to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.
· Calfa
Բազում անգամ յերկուանալի իրօք եւ անուամբք (վարի)։ Երկմիտ եւ յերկուանօղ (է) անզգամն։ Մարդն յերկուանօղն բնութեամբ. (Փիլ.։)
doubt, hesitation, uncertainty.
· Calfa
Եւ զոր ասէին՝ ոչ հրամանաւ, այլ յերկուանօք երկիւղալի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
supported by, propped against;
confided in or relied on;
կալ — առ դրանն, to stop at the door;
ընդ միմեանս հարեալ — գթովն խանդազատանաց, united by the bonds of mutual affection.
· Calfa
Ընդ միմեանս հարեալ յեց յեց անբաւ գթովն խանդաղատանաց. (Փիլ. լին. ՟Դ. 52։)
foolishly, sillily;
wildly.
· Calfa
Յիմարաբար ի խնդիր լինել բանի ի կործանումն տգիտաց. (Շ. թղթ.։)
cf. Յիմարիմ;
to fool, to play the fool.
· Calfa
Որպէս յիմար լինել, կամ ձեւանալ. յիմարիլ.
to lose one's senses, to go mad, to become foolish or deranged;
— սիրով, ի սէր ուրուք, to fall violently in love with, to dote on, to be smitten with, to be passionately fond of;
— ի գեղ ուրուք, to fall desperately in love with a person's beauty;
— ի գութ երեսաց ուրուք, to be all flame for.
· Calfa
μωραίνομαι insanio, desipio ἑξίσταμαι obstupefio, a mente alienor եւ այլն. Յիմար լինել. անմտանալ. շամբշիլ. ցնորիլ. ափշիլ. խենդենալ, խեւնալ.
commentary, memoir, annals.
· Calfa
ὐπομνηματογράγια, ὐπόμνημα, -ατα commentarius, monumentum, gesta, annales եւ μνημόσυνον memoriale. Գրութիւն յիշատակաց. արձանագրութիւն յիշելի իրաց. յիշատակարան. գիր յիշատակաց. եւ Յետկար. մուրհակ.
monument, cenotaph, tomb.
· Calfa
Այնք՝ որ խօսին օրինակք՝ շիրիմ, յիշատականոց կոչեն. իսկ իմաստունն ոչ շիրիմ յիշատականոց, այլ յիշատակի ի ժառանգութիւն, եւ կամ գերեզմանի ստացուած։ Ի ժառանգութիւն շիրմի տացի ինձ ո՛չ շիրիմն յիշատականոցն, այլ յիշատակք ամենակատարս ժառանգութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 77. 78։)
memory, archives, annals;
sepulchre, monument;
album;
— մատենից, գրոց, brief epilogue.
· Calfa
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ. ὐπόμνημα memoria, commemoratio. Յիշատակ. յիշելիք ինչ՝ գրով կամ բանիւ կամ գործով.
to remember, to recollect, to call to memory;
to mention, to make mention of;
to remind, to put in mind.
· Calfa
Յիշատակեալ զարտասուսն քո։ Ողորմութիւնք քո յիշատակեցան առաջի Աստուծոյ եւ այլն։ Յիշատակելով յիշեա՛ զասացեալն. (Կլիմաք.։)
to bear in mind, to call to mind, to remember, to recollect;
to record;
յիշեա զիս, remember me;
don't forget me;
յիշե՞ս, do you remember ?
չյիշեմ զանունն, I don't remember his name, I have forgotten his name.
· Calfa
Յիշեաց Աստուած զՆոյ։ Ո՞վ է մարդ, զի յիշես դու զնա։ Յիշեա՛ Տէր զգթութիւնս քո։ Յիշեա՛ զիս Տէր ըստ ողորմութեան քում։ Այլ զիս յիշեսջի՛ր, յորժամ բարի լինիցի քեզ։ Յիշեսցես զիս առաջի փարաւոնի։ Յիշեցի զԱստուած, եւ ուրախ եղէ.եւ այլն։
Ցանկալի են գործքն, զի զյիշատակն մեր անմահ պահեն. զի մի՛ յիշիցիմք միայն, այլ զի ի բարիս յիշիցիմք, եւ մի՛ ի չարիս, որպէս Յուդա եւ այլք. (Գէ. ես.։)
cf. Յիշեցուցիչ.
· Calfa
Որ լինի յորդորիչ եւ յիշեցուցիչ խոստացեալ անպատում պարգեւացն. (Յճխ. ՟Բ։)
Բազում ինչ յիշեցուցիչ իրացն կազմէ Աստուած, զի մի՛ յորժամ սքանչելիքն անցանիցեն մոռանայցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
monitor, admonisher;
prompter;
cf. Գրապանակ.
