղկերանգսն». յն. զծաղիկն. (Ոսկ. գծ.։)
also, still, more;
— առաւել, the more so;
— քան զ—, more and more, instantly.
Եւ բուսոյց եւս։ Եւ ստեղծ եւս։ Եւ դադարեաց եւս աւուրս ստեղծ եւս։ Եւ դադարեաց եւս աւուրս եօթն։ Եւ դադարեաց աւուրս եօթն եւս։ Միթէ եւ դատաստա՞ն եւս դատել. այժմ եւ զքեզ եւս չարչարեսցուք։ Զի՞ եւս տակաւին դատիցիմ։ Զի՞ եւս աշխատ առնես։ Զի՞նչ եւս պիտոյ են մեզ վկայք։ Միւս եւս ջրհոր։ Միւս եւս պակաս է քեզ։ Միթէ գո՞յ եւս մեր այսուհետեւ բաժին. եւ այլն։
Արդ եթէ ե՛ւս (այսինքն դեռ) վհատիցես վասն լուծ եւ բեռն լսելոյ. (եւ այլն. Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)
ԵՒ ԵՒՍ. շ. եւ մ. ի մի զօդեալք որպէս նոյն ընդ վերնոյն, կամ ընդ Եւս եւ. καὶ ἕτι, ἕτι δὲ, ἕτι καὶ ἕτι et adhuc, atque etiam. Երբեմն զատուցեալ, զոր օրինակ.
Այսինքն թէ՝ եւ վասն խաղաղութեան դարձեալ ա՛յլ աղաչանս աստուծոյ մատուսցուք»։
ԵՒՍ. իբր անուն հոլովական՝ նշանակութեամբ շաղկապի.
Եւ ստեղծ եւս տէր աստուած ... Ոչ վարկպարազի կայ առ էստեղծն՝ եւսն. (Փիլ. այլաբ.։)
Ե՛ւս ի խոնարհ։ Ե՛ւս ի վերուստ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Վկայութիւն մեծ եւս քան զյովհաննու։ Մեծ եւս քան զայս սէր ոչ ոք ունիցի։ Մեծամեծս եւս քան զսոյնս ցուցանէ նմա զգործս։ Երանելի եւս էք, կամ է.եւ այլն։
Եւ սովն ե՛ւս քան զեւս սաստկանայր». յն. լոկ, սաստկանայր. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 1։)
to cook, to dress, to do;
— ի փռան, to bake;
— ի տապակի, to fry;
— ի Կասկարայի, to broil.
ἕψω coquo, elixo Հրով եռացուցանել եւ հասուցանել զուտելիս. (յն. եւս՝ է՛փսօ). եբր. պիշել, պաշալ։
Բաղարջ եփեաց նոցա։ Եփեաց զբլիթսն։ Որ ինչ եփելոց էք, եփեցէ՛ք։ Եւ ո՛չ պախ եփեալ ջրով։ Անօթ կաւեղէն՝ յորում եփեսցի.եւ այլն։
Յաղբ մարդոյ եփեսջի՛ր զայն». իմա՛, ի վերայ կայծականաց աղբոյ.
Եփեալ սրտիւք խորովէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
cook.
cooked meat;
cooling draught, decoction.
Եփոցք եւ խորովոյք եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. ՟Դ։)
cf. Եփոյ.
Եփոցք եւ խորովոյք եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. ՟Դ։)
seventy;
seventy times.
Զի թէ եօթն անգամ վրէժք խնդրիցին ի կայենէ, ապա եւ ի զամեքայ եօթանասնեկին եօթն. (Ծն. ՟Դ. 20։)
seventy;
— կիրակէ, Septuagesima Sunday.
seven-headed.
Մինչեւ յօթնագլուխ վիշապն, որ է նեռն. (Նախ. յայտն.։)
septenary, that consists of seven numbers or letters.
Ուր գոն եօթն թիւք. զոր օրինակ անունս Քրիստոս, Շմաւովն եւ այլն, կամ եօթն դարք կենցաղոյս, կամ ի վերայ վիմին պետրոսի եօթն աչք ըստ մարգարէին, եւ այլն.
of seven months.
Տղայք ծնանելով վեցամսայք եւ ութամսայք՝ չապրին, իսկ եօթնամսեայքն ապրին. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
Եօթնամսեայ յանապատ վարեցաւ (յհ. մկ) ի հրեշտակէն. (Մագ. ՟Ե. (գրեալ էր, եօթնամեայ)։)
heptagon.