· Calfa
Որ լինի յորդորիչ եւ յիշեցուցիչ խոստացեալ անպատում պարգեւացն. (Յճխ. ՟Բ։)
Բազում ինչ յիշեցուցիչ իրացն կազմէ Աստուած, զի մի՛ յորժամ սքանչելիքն անցանիցեն մոռանայցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
(Օրինականք) որք ոչ կամին յիշել ինչ՝ յորոց եղեն եւ եդան, զի պահեալ լիցին, այլ զյիշեցուցիչն զարդու սակս կրեն լայնելովն եւ երկայնելով. (Իգն.։)
improper and offensive words, abuse names, insult, contumely.
· Calfa
Մի՛ ընդ անմիտըս տըղայոց, փոխան վիճմանցն ըզչար յիշոց։ Եւ որք յերդմունըս յանդըգնին, եւ ի յիշոցըս զազրալին։ Բանիցն գարշութիւն, թշնամանելով եւ անարգելով զընկերսն զանազան եւ պէսպէս հայհոյութեամբ, որ ըստ գեղջկացն բարբառոյ իշոցք (կամ յիշոցք) անուանի, եւ ըստ գրոց սովորութեանն՝ անէծք եւ թշնամանք, եւ որ այսպիսի են անուանք. (Շ. այբուբ. եւ Յիսուս որդի. եւ ընդհանր. յորմէ եւ Երզն. խրատ.։)
cf. Յիշոցնատու.
· Calfa
Առաւել զգուշացարո՛ւք ի պիղծ եւ յանօրէն յիշոցնատուէն. զի որդնալից լիցի բերան յիշոցնատուին յաւուրն դատաստանի. (Կիր. խր.։)
Յիշոցնատու լինէին նմա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
abusive language, foul offence, low or blackguard abuse.
· Calfa
Յիշոցատու լինելն. յիշոցք.
mention, commemoration, memory, remembrance.
· Calfa
Յաճախէ սպառնալիս յիշմամբ երախտեացն՝ որ առ նոսա. (Նախ. եզեկ.։)
Անուն Զաքարիայ՝ յիշումն Աստուծոյ (ի զիքր, եւ եա) ... Եղիսաբէթ, Աստուծոյ իմոյ եօթներեակ (ի էլի, եւ շաբաթ). (Մեկն. ղկ.։)
Զյոբ յիշեցից զերանելին, զայն՝ որ յիշման է արժանին. (Յիսուս որդի.։)
first day of Advent.
· Calfa
Յայսմ աւուր յիսնակամուտ է ... թէ պատկեր աւուրս յիսնակամտին ի ՟Դշբի եւ ՟Գշբի լինի, յե՛տ բեր, ի կիրակի տո՛ւր. (Հ. նոյ. ՟Ժ՟Ը.։)
captain of fifty.
· Calfa
πεντηκόνταρχος quinquagenarius princeps, qui quinquaginta militibus praeest. Պետ եւ գլուխ յիսուն արանց, կամ զինուորաց. իտսուն մարդու վրակեցու. ... եբր. սար խամիլիմ.
adj. s. fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
· Calfa
Ըննսուն եւ ինն ամացն թիւ բաղկացեալ է ի յիսնեկէ եւ յեօթն յեօթնեկաց. քանզի յիսներեակն թողութիւն անուանի յօրինադրին՝ ամենեցուն ազատեցելոց, անշնչից եւ որ շունչն ունին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 39։)
Բազում շնորհել զյիսներեկին (ասելով, կա՛ զգիր քո, եւ գրեա՛ յիսուն), տըկար բնութեանն պատճառին։ Որ յիսներեակ յոբելինին, ի կատարման պենտեկոստին. (Յիսուս որդի.։)
to attach, to connect, to unite;
to stretch or hold out;
to fix.
· Calfa
Հպեալ եւ յիրեալ յերկաքանչիւր ոք ինչ (է միջինն). (Փիլ. լին. ՟Դ. 47։)
to conceive;
to be pregnant, to be with child or young, to be in the family way.
· Calfa
եւ հ. συλλαμβάνω, κύω, κυέω concipio ἑν γαστρὶ ἕχω կամ λαμβάνω in utero habeo sive accipio. որ եւ ՅՂԵՆԱԼ. Յղի լինել կնոջ. սաղմն առնուլ. ըմբռնել զսերմն յարգանդի՝ իրօք կամ նմանութեամբ. ծոցւորիլ.
Լեզու ըստ բազում օրինակի հայելի է խորհրդոց. քանզի զոր նայն յղանայ. սա բղխեալ ծնանի. (Իսիւք.։)
cf. Յղութիւն.
· Calfa
Անսերմ եւ անարիւն յղացմամբ երկնեաց աւազանն։ Առածք մարգարէիցն հոգեկիր յղացմամբ՝ իսրայէլի ծնօղք ասացան։ Ոչ կենցաղոյս յերկրէ յղացմունս, այլ արքայութեանն երկնից ժառանգս կրթէ. (Նար. յովէդ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. ՟Հ՟Է։)
Աստուածն ահաւոր եւ անչարչարելի՝ ի յղացումն եւ ի ծնանիլ եկն. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Յղութիւն.
· Calfa
Անսերմ եւ անարիւն յղացմամբ երկնեաց աւազանն։ Առածք մարգարէիցն հոգեկիր յղացմամբ՝ իսրայէլի ծնօղք ասացան։ Ոչ կենցաղոյս յերկրէ յղացմունս, այլ արքայութեանն երկնից ժառանգս կրթէ. (Նար. յովէդ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. ՟Հ՟Է։)
Աստուածն ահաւոր եւ անչարչարելի՝ ի յղացումն եւ ի ծնանիլ եկն. (Ճ. ՟Գ.։)
to get with young, to impregnate, to fecundate.
· Calfa
Կոկորդելոսն զէգն յորժամ զգասցէ խառնեալ եւ յղացուցեալ, մագլօքն պատառեալ զընդերսն լակէ. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Յղանամ.
· Calfa
Նոյն ընդ Յղանալ. Յղի լինել.
Ասի կին, զի յղենայ եւ ծնանի։ Ոչ յղենալ, եւ ոչ ծնանել հնար է. (Փիլ. լին. ՟Ա. 18։ ՟Բ. 49։)
conception, pregnancy, the being with young;
breeding;
տօն Յղութեան, Feast of the Conception;
անարատ —, Immaculate Conception.
· Calfa
σύλληψις, κύησις conceptio, conceptus, praegnatio. Յղանալն. յղի գոլն, եւ յղացեալ լինելն. տե՛ս եւ ՅՂԱՑՈՒԹԻՒՆ, ՅՂԱՑՈՒՄՆ. ծոցւորութիւն.
to overflow with, to run over;
to gorge or glut oneself, to be filled, satisfied, crammed, stuffed;
to be loaded with, to swim in plenty, to wallow or roll in wealth.
· Calfa
to gorge, to glut, to surfeit, to stuff, to cram.
· Calfa
πλεωνάζω redundare facio, onero κατασαρκόω carnosum vel obesum reddo πιαίνω pinguefacio. Տալ յղփանալ. լիացուցանել. ճոխացուցանել. պարարել. յափրացուցանել.
plenty, abundance, satiety, surfeit;
կեալ ի Յղփութեան, to live in clover.
· Calfa
πλησμονή satietas, redundantia, repletio εὑθηνία abundantia, ubertas. Անչափ լիութիւն. առատութիւն. զեղումն. զեղխութիւն. յագուրդ. պարպատումն. պարարումն.
Ի լիութեան հացի, եւ յղփութեան գինւոյ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 49։)
Բազում են պատերազմունք, որ լինին ի յղփութենէ մարմնոյ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Մեծութիւն լինել զյղփութիւնն սահմանէր, աղքատութիւն՝ զամենեւիմբ զչափաւորութիւնն. (Բրս. հց.։)
Հարկ առնեն մարմնոյն զոչ ախորժելին չարեացն յղփութիւնս. (Նիւս. կուս.։)
very importunate, tiresome, troublesome.
· Calfa
Զի՛նչ ունիմք հեշտալի յոքնաթախանձ եւ դառն կենցաղումն. (Մագ. խ.։)
numerous, many;
plural.
· Calfa
Եղիջիք իբրեւ աստուածք. Ուստի՞ եգիտ օձն զյոգնական անունս՝ զաստուածս. իբրու զի մի է ճշմարիտ Աստուած, լինելոց էր ի մարդկանէ բազմաստուածութեան կարծիք. (Փիլ. լին. ՟Ա. 36։)
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
· Calfa
Կամ որք հմուտ են արուեստի բըժըշկական, ի յոքնակի ծաղկանց լինին հաւաքական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
very talented;
polymathic.
· Calfa
Սեղան զեղեալ ամենալին՝ յոգնահանճար խոհարարին. (Յիսուս որդի.։)
polyonomic.
· Calfa
Ցեղացեղ եւ բազմակարօտ մեր բնութիւնս եւ յոքնանուն՝ երբ պարզի եւ մաքրի, անկարօտ լինի. (Վրդն. պտմ.։)
highly ornamented.
· Calfa
Յոգնապաճոյճ պճնութիւն բանին Եզեկիէլի առ իմանալին փարաւոն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to be tired, weary, fatigued.