Եօթնանկիւնիք՝ չորք, ՟Ա, ՟Է, ՟Ժ՟Ը, ՟Լ՟Դ, լինի վաթսուն։ Երեքանկիւնի եւ չորեքանկիւնի եթէ շարադրեսցի, ծնցի զեօթնանկիւնին. (Փիլ.։)
of seven branchs (chandelier).
Եօթնաջահեան լուսով հոգւոյն սրբոյ շնորհաց մեծարեալ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
having soven branchs or columns;
of seven stars.
Մտանելով յեօթնաստեղեան խորանսն։ Ընկա՛լ եւ հանգո՛ զհրաժարեալ հոգիս յեօթնաստեղեան լուսեղէն խորանսն. (Շար.։)
cf. Եօթնալոյս.
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Եօթնալոյս.
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Եօթնալոյս.
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Եօթնալոյս.
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
septenary, seven;
week.
Զուգաթուեսցի եւ աթենայ իւրով անլծորդ եօթնեկիւն, որ եւ սա կոյս կոչիւր. (Անան. եկեղ։)
seven times.
ԵՕԹՆԵԿԻ ԵՕԹՆԵԿԻՆ. Եօթնակի. եօթնեակ. եօթնպատիկ. եւ Եօթն անգամ. եօթը խաթ, օխտը կերպով.
Եօթնեկի վրէժք. (Պիտ.։)
ԵՕԹՆԵԿԻ ԵՕԹՆԵԿԻՆ. Եօթնակի. եօթնեակ. եօթնպատիկ. եւ Եօթն անգամ. եօթը խաթ, օխտը կերպով.
Եօթնեկի վրէժք. (Պիտ.։)
septenary;
week.
Կրկին եօթներեակն զնոսա (զչորեքտասանս) գործէ. (Սարգ. վերջ։)
Զեօթներեակն, զոր եբրայեցին շաբաթ կոչեն, հանգիստ անուանէ։ Զեօթներեակն օրհնեաց եւ սրբեաց աստուած։ Զտէրունեան եօթներեակն առնել աստուածավայելչաբար։ Պատուիրան վասն տէրունեան եօթներեկին։ Հանգչելով ի տէրունեան եօթներեակսն. (Փիլ.։)
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ, կամ ԵՕԹՆԵՐՐԵԱԿ, ըստ տումարագիտաց է Կիրակագիր, որպէս նշանագիր յայտարար կիրակէի՝ որով յայտնի լինին եւ այլ աւուրք եօթնեկին՝ զամն ողջոյն. Տօմար. ստէպ։
Ասեն՝ թէ տարով մի յառաջ լուսինն բոլորի եւ մնայ նախ քան զքրիստոսի գալն. եւ խանգարի տոմարն, վերադիրն երեսուն լինի, եւ եօթներրեակն եօթն. (Վրդն. սղ.։)
seventh;
week;
seventhly.
Եօթանասուն եօթներորդք համառօտեցան ի վերայ ժողովրդեան քո. եւ այլն. (Դան. ՟Թ. 24։ (այն են ամք 490, յաւուրց դանիէլի ցՔրիստոս։))
cf. Եօթնուտասնամեայ.
Եօթն աւելի ի վերայ տասինն. տասնը եօթը .... (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 21։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ե. 11։) որ եւ ԵՕԹՆԵՒՏԱՍՆ. (Ծն. ՟Խ՟Ե. 28։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 13։) եւ ՏԱՍՆԵՒԵՕԹՆ. (Նեեմ. ՟Է. 42։)
Եւ յովսէփ, ասէ, եօթնուտասնամի էր։ Եօթնուտասնամի էր՝ զի վաճառեցաւ յովսէփ. (Եփր. ծն.։)
sevenfold, seven times as many.
ἐπταπλασίων, -ον septuplum ἐπταπλασίως septuplo Եօթնեկին. եօթնիցս կրկնեալ կամ կրկնելով. օխտը խաթ։ (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 6։ Սղ. ՟Հ՟Ը. 12։ ՟Ժ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Զ. 32։ Դան. ՟Գ. 19։ Ես. ՟Լ. 26։)
of seven days.
Ի վերայ շիրմի քո լոյս եօթնօրեայ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
the sixth letter of the alphabet and the fourth of the consonants;
six;
sixth;
It is sometimes changed for, or confounded with the letter ս;
զգեստ, սգեստ;
սքողել, զքողել;
զգալ, սգալ.
that marks the accusative;
սիրել զաստուած, to love God;
տեսանել զարեգակն, to see the sun;
ուտել զհաց, to eat bread. This article is sometimes understood, for example;
մնացի՝ զի բերցէ խաղող, եւ եբեր փուշ (instead of զխաղող, զփուշ). It is often repeated;
որք միշտ փրփրեն զիւրեանց զանձանց զամօթ (instead of զամօթ անձանց իւրեանց). It often changes its place;
ետուն նմա գիրս զԵսայեայ (usually զգիրս Եսայեայ).