· Calfa
ὁλιγοψυχέω (որպէս փոքրոգի լինել). pusillo animo sum, animo deficio կամ fatigor, defatigor. գրի եւ ՅԱՒԳՆԻԼ, ՅՕԳՆԻԼ. ռմկ. հօգնիլ, հոգնիլ. Ի յո՛գն վաստակոց յոգիս ապաստան լինել. խոնջիլ. վաստակիլ. աշխատիլ՝ իբր տկարանալ յաշխատութենէ. կթոտիլ. լքանիլ. պարտասիլ.
very wise, learned, erudite.
· Calfa
Բազմիմաստ. իմաստալից. եւ Բազում իմաստութիւն, գիտութիւն ներշրջանակաց.
Նա ժողովօղ զյոքնիմաստին (կամ յոգն իմաստին՝) անուանեցաւ իսրայէլին (կամ յԻսրայէլին)։ Յունականին ներհուն եղեալ՝ յոգնիմաստիցն մակացեալ. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. վիպ.։)
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.
· Calfa
πολύς, πολλοί multus, numerosus, amplus, plerique, bona pars, multitudo πλεῖον, πλείονες plus, plurimus, plures, complures. Բազում. շատ. յաճախ. յոգն. մեծ մասն. (լծ. եւ հոյլ. ժողով. հոլով. բոլոր. յն. օ՛լօս, բօլի՛. թ. ուլու, պօլ. որպէս չօգ, իֆրաթ ).
Յոլովիւք ոմամբք. լինի ած. եւ գոյ. (Պիտ.։)
Այսոքիկ ասին ի մէնջ յոլով, եւ լինին եւ ոչ բնաւ. (Բրսղ. մրկ.։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
· Calfa
ՅՈԼՈՎԱԳՈՅՆ կամ ՅՈԼՈՎԱԳՈՅՆՍ. մ. πλεῖον, ἑπὶ πλεῖον, πλεῖστον, ἑπὶ τὰ πλεῖστον plus, plurimum, pluries, majori ex parte, saepe μειζόνως, μᾶλλον majus, maxime, nimis. Յոլովակի. աւելի. առաւելապէս. բազում այն է՝ զի. իբր ի բազումս. մեծապէս. մեծաւ մասամբ. յաճախ. յերկար. ստէպ.
Արիստոտէլի կրթութեամբքն յոլովագոյն էր հրահանգեալ։ Յոլովագոյն զդժնդակն հասեալ կալաւ վայրս. (Պիտ.։)
Տգէտ գոլով ուղղապէս ասացելոցն առ ի յեսիոդոսէ, թէ կէսն բազում անգամ քան զբոլորն յոլովագոյն լինիցի։ Յորժամ իցէ զբոլորն իսկ առնուլն տուրժական, եւ զկէսն՝ չափաւոր, յայնժամ չափաւորն քան զանչափն յոլովագոյն վարկանի, եւ վեհագոյն գոլ, եւ միւսն վատթարագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Գ.)
ՅՈԼՈՎԱԳՈՅՆ ա.մ. πλείον praestantius. ըստ յն. ոճոյ, որպէս Առաւելեալ ի լաւութեան. լաւագոյն. աւելի աղէկ. եէյ.
smoky, fuliginous, sooty.
· Calfa
Յոլովամեղծ ծուխ, շոգի ցնդելի. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
to increase, to augment, to grow, to multiply.
· Calfa
Յոլովացեալ եւ վնասակար յարձակմունք. (Փիլ. լին.։)
cf. Յոլովեմ.
· Calfa
Յոլովացուցեալ ցանկութիւն՝ աւելորդ է, միանգամայն եւ վնասակար մարմնոյ եւ հոգւոյ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 48։)
Աճեցուցանէ զահն, յոլովէ զկասկածն։ Քանզի եցոյց զվնասն՝ եթէ մեծ է, յոլովէ ե՛ւս զհրամանն։ Անձանց շահս յոլովեմք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։ եւ փիլիպ. յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Դ։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
· Calfa
Յոլովացուցեալ ցանկութիւն՝ աւելորդ է, միանգամայն եւ վնասակար մարմնոյ եւ հոգւոյ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 48։)
Աճեցուցանէ զահն, յոլովէ զկասկածն։ Քանզի եցոյց զվնասն՝ եթէ մեծ է, յոլովէ ե՛ւս զհրամանն։ Անձանց շահս յոլովեմք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։ եւ փիլիպ. յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Դ։)
Հանդէսն յոլովի, եւ յամենայն կողմանց զճգնողաւն հոսին քրտունք։ Աճեն նմա (բարկութիւնք) յաշխարհական լիութենէս, եւ յոլովեն ի զօրութենէ աշխարհիս։ Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա աղքատութիւնն յոլովէր. (Իսիւք.։)
Մեծագոյն յետ դարձին զյոլովիլն ի տունս քան զառաջինն ասէ լինել. եւ ոչ միայն յոլովիլ, այլ աճել յուղղութիւնս. (Մխ. երեմ.։)