It marks the narrative or sixth case, on, of, for;
երթալ զոսկւոյ, to go and fetch gold, or in order to bring gold;
առաքել զջրոյ, to send in order to bring water;
խօսել զնմանէ, to speak of him.
It marks the eighth case, round, about, on, above;
արկանել զնովաւ, to put on him;
ածել զբոցով, to pass above the flame, to singe;
անցուցանել զամենեքումբք, to surpass, to surmount, to excel more than all.
augmentative letter;
գրգռել, զգրգռել;
եղծանել, զեղծանել;
անցանել, զանցանել.
coarse expressions or language, obscene words.
Որք անօրէն զազրաբանութեամբն եւ քան զանասունս եւս ի վայր իջանեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
unchaste, lascivious, obscene in words.
Զազիր եւ գարշ բերանով.
unchaste, lascivious, obscene;
luxurious, dissolute.
nasty, ugly, impure.
Ետուն՝ ոմն մունս զազրաթորմիս, եւ ոմն գորտս սքանչելիս։ Զազրաթորմի արիւն։ Կրայքն զազրաթորմիք. (Լմբ. իմ.։ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ովս.։)
cf. Գարշահոտութիւն.
Բազումք անգոսնէին զնա վասն զազրահոտութեան. (Մխ. առակ.։)
having a bad voice;
of perverse doctrine.
Որոյ ձայնն կամ վարդապետութիւնն է զազիր եւ յոռի, գարշ եւ գարշեցուցիչ.
to loathe, to nauseate;
cf. Աղտեղանամ.
Իբր զհանդերձս ինչ ապարահից զազրացայ։ Ո՞վ ոք զազրացաւ, եւ ոչ ամաչեաց։ Զի՞նչ օգուտ ի լուացմանէն, եթէ կրկնակի զազրացայց։ Լուանիմ, եւ նովին զազրանամ։ Ոչ ինքնակիր մեղօք զազրանայ. (Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Թ. ՟Ծ՟Դ. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Է։)
Վասն մոլորութեան Եզաբելայ զազրացեալ ձանձրացեալ էր։ Որ ըստ սովորութեան զազրանային եւ գարշէին ի նոցանէ, զնոսա կարդաց պիղծս (ի մէջ կենդանեաց). (Եփր. ծն.։)
Երկիր զազրացեալ ի վարուց մարդկանն գարշեցեալ, եւ այլն. (Ագաթ. (որ ըստ այլ եւ այլ կետադրութեանց՝ բերի ի կրկին նշ)։)
nasty-looking, ugly, deformed, unpleasant to the sight.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής, δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
cf. Զազրատես.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής , δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
cf. Զազրատես.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής, δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
to disfigure, to make ugly or dirty, to soil.
Ընդէ՞ր զլուացեալ զձորձ վերարկուին գարշելի գործովք զազրացուցեր։ Տաղտկատեսակ գարշութիւն գորտոցն՝ մեղաց օրինակքն զիս զազրացուսցեն. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Կ՟Ը։)
cf. Զազրանամ.
ugliness, filth, act of growing ugly;
deformity, uncleanness;
impurity, dirtiness, nastiness, foulness, lewdness.
αἱσχρότης, σαπρία turpitudo, foetor, putredo Գարշութիւն աղտեղի կամ ախտաւոր իրաց. աղտեղութիւն. պղծութիւն. յոռութիւն. վատթարութիւն. ամօթալի գործ կամ բան.
Առ ժանտագործութիւնս զազրութեան։ Գունով զազրութեան։ Զզազրութեանն հաճութիւն։ Զզազրութեանց իմոց գարշութիւն. (Նար.։)
to be extremely fond, to become excessively affectionate, to love with too much passion, to bend ones whole soul to;
to get furious;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to give one's self up to gambling, to pernicious amusement;
— զհետ գեղարուեստից, to be devotedly fond of the fine arts.
Մոլեգնաբար զականել. աչս արձակել, յառիլ եւ յարիլ. չարաչար զհետ պնդիլ իրաց ինչ՝ խորշելով ի միւսմէն. խենդի պէս բանի մը ետեւէ իյնալ.